Sự chuyển hướng từ xử lý vụ án CT6 Kiến Hưng trong suốt giai đoạn từ năm 2019 tới cuối năm 2025 sang cả loạt chung cư đặt ra câu hỏi về động cơ phía sau của chính quyền.

Cuộc điều tra của RFA dựa trên các nguồn dữ liệu công khai cho thấy bức tranh phía sau gắn chặt với ba mục tiêu cùng lúc: tăng thu ngân sách cho hàng loạt dự án tái thiết đô thị đang “khát vốn”, giãn dân vùng lõi Vành đai 3 ra khu vực xa theo chủ trương Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, và giải quyết bài toán huy động tín dụng ngân hàng cho các đại dự án mà Vingroup, Sungroup, Masterise và THACO đang thực hiện thông qua việc cấp tín dụng cho Mường Thanh để phá dỡ công trình, bồi thường cho cư dân và vay mua nhà ở mới của cư dân thuộc diện di dời.

Trong khi đó, ở bên kia bàn cân, cư dân có nguy cơ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa hai lựa chọn bấp bênh: hoặc đánh cược tương lai vào khu đô thị Thanh Hà xa trung tâm và vẫn mang nhiều dấu hiệu sai phạm, hoặc tự xoay sở giữa mặt bằng giá nhà mới đã vượt xa tầm với, trong khi câu trả lời từ chính quyền cơ sở đến nay vẫn bỏ ngỏ.

Giải cơn “khát vốn” cho ngân sách địa phương

Quy mô nhu cầu vốn có thể thấy được qua dự án tái thiết không gian Hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, được HĐND thành phố khoá XVII thông qua chủ trương đầu tư ngày 28/10/2026 với tổng mức đầu tư sơ bộ gần 22.229 tỷ đồng. Riêng dự án giải phóng mặt bằng dự kiến sử dụng 9.924 tỷ đồng.

Thêm vào đó, để hiện thực hoá tầm nhìn đô thị 100 năm, thành phố cần huy động 14,5 triệu tỷ đồng giai đoạn 2026-2035, với hơn 60% kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân và dân cư.

Theo cơ chế thu lại 50% số lợi nhuận bất hợp pháp từ diện tích xây dựng vượt quy hoạch tại Điều 8 Nghị quyết 96, nguồn thu từ việc xử lý sai phạm tại 12 dự án Mường Thanh - nơi tổng số căn hộ vượt 18.184 căn với hơn 300.000 m2 vượt phép - trở thành một khoản bổ sung đáng kể.

Theo tính toán của RFA cho các dự án vi phạm về số tầng vượt mức cho phép, với diện tích mặt sàn trung bình rơi vào khoảng 3.500 m2, căn cứ vào giá xây dựng tại thời điểm dự án đi vào hoạt động do Bộ Xây dựng quy định (trung bình 12,1 triệu đồng/m2 cho 25-35 tầng giai đoạn năm 2014-2016), tổng số tiền mà chủ đầu tư phải nộp cho ngân sách địa phương có thể lên tới hơn 2.160 tỷ đồng.

Dòng tiền lớn chảy về nhà băng

Trong bối cảnh các ngân hàng thương mại, bao gồm cả nhà băng quốc doanh như BIDV, Vietcombank, VietinBank, Agribank đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt nguồn vốn, đặc biệt sau yêu cầu nới room tín dụng 1,7 triệu tỷ đồng cho 35 đại dự án của Vin, Sun và 2 ông lớn khác, việc xử lý 12 dự án chung cư Mường Thanh lại mở ra một nguồn cầu tín dụng dài hạn đáng kể.

Cơ hội này đến từ cả hai phía: nhu cầu vay vốn của chủ đầu tư để thực hiện phá dỡ, bồi thường thiệt hại cho cư dân, song hành với nhu cầu vay mua nhà ở mới của các hộ dân thuộc diện di dời.

Thực tế, sự hiện diện của dòng vốn ngân hàng trong bài toán khắc phục hậu quả tại Mường Thanh đã có từ sớm.

Năm 2023, trong quá trình kháng cáo, ông Lê Thanh Thản, Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh cho biết đã nộp bổ sung hồ sơ điều chỉnh quy hoạch nhưng chưa được phê duyệt, đồng thời cam kết bồi thường cho Nhà nước và cư dân CT6 Kiến Hưng.

Lời cam kết này được bảo đảm bằng khoản bảo lãnh 530 tỷ đồng của BIDV qua tài khoản của bà Hoàng Thị Huệ, vợ ông Thản từ năm 2019 và tiếp nối bằng cam kết hạn mức tín dụng 1.000 tỷ đồng tại BIDV ngày 24/4/2026.

“Đây chỉ mới là số tiền cho một dự án tại CT6, nếu nhân ra cho 11 dự án còn lại, số tiền mà các ngân hàng lớn như BIDV có thể thu về được sẽ rất lớn,” một luật sự tại Hà Nội nhận định.

Đáng chú ý, vào tháng 10 vừa qua, ngay trong thời điểm khá nhạy cảm, Tập đoàn Mường Thanh đã tăng vốn điều lệ lên 6.350 tỷ đồng sau hai đợt điều chỉnh trong ba tháng. Phần vốn bổ sung 350 tỷ đồng, theo như đại diện của tập đoàn thông cáo báo chí, là phần góp bằng tiền mặt và đến từ khu vực tư nhân.

Theo các báo cáo tài chính công khai năm 2019 của CTCP Tập đoàn Mường Thanh, vốn chủ sở hữu của ông Thản là 4.143 tỷ đồng.

Năm 2026, theo báo cáo quý III của CTCP Du lịch Dầu khí Phương Đông PDC, vốn chủ sở hữu mà ông Thản đang nắm 20% cổ phần là 150,09 tỷ đồng.

Khoảng trống giữa tự chủ ngân sách và giám sát độc lập

Tại Điều 21 Luật Thủ đô 2026 cho phép chính quyền Hà Nội được phép giữ lại 100% nguồn thu từ đất đai và tự chủ phân bổ nguồn tăng thu tài chính, bài toán kiểm soát quyền lực tài chính trở nên đặc biệt nhạy cảm trong vụ xử lý 12 dự án lần này.

Trong khi chính quyền thành phố khẳng định Nghị quyết 96 đặt quyền lợi cư dân lên trước và chịu sự giám sát của HĐND TP. Hà Nội, dưới góc nhìn pháp lý, một chuyên gia quản trị công tại TP.HCM cho rằng việc địa phương vừa là cơ quan thiết kế cơ chế xử lý, vừa là bên trực tiếp hưởng lợi 100% nguồn thu từ đất đai và tự quyết định chi tiêu rất dễ tạo ra lo ngại về xung đột lợi ích.

Vấn đề này cũng đã được phản ánh thông qua ý kiến của Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội Trần Thanh Hà trong diễn đàn Quốc hội ngày 5/11 vừa qua.

“Chính quyền đang ưu tiên bảo vệ quyền lợi cư dân hay truy thu ngân sách? Dù khoản 5 Điều 3 Nghị quyết 96 đã quy định, luật sư và cư dân vẫn cần giám sát để chủ đầu tư không ‘chạy’ nghĩa vụ trước khi bồi thường đầy đủ cho người bị hại”, một luật sư tại Hà Nội nhận định.

Mảnh ghép Quy hoạch 100 năm và nhu cầu giãn dân

Nếu đặt lộ trình xử lý 12 dự án trên cạnh Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026 phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm - vốn đặt trọng tâm vào giãn dân nội đô với dự kiến di dời hơn 860.000 người giai đoạn 2026-2045, giảm tỷ lệ xây cao tầng và “nén xanh” đô thị - các cụm chung cư “nén dân” của Mường Thanh nổi lên như những điểm nóng trực tiếp.

Riêng tổ hợp chung cư HH Linh Đàm hiện có khoảng 40.000 cư dân sống tại 8.896 căn hộ - nhiều gấp đôi số dân cư phường Lĩnh Nam (20.706 người) và tương đương phường Yên Sở (40.948 người). Mật độ tại HH Linh Đàm ước tính đạt 632.000 - 947.000 người/km2.

Hai khu đô thị Đại Thanh và Xa La với quy mô hiện nay là khoảng 14.000 - 18.000 dân/khu, có quy mô tiệm cận một phường cỡ nhỏ theo tiêu chuẩn pháp lý của thủ đô (21.000 người trở lên sau sáp nhập năm 2025).

Trao đổi với RFA, một chuyên gia về thiết kế đô thị tại Singapore tính toán rằng nếu trung bình một căn hộ có từ 3-4 người ở, việc di dời 3.900 căn hộ sẽ đồng nghĩa với việc Hà Nội có thể thực hiện di dời được ít nhất 13.650 dân ra khỏi khu vực Vành đai 3 vốn đang là điểm nghẽn về hạ tầng đô thị, mà không cần tốn nhiều công sức vận động.

Vị này nhận định thêm việc di dời này còn giúp Nhà nước giảm tải hạ tầng giao thông và mở dư địa cho không gian xanh mà không tốn nhiều chi phí.

Tuy nhiên, theo ghi nhận của RFA, điều khiến hàng nghìn cư dân tại đây lo ngại là mục tiêu quản lý đô thị của chính quyền đang lấn át bài toán khắc phục tại chỗ để người dân được tiếp tục ổn định và an cư.

Về 12 dự án Mường Thanh: Khoảng lặng 10 năm và bước ngoặt dồn dập năm 2026

Suốt từ năm 2019 tới cuối năm 2025, các động thái tố tụng đối với ông Lê Thanh Thản đều xoay quanh tội danh “lừa dối khách hàng” tại dự án CT6 Kiến Hưng.

Báo chí thời điểm ấy cũng liên tục phản ánh quyền lợi người mua nhà bị ảnh hưởng tại CT5, CT6 Tân Triều hay khu nhà ở Xa La do xây sai quy hoạch và thiếu an toàn PCCC.

Tuy nhiên, bức tranh pháp lý thay đổi nhanh chóng chỉ trong vài tháng của năm 2026:

• Ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật Thủ đô 02/2026/QH16 trao thêm cơ chế và thẩm quyền đặc thù cho Hà Nội, hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
• Ngày 10/9/2026, Hà Nội ra Kế hoạch 349/KH-UBND rà soát toàn bộ 12 dự án đã tồn tại sai phạm hơn 10 năm của Mường Thanh.
• Từ ngày 10-20/10/2026, chính quyền tiến hành việc lấy ý kiến với dự thảo cơ chế xử lý vi phạm ở 12 dự án.

Tuy nhiên, theo phản ánh của cư dân Đại Thanh với RFA, cho tới trước ngày 28/10 - thời điểm Hà Nội ban hành Nghị quyết 96/NQ-UBND thông qua chính sách xử lý 12 dự án, hiệu lực từ ngày 7/11 - họ hoàn toàn không biết gia đình mình thuộc diện có nguy cơ bị phá dỡ và buộc di dời.

“Đại Thanh chưa hề có bất kỳ cuộc khảo sát ý kiến người dân nào về cái cơ chế xử lý cả, chúng tôi hoàn toàn bất ngờ,” anh T. (38 tuổi), đang sinh sống tại KĐT Đại Thanh bức xúc lên tiếng.

Ngày 5/11, Toà án Nhân dân TP. Hà Nội công bố kế hoạch mở lại phiên toà hình sự CT6 Kiến Hưng, tiếp tục truy tố ông Lê Thanh Thản và 5 cựu cán bộ vào ngày 18/11.

Đây là nội dung thuộc Dự thảo Thông tư nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều ở Thông tư số 54 hiện hành (hiệu lực từ ngày 25/12/2019), được Bộ Công an lấy ý kiến từ ngày 5-15/11 mới đây.

Đáng chú ý, đây ít nhất là lần thứ hai Bộ Công an đề xuất chỉnh sửa, bổ sung Thông tư số 54 kể từ tháng Sáu năm nay.

Theo đề xuất mới nhất, điểm thay đổi cốt lõi là nâng hệ số tính tiền lương trợ cấp hưu trí cho công an từ 03 lên 05 tháng tiền lương cho mỗi năm nghỉ trước tuổi, tức tăng khoảng 66% về hệ số.

Một cán bộ công an rời ngành còn hưởng các trợ cấp khác kèm theo như thời gian công tác thực tế có đóng bảo hiểm xã hội.

Theo đó, người có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên sẽ được nhận thêm 05 tháng tiền lương cho 20 năm đầu; và từ năm 21 trở đi, mỗi năm được cộng thêm 0,5 tháng tiền lương.

Ngoài ra, các khoản trợ cấp xuất ngũ, việc làm cho công an cũng được tăng thêm nhiều lần.

Hồ sơ dự thảo Thông tư trên được cho là để làm rõ cho Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 49 được lấy ý kiến trước đó một tháng.

Theo tờ trình, Bộ Công an cho biết toàn bộ kinh phí chi trả cho các phúc lợi trên đều do nguồn ngân sách Nhà nước bảo đảm.

Ngân sách dự kiến phân bổ 340 tỷ đồng/năm, trong đó kinh phí tăng thêm do thay đổi chính sách là 120 tỷ đồng.

“Trong trường hợp cần thiết việc bố trí nguồn lực bổ sung sẽ được xem xét trong quá trình lập kế hoạch tài chính”, Bộ Công an đề cập thêm.

Bên cạnh chế độ hưu trí, một số chính sách thay đổi gần đây còn thiết lập một hệ thống an sinh trọn đời riêng biệt cho ngành công an.

Theo Nghị định 400/2026/NĐ-CP, được ban hành vào ngày 3/11/2026, sĩ quan công an khi về hưu sẽ được nhận các khoản tiền bồi dưỡng định kỳ, và được cấp phiếu nghỉ dưỡng gia đình, trong đó thân nhân đi cùng cũng được bảo đảm chi phí phòng nghỉ, phục hồi chức năng và phương tiện đưa đón.

Về y tế, những người này còn nhận được trợ cấp chi phí giám định y khoa và chăm sóc khi mắc bệnh hiểm nghèo.

Khi từ trần, ngân sách cũng sẽ chi để hỗ trợ chi phí lễ tang từ 01 đến 10 lần mức lương cơ sở tùy theo quy mô lễ tang.

Những đặc quyền về lương hưu, cùng đãi ngộ sau rời ngành của ngành công an, vốn đang tương phản với phần lớn phạm vi lương hưu của toàn xã hội.

Trong một khảo sát năm 2025, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính Việt Nam đang có khoảng 14,4 triệu người trong độ tuổi hưu trí, nhưng chỉ 3,3 triệu trong số đó đang nhận lương bảo hiểm xã hội hằng tháng.

Theo hai giáo sư khoa học chính trị nổi tiếng người Na Uy Carl Henrik Knutsen và Magnus Bergli Rasmussen, trong một chế độ chuyên chế (không có bầu cử cạnh tranh tự do), các chương trình hưu trí và an sinh xã hội được sử dụng như công cụ chính trị nhằm duy trì lòng trung thành từ những đối tượng nhận đặc lợi - những người có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn vong của chế độ.

Trở lại vấn đề ở ngành công an, không chỉ thụ hưởng những ưu đãi khi rời ngành, một số cán bộ công an trong quá trình công tác còn được hưởng nhiều đặc quyền hơn lao động thông thường về lương, phụ cấp, và đặc biệt là cơ chế nhà ở.

Khắp các tỉnh thành trên cả nước, hàng chục dự án nhà ở mà chính quyền gọi là dự án nhà ở xã hội cho lực lượng công an thực chất hầu hết là các bất động sản thương mại cao cấp, tọa lạc tại các vị trí đắc địa nhất.

Đơn cử như riêng tại Hà Nội, tính đến tháng 7/2026, Bộ Công an đã được chấp thuận đầu tư 23 dự án nhà ở cho lực lượng công an.

Trong số này, nhiều dự án nằm tại các khu đất vàng thuộc lõi Hà Nội, như dự án IA25 Ciputra nằm trong Khu đô thị Nam Thăng Long - Ciputra, nơi được gọi là “căn hộ cao cấp dành riêng giới nhà giàu” với giá cao ngất ngưỡng đến 13 tỷ đồng/căn.

Hay một dự án cao cấp khác ngay sát khu vực Hồ Tây là Starlake Tây Hồ Tây, với bảng giá căn hộ trong khu vực đạt hơn 20 tỷ đồng/căn.

Trong khi đó, hàng nghìn hộ dân khắp nơi, như tại Vĩnh Hưng (Hà Nội), Nam Cam Ranh (Khánh Hòa), v.v, bị mất đất, mất nhà cho các dự án bất động sản của các “ông lớn” Vingroup, Sun Group, v.v. vẫn đang chật vật chờ tái định cư.

Đáng chú ý, chiếm phần lớn các dự án nhà ở này của Bộ Công an là không qua đấu thầu công khai.

“Với một thể chế thiếu cơ chế giám sát như Việt Nam, và hiện Bộ Công an đang cậy quyền từ người lãnh đạo tối cao xuất thân từ cơ quan này, thì khó tránh khỏi việc công an tiếp tục kiếm chát chút đỉnh, bao nhiêu phần trăm gì đấy, đối với các doanh nghiệp sân sau, được trúng thầu các dự án nhà ở này. Vì về mặt kinh tế, không có gì tự nhiên để các doanh nghiệp này nhận thầu cả” - từ Hà Nội, Tiến sĩ H từ Đại học Kinh tế Quốc dân, nhận định với RFA.

Phân tích rõ hơn về mặt kinh tế, tiến sĩ H còn cho rằng từ 2025 đến nay, bên cạnh việc chịu ảnh hưởng bởi thay đổi cấu trúc quyền lực của nhà lãnh đạo tiến thân từ Bộ Công an, việc xúc tiến cho xây hàng loạt các dự án an cư này còn vì mục tiêu tăng trưởng hai con số.

“Tăng trưởng là phương tiện để tạo ra của cải vật chất, với đích đến cuối cùng là mang lại phúc lợi cho toàn xã hội. Nhưng trước nhất đã thấy công an là bên thụ hưởng đầu tiên, chứ chưa rõ người dân sẽ được hưởng những gì từ việc tăng trưởng kiểu này”, vị chuyên gia nói.

Thay vào đó, người dân đang phải gánh hai đầu, mà đầu tiên là phải gánh chịu việc nộp thuế vào ngân sách để chi xây nhà ở cho công an.

Cho đến nay, Bộ Công an thuộc số ít cơ quan, sau Bộ Quốc phòng, được phân bổ ngân sách nhiều nhất. Riêng trong năm 2026, Bộ Công an được phân bổ hơn 207.000 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên là hơn 166.733 tỷ đồng.

Ở một đầu khác, người dân phải gánh chịu thêm rủi ro lạm phát của nền kinh tế.

“Tiền đã in ra là tiền chết, khi đẩy ra tiền ra thị trường, tiền mới lưu thông. Với các dự án nhà ở xã hội này, tiền được đẩy ra ngoài thị trường chính là đem tiền ngân sách chi trả cho các nhà thầu làm dự án. Nhưng tiền bơm ra nền kinh tế không có kiểm soát, làm dự án ồ ạt như vầy thì sẽ đạt tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng sẽ đánh đổi lại lạm phát của nền kinh tế”, Tiến sĩ H phân tích.

“Đại Thanh không có một cuốn sổ nào bị thu hồi. Các báo giật tít câu view và định hướng dư luận sai lệch thông tin,” một cư dân có sổ hồng tại Khu đô thị (KĐT) Đại Thanh cho hay.

Sau phản ứng gay gắt từ cư dân, Báo Tiền Phong đã sửa tiêu đề, nêu tên các dự án có sổ hồng bị thu hồi nhưng vẫn để dấu ba chấm sau liệt kê tên dự án, khiến cư dân Đại Thanh cho rằng thông tin tiếp tục gây hiểu lầm, đánh đồng quyền lợi hợp pháp của người mua nhà với sai phạm của chủ đầu tư, thậm chí tạo cảm giác cư dân đang đòi hỏi quyền lợi, một người dân tại Đại Thanh chia sẻ với RFA.

Trước đó, RFA từng phản ánh nghịch lý tại KĐT Đại Thanh khi hơn một nửa số hộ dân đã được cấp sổ hồng hợp pháp, nhưng vẫn đứng trước nguy cơ bị phá dỡ, trong khi các phương án kỹ thuật thay thế không được đưa ra bàn cân để cân nhắc.

Đáng chú ý, các nguồn tin công khai cho thấy việc thu hồi sổ hồng từng diễn ra tại CT6 Kiến Hưng, một trong những dự án vi phạm của Mường Thanh, vào năm 2019. Tuy nhiên, không lâu sau, cơ quan quản lý nhà nước đã phải yêu cầu dừng việc thu hồi nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mua nhà.

Tính tới thời điểm hiện tại, cư dân Đại Thanh phản ánh vẫn chưa nhận được thông tin gì từ chính quyền địa phương về các phương án xử lý trong thời gian tới; đồng thời cho biết họ đang cảm thấy bức xúc vì dự án CT6 Kiến Hưng vi phạm nhiều nhưng lại đang được hợp thức hoá và không phải phá dỡ cả toà theo Nghị quyết 96.

Quyết định phá dỡ được đưa ra sau khi Hội đồng Nhân dân TP. Hà Nội thông qua Nghị quyết Quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số công trình, dự án trên địa bàn.

Trong đó liệt 12 dự án của tập đoàn Mường Thanh bị cho là có sai phạm. Và yêu cầu phá dỡ 3.900 căn hộ tại các dự án này, bao gồm cả các căn hộ ở KĐT Đại Thanh.

Theo thông tin công khai, các phiên toà xét xử khởi tố ông Lê Thanh Thản, Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh lần đầu tiên vào năm 2019 cho tới nay đều xoay quanh sai phạm tại dự án CT6 Kiến Hưng vì xây vượt đường chỉ đỏ và vi phạm an toàn PCCC.

Toà án sau đó tuyên ông Thản tội “lừa dối khách hàng” theo Điều 198 Bộ luật Hình sự và đã “thu lợi bất chính” số tiền khoảng 531 tỷ đồng từ việc bán 519 căn hội tại dự án này vào đầu năm 2023.

Thông tin công khai cũng cho biết việc “thu hồi sổ đỏ” xảy ra năm 2019 tại CT6, CT5A, CT5B, Xa La do các căn hộ này thuộc phần công trình xây vượt tầng, chuyển đổi công năng trái quy hoạch, dẫn đến việc cấp giấy chứng nhận không đúng quy định.

Cùng năm 2019, Báo VOV đưa tin việc Hà Nội “né tránh” vấn đề xử lý cá nhân cấp sổ đỏ cho chung cư CT6, CT5 và Khu Nhà ở Xa La vì sai phạm pháp lý và xây dựng.

Ngày 28/10/2026 -- tức 7 năm sau lần quyết định thu hồi sổ đỏ tại 3 dự án sai phạm thuộc Tập đoàn Mường Thanh, HĐND TP. Hà Nội thông qua Nghị quyết số 96/2026/NQ-HĐND để mở rộng và rà soát xử lý trở lại các dự án khác liên quan tới Tập đoàn Mường Thanh tại Hà Nội như HH Linh Đàm, Kim Văn - Kim Lũ, Đại Thanh,...

Theo ghi nhận của RFA, có hơn phân nửa số căn hộ tại Đại Thanh và một số ít tại HH Linh Đàm đã được cấp sổ hồng, cư dân đã sinh sống ổn định hơn một thập kỷ qua, nhưng vẫn đứng rủi ro bị đình chỉ hoạt động và buộc di dời hoặc cưỡng chế sai phạm.

Ngày 10/11/2026, chính quyền Hà Nội căn cứ vào Luật Thủ đô đã tiến hành việc thu hồi sổ hồng của người dân.

Dù sai phạm đã được phát hiện từ lâu, việc áp dụng cơ chế xử lý mới khiến cư dân bất ngờ, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm quản lý và giá trị pháp lý của những giấy chứng nhận do chính Nhà nước cấp, một luật sư trao đổi với RFA.

“Đại Thanh năm nay trước ngày 28/10 vẫn còn mua bán sang tên sổ đỏ bình thường. Nhiều người vừa chuyển về thì ngã ngửa vì bị dính di dời,” một người dân chia sẻ với RFA.

Thực tế trong suốt từ năm 2007 đến nay, trong suốt gần 20 năm, giá điện bán lẻ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã liên tục tăng.

Riêng từ tháng 5/2023 đến nay, giá điện đã tăng ít nhất 4 lần, tương đương mức tăng khoảng 18,2%.

Như vậy, so với mức giảm 2% được áp dụng mới đây từ ngày 1/11, vẫn còn là một con số khiêm tốn.

Thiếu minh bạch

Chỉ trong hai năm, từ năm 2022 - 2023, EVN đã đạt mức lỗ lũy kế tới hơn 50.000 tỷ đồng, với hơn 26.494 tỷ đồng trong năm 2022 và hơn 23.526 tỷ đồng đến năm 2023.

Nguyên nhân của việc kinh doanh thua lỗ đến từ việc doanh thu không thể bù đắp nổi giá vốn bán điện.

Theo đó, trong năm 2022, giá vốn bán điện của EVN là hơn 402.854 tỷ đồng, trong khi doanh thu đạt hơn 373.187 tỷ đồng.

Tương tự với năm 2023, doanh thu tuy có tăng lên hơn 405.466 tỷ đồng, nhưng chỉ đủ bù đắp khoảng 93% giá vốn. (trang 9)

Lý giải cho việc này, phía EVN cho rằng đơn vị tiếp tục “hết sức khó khăn” vì phải “cân đối tài chính do giá nhiên liệu, tỷ giá ngoại tệ tăng cao” - một điệp khúc mà nhiều thời kỳ lãnh đạo của EVN đã lấy làm lý do hàng thập kỷ qua.

Theo cơ chế hiện hành, EVN là đơn vị duy nhất được kinh doanh bán lẻ điện cho người dân theo giá do Nhà nước điều tiết.

Trong khi đó, toàn bộ các đơn vị sản xuất điện (cả công lẫn tư) đều phải bán điện cho EVN. Nói cách khác, thị trường phát điện có nhiều người bán nhưng chỉ duy nhất EVN mua.

Đáng chú ý, EVN có quyền đàm phán giá mua điện với các nhà máy, đồng thời trực tiếp tính toán khung giá phát điện hằng năm cho từng loại hình nguồn điện.

“Đây chính là nút thắt mấu chốt dẫn đến thua lỗ của EVN”, Tiến sĩ C từ Đại học Kinh tế TP.HCM nhận định.

Theo vị chuyên gia này, “về bản chất EVN là một doanh nghiệp Nhà nước duy nhất được phép mua điện từ các đơn vị sản xuất khác, rồi sau đó phân bổ bán điện lại cho người dân.

Hiện nay tuy Bộ Công thương có ban hành các văn bản quy phạm pháp luật phê duyệt khung giá phát điện với từng loại hình nguồn điện, nhưng việc đánh giá sát sao trên từng hợp đồng mua bán của EVN vẫn là dấu hỏi còn bỏ ngỏ để đánh giá đúng giá trị thực sự của một hợp đồng mua bán.

Điều này dễ nảy sinh kẽ hở cho lợi ích nhóm giữa bên mua và bên bán nhằm nâng giá điện đầu vào, thu lợi bất chính và làm tăng chi phí giá vốn.

Khi chi phí quá cao mà thu không đủ bù chi, việc thua lỗ là điều tất yếu”.

Ngoài ra, qua phân tích các báo cáo tài chính hợp nhất của EVN qua nhiều năm, RFA nhận thấy việc giải trình chi phí giá vốn bán điện đồng thời vẫn có điểm còn thiếu minh bạch.

Mặc dù giá vốn mọi năm đều cao bất thường, nhưng EVN hầu như không giải trình chi tiết các yếu tố cấu thành nên giá vốn này, thay vào đó là các dữ liệu được gộp lại mang tính rất chung, tạo rào cản cho quá trình thẩm định chi phí. (trang 42)

Một số báo cáo gần đây vào năm 2024, 2025, còn xuất hiện tình trạng chi phí giá vốn chưa được ghi nhận đầy đủ. Báo cáo nêu lý do rằng EVN chưa có thỏa thuận với một số nhà máy điện về phần chênh lệch tỷ giá phát sinh nên chưa ghi nhận khoản này suốt từ năm 2019 - đến nay (năm 2025). (trang 40 và trang 42)

RFA đã tìm cách liên hệ với một số chuyên gia có chuyên môn kế toán khác để đánh giá việc này, trong số đó, một trưởng phòng tài chính ở ngân hàng VPBank xin giấu tên, đưa ra nhận định như sau:

“Việc EVN chưa hạch toán đầy đủ các khoản chênh lệch tỷ giá này vào giá vốn khiến số liệu giá vốn điện trong kỳ báo cáo chưa phản ánh trọn vẹn toàn bộ nghĩa vụ tài chính thực tế mà EVN phải trả cho các nhà máy điện, đồng thời mở đường cho việc hợp thức hóa chuyển các chi phí này vào giá bán lẻ điện ở các kỳ sau”, người này nói.

Không chỉ dừng lại ở đó, hoạt động kiểm tra, thanh tra tài chính đối với EVN cũng bộc lộ nhiều hạn chế.

Hằng năm, Bộ Công Thương đều chủ trì tổ chức đoàn kiểm tra liên ngành gồm đại diện từ nhiều cơ quan khác để công bố kết quả kiểm tra chi phí sản xuất kinh doanh điện của EVN.

Thế nhưng, trong số các công bố trên, tổ công tác liên bộ cho biết loại trừ việc kiểm tra về sự chấp hành của EVN “đối với các quy định của pháp luật về quản lý sử dụng vốn và tài sản, các quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp và tài chính doanh nghiệp, các quy định về đầu tư, đấu thầu xây dựng công trình điện và mua sắm, thanh lý thiết bị. Việc kiểm tra cũng không bao gồm việc kiểm tra cơ cấu sản lượng điện phát”.

Thay vào đó là để “EVN tự chịu trách nhiệm về tính chính xác và tính trung thực của các số liệu báo cáo”. Các thông cáo báo chí của Bộ Công Thương cũng khẳng định rằng việc kiểm tra chi phí sản xuất điện hằng năm đều dựa trên các chi phí do EVN, và các đơn vị thành viên cung cấp.

Kinh doanh từ lỗ sang lãi: tiền từ đâu để mà bù?

Trước áp lực giá vốn gia tăng trong 3-4 năm gần đây, EVN đã ít nhất 4 lần tăng giá điện nhằm chuyển rủi ro kinh doanh sang hóa đơn của người tiêu dùng.

Cụ thể, năm 2023 có 2 đợt tăng giá vào tháng 5 và tháng 11. Các đợt tăng tiếp theo diễn ra vào tháng 10/2024 và tháng 5/2025.

