Sự kiện này dấy lên những phản ứng trái chiều trên báo chí, do thực tế đồng bằng sông Cửu Long thường bị tồn đọng lúa vào những tháng cuối năm gây thiệt hại cho nông dân. Đây là đề tài Đọc Báo Trên Mạng tuần này.

Thành lập liên doanh xuất khẩu gạo

Ngày 5/10 tại thủ đô Xứ Chùa Tháp Phnompenh, các nhà đầu tư Việt Nam đã chính thức ký kết thành lập hai công ty lớn trong lãnh vực nông nghiệp. Công ty thứ nhất là liên doanh giữa Việt Nam và Campuchia mang tên Công ty lương thực Campuchia-Việt Nam và Công ty thứ hai với hai cổ đông sáng lập cùng là doanh nghiệp VN, đó là công ty phân bón quốc tế năm sao Campuchia. Hai doanh nghiệp mới thành lập vừa nói, sẽ bao trùm từ vật tư nông nghiệp đầu vào cho tới đầu ra khi hạt gạo được chế biến để tiêu thụ và xuất khẩu ở Xứ Chùa Tháp.

Những tuần lễ trước khi lễ ký kết các văn kiện hợp tác diễn ra, qua báo chí nhiều ý kiến cho rằng các doanh nghiệp lớn của nhà nước phải chăm lo xuất khẩu gạo của nước mình đừng để tồn đọng, thay vì đi tìm kiếm thêm nguồn lúa gạo xuất khẩu ở nước bạn.

Vấn đề nông dân quan tâm, lo lắng nhất không phải là việc ra đời của liên doanh xuất khẩu gạo với Campuchia, mà ở việc Tổng công ty Lương thực miền Nam là một trong ba phần hùn thành lập ra liên doanh đó.

Ông Hoàng Kim, ĐBSCL

Chúng tôi tiếp xúc với TS Phạm Văn Dư, Phó Cục Trưởng Cục Trồng Trọt phụ trách khu vực phía Nam để yêu cầu ông nhận định về vấn đề này. Từ Cần Thơ, TS Dư phát biểu:

“Tôi nghĩ việc mua bán hợp tác để xuất khẩu là việc tốt không có vấn đề gì. Nếu hợp tác được thì chúng ta sẽ có thêm vùng nguyên liệu. Hiện nay bà con nông dân Việt Nam có nhiều kinh nghiệp về sản xuất thâm canh, qua đó bà con sẽ hỗ trợ nông dân Campuchia nhiều hơn, thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật sản xuất lúa thâm canh của Việt Nam được áp dụng nhiều hơn ở Campuchia. Do vậy an ninh lương thực trong khu vực có thể điều tiết tốt hơn. Sự hợp tác như thế mang lại lợi nhuận cho cả hai bên.”

Do có thêm nguồn cung cấp từ Campuchia, việc tiêu thụ xuất khẩu gạo của Việt Nam có thể chịu thêm áp lực gây tồn đọng. TS Phạm Văn Dư tỏ ra không quan ngại về vấn đề này:

“Lúa Campuchia không dư thừa nhiều, hàng năm họ sản xuất khoảng 7 triệu 500 ngàn tấn thôi, trong khi dân số 14 triệu người. Việc mua bán qua lại là bình thường, chắc cũng chỉ đạt vài trăm ngàn tấn. Việc hợp tác tương trợ giúp đỡ là chính, tình hình lương thực Campuchia rất khó khăn vì trình độ sản xuất của nông dân bên đó còn thấp. Nếu không có kỹ thuật thâm canh có bề dày vài chục năm nay của Việt Nam, sản xuất lúa gạo ở Campuchia sẽ khó phát triển. Do vậy để điều hòa chung thì đây là sự hợp tác tốt. Hơn nữa tình hình sâu bệnh là những thứ không có biên giới, trong khi đối phó sâu bệnh trong sản xuất thâm canh rất khó. Nếu tất cả cùng hiểu biết và kiểm soát thì tình hình sản xuất lúa gạo sẽ ngày càng ổn định hơn.”

Tổng hợp các báo điện tử như Thời Báo kinh tế Saigon, báo Công Thương, báo SGGP và trang mạng TBIC, được biết Công ty Lương Thực Campuchia- Việt Nam, tên thương mại Cavifoods được thành lập bởi 2 doanh nghiệp Việt Nam là công ty Đầu Tư Phát triển Campuchia IDDC, Tổng Công Ty Lương Thực Miền Nam Vinafood II và đối tác Công ty Thương Mại Xanh Green Trade của Campuchia.

Liên doanh Cavifoods, hoạt động trong lãnh vực sản xuất thu mua, vận chuyển, chế biến, bảo quản, dự trữ kinh doanh xuất nhập khẩu và các dịch vụ khác trong lĩnh vực lương thực, thực phẩm tại Campuchia và các nước khác. Vốn ban đầu của Cavifoods là 8 triệu đô la, trong đó Vinafood II góp 37% vốn, IDCC chiếm 33% và Green Trade góp 30%. Theo các thông tin được loan báo, 2 đối tác VN góp 70% vốn nên chủ tịch và tổng giám đốc điều hành sẽ là của VN.