Song với đó, Chính phủ đã hợp thức hóa qua việc ban hành các văn bản để chuyển dần khoản lỗ EVN vào giá điện.

Đơn cử như Nghị định số 72 ban hành vào ngày 28/3/2025, cho phép “phân bổ các khoản chi phí khác chưa được tính vào giá điện”, đồng thời rút ngắn chu kỳ xem xét điều chỉnh giá.

Nhận thấy vẫn chưa đủ, tính đến tháng 9/2025, Bộ Công thương đã soạn liền ba lần dự thảo để yêu cầu Chính phủ xem xét sửa đổi, bổ sung Nghị định số 72, đặc biệt là cho phép EVN bù khoản lỗ 44.792 tỷ đồng vào giá điện. Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung này cuối cùng đã được thông qua và có hiệu lực vào tháng 7/2026.

Các đề xuất bù lỗ cho EVN vẫn tiếp diễn ra trong năm 2026. Tại Hồ sơ thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công thương kiến nghị hợp thức hóa ở việc tính toán các chi phí sản xuất, cung ứng điện nếu chưa được bù đắp đủ trong lần tính toán điều chỉnh thì sẽ được tiếp tục phân bổ cộng dồn vào các lần điều chỉnh tiếp theo.

Sau hàng loạt các động thái nêu trên, đến cuối năm 2024, EVN bắt đầu ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 8.237 tỷ đồng (trang 9), giảm mức lỗ lũy kế xuống còn khoảng 38.688 tỷ đồng (trang 7) - con số sau đó được tổng hợp để Bộ Công thương đề xuất phân bổ dần vào giá điện như đã nêu trên.

Đợt ghi “lãi đậm” diễn ra trong năm 2025 với hơn 54.753 tỷ đồng (trang 9), chủ yếu nhờ vào doanh thu bán điện hơn 637.352 tỷ đồng (trang 41), trong khi giá vốn vẫn tiếp tục tăng cao với hơn 544.571 tỷ đồng (trang 42).

Trong quý 2/2026, EVN tiếp tục ghi lãi hơn 8.616 tỷ đồng, mặc cho giá vốn bán điện vẫn duy trì ở mức cao (trang 6).

Khi việc kinh doanh của EVN bất ngờ ghi nhận lãi tăng, báo chí nhà nước đã không ít bài ca ngợi để EVN được mang “tiếng thơm” vì đã “cắt đứt mạch lỗ”.

Trong khi đó, chính người dân lại là những đối tượng thụ hưởng, đang phải gánh chịu hậu quả thay cho EVN.

Trả lời RFA, anh Q (30 tuổi, TP.HCM), cho biết gia đình anh có 4 người đều đi làm đến tối mới về nhà. Mặc dù đã dùng điện rất tiết kiệm, bình thường chỉ xài quạt, đi ngủ mới bật máy lạnh, nhưng tiền điện mỗi tháng đều tăng mà không rõ nguyên do khi tháng nào cũng hơn 2 triệu đồng tiền điện.

Theo anh, chi phí đóng tiền điện hiện tại là quá cao so với thu nhập của gia đình anh. Bản thân anh thì đang làm nhân viên bán hàng ở một siêu thị tiện lợi với mức lương 7 triệu đồng, trong khi ba anh làm bảo vệ ở Bách Hóa Xanh thu nhập 4,8 triệu đồng/tháng, và 8 triệu đồng/tháng từ công việc phụ bếp của mẹ.

“Tổng thảy thu nhập của gia đình khoảng 20 triệu đồng/tháng dùng để trang trải toàn bộ chi phí sinh hoạt trong nhà. Bên cạnh chi tiêu tiền nước, tiền đồ ăn, vật dụng đắt đỏ thì tiền điện đang ở mức quá cao, dù đã xài rất tiết kiệm. Thậm chí có những tháng không có đủ tiền trả tiền điện, phải đi mượn nợ bà con, hàng xóm để trả tiền điện. Đồng hồ điện nhảy bao nhiêu thì mình biết trả nhiêu thôi”, anh nói.

Liên quan đến đồng hồ điện (hoặc công tơ điện), anh M (34 tuổi, Vũng Tàu) nhiều lần thống kê lại số điện mà bản thân gia đình anh sử dụng hằng tháng thì thấy rằng khối lượng điện đều có sự “tăng, dừng bất thường”.

“Có những tháng mình đi công tác, không có ở nhà, ít dùng điện thì có lúc tiền điện lại nhảy số nhanh hơn lúc mình có ở nhà. Cái công tơ điện là do phía điện lực họ cấp, nên mình không thể kiểm tra được tính đúng sai của cái công tơ đó vì như hiện nay đâu có cơ quan nào đi thẩm định chất lượng của từng cái công tơ điện đâu, mà nếu có, là cơ quan từ Nhà nước, thì không nhẽ anh hai lại đi kiểm tra anh ba, họ đều là người một nhà cả thôi”, anh M chia sẻ.

Từ góc độ cá nhân, anh M cũng nêu lên quan sát rằng những vấn đề bất thường về giá điện này đã diễn ra từ lâu, mở mạng xã hội lên là thấy, “nhưng nó vẫn cứ vậy diễn ra”.

Những ý kiến phản ánh của người dân không chỉ xuất phát từ những cá nhân mà RFA tiếp cận được, mà trên các nền tảng mạng xã hội đã có không ít người đặt ra các nghi vấn về giá điện.

Đăng trên mạng xã hội Threads, tài khoản có tên “kanhhhhh” viết rằng bản thân đã “mất niềm tin vào điện lực”. Người này cho biết đã bị phía điện lực dọa nạt khi được yêu cầu “xuống kiểm tra” về việc giá điện tăng bất thường dù cho ít sử dụng.

Tương tự, tài khoản “kyu.ha.3” “vẫn không hiểu tại sao tháng Mười không bật điều hòa mà lại nhiều tiền điện hơn tháng Sáu bật hai cái điều hòa”, việc khó hiểu này đến nỗi “thợ điện cũng không giải thích được vì sao”.

Tài khoản khác có tên “smokyesyes_2” cũng “sốc” về tình trạng giá điện tăng bất thường, theo đó là “tiền điện tăng hơn gấp đôi” chỉ sau một tháng.

Cũng có người như tài khoản “hoangnguyen_76” cho rằng “mấy anh điện lực copy paste tiền điện tháng trước qua tháng luôn không lệch 1 số”.

Theo RFA ghi nhận, những nghi vấn kiểu này đã kéo dài dai dẳng trong suốt một thời gian dài, mà gần đây là cao điểm vào giữa năm 2025.

Thậm chí đã có không ít người dùng mạng bị công an triệu tập làm việc sau khi đăng tải các thông tin nghi ngờ về hóa đơn tiền điện tăng bất thường.

Tiền lệ trước đó

Nhìn về quá khứ, các đợt tăng lợi nhuận đột biến của EVN thường xuất hiện sau những kỳ tăng giá điện và phân bổ lỗ kinh doanh vào giá bán lẻ.

Từ giai đoạn từ năm 2007 - 2013, sau nhiều lần điều chỉnh giá dồn dập, với 9 lần tăng giá trong 7 năm tương đương mức tăng 79%, trong năm 2014, EVN đã chuyển từ trạng thái lỗ nặng sang có lãi, với số “lãi vượt kế hoạch” đạt 9.187 tỷ đồng.

Chỉ sau một thời gian ngắn có lãi, EVN tiếp tục kinh doanh lỗ hơn 593 tỷ đồng trong năm 2016, và đạt lỗ cao nhất hơn 1.323 tỷ đồng trong năm 2017 (có nguồn ghi lỗ 2.219 tỷ đồng), dẫn đến đợt điều chỉnh tiếp theo suốt giai đoạn 2015 - 2019.

Theo đó, các đợt điều chỉnh giá điện từ tháng 3/2015 đến tháng 3/2019 cũng tăng giá điện cao thêm khoảng hơn 20%, thì hoạt động kinh doanh của EVN sau đó mới dần chuyển sang có lãi.

Trở lại giai đoạn hiện nay, dù EVN đang ghi nhận “lãi lớn”, nhưng doanh nghiệp này vẫn chịu áp lực tài chính vì nợ nần cùng với việc sử dụng vốn đầu tư kém hiệu quả. Với những vấn đề này, RFA sẽ phân tích rõ hơn trong bài tiếp theo.

Điều này cũng đang tự nó đặt ra những sự nghi vấn nhất định về mức độ tham gia của chủ đầu tư Vingroup cùng các bên liên quan trong suốt quá trình khảo sát thực địa, có sự am hiểu và ước lường được những tác động của dự án thương mại này đối với khu vực bãi biển Làng Vân thuộc TP. Đà Nẵng.

Với những vấn đề sẽ nêu dưới đây, RFA đã gửi thư yêu cầu Tập đoàn Vingroup, công ty mẹ của Vinhomes, để yêu cầu giải đáp, nhưng đến nay tòa soạn vẫn chưa nhận được phản hồi từ họ.

Mâu thuẫn tên địa danh

“Vết sạn” mang tính hệ thống lộ rõ đầu tiên mà bất cứ ai xem Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân cũng có thể dễ dàng nhận thấy là những mâu thuẫn về tên địa danh, yếu tố cần chuẩn chỉnh tối thiểu của một báo cáo.

Theo đó, tại mục “Bụi và khí thải từ quá trình vận chuyển san nền”, báo cáo đưa ra kết luận rằng quá trình diễn ra san lấp ở dự án sẽ có tác động “tương đối lớn, ảnh hưởng trực tiếp tại khu vực san, đắp nền” đến dân cư dọc hai bên Quốc lộ 32. (trang 200).

Thế nhưng, Quốc lộ 32 là tuyến đường liên tỉnh nằm ở miền Bắc, trong khi dự án Làng Vân nằm tại Phường Hải Vân, TP. Đà Nẵng (Phường Hòa Hiệp Bắc, Quận Liên Chiểu cũ), lại có tuyến đường chính kết nối với Đèo Hải Vân là Quốc lộ 1A.

Ở những sai sót khác, báo cáo còn ghi sai tên một số địa danh tiếp nhận nguồn xả thải từ dự án, như việc nước thải sinh hoạt từ dự án có “tác động nghiêm trọng” đến hệ thống kênh dẫn Cẩm Đình - Hiệp Thuận, sông Đáy, v.v. và nước dưới đất. (trang 248)

Trên thực tế, sông Đáy và kênh dẫn Cẩm Đình - Hiệp Thuận là hệ thống sông ngòi thuộc khu vực Đồng bằng sông Hồng, cụ thể là trên địa bàn Hà Nội.

Những địa danh thoát nước này cũng xuất hiện xuyên suốt trong các thuyết minh về tác động môi trường có trong báo cáo.

Ở một chi tiết có liên quan, báo cáo cho biết chủ đầu tư tham vấn ý kiến của cộng đồng dân cư tại Ủy ban Nhân dân 10 xã, điều vốn khác với thực tế dự án này chỉ đang thuộc vị trí hành chính Phường Hải Vân. (trang 299)

Theo thông tin đăng ngày 3/6/2022 trên cổng điện tử Thành ủy Hà Nội về đồ án điều chỉnh quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, dự án Khu vườn sinh thái Cẩm Đình - Hiệp Thuận khi đó trải trên đúng 10 xã của huyện Phúc Thọ.

Bên cạnh đó, báo cáo còn nêu một số địa danh khác không nằm tại khu vực dự án Làng Vân như “chân núi Vũng Chua” (thuộc tỉnh Bình Định, trang 194), hay sông Hàn - dù thuộc Đà Nẵng nhưng cách vị trí dự án hơn 20km (trang 171).

Chưa dừng lại ở đó, ngay cả tên chủ đầu tư cũng có sự mâu thuẫn. Tại trang 27, Báo cáo ĐTM ghi nhận chủ đầu tư là “Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Thái Sơn”, trong khi một số nơi khác lại ghi chủ đầu tư là Vingroup hoặc Vinpearl (trang 42).

Trả lời RFA, chị C, một nhà hoạt động vì môi trường có sự quan tâm nhất định đến dự án Làng Vân, cho rằng những mâu thuẫn trên “không phải là lỗi đánh máy hay biên tập thông thường”.

Căn cứ pháp lý Điều 32 của Luật Bảo vệ môi trường, nhà hoạt động này đánh giá Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân “về bản chất đã không giá trị nữa vì tên địa danh không thể phản ánh đúng thực tế môi sinh của Đèo Hải Vân, nơi dự án đang trong tiến độ thi công”.

Nghi vấn sao chép nội dung giữa các báo cáo khác

Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Thành Tâm (CP ĐTPT Thành Tâm) hiện là đơn vị phụ trách lập nhiều báo cáo đánh giá tác động môi trường cho các dự án thuộc hệ sinh thái Vingroup.

Qua rà soát các báo cáo ĐTM ở một số dự án khác do đơn vị này thực hiện, RFA nhận thấy nhiều nội dung thuyết minh trùng lặp nguyên văn với báo cáo của dự án Làng Vân.

Cụ thể, tại trang 287 của Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân , đơn vị tư vấn có cho rằng “mức độ chi tiết của báo cáo được thể hiện ở các nhận định khoa học khách quan”, cùng các số liệu, phương pháp, tài liệu tham khảo được lựa chọn có “độ tin cậy cao”.

Đơn vị này cũng khẳng định “công tác lập Báo cáo ĐTM được làm cẩn thận và nghiêm túc”.

RFA phát hiện rằng nguyên văn nhận định trên đồng thời xuất hiện ít nhất trong hai Báo cáo ĐTM ở hai dự án khác ở tỉnh Khánh Hòa, bao gồm:

• Dự án Khu đô thị phức hợp Cam Tân (trang 243)
• Dự án Khu đô thị phức hợp Cam Hòa (trang 229)

Như đã đề cập trước đó, địa danh “chân núi Vũng Chua” không tồn tại ở nơi đặt dự án Làng Vân. Đáng chú ý, tên địa danh này cũng xuất hiện lần lượt trong Báo cáo ĐTM ở Cam Tân (trang 164) và Cam Hòa (trang 151), vốn vẫn không phải là địa danh ở tỉnh Khánh Hòa.

Cả ba dự án này đều được Báo cáo ĐTM thuyết minh rằng “mưa chảy tràn cuốn theo chất ô nhiễm” có tác động đến “các cụm dân cư phía chân núi Vũng Chua”.

Hay như chi tiết “kênh tiêu Hiệp Thuận”, địa danh thuộc tỉnh Bắc Bộ, cũng tiếp tục xuất hiện lần lượt ở các trang 171, và 186 ở hai Báo cáo ĐTM khác không tồn tại địa điểm này, cùng nhiều những sự trùng lặp bất thường khác.

Công ty lập báo cáo có năng lực đến đâu?

CP ĐTPT Thành Tâm được thành lập vào tháng 9/2024, tức khoảng trước hai tháng chủ đầu tư nộp Báo cáo ĐTM ở dự án Làng Vân (tháng 11/2024).

Tra cứu mã số thuế của đơn vị lập báo cáo CP ĐTPT Thành Tâm, công ty này có trụ sở đặt tại Số 31A, ngách 94/87, Phố Thượng Thanh, TP. Hà Nội.

Theo nguồn tin cung cấp cho RFA, đồng thời xác thực thêm bằng tính năng “Street View” của nền tảng Google, trụ sở làm việc của công ty thành lập báo cáo nghìn tỷ này cũng chỉ là một căn nhà nằm sâu trong một con ngõ sâu ở Hà Nội, không rõ danh tính, cũng như năng lực lập báo cáo môi trường đến đâu.

Người đại diện pháp lý cho CP ĐTPT Thành Tâm có tên là Nguyễn Ngọc Thúy. Đáng chú ý là người này còn là chủ đại diện cho khoảng 180 pháp nhân khác.

RFA đã xem thông tin tuyển dụng của CP ĐTPT Thành Tâm trên một số nền tảng việc làm phổ biến như TopCV. Hồ sơ của công ty trên đây cho biết đơn vị có quy mô 10 - 24 nhân viên, với ngành nghề kinh doanh trải rộng trên hàng trăm lĩnh vực khác nhau như: phiên dịch, môi giới, xây dựng nhà ở, hàng may mặc, giày dép, v.v.

Liên quan đến số thành viên mà Thành Tâm giao lập Báo cáo ĐTM ở dự án Làng Vân, CP ĐTPT Thành Tâm phân công bốn nhân sự để thực hiện vai trò đồng thời nhiều khâu trong việc lập báo cáo bao gồm các tên (trang 29):

• Thạc sĩ Nguyễn Thị Nhiên,
• Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Hân,
• Kỹ sư Nguyễn Thị Bích,
• Trần Thị Thúy Hiền.

RFA chưa thể xác minh hồ sơ khoa học, cũng như chuyên môn của các nhân sự trên.

Đáng chú ý, một số nhân sự này còn xuất hiện xoay vòng trong các dự án khác do CP ĐTPT Thành Tâm phụ trách như Dự án Tổ hợp sản xuất ô tô VinFast (Hải Phòng) (trang 36), Dự án Khu đô thị phức hợp Cam Hòa (Khánh Hòa) (trang 23), v.v.

Một số người khác, như nhân sự có tên nhân sự là Thạc sĩ Nguyễn Thị Nhiên, còn là chuyên gia tham gia vào các khâu lập Báo cáo ĐTM của một công ty khác tên là Công ty TNHH Dịch vụ Môi trường Vũ Châu Giang. (trang 25)

Công ty này cũng thực hiện Báo cáo ĐTM cho nhiều dự án khác thuộc hệ sinh thái Vingroup, và các báo cáo này vẫn xuất hiện nhiều mâu thuẫn tương tự Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân (trang 108).

Trước đó, báo chí nhà nước từng có nhiều bài viết phản ánh nghi ngờ năng lực của Công ty CP Mekolor, đơn vị từng muốn cạnh tranh với VinSpeed (thuộc Vingroup) tham gia dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, liên quan đến trụ sở của đơn vị này nằm sâu trong một con hẻm ở đường Lý Tự Trọng, Phường Ninh Kiều, TP. Cần Thơ.

Khi chủ doanh nghiệp Mekolor bị bắt theo Điều 331, Bộ Luật Hình sự, báo chí tiếp tục lên bài chế giễu vị doanh nhân này khi cho rằng ông Trường “từng nổ có 100 tỷ USD làm đường sắt tốc độ cao”.

Thế nhưng việc này trong ngày hôm nay lại miễn nhiễm với CP ĐTPT Thành Tâm, đơn vị lập Báo cáo ĐTM cho dự án Làng Vân.

Không những Làng Vân, công ty không rõ năng lực này còn phụ trách lập Báo cáo ĐTM cho nhiều dự án thương mại khác thuộc Vingroup, và sau đó được cơ quan chức năng có thẩm quyền dễ dàng thông qua.

Cơ quan chịu trách nhiệm rà soát các báo cáo này là ai

Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc thẩm định, đánh giá và phê duyệt Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân do CP ĐTPT Thành Tâm lập. (trang 24)

Bên cạnh đó, chịu trách nhiệm chung còn có Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Đà Nẵng cùng các đơn vị khác thuộc thẩm quyền chính quyền thành phố Đà Nẵng. (trang 216)

Trong các tuyên bố chính thức của mình, các cơ quan trên đều cho rằng dự án Làng Vân “đủ điều kiện” để được thông qua.

Vào ngày 26/2, Sở Tài nguyên và Môi trường TP.Đà Nẵng thông tin với báo chí, khẳng định dự án Làng Vân đủ điều kiện để thực hiện thu hồi đất, giao đất, thuê đất theo quy định sau khi hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng.

UBND TP. Đà Nẵng khi phê duyệt giao đất cho chủ đầu tư cũng nói dự án này “đủ điều kiện khởi công”.

Đăng nội dung trên trang điện tử “vinhomeslangvans.vn” vào ngày 13/8/2026, chủ đầu tư dự án đồng thời “khẳng định Vingroup không chỉ có hồ sơ pháp lý đầy đủ mà còn đủ năng lực tài chính và uy tín để thực hiện dự án đúng cam kết” vì “dự án đã chính thức khởi công dưới sự chứng kiến của lãnh đạo Chính phủ và thành phố” Đà Nẵng.

Về dự án Làng Vân

Làng Vân là siêu dự án quy mô khoảng 512 ha với tổng mức đầu tư gần 44.000 tỷ đồng, do Vinpearl thuộc Vingroup khởi công tháng 6/2025.

Dự án này được định hướng sẽ phát triển thành khu phức hợp du lịch và đô thị nghỉ dưỡng dưới chân đèo Hải Vân, TP. Đà Nẵng.

Để làm dự án này, TP. Đà Nẵng đã chuyển mục đích 29.73ha rừng sản xuất cho dự án. Theo hồ sơ được báo chí dẫn lại, khoảng 18,62 ha là rừng keo do hộ gia đình, cá nhân đầu tư; khoảng 11,11 ha còn lại gồm keo, sao đen, thông, dầu rái và một số cây khác được trồng bằng nguồn ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó, khu đất làm dự án vẫn còn lưu lại ba công trình quân sự có lịch sử 200 năm từ đời Nguyễn bao gồm: Đồn Chơn Sảng, Trạm Nam Chơn, Đài Định Hải trên Hòn Hành, còn gọi Mũi Isabelle.

Chủ đầu tư ở dự án từ tháng 7/2026 đến nay đã hứng chịu không ít những lời chỉ trích, phản đối từ dư luận cả trong và ngoài nước về e ngại trước những tác động đáng kể của dự án này đến hệ sinh thái và thiên nhiên Đèo Hải Vân.

Phía Công an cho rằng người này đã làm một clip dài khoảng 10 phút có nội dung sai sự thật, xuyên tạc và chưa được kiểm chứng về công ty Green SM.

Theo báo nhà nước, ông Trần Minh Thanh, sinh năm 1990, ngụ tài phường Tân Sơn Nhì, đã khai rằng mình làm video để thu hút người coi nhằm kiếm tiền từ Facebook.

Vậy, Trần Minh Thanh đã nói gì trong video clip dài 10 phút đó?

Hiện tại, video trên đã bị xóa nhưng phóng viên RFA đã tìm được phiên bản đầy đủ.

Trong clip, Trần Minh Thanh đã trả lời bình luận “App nào ổn hơn?” bằng cách so sánh ưu và nhược điểm giữa các nền tảng gọi xe Be, GSM và Grab.

Trước tiên, ông Thanh đánh giá Be là ứng dụng tệ nhất vì định vị sai vị trí, giá cước thấp và không tăng cước khi mưa.

Sau đó, ông này đánh giá Green SM hay “Xanh SM” là nền tảng tệ thứ nhì. Lý do là GSM thường xuyên bị sai định vị như Be, nhận cuốc xa, thiếu chính sách bồi thường nếu khách hàng hủy chuyến và thiếu sự hỗ trợ từ tổng đài.

Ông Thanh cho rằng rất khó đòi quyền lợi từ GSM nhưng nhấn mạnh “đó là kinh nghiệm của tôi nhé.” Và đưa ra ví dụ khi qua trạm thu phí, nếu khách không chịu trả tiền thì tài xế cũng không có cách nào để đòi tiền.

“Anh em gọi tổng đài, tổng đài có hỗ trợ anh em không,” ông Thanh chia sẻ.

Tiếp theo là về thứ tự ưu tiên nổ cuốc xe. Theo ông Thanh, GSM phân phối cuốc “không công bằng” và ưu tiên theo thứ tự sau đây:

1. “Xanh công ty” - Đây là các tài xế nhận lương từ GSM, và sẽ được ưu tiên nhận cuốc trước.
2. “Xanh thuê xe hoặc RTO” - Đây là những tài xế mua xe trả góp để chạy taxi Xanh. RTO hay Rent-to-own (thuê tới khi sở hữu) là hình thức GSM cho thuê xe đến khi sở hữu xe. Đây là đối tượng được ưu tiên thứ hai.
3. “Xanh Partner” - Đây là các tài xế của các hãng taxi tham gia nền tảng. Họ sẽ được ưu tiên thứ ba.
4. “Xanh Platform” - Đây là các tài xế đối tác tự mua xe và tham gia nền tảng GSM, và sẽ là người được ưu tiên cuối cùng.

Theo lời ông Thanh, các tài xế đối tác sẽ chỉ được nhận cuốc khi các đối tượng ưu tiên kia không chịu nhận. Tuy nhiên, ông không đưa ra bằng chứng nào cụ thể mà chỉ chia sẻ ý kiến dựa theo kinh nghiệm cá nhân.

Nhưng bù lại, ông này đánh giá cao GSM ở khoản: khi trời mưa, giá cước sẽ tăng lên cao, lên tới 60.000 đồng.

Cuối cùng, chủ nhân tài khoản Facebook Thanh Thật Thà nhận xét về ứng dụng gọi xe Grab, cho rằng đây là nền tảng đỡ tệ nhất trong ba apps được so sánh. Ông này cho rằng tuy Grab có mức chiết khấu cao nhưng tài xế kiếm được nhiều tiền hơn và được chủ động lựa chọn hơn.

Đó là những nhận xét cá nhân của Trần Minh Thanh trong clip dài 10 phút.

Phóng viên RFA đã tham khảo ý kiến một vài tài xế GSM tuy nhiên không ai có thể xác nhận được ý kiến của ông Thanh. Một tài xế chạy GSM ở Sài Gòn với tư cách đối tác cho rằng anh vẫn nhận cuốc bình thường. Ngược lại, một tài xế nhân viên của GSM cho hay anh phải chạy liên tục nếu muốn đạt KPI.

Hiện tại, thuật toán của các app gọi xe công nghệ dựa trên nhiều yếu tố để phân phối. Theo Grab, họ phân tích 40 yếu tố theo thời gian thực tế để phân phối chứ không chỉ dựa theo khoảng cách. GSM không công khai việc thuật toán phân phối của họ hoạt động dựa trên các yếu tố nào.

Đây không phải lần đầu tiên GSM, VinFast hay VinGroup khởi kiện những ai họ cho rằng đã xuyên tạc và nói sai sự thật.

Vào tháng 5/2021, VinFast đã gửi đơn tố cáo ông Trần Văn Hoàng, chủ kênh YouTube GogoTV vì đã đăng tải sai sự thật về chiếc xe LuxA2.0.

Vào tháng 3/2023, VinFast cũng đã khởi tố ông Trần Mai Sơn hay Sonnie Tran, cho rằng ông đã nói sai sự thật về tình hình tài chính của VinFast và VinGroup. Sau vụ việc, ông Trần Mai Sơn đã xin tỵ nạn chính trị.

Vào tháng 9/2025, VinGroup đã khởi kiện dân sự 68 tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước vì các hành vi tương tự như trên. Vài cá nhân bao gồm ông Lê Trung Khoa ở Đức và bà Ngô Thị Oanh Phương ở Canada.

Không chỉ có VinFast, vào ngày 23/10/2026, Công an đã khởi tố ông Đỗ Minh Quang dựa theo điều 331, cho rằng ông đã nói sai sự thật về tình hình tài chính của Novaland.

Hiện tại, Trần Minh Thanh, chủ tài khoản “Thanh Thật Thà” đang bị tạm giam để điều tra.

Điều đáng chú ý nhất là nội dung đề xuất giải ngân này lại không có trong chương trình họp Quốc hội trước đó, mà do Chính phủ trình yêu cầu bổ sung và được Quốc hội biểu quyết thông qua cùng ngày với sự tán thành của 100% đại biểu có mặt.

Theo đề xuất được đưa ra, Bộ Công an cho biết chương trình mới này sẽ bao gồm hai giai đoạn:

Giai đoạn 1 (2026 - 2030) có tổng vốn đầu tư là 45.301 tỷ đồng, trong đó 22.851 tỷ đồng đề nghị bổ sung, và thêm 18.151 tỷ đồng cho giai đoạn 2 (2031 - 2035).

Trước đó vào ngày 27/11/2024, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 163/2024/QH15 để cấp tổng nguồn ngân sách “tối thiểu” hơn 22.450 tỷ đồng cho Bộ Công an thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.

Như vậy trong chưa đầy hai năm, so với ngân sách ở chương trình này năm 2024, Quốc hội dự kiến giải ngân thêm cho Bộ Công an tương đương mức tăng khoảng 182%.

Theo tờ trình của lãnh đạo Bộ Công an Lương Tam Quang, “việc đề xuất có xuất phát từ thực tiễn tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy đang có sự chuyển biến nhanh sang các hình thức tội phạm phi truyền thống, lợi dụng công nghệ cao và không gian mạng”.

Thông qua chương trình này, Bộ Công an còn cho biết sẽ cho xây dựng Trung tâm điều hành liên ngành, phòng chống tội phạm lừa đảo trực tuyến với tham vọng sẽ số hóa 90% dữ liệu tội phạm.

Bên cạnh đó, nội dung đề xuất trên được cho là căn cứ theo Kết luận số 56-KL/TW của Bộ Chính trị, đứng đầu là ông Tô Lâm, ban hành ngày 24/6/2026, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới".

Ở một khía cạnh khác khi nhìn từ khâu thẩm định đến khi trình Quốc hội xem xét, chủ trương đề xuất giải ngân thêm vốn cũng diễn ra trong quy trình “thần tốc của thần tốc”.

Chủ trương này do Bộ Công an nghiên cứu từ ngày 18/9, được Nhà nước thẩm định vào ngày 12/10, sau đó Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra vào ngày 31/10 và cuối cùng xuất hiện tại nghị trường Quốc hội vào ngày 5/11 mới đây.

Để thấy, toàn bộ quy trình này diễn ra chưa đầy hai tháng, mà theo Trung tướng Trần Ngọc Hà, Cục trưởng Cục Cảnh sát “nhằm đáp ứng, giải quyết các yêu cầu cấp bách, khách quan của công tác phòng, chống tội phạm và ma túy trong tình hình mới”.

“Nhưng trong thực tế, một số dự án trọng điểm với vốn đề xuất giải ngân hơn nghìn tỷ đồng như đường Vành Đai 3 ở TP.HCM, quá trình hoàn tất hồ sơ đến lúc thông qua cũng mất ít nhất 4 tháng, đó là theo cơ chế đặt biệt. Hoặc như theo cơ chế này, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng mất khoảng cỡ 6 tháng mới được xem xét thông qua. Đó là những dự án được thông qua thần tốc nhất rồi, nếu còn chưa kể đến các dự án này đều phải mất nhiều năm nghiên cứu quy hoạch trước đó.

Còn ở đây, chủ trương đề xuất mới này của Bộ Công an đang diễn ra quá nhanh, phải gọi là thần tốc của thần tốc” - từ Hà Nội, một luật sư có uy tín trong nghề xin giấu tên đưa ra nhận định với RFA.