Theo thông cáo báo chí ngày 5/10 của Ngân Hàng Đầu Tư Phát Triển công ty mẹ của IDCC, Cavifoods có kế hoạch ngay trong năm 2009 này xây dựng một nhà máy chế biến gạo xuất khẩu với công nghệ hiện đại. Công ty cũng tiến hành mua gạo của nông dân Campuchia để chế biến và xuất khẩu gạo ngay trong mùa vụ này. Ngoài ra Cavifoods sẽ thiết lập hệ thống đại lý thu mua lương thực để xay xát, chế biến phục vụ nhu cầu nội địa Campuchia và xuất khẩu, triển khai xây dựng nhà máy sản xuất mì ăn liền, bánh mì.

Bên cạnh Cavifoods, một doanh nghiệp nữa được thành lập cùng ngày 5/10 ở Phnompenh mang tên Công ty Phân bón Quốc tế Năm Sao. Hai cổ đông sáng lập gồm IDCC và Công ty Cổ Phần Quốc tế Năm Sao Việt Nam. Như vậy, một công ty con của Ngân Hàng Phát Triển Đầu Tư VN, đã hợp tác với một công ty tư doanh ngành phân bón cũng của Việt Nam đầu tư 15 triệu đô la để trở thành nhà cung cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho nông dân Campuchia. Hướng tiếp theo của Công ty Phân bón Quốc Tế Năm Sao Campuchia là đầu tư 65 triệu đô la nữa để xây dựng nhà máy sản xuất phân bón NPK công suất 350 ngàn tấn, tổng kho dự trữ phân bón và kinh doanh xuất nhập khẩu phân bón tổng hợp tại Campuchia.

Lấn chiếm thị trường xuất khẩu gạo VN?

Dư luận Việt Nam phản ứng khá sớm về sự kiện VN liên doanh với Campuchia để xuất khẩu gạo. Ngày 15/9 và tiếp đến ngày 5/10, nông dân Hoàng Kim vùng đồng bằng sông Cửu Long đã có hai bài viết trên Thời Báo Kinh Tế Saigon Online bày tỏ những lo ngại của mình. Chúng tôi xin trích dẫn những lập luận của ông:

Vì thế, không thể không quan ngại việc liên doanh này sẽ lấn chiếm thị trường xuất khẩu gạo của nông dân Việt Nam.

Ông Hoàng Kim, ĐBSCL

“Vấn đề nông dân quan tâm, lo lắng nhất không phải là việc ra đời của liên doanh xuất khẩu gạo với Campuchia, mà ở việc Tổng công ty Lương thực miền Nam là một trong ba phần hùn thành lập ra liên doanh đó.Nói cách khác, nếu các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, hoặc các doanh nghiệp ngoài ngành, đầu tư thành lập liên doanh xuất khẩu gạo với Campuchia thì nông dân không băn khoăn lắm, nhưng khi Tổng công ty Lương thực miền Nam là một trong ba phần hùn của liên doanh đó, thì nông dân cho rằng sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của những người làm ra hạt gạo xuất khẩu.

Bởi Tổng công ty Lương thực miền Nam là doanh nghiệp của nhà nước, ông Tổng giám đốc Tổng công ty Lương thực miền Nam kiêm chức Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), vừa là người được giao toàn quyền điều tiết việc xuất khẩu gạo, vừa là nắm phần lớn thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam. Vì thế, không thể không quan ngại việc liên doanh này sẽ lấn chiếm thị trường xuất khẩu gạo của nông dân Việt Nam.”

Tìm kiếm siêu lợi nhuận

Ngày 8/10/2009 SGGP Online tường thuật cuộc họp báo của Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA diễn ra một ngày trước đó tại TPHCM. VFA đã tiết lộ chi tiết quan trọng nhất về quyết định đầu tư vào sản xuất và xuất khẩu lúa gạo ở Campuchia. Theo VFA, kể từ ngày 1/9/2009 Liên Minh Châu Âu EU đưa Campuchia vào danh sách 49 nước nghèo nhất thế giới, được miễn thuế khi xuất khẩu gạo vào thị trường các nước trong liên minh. Do vậy, Tổng Công Ty Lương Thực Miền Nam Vina Food II và IDCC trực thuộc Ngân hàng Đầu Tư Phát Triển đã hợp tác với doanh nghiệp nước bạn thành lập Cavifoods. Xứ Chùa Tháp được mô tả là có lợi thế dân số ít mà đất đai và tiềm năng về nông nghiệp còn rất lớn. VFA cho rằng nếu doanh nghiệp VN bỏ lỡ cơ hội này sẽ bị Thái Lan và các nước xung quanh giành lấy.

Các giới chức VFA còn phân tích rằng, hiện nay mỗi năm doanh nghiệp Campuchia bán qua Thái Lan khoảng hơn 1 triệu tấn gạo, đồng thời xuất tiểu ngạch không thuế khoảng 2 triệu tấn lúa sang Việt Nam theo ước tính năm 2009.

Nông dân ĐBSCL vùng biên giới tiếp giáp Campuchia từng biết tới lúa gạo giá rẻ của nước bạn nói với chúng tôi:

“Người nông dân Campuchia đặc biệt dùng phân chuồng không dùng phân hóa học như Việt Nam. Do vậy năng suất lúa rất thấp nhưng hạt gạo rất ngon, nó ngược nhau như vậy…nhưng mà người ta bán rẻ.”

Câu chuyện đầu tư vào sản xuất xuất khẩu lúa gạo ở Campuchia có thể xem như ngành lương thực VN, được sự yểm trợ của ngân hàng, đang đi tìm kiếm siêu lợi nhuận bên Xứ Chùa Tháp. Chuyện nông dân lo lắng lúa gạo ĐBSCL tồn đọng không phải không có cơ sở.