Qua các quan sát của mình, luật sư này cũng cho rằng hầu hết các nội dung đề xuất của Bộ Công an đối với những người dân như ông khó có thể biết đầy đủ vì toàn bộ nội dung đề xuất chỉ diễn ra trong các phiên họp kín của Quốc hội, không được truyền hình trực tiếp cho toàn dân theo dõi.

Ngoài ra, ở khía cạnh liên quan, đối chiếu theo Nghị quyết 246 quyết định phân bổ ngân sách trung ương năm 2026, sau Bộ Quốc phòng thì Bộ Công an là đơn vị được phân bổ ngân sách nhiều nhất với khoảng hơn 207.000 tỷ đồng, bao gồm chi đầu tư phát triển là hơn 39.811 tỷ đồng.

Trong khi đó, thuộc nhiều đề án chi đầu tư phát triển của Bộ Công an, riêng ngân sách hiện tại theo đề xuất dành cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2030 đã hơn 45.300 tỷ đồng.

Trả lời RFA, Tiến sĩ C từ Đại học Kinh tế TP.HCM nêu lên đánh giá rằng, từ năm 2025 đến nay, Bộ Công an đang có xu hướng sử dụng nhiều tiền hơn hạn mức từ kế hoạch ngân sách của trung ương phân bổ cho đơn vị này.

“Như ta đều biết giải ngân vốn đầu tư công là một trong những yếu tố chính thúc đẩy tổng thu nhập quốc nội Việt Nam (GDP). Quốc hội theo các năm đều có những kế hoạch xây dựng dự toán ngân sách riêng, ví dụ như Nghị quyết 245 trong năm nay. Việc Quốc hội tán thành chi nhiều hơn có thể là nhằm bù đắp hụt chi của các năm trước, và cũng đặt điều này trong bối cảnh Việt Nam đang hướng đến nhu cầu tăng trưởng 2 con số”, vị chuyên gia này phân tích.

Thực tế, khi kết thúc phiên thảo luận của Bộ Công an, trong buổi chiều ngày 5/11, Quốc hội đã cho thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Theo đó, một trong số nội dung sửa đổi, bổ sung đáng chú ý được đại biểu đề xuất là tạo cơ chế cho phép ngân sách trung ương bổ sung dự toán trực tiếp cho Bộ Quốc phòng và Bộ Công an khi phát sinh các nhiệm vụ an ninh cấp bách mà chưa được bố trí đủ dự toán ban đầu.

Không chỉ chi tiêu ở số tiền được phân bổ riêng, các nguồn chi của Bộ Công an còn được bổ sung bởi ngân sách ở các địa phương, và trích 85% từ nguồn thu xử phạt hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã nộp ngân sách nhà nước.

Mặc dù hàng nghìn tỷ đồng đã và chuẩn bị dự kiến sẽ tiếp tục giải ngân cho Bộ Công an, nhưng cơ quan này vẫn còn rất hạn chế trong việc công bố thông tin sao kê chi tiết cho khoản dùng tiền ngân sách - số tiền chủ yếu đến từ tiền thuế của người dân.

Đồng thời ở hiện tại vẫn đang thiếu vắng một cơ quan giám sát độc lập thứ ba để giám sát hoạt động dùng tiền của Bộ Công an.

Có chăng thì đó là Ban Kiểm tra Trung ương, nhưng theo chuyên gia C nhận định, cơ quan này về bản chất là cơ quan nội bộ của Đảng Cộng sản khi mang thuần túy “chức năng làm công cụ thanh trừng nội bộ hơn là việc giám sát, và từ trước đến nay chỉ có Bộ Công an đi điều tra các tổ chức, cơ quan và cá nhân khác, như hàng loạt những vụ việc Bộ Công an cho khởi tố, bắt giam những người ở các vụ việc trốn thuế, chứ chưa có ai dám điều tra lại Bộ Công an”.

Phân tích rõ hơn từ góc độ trên, theo quy định, các hoạt động chi cho đầu tư phát triển của các cơ quan sử dụng vốn Nhà nước, bao gồm Bộ Công an, phải thông qua các cơ chế đấu thầu công khai.

“Tuy nhiên, trước thực trạng của việc các khoản chi tiêu của Bộ Công an không sao kê rõ ràng, thiếu cơ quan giám sát độc lập thứ ba, thì không thể tránh khỏi vấn nạn “quân xanh”, “quân đỏ” trong hoạt động đấu thầu, để làm giàu cho bản thân và người thân của họ [công an]”, vị tiến sĩ kinh tế bày tỏ lo ngại.

Trong kinh tế học có một thuật ngữ gọi là “chi phí cơ hội”, được khởi xướng bởi nhà kinh tế học người Áo Friedrich von Wieser (1851 - 1926). Theo khái niệm này, mọi nguồn lực của một quốc gia, bao gồm tiền từ ngân sách, đều có một mức hữu hạn nhất định. Khi nhà hoạch định chính sách lựa chọn rót tiền thuế của người dân một quyết sách nào đó thì điều đó có nghĩa họ phải bỏ đi những quyết sách đầu tư ở các lĩnh vực khác.

Đưa khái niệm này vào đề xuất bổ sung thêm nghìn tỷ đồng cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 nêu trên, mới thấy một số lĩnh vực thiết yếu khác như y tế, giáo dục, hạ tầng giao thông, v.v đang phải xếp sau việc ưu tiên nguồn lực cho Bộ Công an.

Ấy là chưa kể, ngân sách hiện nay còn được phân bổ để ưu tiên lương, phụ cấp cho lực lượng công an, như quy định cho lực lượng chuyên trách an ninh mạng thụ hưởng mức lương tương đương 300% mức thông thường, cùng các chính sách cấp nhà ở xã hội ở các dự án cao cấp với vị thế đắc địa, v.v.

Thời gian gần đây, báo chí nhà nước liên tục đưa tin chĩa mùi dùi về phía chủ đầu tư (CĐT) dự án KĐT Đại Thanh tại Hà Nội, trong khi chỉ đề cập sơ lược nguyện vọng của cư dân được ở lại để ổn định cuộc sống và bỏ ngõ câu hỏi pháp lý quan trọng nhất: Vì sao hơn một nửa căn hộ nơi đây đã được Nhà nước cấp sổ hồng 10 năm qua vẫn đứng trước nguy cơ bị phá dỡ, buộc người dân phải di dời?

Một luật sư tại Hà Nội nhận định, vụ Đại Thanh không chỉ đặt ra trách nhiệm của CĐT mà còn thách thức niềm tin của người dân vào hệ thống quản lý. Theo vị luật sư, sự chồng chéo và thiếu nhất quán về pháp lý thể hiện qua Quyết định 12/2017/QĐ-UBND, do ông Nguyễn Đức Chung ký ngày 31/3/2017, cho phép cấp sổ hồng song song với xử lý sai phạm, đã góp phần dẫn đến tình cảnh hiện nay.

Cư dân Đại Thanh nói với RFA rằng họ bất ngờ trước quyết định phá dỡ ngày 28/10 khi trước đó chỉ nghe tin về CT6 Kiến Hưng và HH Linh Đàm, còn Đại Thanh chưa từng được khảo sát phương án di dời.

Phản ứng trước quyết định này, một cư dân bức xúc, “người dân đi mua nhà của dự án, được cấp sổ hồng, ở được hơn 10 năm thì có ai đó vào nói dự án sai phạm, nhà bạn phải di dời, phá dỡ. Vậy niềm tin về dự án chung cư, về sổ hồng sẽ sụp đổ, không còn tin vào gì nữa”.

Bài phỏng vấn của Đài Truyền hình Hà Nội với ông Trần Minh Sơn, Chuyên viên cao cấp Bộ Tư pháp chỉ nêu vỏn vẹn tính cấp thiết xử lý 12 dự án sai phạm của Mường Thanh là để đảm bảo quyền lợi cho người dân khi chưa có sổ hồng. Mặc nhiên không thấy ông Sơn và cả phóng viên đài này đề cập tới vấn đề liên quan tới hàng trăm cư dân ở Đại Thanh đã có sổ hồng nhưng vẫn đối diện nguy cơ mất nhà.

(RFA)

Hà Nội có đang đảm bảo pháp luật và bảo vệ quyền lợi người dân?

Trao đổi cùng RFA, vị luật sư nêu ra yêu cầu Hà Nội cần công khai hồ sơ quy hoạch, cấp phép, nghiệm thu, cấp sổ, biên bản thanh tra và giám định từng tòa vào thời điểm trước đây; đồng thời tham vấn cư dân trước khi quyết định đến phương án phá dỡ và di dời người dân.

Yêu cầu này được đưa ra dựa trên Điều 25, Điều 28, Điều 30 và Điều 32 Hiến pháp Nước CHXHCN Việt Nam 2013 bảo vệ Quyền Tiếp cận Thông tin, Tham gia Quản lý Nhà nước và Sở hữu Nhà ở hợp pháp của công dân.

Dù thành phố đã lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết, việc này không thay thế nghĩa vụ công khai thông tin theo luật định, cung cấp căn cứ xử lý từng công trình và bảo đảm quyền tham gia của cư dân.

Theo phản ánh của cư dân, trên Cổng thông tin điện tử của Chính quyền Hà Nội, tờ trình dự thảo nghị quyết ở Mục 3.6 không công khai thông tin chi tiết về dự án nào sẽ vào diện phá dỡ, trong khi báo chí chính thống lại đưa tin rằng UBND TP đã họp và chốt cơ chế xử lý 12 dự án dựa trên bản dự thảo cuối cùng ngày 27/10.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở đang được rút gọn từ 91 xuống 65 điều, làm dấy lên lo ngại về khả năng suy giảm cơ chế giám sát của người dân.

“Nếu các thủ tục bắt buộc bị bỏ qua, tính hợp pháp của quyết định phá dỡ, di dời cần được xem xét lại và phải đảm bảo quyền lợi của cư dân đã có sổ hồng trước hết”, vị luật sư nhận định.

Tiêu chí phá dỡ thiếu rõ ràng

Một cư dân khác cho RFA biết rằng việc chính quyền Hà Nội đưa ra căn cứ để phá dỡ toà nhà là “thiếu cơ sở khoa học” và “vô cảm”.

Theo phản ánh của cư dân với RFA, hai công trình CT8 và CT10 Đại Thanh, mỗi công trình gồm ba khối tháp, phải tuân thủ Quy chuẩn xây dựng Việt Nam QCXDVN 01:2008/BXD.

Tuy nhiên, cư dân cho rằng các mục 2.8.4 và 2.10.5 chỉ quy định khoảng cách giữa các dãy nhà hoặc công trình riêng lẻ, chưa làm rõ việc áp dụng đối với các khối tháp thuộc cùng một công trình.

Đáng chú ý, theo bản vẽ thiết kế được cư dân viện dẫn, khoảng cách giữa các khối tháp là 10,2 mét, chỉ thiếu 0,3 mét so với tiêu chí 10,5 mét trong phương án xử lý.

Cư dân cho rằng việc lấy chênh lệch này làm căn cứ phá dỡ là thiếu thuyết phục và “vô cảm”, khi quyết định ảnh hưởng đến nơi ở của hàng nghìn người chưa được chứng minh đầy đủ về khả năng áp dụng các giải pháp kỹ thuật thay thế.

Trả lời câu hỏi về kỹ thuật của RFA, kiến trúc sư T. (40 tuổi, TP.HCM) cho biết các phương án thay thế đảm bảo an toàn PCCC hoàn toàn có thể được giải quyết căn cứ theo QCXD 06:2022/BXD, được sửa đổi năm 2023.

Cụ thể, kiến trúc sư T. cho biết có thể áp dụng biện pháp như cải tạo tường chống cháy, tháo dỡ, thu gọn các bộ phận kiến trúc nhô ra hoặc luận chứng kỹ thuật an toàn cháy thông qua mô phỏng cháy để đánh giá nguy cơ, từ đó đưa ra đề xuất giải pháp tương đương.

Người dân đi mua nhà của dự án, được cấp sổ hồng, ở được hơn 10 năm thì có ai đó vào nói dự án sai phạm, nhà bạn phải di dời, phá dỡ. Vậy niềm tin về dự án chung cư, về sổ hồng sẽ sụp đổ, không còn tin vào gì nữa.

Một cư dân nói với RFA

Vì sao sai phạm không được xử lý dứt điểm ngay khi phát hiện?

Trao đổi cùng phóng viên RFA, vị luật sư tại Hà Nội cho rằng từ phê duyệt quy hoạch, cấp phép, giám sát thi công đến nghiệm thu và cấp sổ, trách nhiệm quản lý trải qua nhiều khâu. Vì sao sai phạm không được ngăn chặn kịp thời, dù đã có những kết luận thanh tra từ nhiều năm trước? Ai chịu trách nhiệm về những quyết định liên quan?

Dự án KĐT Đại Thanh khởi công năm 2012, nhưng từ năm 2015 đã bị phát hiện hàng loạt sai phạm về quy hoạch, xây dựng và nghĩa vụ tài chính.

Ngày 29/6/2015, Thanh tra Bộ Xây dựng ban hành Kết luận 164/KL-TTr; tiếp đó, UBND Hà Nội có Văn bản 6779/UBND-XDGT ngày 25/9/2015 yêu cầu xử lý.

Đến cuối năm 2016, hồ sơ vi phạm được chuyển sang cơ quan điều tra.

Đáng chú ý, ngày 31/3/2017, UBND Hà Nội lại ban hành Quyết định 12/2017/QĐ-UBND, cho phép xem xét cấp sổ hồng cho người mua nhà song song với xử lý sai phạm của chủ đầu tư.

Đến năm 2019, khoảng 2.300/3.941 căn hộ Đại Thanh đã được cấp sổ.

Sau hơn một thập niên, tiến trình xử lý bất ngờ tăng tốc quay ngược trở lại.

Ngày 10/9/2026, Hà Nội công bố kế hoạch xử lý 12 dự án Mường Thanh theo Kế hoạch số 349/KH-UBND, sau phiên toà hồi tháng 8 xét xử ông Lê Thanh Thản, nguyên Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh về tội “Lừa dối khách hàng” tại dự án CT6 Kiến Hưng.

Ngày 10/10 lấy ý kiến dự thảo nhưng chỉ sau đó chưa đầy ba tuần, tức ngày 28/10 đã thông qua nghị quyết đặc thù theo Luật Thủ đô 2026. CĐT có 30 ngày kể từ khi quyết định buộc phá dỡ có hiệu lực để chuẩn bị, công khai kế hoạch di dời, phá dỡ; không chấp hành sẽ đối diện cưỡng chế.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc xử lý 12 dự án sai phạm của Mường Thanh lần này, thực tế đã được cơ quan thanh tra xem xét từ 10 năm trước.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ sai phạm đã được phát hiện từ lâu nhưng không được giải quyết dứt điểm, trong khi quyền sở hữu của người dân đã được Nhà nước công nhận.

Vậy trách nhiệm giám sát, cấp sổ và bảo vệ quyền lợi cư dân trong suốt hơn mười năm qua thuộc về ai? Vị luật sư lên tiếng.

Bởi, “xử lý sai phạm không chỉ là chuyện tháo dỡ công trình, mà còn là phép thử đối với trách nhiệm công quyền và niềm tin của người dân vào giá trị pháp lý của sổ hồng”.

Đáng chú ý, báo chí năm 2019 từng dẫn lời ông Nguyễn Thế Cường, khi đó là Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Trì thừa nhận lỗi của cơ quan quản lý Nhà nước trước những vướng mắc kéo dài tại KĐT Đại Thanh, khiến người dân chậm được cấp sổ hồng.

Tuy nhiên, vấn đề liên quan tới việc cấp sổ hồng sau khi dự án đã phát hiện sai phạm vẫn chưa từng có một vị lãnh đạo nào đứng ra chịu trách nhiệm và đề xuất hướng giải quyết hợp tình hợp lý.

Theo Báo cáo tài chính hợp nhất Quý 3/2026 do Vingroup công bố ngày 30/10, doanh nghiệp này ghi nhận lợi nhuận sau thuế ở mức đáng chú ý với gần 22.760 tỷ đồng. (trang 51)

Song với đó, trong suốt những ngày cuối tháng Mười đến nay, báo chí nhà nước đã có nhiều bài viết thán tụng thành tích này của Vingroup.

Đơn cử như tờ VnExpress giật tít với tựa đề “Vingroup lần đầu lãi trước thuế hơn tỷ USD trong một quý”, cùng lợi nhuận sau thuế “tăng 650%”.

Hay như các tờ Vietnambiz, VietnamFinance, Sài Gòn Giải Phóng, hay là Tuổi Trẻ, .v.v đều đăng cùng một nội dung cho rằng Vingroup ghi nhận kết quả kinh doanh “kỷ lục”.

Thế nhưng, hầu hết các nội dung đăng tải đều không nhắc đến việc ông Vượng đã tiếp tục “bơm tiền” hơn 19.500 tỷ đồng cho Vingroup, dưới hình thức “tiền tài trợ cho các công ty con của Tập đoàn”. (trang 52).

Đó là còn chưa kể, một phần lợi nhuận sau thuế của Vingroup trong quý đến từ khoảng hơn 7.000 tỷ đồng tiền nhận tài trợ (trang 51).

Trước đó, ông Phạm Nhật Vượng cũng đã tài trợ 12.500 tỷ đồng trong Quý 2/2026 (trang 50) và 5.000 tỷ đồng trong Quý 1/2026 (trang 50).

Khoản tiền tài trợ từ ông Vượng vào Vingroup có xu hướng tăng đều qua các năm.

Năm 2025, ông Phạm Nhật Vượng đã tài trợ hơn 23.000 tỷ đồng, trong khi một năm trước đó con số này là hơn 8.277 tỷ đồng (trang 90).

Hoạt động hỗ trợ tài chính này diễn ra trong bối cảnh Vingroup vẫn đang đối mặt với áp lực liên quan đến các nghĩa vụ thanh khoản và nợ phải trả ngày một thêm cao.

Tính đến ngày 30/9, tổng nợ phải trả của Vingroup đạt xấp xỉ 1.383.000 tỷ đồng.

So với bài viết do RFA đăng tải ít lâu trước đó, ghi nhận nợ phải trả đạt khoảng 1.230.000 tỷ đồng trong Quý 2/2026, thì nay dư nợ của tập đoàn đã tăng thêm 153.000 tỷ đồng, tương đương mức tăng hơn 12% chỉ sau ba tháng.

Bên cạnh áp lực nợ nần, Vingroup còn phải gánh khoản lỗ hoạt động hơn 69.232 tỷ đồng từ mảng “Hoạt động sản xuất và các dịch vụ liên quan” (trang 57).

Đây chủ yếu là bộ phận kinh doanh mảng xe điện của VinFast, công ty thuộc hệ sinh thái Vingroup vừa thực hiện thương vụ tái cấu trúc trị giá 530 triệu USD vào tháng 5/2026.

Mặc dù theo lời đại diện VinFast, việc tách ra thành một pháp nhân riêng sau tái cấu trúc sẽ giúp giảm bớt áp lực tài chính cho Vingroup, nhưng trên thực tế cho đến nay, doanh nghiệp này vẫn liên tục nhận thêm các khoản tài trợ từ tập đoàn mẹ.

Tính đến ngày 30/6, VinFast đã nhận giải ngân 40.500 tỷ đồng trong số này và dự kiến sẽ tiếp tục nhận phần còn lại cho đến hết năm 2026. (trang 3)

Bên cạnh đó, đến hết ngày 12/11/2026, Vingroup còn cam kết cung cấp các khoản vay bổ sung với tổng giá trị tới 35.000 tỷ đồng. (trang 2)

VinFast trong các báo cáo tài chính gửi SEC trước đó, kéo dài từ năm 2021, đã luôn trình bày khả năng duy trì hoạt động liên tục phụ thuộc vào sự tài trợ từ Vingroup và ông Phạm Nhật Vượng.

Chính VinFast cũng phải thừa nhận rằng nếu Vingroup hoặc ông Vượng ngừng cung cấp hỗ trợ tài chính, hoặc “vỡ nợ thanh toán”, VinFast ngay lập tức sẽ “gặp phải gián đoạn trong hoạt động vận hành, và kinh doanh”, đồng thời tình hình tài chính, kết quả hoạt động, dòng tiền và triển vọng cũng sẽ “bị ảnh hưởng đáng kể và tiêu cực”. (trang 28)

Ở thời điểm hiện tại, VinFast đang mở rộng thị trường quốc tế ở mảng xe điện tại một số nước như Philippines, Indonesia, Ấn Độ, Thái Lan và Malaysia; cũng như có tham vọng tái khởi động dự án nhà máy xe điện tại bang North Carolina, vốn đang trong tình trạng đắp chiếu và tranh chấp pháp lý.

Diễn ra đồng thời với giai đoạn này, báo cáo tài chính Quý 3/2026 cũng đang ghi nhận dòng tiền đầu tư đang âm hơn 325.829 tỷ đồng. (trang 11)

Đây là nội dung nổi bật tại Quyết định số 2018/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 21/10/2026, về việc điều chỉnh Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo phương án mới, tổng diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp toàn quốc đến năm 2030 sẽ là 15,55 triệu ha với tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc khoảng 42,3%.

So với quy hoạch trước đó vào năm 2024, Quyết định 2018 đã cắt giảm tổng cộng hơn 621.800 ha đất có rừng, gồm hơn 420.000 ha rừng tự nhiên và khoảng 201.800 ha rừng trồng.

Bên cạnh đó, đất rừng phòng hộ cũng giảm hơn 145.000 ha và hơn 182.000 ha đối với rừng sản xuất.

Trong khi để bù đắp cho những con số hao hụt đáng kể này, quy hoạch lại tăng “đất lâm nghiệp chưa có rừng” lên hơn 323.000 ha.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với RFA, một chuyên gia kinh tế tên T. từ Đại học Kinh tế TP.HCM đã nêu lên các lo ngại về việc “đánh đổi” đất rừng tự nhiên.

“Tôi có đọc nội dung ở Quyết định số 2018 và thấy rằng việc họ đánh đổi một vị trí đất rừng tự nhiên để phát triển kinh tế, xong sắp xếp sang trồng rừng ở một chỗ khác, nơi chưa từng có rừng tự nhiên, để cân bằng lượng rừng đã phá hủy đi. Nếu xét về mặt sinh học và chọn lọc của tự nhiên, thì không có gì chắc chắn rằng những mảng rừng nhân tạo này có thể giữ được ý nghĩa sinh thái như rừng lúc ban đầu”, ông nói.

Cùng với nhận định trên, Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Tiến Thịnh từ Trường Đại học Lâm nghiệp lấy dẫn chứng từ Vườn quốc gia Tam Đảo, cho thấy mức độ đa dạng của các loài chim trong rừng giảm đáng kể, trung bình khoảng 40%, giữa rừng tự nhiên với rừng tự trồng, có nguyên nhân đến từ sự mất cân bằng sinh thái.

Ngay cả khi số lượng loài cây không suy giảm, sự thay thế sinh thái rừng tự nhiên còn làm thay đổi sâu sắc cấu trúc quần xã, đặc tính gỗ và thất thoát lớn lượng lưu trữ carbon. Đây là kết luận của Giáo sư Suzanne Stas từ Đại học Maastricht (Hà Lan) sau khi bà cùng nhóm cộng sự Việt Nam nghiên cứu thực địa tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong, tỉnh Quảng Trị.

Bên cạnh đó, liên quan đến rừng phòng hộ, ông T cũng cho rằng rừng phòng hộ bao gồm những loại cây có rễ bám sâu xuống lòng đất, tạo thành các mạng lưới liên kết với nhau rất chặt chẽ, giúp ngăn chặn thiên tai, là “lá chắn tự nhiên” của quốc gia.

“Nếu chính quyền không kiểm soát việc cung cấp đất rừng cho các doanh nghiệp kinh doanh, sẽ vô tình làm mất đi rừng phòng hộ vốn đã tự hình thành trong thời gian dài, thay thế bằng thảm thực vật kém bền vững hơn, có thể dẫn đến thiệt hại về kinh tế và con người khi mưa lũ, sạt lở xuất hiện”, ông T. phân tích.

Trở lại Quyết định số 2018, lý giải về việc điều chỉnh này, văn bản giải thích rằng quy hoạch cũ đang đặt ra là quá cao so với mức tăng trưởng rừng thực tế.

Bên cạnh đó, việc cắt giảm diện tích rừng phòng hộ và rừng sản xuất nhằm đồng bộ hóa với quy hoạch sử dụng đất quốc gia để ưu tiên không gian cho hạ tầng, công nghiệp, “góp phần phát triển hai con số”.

Định hướng quy hoạch còn nói rõ sẽ chuyển mô hình lâm nghiệp truyền thống, chủ yếu khai thác gỗ, sang mô hình “lâm nghiệp đa giá trị”, bao gồm việc tích hợp “kinh tế dưới tán rừng, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và các dịch vụ môi trường rừng”.

Những định hướng quy hoạch kể trên về đất rừng diễn ra trong bối cảnh nhiều “ông lớn” như Tập đoàn Vingroup, Sun Group, v.v. đang triển khai các đại công trường thương mại trên khắp cả nước.

Tiêu biểu có thể kể đến dự án Khu đô thị du lịch biển Cần Giờ của Tập đoàn Vingroup với quy mô 2.870 ha, vốn đang gây lo ngại về sự tác động tiêu cực đến Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, TP.HCM.

Tại Đà Nẵng, một dự án khác có tên là “Làng Vân” với quy mô 512,2 ha của Vingroup, cũng đang hứng chịu nhiều chỉ trích từ dư luận khi cho rằng Vingroup đang “phá rừng”, “phá biển”, “phá hoại môi trường” để “phân lô bán nền”.

Cùng với Vingroup, một “ông lớn” khác là Tập đoàn Sun Group cũng đang vướng phải sự phản đối lớn từ dư luận và những người dân địa phương, điển hình như ở dự án “Quần thể Du lịch sinh thái Ba Vì - Hợp phần Safari” tại Vườn Quốc gia Ba Vì, Hà Nội cùng chuỗi dự án thương mại khác ở Vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng tại tỉnh Quảng Trị.

Thay vì tìm hướng điều trần để làm dịu các phản ứng này, chính quyền lại tìm cách dập tắt bằng việc yêu cầu các nền tảng mạng xã hội ẩn hoặc xóa bài viết. Đó là chưa kể một số người dùng mạng xã hội còn bị cơ quan công an gây áp lực lên gia đình hoặc gửi giấy triệu tập.

Không những bao che cho doanh nghiệp, việc xử lý sai phạm ở các dự án bất động sản dạng này vẫn còn nhiều bất cập khi chính quyền địa phương đang có những sự chậm trễ nhất định trong công tác xử lý, để đến lúc có thiệt hại rồi mới vào cuộc điều tra.

Đơn cử như dự án Khu đô thị thương mại, du lịch, nghỉ dưỡng sinh thái Đại Ninh (Lâm Đồng) có vốn đầu tư 25.000 tỷ đồng do Công ty Sài Gòn - Đại Ninh làm chủ đầu tư. Dù được giao 3.595,45 ha đất từ năm 2010, nhưng phải đến năm 2020, UBND tỉnh Lâm Đồng mới phát hiện dự án làm mất 257,5 ha rừng và để bị lấn chiếm 111 ha đất rừng khác.

Vụ án này có nhiều sai phạm liên quan đến các tội “Nhận hối lộ”, “Đưa hối lộ”, “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, được đưa ra xét xử vào tháng 1/2025, và đến năm 2026, chính quyền địa phương mới chốt phương án giải quyết sai phạm này bằng cách thu hồi “toàn bộ diện tích đất đã giao” và “chấm dứt hoạt động đối với dự án này”.

Trả lời RFA, một số chuyên gia cho rằng chính quyền một mặt chưa tin tưởng vào ý kiến, sự hiểu biết của người dân, mặt khác lại quá kỳ vọng vào “thành tích tăng trưởng”.

“Về bản chất, trong tư duy của một nhà hoạch định, khi đưa ra một quyết sách, một văn bản quy phạm pháp luật thì họ đều có sự tìm hiểu, tham khảo ý kiến từ các chuyên gia, cùng các cơ quan, ban, ngành.

Suốt quá trình đó, những ý kiến của người dân đôi khi có thể bị bỏ qua. Nguyên nhân đến từ thứ nhất vì họ không tin tưởng vào sự nhìn nhận, sự đánh giá chủ quan của người dân. Tuy nhiên, các chuyên gia đôi khi chỉ giỏi về lý thuyết mà không chắc hiểu rõ thực địa như người dân.

Thứ nữa, khi đưa ra một chính sách quy hoạch như vậy, chính quyền sẽ phải cân nhắc giữa các lợi ích và nguy cơ. Họ sẽ phải tự đánh giá và trả lời cho mình câu hỏi chọn cái nào, bỏ cái nào thì sẽ phù hợp hơn. Nhưng nói cho cùng, những nhà hoạch định chính sách cũng là những con người bình thường, và họ vẫn có thể vẫn mắc sai lầm”, theo nhận định của một luật sư từ Đại học Quốc gia Huế.

Còn về việc tăng trưởng, chuyên gia T. từ Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng việc Chính phủ ban hành Quyết định số 2018, điều chỉnh giảm diện tích đất rừng, là “đang phù hợp” với phương hướng tăng trưởng hai con số hiện nay.

Theo vị chuyên gia này, “từ khi ông Tô Lâm lên nắm quyền thì rất dễ thấy nhiều doanh nghiệp được tạo điều kiện, triển khai hàng loạt dự án bất động sản. Tất cả các mục tiêu, chính sách kinh tế hiện nay ít nhiều đều thể hiện ý chí của người đứng đầu.

Ai cũng có tính ưa về thành tích, và người lãnh đạo mới lên của Việt Nam cũng vậy thôi. Nếu Việt Nam đạt được kỳ vọng hóa rồng qua các con số tăng trưởng trong vài năm nữa thì đây sẽ là dấu ấn đáng nhớ trong nhiệm kỳ của ông Tô Lâm”.

Ông cũng nhắc thêm rằng “cũng cần nhìn về tính chất hữu hạn về tăng trưởng của một quốc gia”. Vì đối với những nước Đông Nam Á như Việt Nam thời kỳ tăng trưởng tiềm năng chỉ giới hạn trong khoảng 20 - 30 năm, tức thời kỳ gọi là dân số vàng, sẽ thuận lợi hơn trước khi một số tiêu chí như mật độ dân số, độ tuổi, v.v. còn phù hợp cho việc này nữa.

Mặt khác, Tiến sĩ Nguyễn Quang A lại cho rằng tăng trưởng kinh tế là mục tiêu cần thiết nhưng việc tăng trưởng phải dựa trên một nền tảng bền vững theo tầm nhìn dài hạn, mà ở đó là đặc biệt chú trọng đầu tư cho giáo dục.

“Vì không có một người được học hành tử tế thì làm sao có thể bắt kịp được các trào lưu công nghệ mới. Đó chính là tầm nhìn dài hạn. Tầm nhìn này không thể muốn là có ngay được.

Còn như chúng ta chỉ nhìn vào tăng trưởng ngắn hạn, ví dụ làm bất động sản, những thứ chỉ cần cốt thép xi măng, ta sẽ có tăng trưởng ngay tầm trong ba tháng. Nhưng mà nếu tính không khéo, thế hệ sau sẽ là phía gánh chịu hậu quả nặng nề”, ông nói.

Trước những áp lực tăng trưởng và nhu cầu huy động lớn nguồn lực xã hội cho việc này, từ năm 2025 đến nay, Chính phủ đã và đang “mở rộng cửa” cho nhiều doanh nghiệp bất động sản được tiếp cận với quỹ đất, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng, trong đó bao gồm nhiều diện tích là rừng tự nhiên, để phát triển các đại dự án bất động sản, nhằm góp phần vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tính đến cuối năm 2025, tổng diện tích rừng Việt Nam duy trì ở mức 14.971.553 ha. Trong đó có 10.079.366 ha là rừng tự nhiên và 4.892.187 ha là rừng trồng.

Theo thống kê trong vòng 10 năm, từ năm 2006 đến 2016 đã có 2.991 dự án chuyển đổi 386.290 ha rừng sang mục đích sử dụng khác, trong đó diện tích rừng tự nhiên bị chuyển đổi chiếm tới 78%.

Trong những năm tiếp theo suốt thời kỳ này, diện tích rừng tự nhiên đã có sự suy giảm liên tục, trong khi lại gia tăng nhiều hơn diện tích rừng tự trồng.

Bên cạnh đó, rừng ngập mặn nguyên sinh gần như biến mất ở nhiều tỉnh ven biển. Tại vùng đất bùn U Minh Thượng và U Minh Hạ thuộc miền Tây Nam Bộ, là hai nơi còn lưu trữ lượng rừng tràm trên đất than bùn lớn nhất Việt Nam, diện tích rừng tràm than bùn từ khoảng 400.000 ha (năm 1950) hiện chỉ còn khoảng 10.300 ha (năm 2016).

Sự mất mát rừng tự nhiên nguyên sinh làm suy giảm khả năng phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước và kiểm soát lũ lụt, đồng thời thu hẹp nơi cư trú, đe dọa sự tồn tại của nhiều loài sinh vật.

Số lượng các loài động, thực vật bị đe dọa tuyệt chủng trong “Danh lục đỏ Việt Nam” cũng tăng vọt từ 836 loài (năm 2007) lên 1.398 loài (năm 2024). Trong đó, loài Tê giác một sừng Việt Nam (Tê giác Java) đã chính thức bị tuyệt chủng ngoài tự nhiên từ năm 2011.

Khi fanpage Công an thành phố Đà Nẵng đưa tin, hàng loạt phụ huynh có con em học ở trung tâm này đã lên tiếng bảo vệ ông. Hiện tại, bài viết đó đã bị xóa.

Công an thành phố Đà Nẵng sau đó đã công bố kết quả điều tra liên quan. Trong đó, cho rằng ông Trương Văn Thiên Tư đã giảng dạy chương trình phổ thông trong khi chỉ có giấy phép giảng dạy Anh ngữ cho thiếu nhi, tuyển sinh cho Prinberk Academy và trường này không được cấp phép tại Mỹ.

Đến nay, vụ án vẫn trong quá trình điều tra nhưng điều đó không làm giảm bớt nghi vấn xung quanh ông Trương Văn Thiên Tư, trung tâm Thiên Lập Nhân và Prinberk Academy.

Ông Trương Văn Thiên Tư là ai?

Theo thông tin công khai, ông Trương Văn Thiên Tư sinh năm 1970, là giám đốc của trung tâm Thiên Lập Nhân và đồng thời là hiệu trưởng của Prinberk Academy.

Ông tốt nghiệp bằng cử nhân Anh ngữ tại Đại học Hà Nội năm 1996, bằng thạc sĩ Mục vụ tại Union University of California năm 2000, thạc sĩ Thần học tại Princeton Theological Seminary năm 2003 và tiến sĩ nghiên cứu Liên ngành tại Graduate Theological Union, Berkeley năm 2009.

Phóng viên RFA đã liên lạc Prinberk Academy ở Mỹ nhưng chưa nhận được phản hồi.

Vào năm 2017, ông thành lập trung tâm Anh ngữ Thiên Lập Nhân tại Đà Nẵng và giữ chức giám đốc. Đến năm 2019, trung tâm bắt đầu giảng dạy chương trình của Prinberk Academy.

Trung tâm Thiên Lập Nhân có giấy phép gì?

Theo lời kể trên trang Facebook cá nhân của một phụ huynh tên V.C.K. có con học ở đây, trung tâm này hoạt động theo mô hình homeschool, nghĩa là học tập tại nhà, một hình thức chưa được công nhận về mặt pháp lý ở Việt Nam. Phụ huynh này xác nhận rằng bản thân đã tìm hiểu thật kỹ về Prinberk, sau đó tự nguyện đưa con đến học và “không hề cảm thấy bị lừa gạt.”

Một phụ huynh khác tên M.T.H. cũng đã chia sẻ trên Facebook: “Nhà tôi có 2 con học với thầy (ông Trương Văn Thiên Tư), tôi không thấy bị lừa gì cả.”

Tuy nhiên, tại sao mô hình của ông Trương Văn Thiên Tư lại gây tranh cãi?

Trung tâm Anh ngữ Thiên Lập Nhân có mã số thuế 0401863638, được cấp ngày 13/11/2017 với địa chỉ tại thành phố Đà Nẵng. Mã ngành đăng ký là 855.

Theo thông tin của Công an thành phố Đà Nẵng, trung tâm này đã vi phạm quy định và giảng dạy chương trình giáo dục phổ thông khi chưa được cấp phép. Đồng thời, ông Trương Văn Thiên Tư và trung tâm đã tư vấn phụ huynh rằng học viên sẽ được học theo chương trình của Prinberk Academy, cho rằng trường này được cấp phép tại Mỹ.

Vụ việc không bắt đầu mới đây, mà từ năm 2024. Theo một bài báo của Người Lao Động được xuất bản vào ngày 13/11/2024, trung tâm không có giấy phép cần thiết để giảng dạy chương trình phổ thông và sử dụng một số giáo viên chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định. Vào ngày 16/10/2024, sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng đã kiểm tra, phát hiện sai phạm, xử lý vi phạm hành chính và yêu cầu trung tâm phải hoạt động theo đúng quy định.

Trong một bài báo của báo Tuổi Trẻ được đăng vào ngày 25/11/2024, một phụ huynh đã đến để đòi bảng điểm của con mình, nhưng trung tâm Thiên Lập Nhân không thể cung cấp.

Một phụ huynh tên T. đã cho con học 2 năm với suy nghĩ là trung tâm giảng dạy theo chương trình Mỹ được công nhận. Vào năm 2023, khi yêu cầu bảng điểm để chuyển trường cho con, phụ huynh này đã chờ hơn 1 năm vẫn chưa nhận được. Đến tháng 8/2024, phụ huynh này đã gửi đơn đến Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng để yêu cầu làm rõ.

Trong bài báo đó, vị phụ huynh cũng đặt nghi vấn vì sao trung tâm lại yêu cầu đóng học phí 8 triệu đồng/tháng bằng tiền mặt với dòng ghi chú “xin quý phụ huynh vui lòng không chuyển khoản vào số tài khoản mà trước đây văn phòng đã gửi?”

“Về pháp lý, trung tâm này đã sai khi đã dạy vượt quy định,” một luật sư ở Sài Gòn trả lời phỏng vấn của phóng viên RFA, “Các cha mẹ nên xác định là một khi học homeschool ở Việt Nam thì tính pháp lý vẫn còn mơ hồ và còn nhiều tranh cãi. Mô hình này vẫn chưa được công nhận.”

Nghi vấn về giấy phép của Prinberk Academy

Tâm điểm của vụ việc này xoay quanh việc ông Trương Văn Thiên Tư đã giảng dạy chương trình của Prinberk Academy, được ông cho là một trường được kiểm định ở Mỹ. Theo lời kể của một số phụ huynh là sau khi tốt nghiệp, học viên có thể chuyển sang Mỹ học và bằng cấp được công nhận.

Điều nhiều người quan tâm nhất là liệu Prinberk Academy có được cấp phép để được giảng dạy ở Việt Nam không và liệu học bạ lẫn bằng cấp của học viên có được công nhận không.

Một số cựu học viên đã công khai đính chính và bảo vệ Prinberk Academy. Một cựu học viên tên T.N.K.L. đã viết trên Facebook rằng sau khi tốt nghiệp từ cơ sở ở Đà Nẵng, cô đã nhập học hệ cao đẳng tại đại học Georgia State ở Mỹ và học bạ của cô được duyệt trong quá trình nộp hồ sơ.

Tuy nhiên, theo thông tin của Bộ Công an, Prinberk Academy không có giấy phép và không có giấy kiểm định ở Mỹ.

Dựa theo trang web của Prinberk Academy, trường này là một nhánh của Westminster Arts & Science Academy (tạm dịch: Học viên nghệ thuật và khoa học Westminster) và được thành lập vào năm 2018. Trường có chương trình đào tạo từ mẫu giáo đến lớp 12. Riêng lớp 9 đến 12 được giảng dạy bằng chương trình Prinberk High School (tạm dịch: trung học phổ thông Prinberk).

Trong phần nhân sự không có thông tin về ban quản trị hay hiệu trưởng. Nếu muốn nhập học, học viên có thể đăng ký online. Học phí dao động từ $2.550 đến $2.950 kèm $199 phí đăng ký.

Mã định danh của Prinberk Academy ở tiểu bang California là 30666136171094 nhưng không tìm thấy được giấy kiểm định. Còn mã định danh của Prinberk High School là 30665486169858 và nằm trong danh sách của tổ chức kiểm định WSCS.

Chưa có luật để quản lý homeschool?

Theo một số phụ huynh, mô hình của ông Trương Văn Thiên Tư là homeschool cho nên không thể áp dụng tiêu chuẩn của trường học truyền thống được. “Con tôi, tôi có quyền lựa chọn,” một phụ huynh bình luận trong một bài viết.

Homeschool là hình thức học và giảng dạy tại nhà. Ở Mỹ và Châu Âu, nó đã là một hình thức phổ biến. Còn ở Việt Nam, đây cũng đang dần trở thành một xu hướng.

Theo nghị định số 353, tất cả trẻ em phải được đi học tiểu học và trung học cơ sở. Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu Phạm Hiệp, luật pháp Việt Nam vẫn chưa chính thức công nhận mô hình này.

“Con tôi ở Sài Gòn nhưng học online với một trường trung học ở Mỹ,” một phụ huynh có con học theo hình thức homeschool chia sẻ với phóng viên RFA. Học phí là $6.000 mỗi năm và phải học theo chương trình được kiểm định.

Phụ huynh này nói thêm, “Nhiều người nhầm tưởng homeschool là thích gì học đó. Nhưng thực tế, bạn nên học theo một chương trình của một cơ sở giáo dục có giấy phép và được kiểm định.”

Yếu tố này được cho là quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng. Nếu học viên muốn chuyển trường hoặc đi học lại ở trường truyền thống, họ sẽ có học bạ được chứng nhận.

An, một học sinh được dạy học tại nhà từ nhỏ tâm sự: “Em được dạy theo một chương trình homeschool của Mỹ, nhờ ba dượng em là người Mỹ. Sau này em sẽ đi du học, vì ở Việt Nam, chương trình này vẫn chưa được công nhận.

Một quản lý ở một trung tâm Anh ngữ và du học chia sẻ thêm về một rủi ro là nếu trung tâm giáo dục đó không được kiểm định, điều này đồng nghĩa với học bạ và bằng cấp của học viên cũng có khả năng bị coi là không có giá trị.

Về trường hợp của Prinberk Academy, hiện tại chưa rõ trạng thái pháp lý và kiểm định là gì. “Làm giáo dục không phải là chuyện dễ,” vị quản lý này giải thích, “Để mở một trung tâm có giấy phép và được kiểm định là một vấn đề khác nữa. Cho nên các cha mẹ hãy tìm hiểu thật kỹ nếu muốn con mình theo mô hình homeschool.”

Hiện tại, vụ việc của ông Trương Văn Thiên Tư và Prinberk Academy vẫn đang trong quá trình điều tra.

Nội dung này dự kiến sẽ được cụ thể hóa thành khung pháp lý thông qua Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, cùng với hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật phụ trợ liên quan.

Quốc hội dự kiến sẽ thông qua dự thảo luật này, bên cạnh nhiều dự luật khác do công an soạn thảo, trong kỳ họp lần này.

Ai sẽ bị định danh

Theo hồ sơ Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử, tại khoản 2, Điều 3 có định nghĩa định danh điện tử là việc “thu thập, tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh cho một đối tượng nhằm phân biệt đối tượng đó với mọi đối tượng khác trên môi trường điện tử”.

Đối tượng định danh sẽ bao gồm toàn bộ các cơ quan, tổ chức và cá nhân tại Việt Nam.

Quy định nghĩa vụ định danh cũng cụ thể hóa hơn đối với hoạt động thương mại điện tử, khi xác thực danh tính là yêu cầu bắt buộc đối với người bán hàng, người livestream và người thực hiện tiếp thị liên kết. Các chủ quản trên các sàn thương mại điện tử cũng phải kết nối trực tiếp với hệ thống định danh của Bộ Công an.

Bên cạnh đó, người nước ngoài đang cư trú hoặc hoạt động tại Việt Nam cũng là đối tượng buộc phải định danh.

Bộ Công an sẽ định danh những gì

So với những quy định hiện hành, vốn chủ yếu áp dụng đối với từng cá nhân, phạm vi định danh còn mở rộng ra một cách toàn diện.

Định danh tài sản vật chất

Các tài sản này bao gồm sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, phương tiện, bất động sản cùng nhiều loại tài sản khác.

Đối với mỗi tài sản vật chất, Bộ Công an sẽ cấp một mã định danh riêng.

Danh tính của đối tượng vật chất đó bắt buộc phải có khả năng liên kết với danh tính thực của cá nhân, tổ chức đang sở hữu.

Việc liên kết danh tính này cũng được quy định sẽ thay thế hoặc tương đương với việc xuất trình giấy tờ, tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản.

Định danh tài sản phi vật chất

Tương tự, nhóm đối tượng phi vật chất chịu sự gán mã định danh điện tử bao gồm 6 phân loại chính, gồm có:

1. Dữ liệu và tài nguyên số (cơ sở dữ liệu, tệp, hình ảnh, video, địa chỉ IP, tên miền và các tài nguyên số khác);
2. Ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số (chương trình máy tính, ứng dụng di động, phần mềm hệ thống và nền tảng dịch vụ trên môi trường mạng);
3. Quyền tài sản và quyền sở hữu trí tuệ (quyền tác giả, sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, v.v);
4. Tài sản số (ví dụ tài sản mã hóa);
5. Di sản văn hóa phi vật thể;
6. Các đối tượng phi vật chất khác phát sinh trong hoạt động kinh tế - xã hội số.

Hành vi xã hội

Đáng chú ý, phạm vi định danh còn hướng đến danh tính điện tử của các giao dịch dân sự, ngữ cảnh diễn ra sự kiện, thông tin về thời gian và các hành vi khác của cá nhân, tổ chức trong sinh hoạt xã hội.

Trên các nền tảng số, mọi hoạt động giao dịch, hành vi của người dùng phải được xác thực, lưu trữ đầy đủ vào nhật ký, và đồng bộ với hệ thống định danh điện tử của Bộ Công an trong vòng 24 giờ.

Các kết quả này sẽ được lưu trữ ít nhất 05 năm để phục vụ việc kiểm tra, đối soát, và truy vết khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.

Vị trí địa điểm

Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng sẽ định danh tọa độ địa lý trong cả không gian thực lẫn không gian số.

Theo tìm hiểu của RFA, địa chỉ vật lý bao gồm các yếu tố như tọa độ vị trí, mã bưu chính, lối đi, thửa đất, bất động sản, công trình xây dựng, hạ tầng giao thông, cửa khẩu, v.v.

Đối với không gian số, vị trí, tọa độ địa lý cũng được định dạng, phân loại.

Hạ tầng dữ liệu tập trung

Các dữ liệu định danh sẽ được lưu trữ tập trung tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử của Bộ Công an.

Không có một cơ quan giám sát độc lập nào khác ngoài Bộ Công an.

Bộ Công an vừa quản lý, theo dõi, vừa có thể sử dụng các dữ liệu này cho mục đích “khai thác, sử dụng chung” giữa các cơ quan và tổ chức chính trị - xã hội, nhằm “phục vụ mục đích an ninh quốc gia”.

Vì sao cần “định danh vạn vật”

Bảo vệ dân

Theo lập luận từ Bộ Công an, việc mở rộng định danh và tăng cường giám sát dữ liệu là giải pháp cần thiết nhằm phục vụ chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phòng chống lừa đảo trực tuyến, xóa bỏ tài khoản ảo, SIM rác và bảo đảm an ninh quốc gia.

Cơ quan công an dẫn chứng hơn 1.500 vụ lừa đảo trong tháng 8/2025, gây thiệt hại khoảng 1.660 tỷ đồng, để chứng minh cho tính cấp thiết của việc siết chặt hơn ở hạ tầng xác thực.

Khi đã thực hiện xác thực toàn diện, Bộ Công an cho rằng sẽ có thể dễ dàng “truy vết danh tính điện tử” của từng đối tượng theo một trình tự thời gian cụ thể trong quá trình điều tra, xóa bỏ hoàn toàn trạng thái “nặc danh” trên không gian mạng.

Cơ chế “định danh vạn vật” còn được Bộ Công an viện dẫn lý do từ việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản về khẳng định chủ quyền quốc gia trên môi trường số, chuyển đổi từ “quản lý bằng mệnh lệnh hành chính” sang “quản trị phát triển dựa trên pháp luật và dữ liệu”.

...hay bảo vệ Đảng

Bộ Công an khẳng định đặt an ninh dữ liệu lên hàng đầu là “cần thiết” để bảo vệ Đảng, dựa theo quan điểm nhất quán được nêu tại văn kiện Đại hội 14 của Đảng.

Trước đó, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang từng phát biểu nêu rõ văn kiện Đại hội 14 đã xác định hai trụ cột “trọng yếu” nhất trong hệ thống an ninh quốc gia là an ninh chế độ và an ninh cầm quyền, nhằm đảm bảo duy trì, bảo vệ sự lãnh đạo và vai trò cầm quyền của Đảng Cộng sản, chế độ xã hội chủ nghĩa.

Tính đến cuối tháng 10/2026, nhiều giấy tờ, cùng các thông tin cá nhân của người dân đã được tích hợp trên hệ thống quản lý định danh điện tử của VNeID, một ứng dụng mà cơ quan này tham vọng sẽ đưa nó trở thành “siêu ứng dụng” số quốc gia.

“Mình cảm thấy như đang sống trong một nhà tù số. Nhà tù thì bị quản ngục giám sát 24/7, còn ngoài xã hội là công an, nhà tù sao thì ngoài xã hội giống như vậy”, anh T ở TP.HCM chia sẻ.

Gần 60 tuổi, hành nghề tự do ở Vĩnh Long, có nhiều năm quan sát đời sống xã hội, ông H tự nhận bản thân “không phải là chuyên gia gì”, nêu lên góc nhìn rằng “bây giờ người dân nhìn vô ai mà không biết Bộ Công an tăng cường định danh, kiểm soát, cái cuối cùng là để bảo vệ chế độ, duy trì quyền lực của giới lãnh đạo chóp bu ở bên trên”.

Trả lời RFA từ Hà Nội, một luật sư giấu tên đánh giá Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử đang “xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư của người dân vì người dân đâu phải sống và hành động theo ý nguyện của mình, mà phải theo ý muốn của chính quyền”.

Theo luật sư, “từ năm 2020 đến bây giờ, thời điểm dịch Covid 19, họ làm, thông qua rất nhiều các quy định định dung, giám sát người dân. Chừng đó thôi cũng đủ để truy vết, nhưng thời gian qua lại còn, thậm chí là gia tăng, các vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, bắt cóc. Và hầu như các vụ việc này đã diễn ra xong rồi, có sự phản ánh của người dân thì mới thấy công an xuất hiện”.

Những dự thảo luật như văn bản này được cho là “bất cập, thêm tốn kém tiền thuế của người dân”.

Vị này cũng cho rằng việc làm luật, cùng các nội dung có trong đó cũng đang thiếu minh bạch khi giao toàn quyền giám sát, điều trần và quản lý cho Bộ Công an, “trong khi Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, cơ quan tư pháp này có vị thế pháp lý không thấp hơn Bộ Công an, thực hiện các quyền giám sát, vẫn còn ở đó để làm gì”.

“Tất nhiên việc có luật như vậy về bản chất là thể hiện ý chí của người đứng đầu, không nhất thiết là Bộ trưởng Bộ Công an, và quá trình thắt chặt các quyền định danh của người dân cũng đang diễn ra trong bối cảnh hiện nay trên mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến trái với đường lối tuyên truyền của chính quyền Đảng Cộng Sản. Điều này không khác gì với biện pháp mạnh tay của Trung Quốc đã và đang áp dụng, có khi còn khắt khe hơn”, luật sư nhận định.

Ở Trung Quốc, chính quyền Đảng Cộng sản ở nước này từ lâu đã xây dựng một hệ thống kết hợp định danh danh tính thực với việc giám sát, kiểm duyệt dữ liệu thông qua các khung chế tài pháp luật mà quốc gia này ban hành. Cùng với sự phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực nhận diện, theo dõi và truy vết hoạt động của người dân ngày càng được mở rộng. Hệ thống này bên cạnh dùng để chống tội phạm, còn như một công cụ cho chính quyền kiểm duyệt các hoạt động bị xem là nhạy cảm về chính trị.

Những tình làng nghĩa xóm, những lời ru thấm đẫm hồn quê, câu dân ca da diết, chén chè xanh bên điếu thuốc, những đêm trăng thao thức tiếng chuyện trò… đang lặng lẽ lùi vào miền ký ức.

Những con đê, dòng sông đang ô nhiễm, khô cạn; những cánh đồng vắng bóng chim trời, cánh diều tuổi thơ… Tất cả đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ, bị bê tông hóa, phố thị hóa, nghiền nát dưới bánh xe của một thứ văn minh lạnh lùng.

Đau đớn nhất không phải là làng quê đổi thay, mà là khi những gì làm nên hồn cốt dân tộc mất đi, chúng ta chẳng thể tìm lại, dẫu có xây lên bao nhiêu phố mới, nhà cao tầng hay trung tâm thương mại cũng không sao sánh được...

Ước mơ ‘làng bên phố - phố quanh làng’ nghe sao xa vời vợi”.

Đây là đoạn trích đáng chú ý từ một bài viết của người dân phường Vĩnh Hưng, TP. Hà Nội trên mạng xã hội, thuộc trong nhiều những hộ dân chịu ảnh hưởng bởi Dự án Cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng của Tập đoàn Sun Group.

Trong quá trình Ủy ban Nhân dân (UBND) phường Vĩnh Hưng tổ chức lấy ý kiến về Dự thảo quy hoạch 1/500 tái thiết khu vực, trên các nền tảng mạng xã hội đã xuất hiện nhiều đoạn video do người dân phát trực tiếp hoặc đăng tải.

Các đoạn phim này ghi lại hình ảnh những đoàn người mặc áo đỏ, mang theo băng rôn biểu ngữ, nối đuôi nhau đi bộ dọc các tuyến đường trong phường Vĩnh Hưng, như một phương thức nhằm bày tỏ sự phản đối đối với chủ trương quy hoạch do chính quyền đưa ra.

Một số nội dung khác còn thể hiện rõ hơn sự bất bình của người dân Vĩnh Hưng khi họ hô to các khẩu hiệu “phản đối” hoặc “không đồng ý”, “trả lại đất cho dân”, “giữ lấy bản sắc, làng nghề”, “đề nghị làm theo Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước”.

Theo ghi nhận của RFA, các cuộc tuần hành của người dân đã diễn ra liên tục trong hơn một tuần qua, với lần gần nhất diễn ra vào tối 31/10.

Việc lấy ý kiến quy hoạch đã diễn ra từ ngày 12/10, và được cho sẽ “chốt sổ” vào ngày 1/11.

Trả lời tòa soạn, một người dân tại Vĩnh Hưng cho biết nhiều gia đình chịu ảnh hưởng đã “đồng lòng” đi tuần hành suốt nhiều ngày liền trong thời gian địa phương lấy ý kiến về đồ án quy hoạch.

“Em bé có, người trẻ có và cả những bà cô, ông bác cũng tham gia vào đoàn của chúng tôi đã cùng nhau đi bộ dọc theo các ngõ Nam Dư, Lĩnh Nam, v.v, ra đường Vành Đai từ nửa đầu tháng Mười đến nay.

Nhóm lớn thì hàng chục đến cả trăm người có, nhóm nhỏ lẻ tẻ cũng 3-4 người, hễ có phát động là mình đi thôi. Họ [an ninh] theo dõi, chặn đường, bóp kèn cũng kệ họ, mình không làm gì sai cả”, người này nói.

Nói về lý do đi tuần hành, dân Vĩnh Hưng “mong muốn” được chính quyền lắng nghe ý kiến để “xin đừng làm dân khổ nữa”.

“Người dân chúng tôi đang sống gồng mình, gắng sức, bất chấp hiểm nguy đi tuần hành, dẫu biết rằng công an có thể bắt giam, bản thân có dấu tích lý lịch tư pháp, nhưng mảnh đất của mấy đời ông cha để lại, đâu thể để mất dễ dàng như vậy.

Việc đi tuần hành để tạo truyền thông với dư luận cả nước biết rằng thực trạng đấy là như vậy, từ đó mong có thể tác động đến những người hoạch định chính sách, hãy một lần biết lắng nghe ý kiến của dân, hãy vì dân lần này.

Bây giờ cơ quan nào cũng lấy hai từ “nhân dân” làm biểu tên, nào là Báo Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Công an nhân dân, v.v. nhưng ý kiến của người dân Vĩnh Hưng chúng tôi đã được tiếp thu thế nào, được cân nhắc ra sao vẫn chưa được cơ quan “Nhân dân” nào thấu cho.

Cho tới tận bây giờ tất cả đều phải chờ đợi, nằm ở sự may rủi đến như thế đấy”, một người khác kể chuyện với RFA qua điện thoại.

Cùng với những chia sẻ trên, người dân nơi đây cũng cho biết “vô cùng phản đối” việc chính quyền lấy danh nghĩa nhà nước để lấy đất, dỡ nhà của người dân với giá rất thấp theo biểu giá đất của Nhà nước, rồi lại “giao cho doanh bán căn chênh lệch thu lợi”. “Dân đã nghèo nay còn lầm than hơn”.

Người dân cũng “không đồng ý” việc Nhà nước cho phá hủy công trình lịch sử - văn hóa cấp quốc gia phục vụ dự án thương mại, như Làng cổ Nam Dư Thượng đã có niên đại hơn nghìn năm tuổi.

“Làng chúng tôi là làng cổ Lĩnh Nam, riêng có một cái đình chùa Lĩnh Nam có di tích lịch sử hơn nghìn năm. Bao nhiêu đời nay các cụ nhà tôi, ông cha chúng tôi ăn đói nhịn rách, không dám bán một mét đất của tổ tiên để lại để mà ăn tiêu.

Tất cả chúng tôi không đồng ý cho các doanh nghiệp đến lấy đất tổ tiên để làm giàu, làm có cho các tư nhân, mà gia đình chúng tôi đau khổ”, ý kiến từ một cụ bà Vĩnh Hưng phát biểu, bày tỏ nguyện vọng của đại đa số người dân địa phương trong lần tiếp xúc với chính quyền.

Đáng chú ý, phần diện tích đất người dân từ chối giao cho Sun Group nằm trong khuôn viên khu vực dân cư hiện hữu, trong khi họ “sẵn sàng” cho phép cho chủ đầu tư Sun Group “tận dụng” các phần diện tích đất nông nghiệp, ao, hồ gần đó để làm dự án.

Ở một khía cạnh khác liên quan đến lấy ý kiến của người dân nơi đây cũng được cho có nhiều bất cập, “không công bằng”, “thiếu chính xác”.

Theo đó, việc lấy ý kiến này đang không tập trung vào nhóm người dân bị mất đất, chịu ảnh hưởng trực tiếp, mà đang diễn ra trên toàn phường Vĩnh Hưng, gồm phần lớn những hộ dân không chịu ảnh hưởng nhiều bởi dự án.

“Chính quyền Hà Nội khi họp lấy ý kiến nhân dân về Dự án Cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng thì chỉ nên lấy ý kiến của những người chịu ảnh hưởng trực tiếp của dự án đó thôi.

Nếu lại mở rộng ra với cả những người nằm ngoài dự án sẽ rất dễ nhận được những ý kiến không khách quan; thậm chí là nhẫn tâm, vô cảm, vô trách nhiệm từ nhóm đối tượng này. Bởi một lẽ đơn giản: Họ có mất gì đâu!”, người dân nêu quan điểm.

Dân Vĩnh Hưng thậm chí còn khẳng định họ đã gửi rất nhiều ý kiến, tâm thư của tập thể và cá nhân đến chính quyền, nhưng toàn đổi lại là sự im lặng.

Mặt khác người dân còn truyền tai nhau việc “phải hết sức cảnh giác với mấy ông bà vào vai ‘chân gỗ’, ‘quân xanh, quân đỏ’” vì những nhóm người này “kiểu gì cũng sẽ nhất trí cao thôi”.

Về việc tiếp thu ý kiến của người dân, luật sư Giang Nam, một người dân tại Vĩnh Hưng, “mong muốn Quốc hội lưu tâm” vì “những hình ảnh tại Vĩnh Hưng hàng ngày, hàng đêm và cả tháng nay nhưng chưa bao giờ thấy xuất hiện hay nhắc tên trên truyền hình, báo chí nghị trường”.

Song cùng với các diễn biến diễn ra tại phường Vĩnh Hưng mấy tháng qua, Hà Nội cũng là nơi đang diễn ra Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16.

Thế nhưng, những ý kiến, nguyện vọng của người dân Vĩnh Hưng chưa khi nào trở thành đề tài để các đại biểu Quốc hội mang ra phản ánh, yêu cầu xem xét giải quyết thỏa đáng cho người dân Vĩnh Hưng.

Ngay cả các đại biểu Quốc hội được bầu chọn ngay tại phường Vĩnh Hưng cũng đã bỏ ngoài tai các ý kiến này, mặc cho sự tín nhiệm của người dân nơi đây dành cho họ.

Theo danh sách chính thức, phường Vĩnh Hưng có ba đại biểu Quốc hội được bầu bao gồm (Đơn vị bầu cử số 3, trang 5):

• Lê Kim Anh, người đang kiêm giữ đồng thời nhiều chức vụ và chức vụ của bà được ghi rất dài trong hồ sơ đại biểu, cụ thể:

Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội; Phó Bí thư, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội; Ủy viên Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

• Kế đến bà Anh là ông Nguyễn Lân Hiếu, cũng có hồ sơ chức vụ dài tương tự:

Phó Chủ tịch Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài; Phó trưởng Bộ môn Tim mạch – Trường Đại học Y Hà Nội; Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Giám đốc Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Chủ tịch Phân hội Tim bẩm sinh Việt Nam - Hội Tim mạch học Việt Nam

• Và người thứ ba đến từ cơ quan tư pháp là bà Nguyễn Thị Hồng Chương với chức vụ là:

Chi ủy viên Chi bộ Vụ Pháp luật và Tư pháp; Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật và Tư pháp thuộc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

Trong nhiều các lời nói của lãnh đạo TP. Hà Nội trước đó cũng luôn đề cao vấn đề lắng nghe ý kiến người dân, “lấy đời sống và mức sống, hạnh phúc của nhân dân làm tâm điểm của mọi quyết định” như lời của ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội.

Hay như người đứng đầu TP. Hà Nội là Bí thư thành ủy Trần Đức Thắng cũng nêu cao tinh thần “lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo”.

Thế nhưng, vào ngày 28/10, khi thời hạn lấy ý kiến về dự thảo quy hoạch chi tiết 1/500 tại Vĩnh Hưng vẫn chưa kết thúc, Hội đồng Nhân dân TP. Hà Nội đã thông qua nghị quyết bổ sung 580 công trình, dự án vào danh mục thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội.

Trong số này có dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, với hơn 206 ha đất dự kiến thu hồi, khiến những người dân Vĩnh Hưng vẫn chưa đồng thuận với dự án này, đứng trước nguy cơ bị cưỡng chế bất cứ lúc nào.

Khi bước vào Vĩnh Hưng, trước hàng quán hay từ đầu đường đến cuối phố, đi đâu người ta cũng rất dễ bắt gặp vô số băng rôn ghi khẩu hiệu “yêu cầu không lấy đất thổ cư của dân phục vụ lợi ích doanh nghiệp”.

Vĩnh Hưng hôm nay đứng trước một cuộc chuyển mình gắn với hai từ “tái thiết” theo ý chí của trung ương. “Tái thiết” được kỳ vọng để “giúp nâng cao chất lượng cuộc sống người dân”, đưa Vĩnh Hưng trở thành “mô hình kiểu mẫu về cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị, tạo động lực phát triển mới cho khu vực đông nam thủ đô”.

Suy cho cùng “tái thiết” với bản chất của nó chính là bài toán về lợi ích. Nhưng liệu rằng, đối tượng thụ hưởng nhắm đến cốt lõi của những lợi ích này đang là ai, người dân, doanh nghiệp, hay các cấp lãnh đạo với những chỉ tiêu tăng trưởng, vẫn là một câu hỏi còn nhiều bỏ ngỏ, chưa bao giờ được chính quyền giải đáp một cách thấu đáo.

Một luật sư trao đổi với RFA cho rằng dự thảo đặt ra nhiều câu hỏi về cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, tham gia quyết định, giám sát của người dân và trách nhiệm công khai, giải trình của chính quyền địa phương. Nếu được thông qua, việc thực thi quyền dân chủ sẽ phụ thuộc đáng kể vào các văn bản dưới luật.

Giữa làn sóng các cuộc biểu tình phản đối quy hoạch đất đai và xây dựng của người dân và làn sóng phản đối dự luật Hiến tạng trẻ em dưới 18 tuổi đang diễn ra ngày càng nhiều, chính quyền Việt Nam lại đang làm ngược lại - rút gọn Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và tiếp tục trì hoãn thông qua Luật Biểu tình dù đã 13 năm trôi qua vì lý do “nhạy cảm”.

Theo thông tin công bố tại Quốc hội vào tháng 9, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ được rút từ 91 xuống 61 điều. Đến ngày 31/10, phiên bản dự thảo được công khai trên trang Dự thảo Online có 62 điều.

Trao đổi cùng với luật sư, RFA ghi nhận một số thay đổi đáng chú ý như sau:

Bỏ thời hạn công khai và phản hồi: Người dân giám sát bằng gì?

Theo Điều 13 Luật Dân chủ năm 2022, nhiều loại thông tin phải được chính quyền cấp xã niêm yết công khai ít nhất 30 ngày liên tục. Tuy nhiên, Điều 12 dự thảo không còn quy định thời hạn niêm yết tối thiểu này, thay vào đó giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết việc lựa chọn hình thức và tổ chức công khai.

Tương tự, Điều 40 luật hiện hành yêu cầu UBND cấp xã thông báo kết quả giải quyết kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân trong thời hạn 15 ngày. Trong khi đó, Điều 25 dự thảo mới chỉ yêu cầu giải quyết “kịp thời” mà không xác định thời hạn cụ thể.

Về pháp lý, sự khác biệt giữa một thời hạn bắt buộc và yêu cầu giải quyết “kịp thời” không chỉ nằm ở câu chữ.

Mà là người dân, thông qua Ban Thanh tra nhân dân, có ít cơ sở trực tiếp hơn để xác định việc chính quyền chậm trả lời có vi phạm thời hạn hay không.

Hệ quả pháp lý có thể là, theo vị luật sư, “nếu nghị định sau này không duy trì thời hạn đủ dài, người dân có thể khó tiếp cận, kiểm tra thông tin về ngân sách, đất đai và dự án”.

Điều này xảy ra ngay trong thời điểm nhiều diễn biến bất cập liên quan tới việc công bố thông tin các dự án chỉnh trang đô thị đang vấp phải nhiều vấn đề về thời hạn công khai thông tin tới người dân chậm trễ.

Điển hình có thể kể đến như đề xuất xây dựng Safari Ba Vì -- trước khi chính quyền lên tiếng họp mặt, người dân ở đây hoàn toàn không được biết gì về dự án này.

Người dân ở Vĩnh Hưng cũng đang gặp một tình trạng tương tự khi ngôi nhà của họ đã được giao cho Sun Group xây khu đô thị trước khi họ được biết thông tin một cách công khai và đầy đủ.

Tuy nhiên, theo quan sát của RFA, các thủ tục lấy ý kiến lại diễn ra rất nhanh và không công bố thời hạn phản hồi người dân là khi nào.

Mở rộng nhưng kiểm soát quyền phản biện trên không gian số

Nhiều thủ tục tổ chức họp dân, phát phiếu lấy ý kiến và đối thoại trước khi ban hành quyết định hành chính được chuyển sang Chính phủ quy định. Cách tiếp cận này có thể giúp đơn giản hóa thủ tục, nhưng cũng khiến việc thực hiện quyền dân chủ phụ thuộc nhiều hơn vào các văn bản dưới luật.

Ở chiều ngược lại, dự thảo bổ sung quyền tương tác, giám sát và phản biện trên nền tảng số; mở rộng một số nội dung phải lấy ý kiến người dân liên quan đến đất đai, môi trường và các dự án ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng. Nghĩa vụ giải trình khi quyết định khác với ý kiến đa số cũng tiếp tục được duy trì.

Dù vậy, Điều 60 dự thảo còn quy định trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng số và viễn thông trong việc gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Theo vị luật sư trao đổi cùng RFA, cử tri cần đặt ra yêu cầu làm rõ tiêu chí xác định vi phạm và cơ chế bảo vệ quyền phản ánh, phê bình hợp pháp của công dân.

Vị luật sư nhận định, về nguyên tắc, tinh giản pháp luật không đồng nghĩa với cắt giảm quyền dân chủ.

Tuy nhiên, hiệu quả thực thi quyền công dân phải được đánh giá bằng những bảo đảm pháp lý cụ thể: người dân được biết những gì, có bao lâu để tham gia ý kiến, chính quyền phải phản hồi khi nào và chịu trách nhiệm ra sao nếu không thực hiện.

Đó cũng là những vấn đề cần được làm rõ trước khi dự thảo được thông qua vào tháng 11 năm nay.

Bổ sung sự lãnh đạo của Đảng ở Điều 3

Trong dự thảo luật lần này, tại khoản 2 Điều 3 về Nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở đã bổ sung thêm việc cần phải đảm bảo vai trò thực thi dân chủ của “các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở”.

Việc bổ sung các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ vào nguyên tắc thực hiện dân chủ đặt ra vấn đề pháp lý về tính đại diện và trách nhiệm giải trình.

Vị luật sư nhấn mạnh, nếu luật không xác định rõ thẩm quyền, nghĩa vụ chuyển tải ý kiến và cơ chế xử lý khi kiến nghị bị bỏ qua, người dân sẽ khó xác định chủ thể chịu trách nhiệm.

“Hệ quả là quyền tham gia và giám sát của công dân có nguy cơ thiếu cơ chế bảo vệ thực chất,” vị luật sư nói.

Về Luật Biểu tình của Việt Nam

Mặc dù Điều 25 Hiến pháp 2013 đã công nhận quyền biểu tình của công dân, đến nay Việt Nam vẫn thiếu một đạo luật chuyên biệt quy định trình tự thực hiện, trách nhiệm bảo vệ người biểu tình ôn hòa và cơ chế xử lý khi quyền này bị xâm phạm.

Khoảng trống pháp lý kéo dài này đặt ra câu hỏi về việc bảo đảm thực thi đầy đủ các quyền tự do dân chủ đã được Hiến pháp ghi nhận, đặc biệt là quyền công khai bày tỏ chính kiến và phản đối những chính sách ảnh hưởng đến lợi ích của người dân.

Kỳ họp Quốc hội lần thứ 2, phiên thứ nhất đã sắp khép lại, nhưng không một cử tri nào lên tiếng về việc cần phải xem xét lại Luật Biểu tình, cũng như các điểm bất cập của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đây là một trong những văn bản quy phạm nội bộ đáng chú ý do Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành vào ngày 14/10/2026.

Sau hơn 20 năm, Đảng Cộng sản dưới thời Tô Lâm lại một lần nữa lật lại xem xét các quyền hạn đầu tư, kinh doanh của đảng viên kể từ Quyết định số 15 vào năm 2006.

Quy định mới được kỳ vọng sẽ “khuyến khích, tạo điều kiện” cho đảng viên “làm giàu hợp pháp, chính đáng, gắn với kiểm soát xung đột lợi ích”.

Thế nhưng, trong thể chế độc đảng, vận hành theo con đường marxist, với hệ thống thông tin và chính sách tập trung vào bộ máy hành chính, Quy định 224, cũng như các quy định trước đây, vốn đã tự thân nó đặt ra những nghi ngại nhất định khi đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nội dung mới khác gì so với quy định cũ

Ở văn bản cũ từ năm 2006, quy định áp dụng một khuôn cấm chung đối với toàn thể đảng viên thuộc các thành phần được làm cố vấn, tham gia thành lập hoặc quản lý doanh nghiệp, tổ chức tư nhân.

Quy định số 15 chỉ cho phép duy nhất một hoạt động đảng viên đầu tư tài chính thông qua hình thức góp vốn, mua cổ phần, cổ phiếu hoặc trái phiếu theo các điều kiện quy định.

So với những nội dung trước đó, Quy định 224 mở rộng phạm vi nhóm thành phần đảng viên, đồng thời nới lỏng hơn sự cho phép tham gia đầu tư, kinh doanh theo cơ chế phân loại bốn cấp, bao gồm:

1. Hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập
2. Đầu tư kinh doanh không thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành
3. Đầu tư kinh doanh có thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối nhưng không quản lý, điều hành
4. Đầu tư kinh doanh có tham gia quản lý, điều hành.

Điểm đáng chú ý của Quy định 224 là việc làm rõ quyền hạn của tất cả đảng viên, bao gồm cán bộ cấp cao thuộc Bộ Chính trị, Ban Bí thư và lực lượng vũ trang, trong việc góp vốn, mua cổ phần tại các doanh nghiệp tư nhân bên ngoài và “khai thác tài sản tạo thu nhập” mà không cần sự phê duyệt trước từ nội bộ Đảng.

(RFA)

Đặt Quy định 224 vào bối cảnh nền kinh tế Việt Nam

Hiến pháp quy định nền kinh tế Việt Nam vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự điều tiết của kinh tế Nhà nước.

Mặc dù vậy, nhiều chuyên gia lại chỉ ra rằng nền kinh tế đó vốn đang vận hành trên những nút thắt đan xen giữa các lợi ích nhóm chính trị.

PGS.TS Christine Ngô từ Đại học Bucknell (Mỹ) gọi đây là một “xã hội tìm kiếm tư lợi”, nơi thị trường kinh doanh bị kiểm soát bởi độc quyền nhà nước, và các doanh nghiệp tư nhân muốn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường phải có sự liên kết lợi ích với các nhóm chính trị, những người vốn đang đứng ở trên cao kiểm soát sự vận hành của nền kinh tế.

Cùng phân tích về xã hội này, Giáo sư Vũ Hồng Lâm từ Trung tâm Nghiên cứu An ninh Châu Á - Thái Bình Dương (Mỹ) đồng thời chỉ ra rằng thông qua mối quan hệ lợi ích này, các doanh nghiệp thân hữu với chính quyền sẽ có cơ hội tiếp cận quỹ đất công, tín dụng ngân hàng, rút ngắn các thủ tục hành chính, giành ưu thế trong đấu thầu và được tiếp cận chính sách mới sớm hơn.

Bên cạnh đó, họ cũng được nhà nước “núp bóng bảo kê” qua các khẩu hiệu vì dân của chính quyền.

Theo PGS.TS Phạm Duy Nghĩa từ Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, các thuật ngữ ý thức hệ “kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo” hay “sở hữu toàn dân”, như là tuyên xưng “đất đai thuộc quyền sở hữu toàn dân”, thường bị lợi dụng để làm bình phong che đậy cho các lợi ích của các tập đoàn kinh tế nhà nước với nhóm tập đoàn tài phiệt, nhằm bảo vệ đặc quyền kinh tế cho các tư bản thân hữu này.

Lấy ví dụ cho một “xã hội tìm kiếm đặc lợi”, ba chuyên gia Đỗ Quốc Anh, Nguyễn Kiều Trang, Trần Anh, qua phân tích dữ liệu bổ nhiệm các quan chức, kết hợp với các thông tin hạ tầng tại địa phương quê quán của những người này, cho thấy khi một quan chức được thăng chức, quê quán của người đó có xu hướng nhận được những cải thiện hạ tầng công đáng kể.

Ở đó, một số nhà thầu xây dựng địa phương hoặc các công ty nằm trong mạng lưới quan hệ của bộ máy chính quyền, tìm cách đổi chác “vốn chính trị” để nghiễm nhiên tiếp cận nguồn vốn dự án mà không qua sự cạnh tranh. Trong giao dịch lợi ích này, doanh nghiệp thân hữu thường nhận các gói thầu thông qua chỉ định hoặc nhờ sự dàn xếp từ trên đưa xuống.

Không chỉ có vậy, qua các cuộc khảo sát thực chứng, một số chuyên gia khẳng định môi trường kinh doanh ở Việt Nam từ lâu vốn đã tồn tại những sự thiên vị cố hữu giữa các doanh nghiệp trong nền kinh tế.

Để sinh tồn và phát triển, nhiều doanh nghiệp tư nhân thường lựa chọn bán một phần cho Nhà nước, “chơi cuộc chơi thể chế”, gắn kết lợi chính trị, trở thành doanh nghiệp sân sau của các quan chức Đảng Cộng sản, nhờ vậy mà họ được ưu ái hơn cho cơ hội kinh doanh, tránh bị các cơ quan quản lý Nhà nước hạch sách, đòi hối lộ hoặc gây khó dễ hành chính.

Liệu có tạo ra sự “méo mó” cho nền kinh tế

Trước thực tế này, theo Tiến sĩ Nguyễn Quang A, “Quy định 224 không nới lỏng, mở rộng hơn cho cơ chế doanh nghiệp sân sau hay doanh nghiệp cánh hẩu”.

“Vì doanh nghiệp sân sau hay cánh hẩu thường hoạt động theo những cơ chế phi chính thức, lắt léo chứ không theo quy định chính thức như vậy”, ông nói.

Mặt khác, “với một quốc gia luôn có câu cửa miệng nhất quan hệ, nhì tiền tệ”, một chuyên gia kinh tế từ Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng Quy định 224 “đang ngầm tạo lối tắt cho các đảng viên tham gia sâu hơn vào thị trường kinh doanh, và điều đó chắc chắn sẽ chịu ảnh hưởng ít nhiều bởi mối quan hệ chính trị giữa đảng viên với một số doanh nghiệp”.

Theo vị chuyên gia này, đảng viên đa phần là người làm trong bộ máy nhà nước, điều này cũng có nghĩa rằng họ có thể sẽ biết chính sách, ví dụ về quy hoạch, dự án hạ tầng, hay định hướng đầu tư, v.v.

Nếu những người này lại là những thành viên, cổ đông của các doanh nghiệp tư nhân, thì việc họ biết trước thông tin chính sách rồi “tuồng nó cho cửa sau của mình, hoặc họ sẽ ưu tiên cho một doanh nghiệp nào đó trúng thầu, thì rất dễ tạo ra sự méo mó trong môi trường cạnh tranh”, ảnh hưởng lâu dài đối với những doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp khởi nghiệp và những nhà đầu tư không có quan hệ chính trị.

Trên vai trò là một người làm kinh doanh, anh T ở TP.HCM, là chủ doanh nghiệp, và có nhiều năm làm cố vấn đầu tư, cũng bày tỏ sự quan ngại trước sự “méo mó” này. Anh cho rằng nếu một thị trường “nhìn đâu cũng thấy lợi ích nhóm thì điều đó sẽ kìm hãm sự phát triển của thị trường”.

“Vì bản chất của sự phát triển nằm ở tính chất cạnh tranh, đối đầu liên tục, một là cạnh tranh về giá, hai là cạnh tranh về chất lượng như chiến lược đại dương xanh, với đại dương đỏ. Nhưng bây giờ thị trường nếu chỉ quanh đi quẩn lại bán buôn thuận lợi dựa trên quan hệ thì đó không còn là thị trường cạnh tranh đúng nghĩa nữa”, anh nói.

“Chiến lược đại dương xanh (Blue ocean)” và “Chiến lược đại dương đỏ (Red ocean)” là hai khái niệm trong quản trị kinh doanh do hai học giả W. Chan Kim và Renée Mauborgne tại Viện Quản trị Kinh doanh Châu Âu (INSEAD) đưa ra, mô tả cách tiếp cận thị trường cạnh tranh của một doanh nghiệp theo hai hướng giữa việc tạo ra thị trường mới hay cạnh tranh trong thị trường hiện có.

Là người đồng sáng lập ngân hàng VPBank, Tiến sĩ Nguyễn Quang A cũng đặt vấn đề “nếu họ [đảng viên] tuân thủ nghiêm ngặt những quy định này [Quy định 224] thì sẽ không có vấn đề gì”.

“Tuy nhiên, vấn đề chính là ở CHỮ NẾU đó. Trên thực tế nếu những thông tin như vậy được tiết lộ cho các công ty cánh hẩu (nhưng không phải những công ty do người thân chi phối theo Quy định 224 quy định), và thực tế trên thế giới, nhất là kinh nghiệm Hungary, đa phần là như vậy, thì chắc chắn sẽ tạo ra những “méo mó” như vậy.”

Hungary là nơi Tiến sĩ Nguyễn Quang A đã có thời gian sống và làm việc hơn một thập kỷ từ những năm nền kinh tế quốc gia bắt đầu vận hành dưới cơ chế của “Chủ nghĩa cộng sản Goulash”, nới lỏng kinh tế nhà nước, cho phép đảng viên tham gia kinh doanh.

Mới vào hôm 21/10, ông Matolcsy György, cựu Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Hungary (MNB), “cánh tay phải” của Thủ tướng nước này, đã bị bắt vì có liên quan đến sai phạm chuyển 266,5 tỷ forint (hơn 817 triệu USD) tài sản công sang 6 quỹ tư nhân (Pallas Athena) dưới danh nghĩa thúc đẩy nghiên cứu và giáo dục kinh tế, nhưng thật chất là để trao cho các thực thể tư nhân do đảng cầm quyền Fidesz chi phối, làm lợi cho gia đình mình và mạng lưới thân hữu.

Bên cạnh đó, thông qua công ty tư nhân “sân sau” của mình, MNB còn “khéo léo” chuyển hóa hàng tỷ forint từ “tiền công”, tiền thuế của người dân, sang “tiền tư” một cách bất hợp pháp.

Dư luận Hungary vô cùng phẫn nộ trước nạn moi tiền này và đòi hỏi phải trừng phạt những kẻ phạm tội. Tuy nhiên, Viện Công tố, các cơ quan điều tra do Fidesz chế ngự đã án binh bất động trong việc xử lý, ngay cả sau khi chính quyền của Đảng Tisza lên nắm quyền từ 9/5/2026.

Dẫn chứng từ vụ việc trên, Tiến sĩ Nguyễn Quang A gọi đây là cách điển hình của “Nhà nước Mafia” khi bản chất vốn dĩ của nhà nước lúc này lại gắn liền với các lợi ích cục bộ của nhóm doanh nghiệp thân hữu.

Trở lại Việt Nam, một điểm đáng nói nữa của Quy định 224 này, như đã đề cập ở trên, là việc trao quyền giám sát hoạt động kinh doanh của đảng viên cho hệ thống nội bộ Đảng Cộng sản.

Theo góc nhìn từ các chuyên gia, điều này đã tạo ra kẽ hở, tạo ra điều kiện cho những đảng viên được cấp trên “ưu ái”, là “kim bài miễn tử” đối với những sai phạm, đồng thời giao thêm quyền lực cho các cấp lãnh đạo ở các cơ quan Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam.

“Chắc chắn đây là đại vấn đề và chừng nào không có các cơ chế kiểm soát và cân bằng, không có tư pháp độc lập, không có báo chí độc lập và xã hội dân sự lành mạnh thì vấn đề này luôn tồn tại, nguy hiểm và dứt khoát nên tránh”, Tiến sĩ Nguyễn Quang A nhận định.

Ở khía cạnh khác, các ý kiến cũng cho rằng Quy định 224 vẫn đang là một văn bản quy định thuộc nội bộ Đảng Cộng sản, và đang có xung đột với một số luật hiện hành trước đó của Nhà nước như Luật Doanh nghiệp hay Luật Phòng, Chống tham nhũng.

Vì vậy, với cơ chế Đảng lãnh đạo Nhà nước, và từ lâu đã trở thành nguyên tắc tổ chức cốt lõi trong hoạt động lập pháp; Quy định 224 đang là bước đệm căn cứ để chính quyền tiến hành sửa đổi, bổ sung một số nội dung của pháp luật Nhà nước trong thời gian tới.

Đảng viên không thể vừa là chiến sĩ cách mạng, vừa là ông chủ tư bản

Trong lần nói chuyện với RFA, Tiến sĩ Nguyễn Quang A cho rằng “Quy định số 224 là một bước tiến tiếp của Đảng Cộng sản trong chủ trương cho đảng viên làm kinh tế”, nhưng ông cũng nhắc nhớ chính tiền thân của văn bản này là Quy định số 15 “đã từng dấy lên một cuộc tranh luận sôi nổi từ đầu năm 2006”.

Quay trở về hơn 20 năm trước, ý tưởng để đảng viên tham gia làm kinh tế đã trở thành đề tài được dư luận “đặt lên bàn nghị sự”.

Khơi mào cho cuộc tranh luận này bắt đầu từ bài viết “Xây dựng Đảng ta thật vững mạnh” của cố Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Bình, cựu Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương, đăng trên báo Nhân Dân vào ngày 23/02/2006.

Ở bài viết khi đó, ông Bình kịch liệt phản đối chủ trương “cho phép đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, cho phép kết nạp cả những nhà tư bản tư nhân vào Đảng”.

Ông cho rằng người đảng viên cộng sản trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội lấy việc xóa bỏ chế độ bóc lột để làm lý tưởng cho đời mình, nên một cá nhân không thể đồng thời vừa là một chiến sĩ cách mạng đấu tranh xóa bỏ bóc lột, vừa là ông chủ tư bản.

Với chủ trương này, ông Bình chỉ rõ sẽ dễ làm nhạt nhòa bản chất giai cấp công nhân, dễ dẫn đến “cách hiểu sai lầm Đảng ta là Đảng của nhiều giai cấp”, vì khi Đảng kết nạp nhà tư sản, quần chúng công nông sẽ nghi ngờ về tính chính danh, đặt ra câu hỏi “vậy các anh là Đảng của ai?”.

Các lập luận của ông Bình đồng thời còn viện dẫn thêm các lời di huấn của ông Hồ Chí Minh, nhà sáng lập nên Đảng Cộng sản Việt Nam, về tiêu chuẩn đảng viên.

Trong tác phẩm “Đường Cách mệnh”, do ông Hồ viết vào năm 1927, có phân định rõ rằng đã là người làm cách mệnh thì “tự mình” phải “vị công vong tư”, “không hiếu danh” và “ít lòng tham muốn về chất”.

Vì tư bản thường dùng “phú quý làm cho dân tham”, nhằm mua chuộc, làm giảm ý chí đấu tranh. Cho nên, nếu người làm cách mệnh không rèn luyện tư cách cho tốt, thì sẽ dễ sa vào bẫy lợi ích vật chất và biến thành kẻ cơ hội.

Tiếp đó trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” vào năm 1947, Hồ Chí Minh xác định rằng “Đảng không phải là tổ chức để làm quan phát tài”.

Theo đó, những người mắc bệnh “tự tư, tự lợi” sẽ đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích công, dụng của công để làm việc tư và “dựa vào thế lực của Đảng để theo đuổi mục đích riêng của mình”.

Để chống lại sự tham lam này, ông Hồ nhắc nhở mỗi cán bộ đảng viên cần đặt tư chất “liêm chính” lên hàng đầu, đòi hỏi người đảng viên “không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng”.

Trong hầu hết những lời di huấn của ông Hồ để lại, ông cũng luôn nhắc nhở các “học trò đỏ” của mình phải luôn kiên quyết con đường chủ nghĩa Mác - Lênin, vẹn trọn “lời thề” nối chân những vị tiền bối khai mở ra chủ nghĩa cộng sản.

Các Mác đương thời cho rằng sứ mệnh của người cộng sản “không có bất kể một lợi ích riêng biệt nào khác tách rời lợi ích của giai cấp vô sản”, và mục tiêu lý luận chung là “xóa bỏ chế độ tư hữu tư sản”.

Vì khi mang trong mình “tư cách là nhà tư bản” thì đã là hiện thân của chính “linh hồn” của sự bóc lột sức lao động. Ngay cả khi là một ông chủ tốt cũng không thể tránh khỏi các xung đột lợi ích.

Đến thời kỳ của Lenin, lãnh tụ vĩ đại nhất của nhà nước Xô Viết, tiếp tục cảnh báo về nguy cơ tha hóa bộ máy nội bộ Đảng.

Ông chỉ ra rằng trong những điều kiện kinh tế nhất định, một tầng lớp lãnh đạo công nhân có thể được hưởng đặc quyền, chịu ảnh hưởng của lợi ích tư sản và dần xa rời bộ phận đông đảo những người lao động có thu nhập thấp.

Điều này, Lenin phê phán là xu hướng “cánh tả” - “một căn bệnh ấu trĩ”, làm suy yếu sức mạnh của tổ chức, “tước đi vũ khí của giai cấp vô sản để phục vụ lợi ích tư sản”, khiến quần chúng nhân dân dần mất lòng tin vào Đảng Cộng sản.

Tuy nhiên, những ý kiến của dư luận, và các tư tưởng cố hữu từ lâu làm nền tảng, đã không ngăn được Ban Chấp hành Trung ương Đảng thông qua chủ trương này tại Đại hội 10 vào tháng 4/2006, và sau đó được quy định trong Quy định số 15/QĐ-TW ngày 28/8/2006.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khi đó tổ chức giải trình, khẳng định việc này không làm biến chất Đảng hay hạ thấp bản chất giai cấp công nhân, mà thay vào đó là giải pháp phát triển lực lượng sản xuất dưới sự định hướng xã hội chủ nghĩa, dưới sự kiểm soát kỷ luật chặt chẽ của tổ chức Đảng.

Và trong Quyết định 224 ban hành gần đây, Ban Chấp hành Trung ương Đảng một lần nữa khẳng định rằng việc đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh “không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân của Đảng”, mà chỉ dừng lại ở việc “tạo điều kiện” hơn cho đảng viên được “làm giàu chính đáng”.

Theo diễn ngôn của Bộ được Báo VNExpress dẫn lại, việc giảm còn hai môn thi là Toán và Ngữ văn sẽ giúp giảm tải áp lực cho học sinh, tạo sự ổn định để ôn tập và giảm kinh phí tổ chức kỳ thi.

Tuy nhiên, nhiều phụ huynh và học sinh khi chia sẻ với RFA lại cho thấy một góc nhìn hoàn toàn khác.

Phần lớn cho rằng việc loại bỏ môn tiếng Anh sẽ gia tăng áp lực lớn hơn cho thí sinh vì “thi 3 môn để còn bù qua sớt lại điểm chứ môn Văn mông lung dễ rớt lắm, nó không có đúng sai như Toán hay tiếng Anh”.

Theo khảo sát của VNExpress, có 53% phiếu bầu phản đối đề xuất của Bộ GD. Báo Thanh niên trước đó cũng tổ chức thăm dò ý kiến và nhận được 48% biểu quyết giữ 3 môn Toán, Văn, Anh và chỉ có 23% tán thành ý kiến chỉ thi hai môn.

Bỏ môn thi tiếng Anh làm gia tăng bất bình đẳng

Theo ghi nhận của RFA khi trao đổi cùng các bậc phụ huynh và các em học sinh, việc cắt bỏ một môn thứ ba sẽ dẫn đến hai vấn đề bất bình đẳng.

Thứ nhất, bất bình đẳng về điểm số.

Theo các phụ huynh, việc thu hẹp số môn thi làm mất đi cơ hội bủ đắp điểm số tổng, đẩy những học sinh không có thế mạnh ở môn Toán hoặc Văn vào thế bất lợi.

Thay vì đánh giá năng lực đa chiều, cách tuyển sinh này có nguy cơ gây áp lực lớn hơn cho các thí sinh, đồng thời sẽ khiến tình trạng học lệch xảy ra nhiều hơn khi cơ hội trúng tuyển lại chỉ còn phụ thuộc vào hai môn nhất định.

“Các em sẽ phải cạnh tranh nhau từng chút một, sơ sẩy chỉ 0,01 điểm thôi cũng đủ khiến nguy cơ rớt xảy ra rồi,” một giáo viên dạy Hoá tại trường cấp 3 ở Đà Nẵng cho biết.

Thứ hai, bất bình đẳng về lợi thế cạnh tranh.

Từ các luồng thảo luận trên mạng xã hội, nhiều người cho rằng việc bỏ môn thi tiếng Anh hoặc ngoại ngữ sẽ làm trình độ chênh lệch ngày càng lớn, nhất là với các bạn đến từ vùng sâu, vùng xa hoặc những vùng nông thôn - nơi vốn dĩ đã rất hạn chế về khả năng tiếp cận ngoại ngữ như hiện nay.

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và chủ trương mở rộng giảng dạy các môn bằng tiếng Anh ở bậc phổ thông, sự thiếu hụt năng lực ngoại ngữ sẽ làm tăng khoảng cách về tiếp cận tri thức và cơ hội cạnh tranh trên thị trường lao động tương lai.

Ngân sách cho giáo dục bị siết chặt

Theo báo cáo của Chính phủ năm 2025, chi tiêu ngân sách Nhà nước cho Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạt 9.394 tỷ đồng, xếp sau Bộ Quốc phòng (317.172 tỷ), Bộ Công an (207.086 tỷ) và Bộ Xây dựng (137.750 tỷ).

Đáng chú ý, ngân sách cho giáo dục chỉ tăng 20,78% so với năm 2024. Trong khi đó, ngân sách dành cho lực lượng công an tăng 83,19% và quân đội tăng 53,14%.

Đặt trong bức tranh tổng thể về ngân sách giáo dục, lập luận do Bộ này đưa ra khi cắt giảm môn thi thứ ba để tiết kiệm kinh phí là có cơ sở nhất định.

Chuyển gánh nặng kinh phí qua thí sinh

Khi ngân sách đang ngày càng thắt chặt, theo điều tra sơ bộ của phóng viên RFA, kinh phí sử dụng cho công tác tuyển sinh vào lớp 10 ở Việt Nam đang có sự thay đổi, dịch chuyển dần sang cơ chế kết hợp giữa ngân sách nhà nước và khoản thu từ thí sinh dự thi tại cơ sở tổ chức kỳ thi.

Cụ thể, tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, An Giang, và Đăk Lăk đang đề xuất thu phí dịch vụ tuyển sinh, hay nói cách khác là thu đủ bù chi cho các hoạt động xét công nhận tốt nghiệp, xử lý hồ sơ, dữ liệu và công tác quản lý.

Đặc biệt, theo thông báo của Sở GD-ĐT tỉnh Đăk Lăk ngày 31/5/2026, tỉnh dự kiến sẽ chuyển từ ngân sách nhà nước sang thu từ người dự thi trong năm học tới.

Sự san sẻ gánh nặng chi phí này đã được Nhà nước cho phép thông qua các văn bản được ban hành như Thông tư 69/2021/TT-BTC quy định về ngân sách và kinh phí tổ chức kỳ thi, Điều 99 Luật Giáo dục 2019, được sửa đổi bởi Luật 123/2025/QH15 xác lập khoản thu dịch vụ tuyển sinh theo đúng lộ trình, và Nghị định 238/2025/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 66/2026/NĐ-CP cho phép UBND cấp tỉnh được quy định mức thu và danh mục thu tại cơ sở giáo dục công lập thuộc thẩm quyền.

Áp lực thật sự đến từ chất lượng đào tạo và ra đề

Nhiều học sinh cuối cấp THCS chia sẻ với RFA rằng các em không cần Bộ GD “lo xa giùm”, bởi việc học và ôn luyện tiếng Anh đã trở thành thói quen. Điều các em mong muốn là đề thi cần bám sát chương trình giảng dạy và đảm bảo công bằng.

Thêm vào đó, “áp lực chính đến từ việc thiếu trường lớp chứ không phải việc thi nhiều hay ít môn” là một ý kiến được báo VNExpress ghi nhận.

Bày tỏ bức xúc cùng phóng viên, anh Đ. (42 tuổi, TP.HCM có con đang học lớp 8) nói, “cái cần tinh gọn thì lại không tinh gọn như việc bành trướng nhiều cấp công an xã phường, còn cái không cần tinh gọn như giáo dục thì lại làm cho cố”.

Tầm quan trọng của học và thi tiếng Anh

Một hiệu trưởng của một trường THPT ở TP.HCM tin rằng việc loại bỏ môn tiếng Anh gây bất cập cho cả nhà trường và học sinh.

“Tôi cho rằng nên giữ việc thi môn thứ 3 là ngoại ngữ sẽ dễ hơn cho chúng tôi trong việc sàng lọc chất lượng học sinh cũng như tổ chức giảng dạy. Chúng tôi cũng đang có áp lực phải đào tạo các môn khác bằng tiếng Anh cho học sinh sau này nên việc cho học sinh thi môn tiếng Anh vào cấp 3 vẫn là hợp lý”.

Câu nói của vị hiệu trưởng là có cơ sở khi Tổng bí thư Tô Lâm, trong cuộc họp với Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội vào cuối năm ngoái cũng đã đưa ra mục tiêu sớm triển khai giảng dạy các môn phổ thông bằng tiếng Anh.

Nhìn sang các quốc gia lân cận, xu hướng cải cách kỳ thi của Việt Nam có nhiều nét tương đồng với Trung Quốc, nơi nhiều đề xuất chính thức loại bỏ tiếng Anh ra khỏi các kỳ thi vào cấp 3 và Đại học đã xuất hiện từ năm 2013.

Ngược lại, Nhật Bản và Hàn Quốc, dù đề cao ngôn ngữ mẹ đẻ, song vẫn coi trọng tiếng Anh như một công cụ hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Tiếng Anh là môn bắt buộc, đứng ngang hàng với Toán và tiếng Hàn cho mọi thí sinh ở đây”, chị G. (35 tuổi, hiện đang sống tại Seoul, Hàn Quốc) chia sẻ với RFA.

Tại Nhật Bản, một học sinh THPT ở Tokyo cho RFA biết học sinh còn chịu áp lực thi chứng chỉ tiếng Anh Eiken bên cạnh kỳ thi chính khoá để tăng lợi thế cạnh tranh.

Cuối cùng, theo một giáo viên tiếng Anh tại Lâm Đồng, việc bỏ môn thi thứ ba không giải quyết được bài toán giảm tải mà còn phát sinh thêm bất cập, trong khi những vấn đề cốt lõi như chất lượng cơ sở đào tạo và nội dung đề thi vẫn chưa được chú trọng.

“Bơm khoản vay khổng lồ này thì rủi ro đáng sợ nhất là vỡ nợ, bên cạnh lạm phát tăng cao. Cho vay thêm mà không kiểm soát được rủi ro này thì đáng lo ngại,” một chuyên gia tài chính tại TP.HCM nhận định.

Các chuyên gia trao đổi với RFA đều bày tỏ quan ngại lớn trước việc Nhà nước và các báo chính thống vẫn chưa đưa ra bất kỳ thông tin nào về cơ chế quản trị rủi ro nêu trên, đặc biệt khi áp lực huy động vốn nội địa đang trở nên khó khăn, lãi suất tiền gửi giảm và các NHTM tiếp tục vay vốn nước ngoài.

Đáng chú ý, dư nợ tín dụng bất động sản đã tăng lên mức 5,21 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 25% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Ở chiều ngược lại, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) - vốn được xem là xương sống của nền kinh tế - chỉ tiếp cận được 4,1 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 20% dư nợ.

“Khoảng cách hơn 1 triệu tỷ đồng cho thấy cán cân tín dụng đang nghiêng hẳn về phía các ông lớn bất động sản,” vị chuyên gia chia sẻ.

Tín hiệu vốn nội địa cạn kiệt

Các chuyên gia tài chính đều đưa ra quan điểm không tích cực về khả năng huy động vốn của hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam, bởi vì nguồn tiền cho vay thực tế vẫn phụ thuộc vào năng lực huy động và cân đối dòng tiền của các ngân hàng này.

Theo NHNN, tính đến giữa tháng 10, tăng trưởng tín dụng đạt 11,44%, cao hơn mức tăng huy động vốn 11,22%. Khoảng cách này cho thấy áp lực cung ứng vốn vẫn hiện hữu.

Để đáp ứng đà tăng vốn nhanh chóng và gấp rút, trong khi tăng trưởng tín dụng vượt tăng trưởng tiền gửi, các ngân hàng Việt Nam buộc phải vay vốn quốc tế, theo Reuters dẫn lại ngày 12/8/2026.

Tính đến thời điểm hiện tại, theo ghi nhận của RFA, dư nợ vay tín dụng tại các định chế tài chính quốc tế của ba NHTM đang đầu tư vốn lớn nhất cho các dự án xây dựng của Vin, Sun và Masterise lần lượt là: Techcombank với 1 tỷ USD đang chờ giải ngân, VPBank với 1,44 tỷ USD đã ký kết tháng 6/2026, và MB Bank với 550 triệu USD đã hoàn tất nửa đầu năm nay.

Anh M.C. (38 tuổi), hiện đang là trưởng phòng tín dụng doanh nghiệp tại một ngân hàng lớn của Việt Nam bày tỏ quan điểm lo lắng trước tình trạng vay vốn ngoại ồ ạt như hiện nay. Theo anh C., rủi ro vay vốn ngoại cao hơn huy động tiền gửi nội địa vì tỷ lệ trượt giá đồng Việt Nam so với USD đang ở mức 4-5%/năm.

Theo một nguồn tin chia sẻ từ Hội nghị Tài chính, Năng lượng và Cơ sở Hạ tầng Châu Á diễn ra trong 3 ngày từ 20-22/10/2026 tại Singapore, vốn nội địa không còn nhiều dư địa để cho các doanh nghiệp BĐS lớn như Vingroup vay nữa.

Trước áp lực huy động vốn cao trong khi phải giảm lãi suất cho vay từ 1,5-2 điểm phần trăm cùng dư địa vốn nội đang ngày càng khan hiếm, mặt bằng lãi suất tiền gửi hiện đang hạ xuống mức thấp hơn so với đầu năm. Đây là một nghịch lý đáng báo động, cho thấy tình hình không mấy khả quan trước mắt, anh C. nhận xét.

Cụ thể, nhóm “Big 4” ngân hàng vốn nhà nước (Vietcombank, BIDV, Agribank và VietinBank) đang duy trì nền lãi tiền gửi trên 6 tháng là 3,0-3,5%/năm, hạ từ 0,5-1 điểm phần trăm. Các NHTM khác như VPBank đã giảm lãi suất tiết kiệm trên 6 tháng từ 0,3-0,5 điểm phần trăm.

Nguy cơ vỡ nợ nếu không minh bạch kiểm soát

Việc mở rộng tín dụng cho các dự án xây dựng quy mô lớn tiềm ẩn rủi ro mất cân đối kỳ hạn khi ngân hàng huy động vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản đầu tư dài hạn khác, anh C. cho biết thêm.

Chuyên gia tài chính tại TP.HCM đặt ra câu hỏi nếu tiến độ dự án chậm, doanh thu không đạt kỳ vọng, áp lực trả nợ có thể chuyển thành nợ xấu. Khi đó ai là người sẽ gánh chịu rủi ro và dòng tiền thực sự đi về đâu?

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ tỷ trọng nợ ngoại, công khai dư nợ thực tế, tiến độ giải ngân và mức độ tập trung tín dụng theo từng nhóm doanh nghiệp, chính sách hỗ trợ tăng trưởng kinh tế hai chữ số sẽ làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận vốn giữa các cá thể kinh tế, từ đó làm gia tăng lạm phát, rủi ro mất thanh khoản và vỡ hầm tín dụng.

Theo một báo cáo nghiên cứu của Yosok Ishak Institute tại Singapore, tác giả Nguyễn Khắc Giang đã xác định nguy cơ nợ xấu sẽ tăng cao nếu dòng tín dụng tiếp tục tập trung vào các dự án phụ thuộc đất.

Tờ Tạp chí Thương trường hồi tháng 8 cũng đưa ra quan ngại về khả năng trả nợ của các Tập đoàn BĐS lớn khi không tách bạch được dòng tiền cho các dự án giữa công ty mẹ, công ty con và nhà thầu cũng như các pháp nhân liên quan.

Tác giả bài viết trên tờ Tạp chí Thương trường cũng cho biết “cần có cơ chế kiểm tra độc lập thay vì chỉ dựa vào báo cáo của chủ đầu tư” để tạo đảm bảo an toàn cho hệ thống hầm tín dụng.

Rủi ro chèn ép doanh nghiệp vừa và nhỏ

Khi nguồn cung vốn khan hiếm, đặc biệt khi dòng tiền huy động trực tiếp của hệ thống ngân hàng không đáp ứng tốc độ giải ngân, các doanh nghiệp SME sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với các ông lớn bất động sản đang triển khai hàng loạt dự án hàng chục nghìn tỷ đồng.

Dẫn lại từ báo cáo của Fiin Group, hiện chỉ khoảng 20,5% doanh nghiệp SME tiếp cận vốn vay đến tháng 7/2026, riêng doanh nghiệp siêu nhỏ là 8,8% trong khi dư nợ SME vẫn tăng 12,4% tới hết tháng 8/2026.

Hậu quả là, theo các chuyên gia kinh tế, sẽ buộc các doanh nghiệp SME gánh chịu mức lãi suất cao tương đương với lãi cho vay BĐS -- hiện đang neo cao ở mức hai con số (10-12%).

Cũng theo Fiin Group, số lượng doanh nghiệp SME tính tới cuối tháng 7 năm nay đã đạt mốc 914.000 doanh nghiệp, chiếm 94% tổng số pháp nhân trên cả nước.

“Bất chấp mọi nỗ lực giảm lãi suất cho vay của NHNN đầu tháng 10, họ [các doanh nghiệp SME] vẫn là đối tượng chịu thiệt thòi lớn nhất”, vị chuyên gia nói với RFA.

“Nút thắt hiện tại là đòi hỏi cơ quan quản lý phải công khai minh bạch các khoản tín dụng và nguồn vốn, thiết lập rào chắn an toàn cho hệ thống tài chính, và đảm bảo không gian sinh tồn cho khối doanh nghiệp sản xuất SME,” anh C. nhận định.

Theo kết luận từ cơ quan điều tra (Công an tỉnh Sơn La), từ năm 2019 đến nay, bà Tươi sử dụng tài khoản cá nhân mang tên “Đàm Tươi” để “đăng tải, chia sẻ nhiều video, bài viết, hình ảnh có nội dung xấu, làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân (UBND) thành phố Sơn La” và các lãnh đạo tỉnh.

Vậy bà Tươi đã đăng tải những nội dung gì?

Theo ghi nhận của RFA, các ý kiến phản ánh của bà Tươi tập trung chủ yếu trên mạng xã hội Facebook.

Điều đáng chú ý là sau khi bà Tươi bị bắt, các bài viết và ý kiến do bà đăng tải vẫn còn giữ nguyên trên trang cá nhân thay vì bị ẩn hoặc gỡ bỏ.

“Uất hận đến cùng”, “Pháp luật đâu phải trò đùa, đừng ép con liệt sĩ đến đường cùng”, là một trong các ý kiến do bà Tươi đăng tải.

Theo chia sẻ của bà Tươi, bà là con liệt sĩ, gia đình thuộc diện chính sách, có công với cách mạng.

Bà cho biết, từ năm 2004, UBND thị xã Sơn La (nay là TP Sơn La) đã có hành vi “chiếm đoạt” 34m² đất của gia đình bà thông qua việc ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, rồi giao lại cho một cá nhân tên Hoàng, người làm lái xe cho Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La thời điểm đó.

Trong khi đó mảnh đất bị thu hồi trên, có đủ pháp lý theo cách gọi của bà Tươi là “bìa đỏ”, và do gia đình bà bỏ tiền ra mua.

Gia đình bà từ đó đến nay đã nhiều lần gửi đơn khiếu nại tới Tỉnh ủy Sơn La, UBND thành phố Sơn La, cũng như nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân tỉnh.

Tuy nhiên, bà cho rằng các cấp chính quyền tỉnh Sơn La chẳng những không giải quyết thỏa đáng vướng mắc của gia đình, mà còn có dấu hiệu bao che, dung túng cho sai phạm.

Bên cạnh đó, trong quá trình tòa án thụ lý giải quyết tranh chấp dân sự, bà Tươi khẳng định cơ quan tố tụng đã cố tình đình chỉ vụ án, có biểu hiện “tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật”.

Liên quan đến lãnh đạo tỉnh Sơn La, bà Tươi cho biết đã nhiều lần đi lại, thậm chí trải chiếu ngủ phía trước trụ sở Tỉnh ủy Sơn La với mong muốn được gặp trực tiếp người đứng đầu để yêu cầu giải quyết vụ việc.

Dù vậy, việc gặp mặt lãnh đạo tỉnh theo bà là rất khó khăn, cho dù lãnh đạo có lịch tiếp công dân vào đúng thời điểm đó.

Đáng chú ý, bà Tươi còn công khai đoạn tin nhắn với số điện thoại “0966999888”, được cho là của ông Hoàng Quốc Khánh, Bí thư tỉnh Sơn La.

Theo đoạn này, vì để “bù đắp một chút chật vật” cho bà Tươi “trong khả năng”, ông Hoàng Quốc Khánh muốn gửi bà Tươi số tiền 500 triệu đồng.

Bà Tươi cho biết “thực sự kinh hãi nếu không cương quyết mà nghe theo lời ông Bí thư tỉnh ủy Sơn La” để nhận tiền, thì nay bà “đã ngồi tù”.

“Lúc bảo tôi nhận tiền thì bảo tôi tố cáo đúng. Khi tôi phản đối nhận tiền thì bảo tôi tố cáo sai”, bà Tươi chia sẻ.

RFA đã kiểm tra số điện thoại trên thì đúng là của ông Hoàng Quốc Khánh.

Bên cạnh đó, số điện thoại này còn xuất hiện trong hồ sơ đăng ký mã số thuế của một doanh nghiệp có địa chỉ tại Khu đô thị mới, Bản Phố, Xã Phù Yên, Tỉnh Sơn La.

Từ tháng 2/2026, bà Tươi đã ít nhất 2 lần nhận giấy mời làm việc từ Công an tỉnh Sơn La liên quan đến các bài đăng của bà trên mạng xã hội.

Tại buổi làm việc vào tháng 6/2026, bà cho biết đã cung cấp nhiều tài liệu, chứng cứ để chứng minh gia đình bà “bị chiếm đoạt 34m² đất và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan chức năng cùng tòa án là trái quy định pháp luật.

Bà cũng bày tỏ tin tưởng rằng những nội dung do bà cung cấp sẽ được phía công an “làm căn cứ giải quyết ai đúng, ai sai”, và “nghỉ ngơi chờ đợi”.

Thế nhưng, đến ngày 22/10, hình ảnh bà Tươi đứng cùng lực lượng công an kèm biểu tượng gạch chéo đã xuất hiện trên nhiều phương tiện truyền thông báo chí nhà nước.

Trước đó, Tòa án Nhân dân tỉnh Sơn La, nơi nhận đơn kiện của bà, đã chuyển hồ sơ vụ án cho phía công an.

Phía công an cho biết gia đình bà Đàm Thị Tươi đã mua một thửa đất tại tổ 21, phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La từ năm 1989, và được UBND tỉnh Sơn La cấp sổ đỏ vào tháng 10/1994.

Nhưng sau đó, cơ quan thẩm quyền lại cho rằng đã có sai sót khi vẽ sơ đồ thửa đất, nên ra quyết định thu hồi lại phần đất bị tính sai.

Vì vậy, chính quyền địa phương “đã thu hồi sổ đỏ của bà Tươi theo đúng quy định, xử lý vi phạm của cán bộ có liên quan”.

Công an cũng khẳng định việc sai sót trên sổ đỏ “trên thực tế không chiếm dụng đất của gia đình bà Tươi” và việc bà Tươi khiếu kiện bồi thường là không có căn cứ.

Với những nội dung do bà Tươi đăng tải trên mạng xã hội, công an xác định có “ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức, niềm tin của người dân về tính đúng đắn trong hoạt động của tổ chức, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của nhiều cán bộ lãnh đạo của Đảng, Nhà nước tại địa phương”.

Trong khi đó, vào năm 2022, Truyền hình Quốc hội từng có một bản tin phỏng vấn bà Tươi có nội dung “con gái liệt sĩ gần 20 năm đi đòi đất của chính mình vì cán bộ tắc trách”.

Đáng nói hơn, người dân đang phải oằn mình bù chéo giá điện cho khối sản xuất trong khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chưa minh bạch 100% chi phí và cơ cấu giá, một chuyên gia kinh tế tại TP.HCM nhận định.

Theo báo Thanh Niên ngày 23/10, Tiến sĩ Ngô Đức Lâm, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng, đánh giá đề xuất lộ trình áp giá điện mới của Bộ Công Thương là “bất hợp lý”, không phù hợp với chủ trương của Nghị quyết 55 của Đảng.

Cùng lúc, ông Đinh Xuân Thảo, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, kêu gọi xóa bỏ cơ chế “bù chéo giá điện”, nhấn mạnh rằng “chúng ta đã đề cập lộ trình này lâu lắm rồi” và yêu cầu phải minh bạch chi phí cấu thành giá điện trước khi áp biểu giá mới.

Điểm đáng chú ý nhất của biểu giá 5 bậc hiện nay nằm ở chỗ, Bộ Công thương áp dụng mức giá cho lượng điện tiêu thụ từ 401-700 kWh điện là 3.571 đồng/kWh và trên 701 kWh điện là 3.967 đồng/kWh. Trong khi đó, biểu giá 6 bậc hiện nay chỉ áp dụng một mức giá là 3.460 đồng/kWh nếu dùng trên 400 kWh/tháng.

Tức hoá đơn tiền điện sẽ tăng thêm từ 3,21% đến 14,65% so với mức tính tiền điện hiện tại nếu tiêu thụ trên 400 kWh/tháng, chưa tính giá điện cao điểm. Nếu áp thêm giá cao điểm sẽ làm chi phí tăng thêm 5-6% và sẽ là một gánh nặng tài chính lớn với hộ thu nhập thấp hoặc công nhân, sinh viên.

Phép tính thực tế bóc trần định mức sinh hoạt trên 400 kWh/tháng

Bộ Công Thương lý giải cơ chế bù chéo giá điện nhằm giúp hộ tiêu thụ ít trả tiền thấp hơn, trong khi hộ dùng nhiều phải trả cao hơn. Tuy nhiên, một chuyên gia tài chính trao đổi với RFA cho rằng mức tiêu thụ còn phụ thuộc vào số người cùng sinh sống, không đơn thuần là hành vi sử dụng.

Theo tính toán của chuyên gia, hộ 1-2 người tiêu thụ khoảng 317 kWh/tháng đã phải trả 1.061.950 đồng theo biểu giá 6 bậc hiện hành. Nếu chuyển sang biểu giá 5 bậc kết hợp giờ cao điểm, chi phí tăng thêm 70.089 đồng/tháng.

Trong khi đó, số liệu Điều tra Dân số và Nhà ở năm 2024 của Tổng cục Thống kê ghi nhận trung bình 3,5 người/hộ gia đình và 2,5 người/phòng trọ. RFA ước tính hộ 3-4 người tiêu thụ tối thiểu 500 kWh/tháng, còn phòng trọ 2–3 người khoảng 350-420 kWh. Phép tính dựa trên các thiết bị cơ bản gồm tủ lạnh, quạt, bếp điện, Wi-Fi, máy giặt, điều hòa và 4-6 bóng LED 9W chiếu sáng 8 giờ/ngày, chưa kể laptop, điện thoại hay bình nóng lạnh.

Khảo sát nhỏ của RFA trên 20 hộ gia đình và phòng trọ tại Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng và TP.HCM ghi nhận mức tiêu thụ từ 550-780 kWh/tháng, cá biệt vượt 1.100 kWh.

Từ đó, vị chuyên gia đặt nghi vấn về cơ sở tính toán của Bộ Công Thương khi khẳng định 94% khách hàng dùng dưới 777 kWh/tháng sẽ được giảm tiền điện.

Theo chuyên gia, cách tiếp cận này của Bộ chưa phản ánh đầy đủ quy mô hộ gia đình và nhu cầu sinh hoạt thực tế, khiến những hộ đông người có nguy cơ phải trả nhiều hơn dù không sử dụng điện lãng phí.

Nghị quyết bỏ bù chéo, hóa đơn vẫn thiếu lời giải

Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị yêu cầu giá năng lượng minh bạch, không bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng và vùng miền. Nhưng nguyên tắc ấy được chứng minh bằng dữ liệu nào?

EVN công bố chi phí sản xuất kinh doanh điện năm 2025 hơn 601.680 tỷ đồng, tương ứng 2.092,7 đồng/kWh, cùng khoản chưa hạch toán hơn 17.506 tỷ đồng.

Tuy nhiên, bản công bố tổng hợp và báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2026 không thay thế được bảng đối chiếu công khai, dễ kiểm chứng về doanh thu, giá vốn và chênh lệch thu chi theo từng nhóm sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh.

Theo chuyên gia tài chính làm việc tại công ty kiểm toán lớn tại Hà Nội, việc thiếu dữ liệu không đủ để khẳng định có bù chéo, nhưng cũng không đủ căn cứ buộc người dân tin việc định giá hoàn toàn công bằng.

Một chính sách không thể minh bạch ở công thức thu tiền nhưng mờ ở chi phí đầu vào. Trước khi mở rộng quyền thu theo bậc, theo giờ, Bộ Công Thương và EVN cần trả lời: Ai được ưu đãi, ai trả phần chênh lệch, và cơ sở kiểm chứng nằm ở đâu, vị chuyên gia chia sẻ thêm.

Thêm vào đó, trước làn sóng các siêu dự án bất động sản do Sun Group và VinGroup đang ồ ạt triển khai cùng tranh chấp giá điện tại các trung tâm dữ liệu data centers và dự án điện hạt nhân sắp tới, ngành điện không thể mãi duy trì vùng tối chi phí rồi trút gánh nặng lên vai người dân, một chuyên gia chính sách công nhận định cùng phóng viên RFA.

Hiến pháp cũng đặt Quốc hội dưới sự giám sát của người dân, bởi nhân dân là chủ thể “làm chủ”, và “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”.

Thế nhưng, Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16 đang diễn ra, và một số kỳ họp trước đó, lại chưa thể hiện trọn vẹn những ý nghĩa đã nêu trong Hiến pháp.

Người dân không thể theo dõi trực tiếp tất cả các phiên họp đang diễn ra tại Quốc hội, mà chỉ biết đến nội dung họp hay dự luật nào đang đề xuất, qua các thông tin manh mún được báo chí, truyền thông nhà nước tổng hợp, biên tập rồi tường thuật lại.

Điều này đang đặt ra những câu hỏi về vai trò thực sự, cũng như mức độ tham gia của người dân đến đâu trước những quyết định quan trọng của đất nước.

Theo ghi nhận của RFA, kỳ họp của Quốc hội lần này kéo dài trong 28 ngày, từ ngày 17/10 - 21/11, làm việc trong cả thứ Bảy và Chủ nhật, được chia làm hai đợt họp cụ thể:

• Đợt đầu tiên từ ngày 17/10 đến 14/11;
• Đợt thứ hai từ ngày 20 đến 21/11.

Phiên khai mạc đã diễn ra vào ngày 17/10, và dự phòng đến ngày 23/11 sẽ diễn ra phiên bế mạc.

Đây là lần họp được đánh giá có khối lượng công tác lập pháp cực kỳ lớn.

Theo đó, Quốc hội sẽ xem xét nhiều vấn đề quan trọng đối với quản trị quốc gia để dự kiến thông qua 43 văn bản luật, nghị quyết, cùng nhiều vấn đề quan trọng khác.

Trước đây, Truyền hình Quốc hội từng là kênh nhận trách nhiệm phát sóng trực tiếp việc họp Quốc hội. Nhưng từ tháng 1/2025, sau đợt tinh gọn bộ máy báo chí, cơ quan này đã kết thúc hoạt động để chuyển chức năng về Đài Truyền hình Quốc gia Việt Nam (VTV).

VTV là một trong số ít đài thông tấn chủ lực hiện nay giữ vai trò chính trong phát sóng các chương trình làm việc của Quốc hội khóa 16 tại Kỳ họp thứ 2 lần này.

Dựa trên lịch giao ban của cơ quan này, có thể thấy chỉ có ngày 17/10 là có chương trình phát sóng phiên khai mạc của Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16.

Còn các ngày khác lại không có lịch phát sóng buổi làm việc nào, mặc dù các phiên họp Quốc hội vẫn đang diễn ra trong cùng thời gian.

Trong tuần này từ ngày 26/10 - 01/11, lịch phát sóng vẫn không có chương trình truyền hình trực tiếp các phiên làm việc của Quốc hội.

Tương tự với VTV, các đài, cơ quan báo chí khác như Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cũng phát sóng trực tiếp duy nhất một hôm khai mạc cuộc họp Quốc hội.

Gần đây nhất là Kỳ họp Quốc hội thứ 1, diễn ra hồi tháng Tư vừa rồi, người dân vẫn chỉ được theo dõi trực tiếp một số phiên họp, còn lại đều chỉ biết thông tin qua tường thuật của báo chí.

Trong nhiều kỳ họp trước đó, theo ghi nhận của RFA, tình trạng này vẫn duy trì, trong số đó thậm chí Quốc hội còn không tổ chức các phiên chất vấn.

Trong thực tế, việc phát sóng trực tiếp, công khai minh bạch các nội dung họp tại Quốc hội đang bị giới hạn, bị khoanh vùng phạm vi bởi Nghị quyết 71/2022/QH15.

Tại khoản 4, Điều 9 của văn bản này có quy định rằng VTV và VOV chỉ phát trực tiếp “phiên khai mạc, phiên bế mạc kỳ họp Quốc hội, phiên thảo luận về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, phiên chất vấn tại kỳ họp Quốc hội, Lễ tuyên thệ”.

Và các phiên họp khác có phát sóng hay không sẽ phụ thuộc vào “quyết định của Quốc hội được ghi trong chương trình kỳ họp Quốc hội”.

Đối chiếu với Hiến pháp, trả lời RFA, PGS.TS M.H từ Đại học Kinh tế TP.HCM nhận định rằng “Hiến pháp có khẳng định nguyên tắc mặc định rằng Quốc hội phải họp công khai và chỉ coi họp kín là trường hợp ngoại lệ”.

“Việc họp kín phải có đề nghị của Chủ tịch nước, của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, của Chính phủ hoặc ít nhất 1/3 số đại biểu tán thành.

Nhưng cũng cần biết rằng thành phần Quốc hội lại chiếm số đông là đảng viên Đảng Cộng sản, tôi nhớ là hơn 90%, và cấp lãnh đạo cao nhất cũng vẫn là người của Đảng, thì việc họ có đồng lòng theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tức thiểu số phục tùng đa số, để cho Quốc hội họp kín đi chăng nữa, cũng là chuyện dễ hiểu”, vị chuyên gia này nhận định.

Bên cạnh đó, RFA đồng thời tiếp cận ý kiến của một số người dân để ghi nhận góc nhìn của họ về vấn đề trên.

“Theo Hiến pháp mà mình tìm hiểu thì người dân có quyền trực tiếp đóng góp, xây dựng luật. Điều kế nữa là người dân có quyền đưa ra yêu cầu, chất vấn ngược lại các đại biểu.

Dân cũng có quyền đưa ra ý kiến đồng thuận hay phản đối một quyết định của Quốc hội, nếu nó gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của người dân.

Nói thật, luật đưa ra rõ đến như vậy nhưng nó lại không thể đi được vào đời sống”, anh H.K, 30 tuổi, ở TP.HCM nói với RFA.

Để chỉ rõ hơn cho nhận định của mình, người này còn cho rằng hầu hết các quyết định của Quốc hội đều chủ yếu thể hiện ý chí của Đảng Cộng sản, chứ không phải đại diện cho quyền lợi của người dân.

“Tất cả mọi quyết sách của Quốc hội hầu như do Đảng Cộng sản quyết định. Người dân như mình không có quyền hành gì trong việc đóng góp theo như những gì Hiến pháp đưa ra.

Ví dụ như việc cấm trẻ em dưới 18 tuổi mua vé số, nhưng lại không cấm trẻ em đi bán vé số.

Một điều buồn cười khác nữa là việc họ gần đây lại đi lấy ý kiến trẻ em dưới 18 tuổi về việc hiến tạng.

Mình rất muốn biểu đạt ý kiến của mình ở những vấn đề này, nhưng sợ khi nêu thì họ [công an] sẽ quy chụp là phản đối chủ trương, chính sách, xong sẽ phạt tiền, xử lý hành chính, thậm chí là bắt giam.

Nói chung là bây giờ quyền lực tối cao ở Quốc hội thuộc về Đảng chứ không còn là của người dân nữa”.

Một người dân khác ở TP.HCM là chị N cũng đưa ra nhận định tương tự khi phóng viên đặt câu hỏi.

“Nếu thang điểm là 10 thì mình thấy bản thân chỉ được tham gia góp ý là 0/10. Báo chí có truyền thông lại rầm rộ cho người dân được biết. Nhưng chỉ truyền thông lại kết quả, hay một đề xuất mặc định sẽ sắp được thông qua”, chị N nói.

Lý giải nguyên nhân Quốc hội không phát sóng trực tiếp toàn bộ chương trình họp, anh Đ.T ở tỉnh Cần Thơ nói rằng “họ sợ một làn sóng phẫn nộ từ người dân, một cuộc cách mạng màu, biểu tình nếu như có một đề xuất, dự luật nào đó được thảo luận công khai”.

“Bằng chứng hiện tại gần đây có thể thấy rõ trên các trang mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều khác nhau, chủ yếu là phản đối, sau đề xuất của Bộ Y tế cho trẻ em dưới 18 tuổi được hiến tạng”, anh T nói.

Lo ngại về phản ứng dư luận cũng là lý do chị C, 52 tuổi, ở tỉnh Khánh Hòa, cho rằng báo chí khó phản ánh thông tin một cách trọn vẹn và khách quan.

Từ thực tế vướng mắc đất đai của gia đình, chị nhận thấy thông tin từ các phiên họp Quốc hội chỉ được tường thuật một phần nhằm hạn chế những làn sóng tranh cãi trong xã hội.

“Báo chí chỉ viết những gì được viết, đưa những gì được đưa, mà không phản ánh trọn vẹn một vấn đề khách quan.

Kể từ khi mình phát hiện ra báo chí chỉ thích viết những gì họ muốn viết thì mình tin rằng báo chí đã không còn phản ánh được sự thật nữa.

Tại các cuộc họp thông tin về triển khai dự án đầu tư ở xã, mình đều có nêu ý kiến. Khi thấy nhiều cơ quan báo chí có mặt ở đó, mình rất an tâm, cứ nghĩ rằng báo chí sẽ phản ánh hết được những tâm tư của người dân. Nhưng ngày mai khi đọc bài thì mình bật ngửa, khi không thấy ý kiến của mình và một số người dân khác có đưa ra trước đó.

Họ làm rất nhiều điều kỳ cục như vậy, kể cả trong việc họp Quốc hội cũng thế thôi. Họ không công khai đủ cho người dân biết vì họ sợ phản ứng.

Vì khi dân không thể giám sát đầy đủ, nên việc họ thông qua một dự luật, chốt một phương án rồi thì tới lúc đó nó đã mặc định trở thành một chính sách của nhà nước mà người dân phải nghe theo.

Còn nếu mà họ công khai, cho người dân giám sát đầy đủ các phiên họp, thì qua đó người dân có thể biết được, tìm ra các mặt trái tại nghị trường, dẫn tới việc phản đối”, chị C nói.

Sự thiếu vắng cơ chế giám sát trực tiếp này không chỉ diễn ra ở các kỳ họp Quốc hội, mà còn xuất hiện ngay tại các chương trình nghị sự mang tính định hướng quốc gia khác.

Hồi tháng 1/2026, Đảng Cộng sản tổ chức Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 14, được cho là bước ngoặt trọng đại quyết định vận mệnh của hơn 100 triệu dân, định hình tương lai đất nước trong ít nhất một thập kỷ tới.

Đồng thời, các văn kiện của đại hội cũng được làm căn cứ để Quốc hội “thể chế hóa, cụ thể hóa” thành chính sách và pháp luật.

Thế nhưng, khác với những tuyên xưng là “dân chủ, pháp quyền”, “dân biết, dân bàn” hay “dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, trong sự kiện khi đó, những cuộc bàn thảo, quyết định của Đại hội 14 đã diễn ra trong những phòng họp kín, và ngay cả báo, đài cũng không được tiếp cận.

Những thay đổi quan trọng về cách làm luật với quy mô lớn này diễn ra trong bối cảnh chuyển giao quyền lực của người đứng đầu Đảng Cộng sản: từ ông Nguyễn Phú Trọng sang ông Tô Lâm, người xuất thân, và có thâm niên gắn bó với bộ máy an ninh.

Trong năm 2025, tại Kỳ họp thứ 9 của Quốc hội khóa 15, đã thông qua 34 dự án luật, 34 nghị quyết.

Đây cũng là cột mốc đánh dấu, thể hiện rõ nét sự thay đổi trong tư duy xây dựng pháp luật ngay từ giai đoạn đầu nhiệm kỳ của nhà lãnh đạo mới.

Ông Tô Lâm khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng bí thư đã nêu cao khẩu hiệu “kỷ nguyên vươn mình”, xem công tác làm luật phải là “đột phá của đột phá”.

Theo đó, ông đã chủ trương cho việc thay đổi Hiến pháp, Điều lệ Đảng, cùng với các chiến dịch sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy hành chính với quy mô lớn theo cách “vừa chạy, vừa xếp hàng”.

Những chủ trương, chỉ đạo của ông Tô Lâm đã gắn với chương trình nghị sự tại kỳ họp lần này.

Quốc hội khi đó đã thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Hiến pháp, và hàng loạt dự luật quan trọng khác như Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 hay Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) 2025, v.v.

Theo hai tác giả Hsin Hsien Wang và Shan Yun Shi, khi một quốc gia có sự tương đồng về ý thức hệ với Việt Nam như Trung Quốc thay đổi nhà lãnh đạo, tư duy cá nhân của người đứng đầu sẽ được thể chế hóa thành phương thức lập pháp của Quốc hội.

Củng cố hơn cho lập luận này, tác giả Paul Schuler trong phân tích đối với hơn 1.900 phát biểu ở các phiên điều trần Quốc hội diễn ra từ 2007 - 2013, chỉ ra rằng, Đảng Cộng Sản, dưới quyền của tổng bí thư, có khả năng định ra phạm vi trong các cuộc thảo luận chính sách, đồng thời định đoạt hoàn toàn đường hướng lập pháp của Quốc hội.

Tiến sĩ Bùi Hải Thiêm, nhà nghiên cứu chính sách công tại Việt Nam, cũng cho rằng sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản từ lâu đã trở thành nguyên tắc tổ chức cốt lõi trong hoạt động lập pháp.

Các khẩu hiệu như “Trung ương không chờ cấp tỉnh, cấp tỉnh không chờ cấp huyện, cấp huyện không chờ cơ sở” hay “không thể chậm trễ hơn được nữa” xuất hiện dày đặc trên báo chí nhà nước trong nhiệm kỳ của ông Tô Lâm, cho thấy bộ máy hành chính đang vận hành gấp rút và coi tốc độ là một yêu cầu chính trị cấp thiết.

Đến cuối năm 2025, trong vòng 40 ngày làm việc tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 15 tiếp tục thông qua 51 luật, 39 nghị quyết được cho nhằm “đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, thể chế hóa chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp”.

Thế nhưng danh mục luật cuối cùng lại cho thấy chương trình lập pháp của Quốc hội vào lúc này không chỉ giới hạn ở việc sửa đổi các quy định về chính quyền hai cấp. Việc sửa đổi được tiến hành trên khắp các lĩnh vực.

Trong số 49 luật, khác với thông lệ trước đó, kỳ họp Quốc hội khi đó đã thông qua các luật này mà không tổ chức các phiên chất vấn cho công tác lập pháp.

Quá trình nghiên cứu, thẩm tra và biểu quyết các dự án luật cũng được đẩy nhanh tiến độ, đến nỗi ông Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội, đã phải than dốc rằng “có phải Tề Thiên Đại Thánh đâu mà luật gửi trước, hôm sau thông qua”.

“Ít nhất cũng phải 3 ngày, 5 ngày gì đó. Chứ có phải Tề Thiên Đại Thánh đâu mà mới chiều nay gửi, ngày mai nghiên cứu bấm nút thì không thể nào làm được”, ông Mẫn nói.

Quy mô và cách làm luật kiểu này vẫn diễn ra trong năm 2026 với tư duy do ông Tô Lâm đề ra là “chuyển mạnh từ tư duy làm luật cho đủ sang tư duy làm luật để phát triển; từ pháp luật tốt trên giấy sang pháp luật tốt trong cuộc sống”.

Theo vị lãnh đạo họ Tô, “Quốc hội phải tập trung nâng cao hơn nữa năng lực thể chế hóa, cụ thể hóa nghị quyết của Đảng thành chính sách và pháp luật”.

Sau đợt bầu cử Quốc hội diễn ra vào tháng 3/2026, Quốc hội khóa 16 trong lần khai mạc kỳ họp đầu tiên đã thông qua 9 luật, 31 nghị quyết.

Không lâu sau đó, Quốc hội lại tổ chức phiên họp bất thường để thông qua thêm 15 luật, 6 nghị quyết.

Đến nay, kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16, đang diễn ra từ ngày 17/10 - 21/11, dự kiến sẽ thông qua 43 dự án luật, nghị quyết và cho ý kiến đối với 4 dự án luật khác - được cho là khối lượng công việc lập pháp lớn nhất từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội”.

“Vừa chạy vừa xếp hàng, tiền hô hậu tấu đó là tư duy quân sư, cảnh sát có thể thấy ở tất cả mọi nơi ở Việt Nam. Quốc hội không là ngoại lệ”, Tiến sĩ Nguyễn Quang A bình luận.

Ông là người có thâm niên quan sát tiến trình lập pháp Quốc hội và là thành viên trong nhóm 72 nhân sự từng kiến nghị Quốc hội sửa đổi Hiến pháp vào năm 2013.

Điểm đáng chú ý nhất là trong hầu hết các quy trình lập pháp của Quốc hội đều có sự xuất hiện của Bộ Công an.

Quyền tham gia lập pháp của Bộ Công an đã được gia tăng đáng kể dưới thời ông Tô Lâm.

Cơ quan này đồng thời vừa là bên soạn thảo, vừa thi hành các dự luật quan trọng, có tác động sâu rộng đến xã hội, như Luật An ninh mạng, Luật Thi hành án hình sự và Bộ luật Hình sự (sửa đổi), v.v.

Bên cạnh đó, đối với nhiều dự án luật, Quốc hội còn giao Bộ Công an chủ trì lấy ý kiến của nhân dân, các bộ, ngành và địa phương.

Quá trình này sau đó đã diễn ra rất nhanh, gọn và “ồ ạt”, thể hiện rõ dấu ấn của Tổng Bí thư Tô Lâm, người từng có nhiều năm công tác trong ngành công an và hiện giữ vai trò định hướng các chương trình lập pháp của Quốc hội.

Trong số đó, nhiều ý kiến thậm chí còn so sánh dự thảo luật này với tình hình tại Trung Quốc, quốc gia vốn vướng nhiều tranh cãi về nạn cưỡng bức thu hoạch nội tạng và sự tồn tại của thị trường chợ đen.

Phản ứng của dự luận

Các ý kiến này chủ yếu tập trung các trang mạng xã hội được người dân tin dùng.

Từ ngày 21/10 đến nay, từ khóa “hiến tạng” trở thành chủ đề nóng, thu hút hàng trăm nghìn lượt quan tâm và thảo luận trên nền tảng Threads.

Thông điệp “phản đối cho phép trẻ vị thành niên được phép hiến tạng”, là số nhiều quan điểm được chia sẻ rộng rãi.

Trên nền tảng Facebook, cũng không ít người đã lên tiếng.

Tài khoản Lê Minh Chánh cho rằng “một người dưới 18 tuổi có thể đủ trưởng thành để quyết định hiến tạng, ví dụ hiến một quả thận cứu người”.

“Nhưng pháp luật không thể mặc nhiên xem mọi người dưới 18 tuổi đều đã đủ hiểu biết, đủ độc lập và đủ bản lĩnh để đưa ra một quyết định có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của họ suốt phần đời còn lại”, ông nói.

Cùng với ý kiến trên, một tài khoản tên Bùi Thị Thảo gọi đây là “dự luật vô nhân đạo” nên “phản đối”.

Bà Thảo “bực mình”, nhận định ngay cả “người lớn đọc còn không hiểu hết hệ lụy phía sau”, chứ huống chi “trẻ con biết gì về hiến xác với hiến tạng”.

Đáng chú ý, dư luận đặc biệt phẫn nộ trước thông tin một số trường tiểu học triển khai phiếu khảo sát trực tuyến đối với học sinh về dự thảo này.

Theo ghi nhận từ RFA, các đợt phát phiếu khảo sát diễn ra vào đầu tháng 10, được cho là nhằm chuẩn bị dữ liệu trình Quốc hội thông qua Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bên cạnh đó, cộng đồng mạng cũng lan truyền bài viết từ Fanpage “Liên đội trường THCS Sóc Trăng - Phường Sóc Trăng, Thành phố Cần Thơ” vận động giáo viên gửi khảo sát tới học sinh.

Hiện đường dẫn lấy phiếu khảo sát lẫn bài viết tuyên truyền trên đều đã bị xóa và không thể truy cập.

“Việc triển khai phiếu khảo sát trực tuyến về dự thảo [...] tới trẻ em tại TP.HCM - thông qua Hội đồng Đội, nhóm lớp, bao gồm cả học sinh tiểu học lớp 5 và lớp 6 - là một cách làm hồ đồ, thiếu trách nhiệm và vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc bảo vệ”, tài khoản Huyền Trang nhận định.

Người này cũng nhấn mạnh thêm “việc đặt những câu hỏi về sự sống, cái chết, chết não, chết tuần hoàn và hiến tạng trực tiếp cho trẻ em mà không qua người giám hộ không chỉ là một sự vượt rào pháp lý, mà vô tình trở thành hành vi bạo lực tâm lý, dưới cụm từ ‘lấy ý kiến’”.

Đồng quan điểm, tài khoản Quỳnh Hoa cho rằng “trẻ em không phải là đối tượng để thử nghiệm chính sách hay đặt vào vòng xoáy của các vấn đề pháp lý phức tạp”, và gọi việc phát phiếu lấy ý kiến là hành động “vô đạo đức”.

“Nó vô đạo đức ở chỗ trẻ em không thuộc đối tượng để hướng tới lấy ý kiến về dự thảo luật. Sự bảo vệ tuyệt đối đối với những người đang sống - đặc biệt là trẻ em - không được phép bị đánh đổi hay làm mờ đi bởi bất kỳ mục đích nhân đạo nào khác. Mở rộng luật này chính là trực tiếp, tiếp tay cho tội ác buôn bán nội tạng người”, bà Hoa giải thích.

Cùng với làn sóng phản đối, nhiều người còn lan truyền cho nhau mẫu đơn cho phụ huynh học sinh, yêu cầu “từ chối cho con tham gia khảo sát hiến tạng”.

Còn phụ huynh nói gì?

Trước những tranh cãi trên, RFA đã tìm hiểu và ghi nhận ý kiến trực tiếp từ một số phụ huynh có con đang học tiểu học.

Chị N.T.M.G (TP.HCM) có con đang chuẩn bị vào lớp 6, bày tỏ sự bất an khi sống trong một xã hội mà chị gọi là “không an toàn”.

“Ra ngoài đường thì xe cộ, tai nạn; ăn uống thì sợ ngộ độc, bệnh tật; cả xã hội này nhìn đâu cũng thấy không an toàn khi pháp luật ngày một đi xuống.

Bây giờ con nghe tới chuyện con mình bị hiến tạng, hiến mô nữa thì không biết làm sao.

Đứa con là sinh mạng của mình, nó có trầy xước một chút thôi lòng dạ mình đã thấy xót.

Tưởng tưởng con mình một ngày nào đó không trở về nhà, mà còn nghe tin con bị mất tạng nữa thì cha mẹ nào sống cho nổi”.

Đối với phụ huynh khác là chị H.M.T (phường Diên Hồng, TP.HCM), chủ một cơ sở trường mầm non, đồng thời đang vừa có con nhỏ, cũng bất ngờ khi biết dự thảo mới này đang được trình lên Quốc hội phê duyệt.

“Trước đây mình chỉ biết người đủ 18 tuổi muốn hiến tạng phải có đủ sự nhận thức về việc làm của mình.

Còn bây giờ mới nghe nói thay đổi chính sách mở rộng ra người dưới 18 tuổi, và việc nhà trường gửi phiếu khảo sát lấy ý kiến học sinh tiểu học, mình bị bất ngờ.

Trẻ con có biết gì đâu, đâu đủ nhận thức mà để góp ý tự nguyện.

Tâm lý phụ huynh nào cũng vậy, nếu trong trường hợp con mình gặp không may, thì đứng ra quyết định mọi chuyện phải là người nhà” chị T trình bày.

Là người gắn bó lâu năm với trẻ con, và có sự quan sát cuộc sống, chị T cho rằng “ bước ra ngoài đường bây giờ, bản thân cảm thấy rất chạnh lòng” khi chứng kiến nhiều em nhỏ 5 - 7 tuổi đáng lẽ ra phải được đến trường, nhưng phải lang thang đi bán vé số, lượm ve chai, ăn xin ở nhiều khu vực tại TP.HCM.

Theo chị, những đứa trẻ này đang “sống trong một đất nước mà pháp luật có nhiều kẽ hở như Việt Nam” thì rất dễ trở thành đối tượng nhắm đến của những kẻ xấu, nhất là khi Quốc hội thông qua luật mới rồi, thì lại càng thêm nguy cơ “tiếp tay cho các thị trường chợ đen buôn bán tạng người, tạo ra thêm nhiều tội phạm cho xã hội”.

“Trẻ em cơ nhỡ lang thang đầy đường như vậy, có khó gì đâu, tụi bán tạng tụi nó dư sức để làm giả giấy tờ nhân dân của những bé này để thực hiện mục đích tư lợi, bất chấp lương tri luân thường”, chị T nói.

“Mình không hiểu vì sao lại có mấy đứa nhỏ sống ngoài đường, không được pháp luật bảo vệ đầy đủ như vậy”, anh L.Đ (phường Tân Phú, TP.HCM) cũng đặt ra câu hỏi.

Anh cho rằng những đứa trẻ sống lang thang, không cha mẹ, không người giám hộ, rất dễ dàng trở thành “con mồi” cho các vụ bắt cóc, dàn cảnh tai nạn để lấy đi nội tạng.

Có con 6 tuổi đang học lớp 1, anh Đ cũng lo sợ con mình “sẽ bị y chang vậy”.

“Trẻ em vốn ngây thơ, trong trắng, không biết gì nhiều về thế giới, về các chủ đề liên quan đến máu me, nên nhà nước đưa ra những vấn đề như này là chưa phù hợp.

Xã hội này cái gì cũng có thể xảy ra, cái gì mà bọn nó không dám làm. Giết người bọn nó còn dám làm nữa mà phải không, và việc buôn bán nội tạng trẻ em này cũng vậy thôi, thậm chí là chuyện nhỏ.

Như bên Trung Quốc, theo mình tìm hiểu, có nhiều thông tin cho thấy những kẻ buôn lậu nội tạng làm giả hồ sơ y tế, giấy tờ mối quan hệ giả định, chữ ký, văn bản đồng ý của cha mẹ, người đại diện để dễ dàng tiếp cận, mạo danh các giấy cam kết hiến tạng của mấy đứa nhỏ”

Bộ Y tế trấn an dư luận

Sau khi nhận về nhiều phản ứng từ dự thảo đề xuất, Bộ Y tế đã có những động thái nhất định nhằm trấn an dư luận.

Trả lời tờ Tuổi Trẻ hôm 22/10, đại diện Bộ Y tế cho biết “việc lấy ý kiến trẻ em xuất phát từ yêu cầu khi xây dựng chính sách, pháp luật có tác động đến trẻ em”.

Bộ này cũng nói rằng việc lấy ý kiến được thực hiện đối với người dân nói chung, bao gồm trẻ em từ 7 đến dưới 18 tuổi, để trả lời 9 câu hỏi khảo sát liên quan đến dự luật.

Trẻ em tham gia khảo sát “phải được hướng dẫn”, và việc lấy ý kiến chưa phải thực hiện đối với tất cả trẻ từ 7 tuổi.

Đến ngày 23/10, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) trình bày rằng việc xây dựng dự thảo luật đã đúng quy trình, đồng thời khẳng định “đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu”, và cho biết dự thảo vẫn tiếp tục được lấy ý kiến.

Về dự thảo luật sửa đổi

Được lấy ý kiến từ tháng 8/2026, Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) mở rộng phạm vi hiến tạng, mô cho trẻ em dưới 18 tuổi.

Theo đó, đối với trường hợp hiến khi còn sống, trẻ dưới 15 tuổi; và từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, sẽ được phép hiến tế bào hoặc mô tái sinh, nếu được sự đồng thuận của người hiến và người đại diện.

Đối với trường hợp hiến sau khi chết, quy trình hiến phải thỏa hai điều kiện. Một là trẻ có nguyện vọng hiến trước khi chết. Hai là được sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.

Bên cạnh việc nạn nhân bị chết não, dự thảo còn bổ sung định nghĩa và tiêu chí xác định chết tuần hoàn làm cơ sở pháp lý để tiến hành lấy mô, tạng.

Quy định còn cho phép lấy tinh trùng, noãn nhằm mục đích bảo tồn khả năng sinh sản.

Mọi ca lấy, ghép mô, tạng bắt buộc thực hiện qua hệ thống quản lý tập trung, được phân loại mã do Trung tâm Điều phối Quốc gia cấp.

Đáng chú ý, mặc dù dự thảo luật trên vẫn còn đang trong giai đoạn được Quốc hội xem xét, nhưng Báo Chính phủ Điện tử vào ngày 21/10, tức hôm Bộ Y tế trình Quốc hội, lại viết rõ “Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028”.

Về lý thuyết, chính sách này giúp giải quyết tình trạng khát vốn và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh dòng tiền và tài sản đảm bảo hiện nay, mức giảm này chưa mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực, đặc biệt với các doanh nghiệp đã kiệt sức vì chi phí vốn lưu động neo cao suốt hai quý đầu năm.

Đáng lo ngại, nhóm vay mua bất động sản và ô tô lại không thuộc diện ưu tiên giảm lãi suất. Điều này làm tăng áp lực huy động vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ khi tài sản đảm bảo hiện có đã được thế chấp và doanh nghiệp không còn nhiều dư địa vay bổ sung để duy trì dòng tiền kinh doanh, một chuyên gia tài chính tại TP.HCM nhận xét, “khi khát vốn, họ [các doanh nghiệp vừa và nhỏ] buộc phải dựa vào nhà và xe vay mua mới với gói lãi suất cao để thế chấp rồi lấy vốn ngược lại”.

Trong khi đó, theo vị chuyên gia, các doanh nghiệp bất động sản lớn đang triển khai nhiều dự án mới có thể hưởng lợi đáng kể từ việc giảm lãi suất lần này nhờ cấu trúc nợ dài hạn và tận dụng các dự án đang xây thêm làm tài sản thế chấp mới. Đây là nhóm hưởng lợi gián tiếp từ cả phía huy động vốn và sức mua thị trường, ngay cả khi không trực tiếp thuộc nhóm được ưu tiên giảm lãi suất theo chỉ đạo.

Chênh lệch về quy mô tạo khoảng cách về khả năng tiết kiệm vốn

Khác với doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vừa và nhỏ chủ yếu vay vốn lưu động ngắn hạn để nhập nguyên vật liệu hay trả lương nhân công theo từng chu kỳ đơn hàng nhỏ lẻ, doanh nghiệp bất động sản vận hành dựa trên đòn bẩy tài chính quy mô rất lớn.

Theo báo cáo tài chính bán niên 2026, Vingroup có khoảng 355.756 tỷ đồng vay và nợ thuê tài chính. Trong khi đó, riêng CTCP Tập đoàn Mặt Trời, một pháp nhân thuộc hệ sinh thái Sun Group, ghi nhận gần 17.896 tỷ đồng dư nợ vay ngân hàng và trái phiếu.

Ngoài ra, tính đến tháng 8/2026, tổng dư nợ tín dụng bất động sản đã chạm mốc 5,21 triệu tỷ đồng, chiếm tới 25,39% tổng dư nợ toàn nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng tín dụng kinh doanh bất động sản đạt gần 20%. Riêng nhóm doanh nghiệp bất động sản niêm yết đã ghi nhận tổng dư nợ vay lên tới 360.240 tỷ đồng vào cuối quý II/2026, đưa hệ số nợ vay trên vốn chủ sở hữu (D/E) lên mức 0,72 lần - cao nhất trong vòng 15 quý.

Với quy mô này, chỉ cần 10.000 tỷ đồng dư nợ được điều chỉnh giảm thực tế 1,5-2 điểm phần trăm trong một năm, doanh nghiệp BĐS lớn nêu trên có thể tiết kiệm khoảng 150-200 tỷ đồng chi phí lãi vay.

Ngược lại, một doanh nghiệp sản xuất vay 5 tỷ đồng chỉ tiết kiệm tương ứng 75-100 triệu đồng, một giảng viên tài chính tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM giải thích.

Nói cách khác, mức giảm 1,5-2% tại các doanh nghiệp sản xuất chỉ giúp giảm nhẹ chi phí vận hành chứ khó tạo ra cú hích đột biến trên bảng kết quả kinh doanh, vị chuyên gia nhận định.

Thời hạn của khoản vay nợ và xu hướng dịch chuyển sang vay vốn ngân hàng

Theo các chuyên gia tài chính trao đổi cùng RFA, doanh nghiệp sản xuất thường xoay vòng vốn ngắn hạn từ 3 đến 6 tháng, chịu rủi ro xét duyệt lại hạn mức liên tục theo biến động đơn hàng.

Ngược lại, báo cáo cơ cấu nợ bán niên năm 2026 cho thấy phần vốn vay tăng thêm của ngành địa ốc tập trung mạnh vào trung và dài hạn để triển khai dự án, đưa tỷ trọng nợ dài hạn lên tới 67,3% tổng dư nợ.

Đáng chú ý hơn, dẫn lại từ VNExpress, nhiều tập đoàn bất động sản lớn đã chủ động tái cơ cấu nguồn vốn ngay trong nửa đầu năm 2026 theo hướng giảm dần phụ thuộc vào kênh trái phiếu đắt đỏ (vốn có lãi suất phát hành mới trên 11%/năm) để dịch chuyển sang kênh tín dụng ngân hàng.

Điển hình như Vinhomes tăng dư nợ vay ngân hàng thêm hơn 6.400 tỷ đồng, hay Novaland dịch chuyển hơn 4.000 tỷ đồng sang vay ngân hàng, theo Báo Đầu tư trích dẫn.

Do các khoản vay dự án dài hạn tại ngân hàng thường áp dụng cơ chế lãi suất thả nổi điều chỉnh theo kỳ, mức giảm 1,5-2%/năm sẽ lập tức làm nhẹ gánh nặng lãi vay trên toàn bộ danh mục nợ dài hạn hiện hữu, giúp doanh nghiệp địa ốc tối ưu hóa dòng tiền xuyên suốt chu kỳ phát triển dự án.

Bất cân xứng trong khả năng tiếp cận nguồn vốn

Theo các chuyên gia tài chính, để tiếp cận được gói vay lãi suất mới giảm 1,5-2% như hiện nay, các doanh nghiệp buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về tài sản bảo đảm của hệ thống ngân hàng.

“Ở khía cạnh này, doanh nghiệp bất động sản nắm ưu thế vượt trội nhờ sở hữu quỹ đất lớn và tài sản hình thành trong tương lai có giá trị định giá cao, dễ thế chấp hơn hẳn so với máy móc thiết bị chịu khấu hao nhanh hay hàng tồn kho của doanh nghiệp sản xuất,” một chuyên gia tài chính tại TP.HCM chia sẻ.

Phần lớn doanh nghiệp nhỏ hiện nay phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng để xoay vòng vốn lưu động. Theo khảo sát được VCCI công bố, 75,5% doanh nghiệp được hỏi cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Điều này đồng nghĩa dù lãi suất giảm, những doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện tín dụng vẫn có nguy cơ đứng ngoài chính sách.

Ngoài ra, việc không áp dụng chính sách giảm lãi suất cho nhóm vay mua bất động sản và xe đã vô tình khoá chặt kênh tạo ra dòng tiền thanh khoản thứ cấp của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ, khi tài sản đảm bảo đã cạn kiệt.

“Tài sản đã đem đi thế chấp hết rồi, giờ chỉ còn mua nhà hoặc xe hơi để thế chấp vay vốn tiếp thôi. Nhưng hai nhóm này lại không được áp dụng giảm lãi suất,” anh H. (36 tuổi, Đà Nẵng), chủ một doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng chia sẻ. Anh H. hiện đang có khoản vay thế chấp 2 tỷ tại Ngân hàng Vietcombank, thời hạn 15 năm với mức lãi suất thả nổi đang là 14,5%.

Đáng chú ý, ngày 22/6/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn 5386/NHNN-TD, cho phép loại trừ dư nợ cấp tín dụng phát sinh mới của những dự án đủ điều kiện do Vingroup, Sun Group và Masterise đề xuất khi tính mức tăng trưởng tín dụng hằng năm của ngân hàng cho vay.

Đây là lợi thế tiếp cận vốn mà nhiều doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vừa và nhỏ không có được.

Hiệu ứng kích cầu “kép” cho “đại gia BĐS”

Điều đáng nói, đợt giảm lãi suất này mang lại tác động “kép” đặc thù cho ngành BĐS. Cụ thể, đợt điều chỉnh giảm lãi vừa cho phép chủ đầu tư được tiếp cận với vốn đầu vào có chi phí thấp hơn, vừa kéo giảm lãi vay mua nhà cho khách hàng cá nhân, qua đó kích thích thanh khoản đầu ra và đẩy nhanh tốc độ thu hồi dòng tiền từ lượng hàng mở bán tích luỹ (backlog) giai đoạn 2025-2026.

Trong khi doanh nghiệp sản xuất vẫn phải phụ thuộc vào sức cầu tiêu dùng nội địa và đơn hàng xuất khẩu, doanh nghiệp BĐS lớn lại được hưởng lợi đồng thời từ cả hai đầu cung - cầu vốn từ chính sách hạ lãi suất lần này.

Như vậy, các doanh nghiệp địa ốc lớn có thể hưởng lợi gián tiếp từ cả phía huy động vốn lẫn sức mua thị trường, ngay cả khi không trực tiếp thuộc nhóm được ưu tiên giảm lãi suất theo chỉ đạo.

Vài phần trăm chẳng đủ thấm cho “người nhỏ”

Ngược lại, với doanh nghiệp sản xuất đang thiếu đơn hàng, chi phí nguyên liệu tăng và dòng tiền suy yếu, giảm lãi suất chưa thể giải quyết bài toán nếu ngân hàng không chấp thuận cho vay mới, gia hạn khoản nợ hoặc điều chỉnh lãi suất của dư nợ hiện hữu.

Thêm vào đó, hiện các ngân hàng vẫn chưa áp dụng chính sách giảm lãi vay cho các khoản vay cũ. Theo trang VNBusiness, nếu giảm lãi vay cho các khoản cũ có khả năng sẽ gây áp lực hụt thu trực tiếp vào lợi nhuận ngân hàng.

Tuy nhiên, dẫn lại từ VNBusiness chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Văn Phương từ Đại học Quốc gia Hà Nội, việc giảm lãi suất cho vay phải được “giảm thực tế”, tránh lãi ngầm và tình trạng chậm giải ngân cần được khắc phục thì mới đem lại hiệu quả cho các doanh nghiệp sản xuất hiện nay.

“Bây giờ đi buôn đất lại lời nhất, hoặc nhà ai có nhà cho thuê sống qua ngày cũng tốt, chứ kinh doanh thì mù mịt. Con người thì ở dưới đất còn chính sách thì trên trời”, vợ anh T. (Đồng Nai) hiện đang kinh doanh mảng thực phẩm và đồ uống than thở.

Lỗ hàng chục triệu đô dù doanh thu “khủng”

Trong quý 2/2026, VinFast cho biết đã ghi nhận doanh thu hơn 340.340 tỷ đồng (khoảng 1.203 triệu USD), tăng 85,5% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu đến từ việc bán xe điện.

“VinFast bước vào nửa cuối năm 2026 với đà phát triển mạnh mẽ trên các thị trường cốt lõi của chúng tôi, và tiếp tục phát triển trong việc mở rộng nền tảng toàn cầu”, ông Phạm Nhất Quang Anh, CEO kiêm Chủ tịch VinFast, đưa ra bình luận trong báo cáo gửi lên Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) vào ngày 19/9.

Bổ sung cho ý kiến của ông Anh, bà Nguyễn Lan Anh, Giám đốc Tài chính VinFast, cũng cho rằng kết quả kinh doanh trong quý 2 “phản ánh sự tăng trưởng doanh thu mạnh mẽ liên tục trong lĩnh vực xe điện cốt lõi”, đồng thời nhận định VinFast sẽ dựa vào đà này để “mở rộng quy mô sản xuất xe” và đầu tư hơn vào các thế hệ sản phẩm tiếp theo.

Thế nhưng, trái ngược với doanh thu ấn tượng cùng những thông điệp tích cực từ ban lãnh đạo, kết quả kinh doanh thực tế của VinFast vẫn chưa tương xứng khi công ty tiếp tục lỗ ròng hơn 1.414 tỷ đồng (khoảng 56 triệu USD) trong quý 2/2026, nâng tổng mức lỗ lũy kế đạt hơn 396.627 tỷ đồng (hơn 15,7 tỷ USD) (trang 5,8).

Mặc dù cũng trong quý này, VinFast đã bán 2 nhà máy xe điện ở Việt Nam, thu về khoản lãi hơn 29.744 tỷ đồng (tương đương 1,18 tỷ USD).

Phía bên mua là nhóm nhà đầu tư bao gồm Công ty CP Tương Lai, Công ty TNHH Ngọc Quy, và cá nhân ông Phạm Nhật Vượng, vốn là các bên có mối liên hệ mật thiết với Tập đoàn Vingroup. (trang 30)

Song song với đó, VinFast cũng chi 30.857 tỷ đồng (khoảng 1,2 tỷ USD) để mua lại 100% cổ phần tại Công ty CP Đầu tư Bất động sản Ngọc Hồi từ ông Phạm Nhật Vượng, với kỳ vọng sẽ “tạo thêm thu nhập và dòng tiền từ phát triển bất động sản”. (trang 2)

Theo bà Lan Anh, việc bổ sung nguồn thu nhập từ bất động sản nhằm “củng cố hồ sơ tài chính dài hạn cho VinFast”, giúp công ty có thể “theo đuổi tăng trưởng bền vững và con đường hướng tới lợi nhuận”.

Điểm đáng chú ý nhất trong khoản tiền đầu tư trên là nguồn vốn 20.000 tỷ đồng được tài trợ bằng vốn góp cổ phần ưu đãi của ông Phạm Nhật Vượng, cùng các thỏa thuận tài chính hiện hữu với Vingroup.

Ngoài ra, sau khi công bố báo cáo quý 2/2026, cổ phiếu VinFast trên sàn Nasdaq (Mỹ) đã tụt dốc hơn 12%, từ mốc 3,24 USD/cổ phiếu xuống 2,87 USD/cổ phiếu - mức thấp nhất kể từ tháng 3/2026.

Tiền kiếm ra chủ yếu là từ Việt Nam

VinFast cho đến nay đã bán xe ở nhiều thị trường quốc tế, và cũng đã thâm nhập vào Mỹ, một trong những thị trường tiềm năng về tiêu thụ xe điện, nhưng Việt Nam vẫn là nơi mang về doanh thu chủ yếu.

Theo đó, trong quý 2/2026, gần 90% doanh thu bán ô tô điện của VinFast đến từ thị trường nội địa với 70.085 chiếc được bàn giao.

Bên cạnh đó, mảng xe máy điện và xe đạp điện cũng ghi nhận doanh số bàn giao đạt 286.039 chiếc. (trang 1)

Việt Nam cũng là thị trường chính của Green SM (GSM, công ty do ông Phạm Nhật Vượng sở hữu và là đối tác kinh doanh mua phần lớn lượng xe điện từ VinFast.

Vào tháng 5/2026, VinFast đã ký thỏa thuận cung cấp khoảng 1 triệu ô tô điện và 4 triệu xe máy điện cho GSM trong giai đoạn 2026 - 2030.

Theo những thông tin mà RFA có được khi tiếp cận tài chế chạy GSM, những người này cho rằng khi đăng ký, phía công ty sẽ đưa ra chính sách bán xe điện cho các tài xế thông qua việc “cho thuê xe điện” để khấu trừ dần doanh thu đến khi tài xế sở hữu hẳn xe điện VinFast.

“Lúc mới mình mới phỏng vấn, công ty nói phải cọc trước 1 triệu đồng thì họ mới giao xe cho chạy. Khi nhận xe chạy, mình phải trừ mỗi ngày 65.000 đồng trên ứng dụng GSM trong vòng 2 năm, để tài xế sở hữu luôn chiếc xe máy điện đó.

Nhưng mà theo tính toán của mình, với mỗi ngày 65.000 đồng thì hơn một năm đã gần 24 triệu, tương đương giá với chiếc xe điện rồi, đằng này họ tính mình tới tận 2 năm, tức là mình đã phải trả cho chiếc xe này đến 50 triệu đồng.

Chiến lược kinh doanh của họ cũng quá khôn khéo. Ông Vượng này ổng nói chia sẻ 100% doanh thu, không chiết khấu, để tài xế bỏ Grab về chạy cho ổng, và đồng thời để ổng bán xe luôn. Nhưng một thời gian sau khi đã sở hữu sẽ rồi, chiết khấu trừ doanh thu của các tài xế vẫn ở mức cao, không khác gì Grab.

Đó là còn chưa kể chi phí ăn uống, rửa xe, sửa xe. Chạy ngoài đường nắng nôi, kẹt xe mà như vậy thì oải lắm”. Anh T, một tài xế ở TP.HCM chạy xe máy điện GSM kể với RFA.

Một tài xế khác chạy ô tô điện VinFast VF 5 dịch vụ tại Vũng Tàu, TP.HCM cũng cho biết phải đặt cọc từ 8 - 10 triệu đồng để nhận xe và ký hợp đồng hợp tác với GSM từ 3 - 5 năm để hướng tới sở hữu xe.

Để sở hữu xe theo phương thức này, tài xế ô tô điện phải trích từ 300.000 đến 900.000 đồng mỗi ngày từ thu nhập trên ứng dụng GSM, tùy thuộc vào dòng xe lựa chọn.

Áp lực nợ nần

Khi nói đến tình hình tài chính của VinFast thì không thể không đề cập đến áp lực nợ nần của doanh nghiệp này.

Tính đến ngày 30/6/2026, VinFast đang có tổng số nợ phải trả hơn 161.778 tỷ đồng, tương đương 6,42 tỷ USD, và bằng 216% mức tài sản hiện có. (trang 8)

Do tổng nợ đang vượt xa lượng tài sản, vốn chủ sở hữu của VinFast đồng thời cũng rơi vào trạng thái thâm hụt hơn 86.879 tỷ đồng, tương đương âm 3,45 tỷ USD.

Các áp lực nợ tập trung vào hơn 93.827 tỷ đồng ở nợ ngắn hạn.

Để ứng phó với áp lực thanh khoản này, VinFast đã nhiều kỳ xoay xở dòng tiền qua việc vay nợ mới để trả nợ cũ.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp này đã phải huy động thêm hơn 102.348 tỷ đồng (khoảng 4 tỷ USD) tiền vay mới để chi trả 81.332 tỷ đồng (3,2 tỷ USD) nợ gốc đến hạn. (trang 12)

Bên cạnh đó, chi phí trả lãi vay trong nửa đầu năm cũng tiêu tốn thêm 9.221 tỷ đồng (hơn 368 triệu USD).

Đáng chú ý, VinFast hiện còn phụ thuộc vào nguồn nguồn tài trợ sắp hết hạn để duy trì việc trả nợ. VinFast hiện đang có tổng số tiền khả dụng hơn 58.590 tỷ đồng (khoảng 2,3 tỷ USD).

Nhưng trên thực tế, lượng tiền mặt hiện có chỉ còn hơn 7.000 tỷ đồng (khoảng 281 triệu USD), trong khi hơn 2 tỷ USD còn lại hoàn toàn phụ thuộc vào hạn mức vay chưa rút ra từ Tập đoàn Vingroup, tài trợ chưa giải ngân của ông Phạm Nhật Vượng, và các thỏa thuận phát hành cổ phiếu khác vẫn đang chờ tất toán. Các hạn mức này đều sẽ hết hiệu lực vào cuối năm 2026. (trang 3)

“Bầu sữa” mang tên Vingroup

Được ông Phạm Nhật Vượng sáng lập từ năm 2017, VinFast ban đầu là công ty con của Tập đoàn Vingroup.

Sau thương vụ tái cấu trúc được định giá 530 triệu USD diễn ra vào tháng 5/2026, VinFast công bố sẽ tách ra khỏi Vingroup để trở thành một đơn vị độc lập, giảm áp lực tài chính cho tập đoàn mẹ.

Tuy nhiên, trong báo cáo gửi SEC gần đây, VinFast vẫn ghi nhận mình là một công ty con thuộc Vingroup. (trang 13)

Cùng với đó, hồi tháng 8/2026, Vingroup đã phải mang một số tài sản của tập đoàn thế chấp để vay nợ cho VinFast.

Kể từ khi thành lập cho đến nay, khả năng hoạt động của VinFast dựa hoàn toàn vào Vingroup.

Từ năm 2017 đến 2025, khoảng 17 tỷ USD đã được bơm vào VinFast từ Vingroup và các bên liên quan. (trang 17)

Đến nay, VinFast vẫn còn 50.000 tỷ đồng (khoảng 2 tỷ USD) từ cam kết không hoàn lại từ ông Phạm Nhật Vượng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vingroup.

Tính đến ngày 30/6, VinFast đã nhận giải ngân 40.500 tỷ đồng trong số này và dự kiến sẽ tiếp tục nhận phần còn lại cho đến hết năm 2026. (trang 3)

Bên cạnh đó, đến hết ngày 12/11/2026, Vingroup còn cam kết cung cấp các khoản vay bổ sung với tổng giá trị tới 35.000 tỷ đồng (khoảng 1,4 tỷ USD). (trang 2).

VinFast trong các báo cáo tài chính gửi SEC trước đó, kéo dài từ năm 2021, đã luôn trình bày khả năng duy trì hoạt động liên tục phụ thuộc vào sự tài trợ từ Vingroup và ông Phạm Nhật Vượng.

Chính VinFast cũng phải thừa nhận rằng nếu Vingroup hoặc ông Vượng ngừng cung cấp hỗ trợ tài chính, hoặc “vỡ nợ thanh toán”, VinFast ngay lập tức sẽ “gặp phải gián đoạn trong hoạt động vận hành, và kinh doanh”, đồng thời tình hình tài chính, kết quả hoạt động, dòng tiền và triển vọng cũng sẽ “bị ảnh hưởng đáng kể và tiêu cực”. (trang 28)

Các báo cáo này hiếm khi xuất hiện tại Việt Nam.

Trừ thời điểm tháng 6/2025, khi một báo cáo tài chính hợp nhất đã bất ngờ xuất hiện trên cổng thông tin của vinfastauto.com.

Điểm đáng chú ý nhất là thông tin trong báo cáo này, không rõ là vô ý hay cố ý, đã được che mờ đi đáng kể.

Bằng nghiệp vụ điều tra, RFA đã tiếp cận được một số thông tin quan trọng có trong báo cáo này.

Cụ thể tại thuyết minh số 2.6 trong báo cáo, phía kiểm toán “nhấn mạnh” khả năng hỗ trợ tài chính của Vingroup cho VinFast, phụ thuộc vào dòng tiền dự kiến tạo ra từ các dự án đang triển khai và kế hoạch huy động vốn của tập đoàn.

“Những điều kiện này cho thấy sự tồn tại của yếu tố không chắc chắn trọng yếu có thể dẫn đến nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của Nhóm Công ty”, kiểm toán viên nhận định.

Trong suốt một năm qua, từ tháng 6/2025 đến nay, Vingroup đã “ồ ạt vung tiền” giải phóng mặt bằng, cho khởi công, xây dựng hàng loạt các dự án bất động sản khắp trên cả nước.

Tính đến quý 2/2026, Vingroup đã chi hơn 96.600 tỷ đồng riêng cho chi phí giải phóng mặt bằng. (trang 30)

Cùng với động thái này, nhiều tài sản tại các dự án bất động sản của Vingroup đã được dùng làm tài sản đảm bảo cho các khoản vay ngân hàng.

Theo thống kê, trong vòng 5 năm, từ năm 2020 đến giữa năm 2025, Vingroup đã thế chấp lượng tài sản có giá trị khoảng 414.400 tỷ đồng, gần tương đương 50% tổng tài sản hiện tại của tập đoàn (tính đến Quý 1/2026).

Tình trạng này vẫn tiếp tục được ghi nhận trong báo cáo tài chính Quý 2/2026 của tập đoàn này (trang 45).

Một người phụ nữ đang tố cáo Tập đoàn Vingroup và công an TP. HCM vì gây áp lực lên gia đình của bà chỉ vì đã nêu lên quan điểm trên mạng xã hội liên quan đến các dự án bất động sản mà tập đoàn này đang triển khai.

Nạn nhân trong vụ việc này tên là C, gần 40 tuổi, đang sống và làm việc ở châu Âu, và có gia đình ở tại TP.HCM.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Threads đang gây chú ý dư luận, bà C cho biết bản thân và gia đình bị Vingroup “tấn công” để buộc bà phải “im lặng”.

Bài viết có đoạn: “Công an đã LIÊN TỤC gọi điện, bắt ép GIA ĐÌNH MÌNH, liên tục ĐE DỌA KIỆN CÁO MÌNH, BẮT ÉP GIA ĐÌNH MÌNH KÍ CAM KẾT KHÔNG ĐƯỢC ĐĂNG BÀI VỀ VINGROUP.”

Người này cho biết bản thân trong một tuần qua đã gần như “bị kiệt quệ về thể chất lẫn tinh thần” trước việc Cục An ninh mạng (Bộ Công an) và công an địa phương liên tục gọi điện khủng bố, triệu tập người thân trong gia đình lên trụ sở làm việc.

“Họ gọi lên 2 lần. Mẹ mình có hỏi không đi có được không, nhưng họ vẫn bắt lên”.

Tại trụ sở công an phường, công an đã in ra và đưa cho người thân của nạn nhân xem một số bài viết về các dự án của Vinhomes, công ty con của Vingroup, tại Cần Giờ (TP.HCM) và Làng Vân (TP. Đà Nẵng).

Phía công an đưa ra cáo buộc cho rằng tác giả đã “chửi thề, nói bậy”, và “gây ảnh hưởng xấu đến doanh nghiệp” khi viết rằng dự án Vinhomes Cần Giờ “không xây cũng chìm”.

Nói chuyện với RFA, người này khẳng định rằng các cáo buộc từ phía công an đưa ra là sai sự thật.

“Thứ nhất, mình chưa bao giờ chửi thề và nói tục, nên cáo buộc đó là sai.

Thứ hai, những gì mình chia sẻ là thông tin báo chí, hay chính báo cáo tác động môi do trường họ làm.

Vì vậy, việc chứng minh mình viết sai thì họ nên có báo cáo tác động rõ ràng chứ không phải tấn công gia đình mình, ép buộc mình gỡ bài”, nạn nhân cho biết.

Đáng chú ý, công an còn bắt người thân của nạn nhân ký giấy cam kết nhằm “khuyên nhủ con cái không viết bài về Vingroup, gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp nữa”.

Tuy nhiên, các văn bản cam kết này gia đình không được mang về mà đều do công an giữ lại.

“Công an bắt mẹ mình ký cam kết, và cam kết đó bị giữ lại trên phường. Đến nay, mình vẫn chưa nhìn thấy các văn bản này, nhưng cam kết có hai bản. Một bản do Cục an ninh mạng giữ, bản còn lại do công an phường giữ”, nguồn tin chia sẻ.

RFA đã xem các bằng chứng do người này cung cấp.

Người này cũng cho biết công an đang tiến hành “hòa giải 3 lần” để gia đình không bị Vingroup kiện.

Phóng viên RFA đã gửi email cho Vingroup để đề nghị công ty phản hồi về cáo buộc trên, và được một vị đại diện trả lời như sau:

“Vingroup luôn tôn trọng quyền tự do ngôn luận và quyền phản biện của các cá nhân, tổ chức trên cơ sở tuân thủ quy định của pháp luật, đồng thời kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước những thông tin sai sự thật, xâm phạm danh dự, uy tín Tập đoàn và ban Lãnh đạo.

Đối với việc các tài khoản liên quan tới bà C (tên đã được lược bỏ) liên tục đăng tải, lan truyền thông tin sai sự thật, xúc phạm Tập đoàn và ông Phạm Nhật Vượng; kêu gọi tẩy chay Vingroup và vận động đưa thông tin bịa đặt tới các tổ chức, báo chí quốc tế - chúng tôi đã tiến hành trình báo các cơ quan chức năng theo đúng trình tự pháp luật Việt Nam.

Chúng tôi đang tiến hành các biện pháp pháp lý thích hợp theo quy định của pháp luật tại Anh là nước sở tại bà Chi đang cư trú, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Thông điệp nhất quán của Vingroup là kiên quyết đấu tranh đến cùng với những hành vi xâm hại quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp cho dù người thực hiện là ai và đang ở đâu, trên tinh thần thượng tôn pháp luật vì một xã hội công bằng và văn minh."

Trước đó, vào ngày 9/9/2025, Vingroup từng khởi kiện dân sự 68 tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Những người này bị cáo buộc “đưa thông tin sai sự thật về tập đoàn trên mạng Internet”.

Vingroup cũng cho rằng “đã thu thập đầy đủ thông tin, lập vi bằng về hành vi xâm phạm của 68 đối tượng” để làm bằng chứng khởi kiện theo “đúng quy trình pháp luật tại Việt Nam”.

Quy định pháp luật do Vingroup đưa ra, dựa trên đối chiếu với “Luật An ninh mạng năm 2018, Luật Hình sự năm 2015, và các quyền dân sự của tổ chức, cá nhân liên quan”.

Ít phút sau khi xuất hiện thông cáo báo chí trên của Vingroup, Báo Điện tử Chính phủ đã cho đăng tải lại toàn văn của thông cáo này.

Trong suốt tháng chín, nhiều tờ báo nhà nước khác cũng cho đăng tải nội dung trên, đồng thời công khai ủng hộ hành động mà họ cho là nhằm “bảo vệ quyền, lợi ích” của Vingroup.

Nhiều tài khoản mạng xã hội sau đó đã chủ động ẩn bài, xóa video và đăng tải các nội dung đính chính, xin lỗi Vingroup.

Trong danh sách 68 người bị Vingroup khởi kiện còn có tên của nhà báo Lê Trung Khoa của tờ Thoibao.de, người đang sống tại Đức.

Đến tháng 11/2025, ông Khoa cũng bị Bộ Công an ra quyết định khởi tố về tội “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” theo Điều 117 Bộ luật Hình sự.

Sau lần cập nhật gần nhất của RFA trong bài báo về NOXH cho công an đăng ngày 8/9, tính đến thời điểm hiện tại, số dự án trên toàn quốc đã được nâng lên tổng cộng 39 dự án.

Hà Nội đứng đầu với 23 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và có hơn 4 dự án đã đi vào thi công. TP.HCM có 1 dự án đã bàn giao hồi 15/8/2026 và 3 dự án đang triển khai, và 12 dự án ở các tỉnh thành còn lại.

Con số này đã “vượt” con số 11 dự án ban đầu được BCA công khai vào cuộc họp ngày 28/8/2025 với mục tiêu cung cấp 11.200 căn hộ cho 58.000 cán bộ chiến sĩ khắp cả nước.

Đến tháng 1/2026, BCA tiếp tục tuyên bố đã triển khai 14 dự án thay vì là 11. Đến tháng 9/2026, RFA ghi nhận đã có hơn 28 dự án được công bố và triển khai.

Miền Bắc chiếm thế thượng phong

Theo thống kê do RFA thực hiện, đã có tổng 29/39 dự án NOXH cho cán bộ chiến sĩ được thực hiện tại khu vực miền Bắc, tính từ Hà Tĩnh trở ra.

Trong số 6 dự án mới được công bố âm thầm trên cổng thông tin của BCA, có 5/6 dự án được triển khai thêm tại khu vực phía Bắc.

Cụ thể, 2 dự án mới tại Hà Nội (1 ở phường Hoàng Liệt và 1 ở phường Nghĩa Đô), 2 dự án ở Bắc Ninh (1 ở phường Kinh Bắc, 1 ở phường Bắc Giang), 1 dự án ở Điện Biên, và 1 dự án ở Rạch Giá (An Giang).

Hà Nội thêm dự án tại nơi nhạy cảm

Đáng chú ý, 2 dự án mới công bố thêm tại Hà Nội được xây dựng tại 2 khu vực đang xảy ra nhiều vụ việc liên quan tới di dời và giải toả khu dân cư lâu năm, đó là khu vực Nam hồ Linh Đàm, phường Hoàng Liệt và khu tái định cư Xuân La, phường Nghĩa Đô.

Tại Linh Đàm, chính quyền Hà Nội đang khẩn trương triển khai Kế hoạch số 349/KH-UBND ngày 10/9/2026 về việc di dời và giải toả tổ hợp chung cư HH Linh Đàm và 12 dự án khác liên quan tới Tập đoàn Mường Thanh. Chung cư HH Linh Đàm được biết đến như là nơi an cư lạc nghiệp hơn một thập kỷ qua của nhiều người dân thủ đô.

Còn Xuân La cũng đang là một địa bàn nóng liên quan tới vấn đề giải toả di dời nhà dân để xây dựng khu tái định cư mới và giải phóng mặt bằng phục vụ cho dự án khu đô thị mới Tây Hồ Tây và các trục đường Vành đai 1, Vành đai 2, 5.

Dựa theo Báo Đầu tư, Hà Nội đứng đầu về số lượng quỹ đất được quy hoạch dành cho dự án NOXH cho LLCAND, với 27 khu đất rộng khoảng 140 ha, tương đương 24.800 căn hộ.

Nguồn gốc của các quỹ đất vẫn còn là dấu hỏi lớn

Các dữ liệu công khai hiện cho thấy ba nhóm nguồn đất chính đang được sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng: quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội của địa phương; đất được Nhà nước thu hồi, giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án, và đất, tài sản công hoặc đất từng thuộc quản lý của ngành công an được xử lý, chuyển giao theo quy định.

Với quy mô nhu cầu lên tới hàng chục nghìn cán bộ chiến sĩ, câu hỏi quan trọng trong giai đoạn tiếp theo sẽ là liệu các địa phương có đủ quỹ đất phù hợp để đáp ứng nhu cầu này hay không, đặc biệt tại những đô thị có giá đất cao như Hà Nội và TP.HCM.

Đồng thời, việc công khai cụ thể nguồn gốc từng khu đất, diện tích, quy hoạch, cơ chế giao đất và lựa chọn nhà đầu tư sẽ là cơ sở để xã hội giám sát quá trình biến quỹ đất thành hàng chục nghìn căn nhà ở xã hội cho lực lượng CAND.

Cập nhật mới nhất ngày 19/10, dẫn lại từ Báo Đầu tư, Bộ Công an và UBND các tỉnh, thành phố đã thống nhất 56 vị trí đất để phát triển NOXH cho LLCANA bằng nguồn vốn ngoài đầu tư công.

Theo nội dung giấy mời được nhân vật đăng tải công khai trên mạng xã hội, lý do mà phía công an đưa ra là “làm việc về việc đăng tải thông tin trên không gian mạng”.

Bức xúc trước việc này, chị H, một người dân địa phương bị triệu tập, cho rằng bản thân chị đã không làm gì sai.

“Mình mất nhà, mình đi kêu, mình không nói xấu Đảng, không kích động nhân dân, không chống phá Nhà nước. Mình sai à, mà hết lần này đến lần khác mời mình lên?”

Theo ghi nhận, nhiều người dân tại phường Vĩnh Hưng cũng cho biết trong quá trình Sun Group triển khai dự án nơi đây, dân địa phương không thể đối thoại trực tiếp với chủ đầu tư “một cách công khai minh bạch”.

Sự việc trên diễn ra trong bối cảnh các cuộc biểu tình đang xảy ra, người dân Vĩnh Hưng mặc áo đỏ, giăng biểu ngữ, và hô vang các khẩu hiệu phản đối Sun Group, yêu cầu “không đưa khu dân cư hiện hữu vào dự án thương mại”.

Người dân cũng tự ghi hình, chụp ảnh để lan truyền rộng khắp trên các trang mạng xã hội như Facebook, Threads nhằm tìm đến sự hưởng ứng từ cộng đồng và các cơ quan chức năng của nhà nước.

“Chúng tôi đang sống trên mảnh đất được mua bằng chính mồ hôi, nước mắt và sự lao động cực nhọc của mình theo đúng giá thị trường. Đó không phải là phần thưởng, không phải đất được Nhà nước phân cấp hay ưu đãi.

Hướng tới một Thủ đô khang trang, một đất nước giàu mạnh, người dân chúng tôi hoàn toàn đồng thuận và sẵn sàng chung tay tái thiết. Thế nhưng, chúng tôi kiên quyết không đồng ý việc người dân phải hy sinh máu thịt, chịu muôn vàn thiệt thòi chỉ để dọn đường cho doanh nghiệp hưởng lợi" theo một ý kiến được chia sẻ trên mạng xã hội.

Các ý kiến cũng cho rằng đất Vĩnh Hưng “ngày xưa từng là nhà của chúng ta, nhưng mọi người đã buộc phải ra đi để nhường chỗ cho những người có tiền khác”.

Nơi đây là “thứ đáng lẽ người dân đang được thụ hưởng bình yên, tại sao phải bị tước đoạt một cách vô lý”. “Cảm giác uất ức ấy, ai thấu cho dân?”.

Vào ngày 28/8, Sun Group công bố đã khởi công dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị tại phường Vĩnh Hưng, Hà Nội.

Dự án này có tổng quy mô 447 ha với số vốn đầu tư gần 186.000 tỷ đồng.

Thế nhưng, 45 ngày sau lễ khởi công, chính quyền mới bắt đầu tổ chức lấy ý kiến người dân về quy hoạch chi tiết ở dự án.

Sun Group cũng đưa ra lời hứa sẽ bố trí tái định cư cho những người dân tại phường Vĩnh Hưng chịu ảnh hưởng trên quỹ đất khoảng 14,4ha ngay trên địa bàn phường.

Phường Vĩnh Hưng sau sáp nhập có dân số hơn 67.500 người trên diện tích 4,47km2.

Song song với dự án này, trên địa bàn Hà Nội, Sun Group còn đang triển khai dự án “Quần thể Du lịch sinh thái Ba Vì - Hợp phần Safari” (Safari Ba Vì) ở xã Ba Vì, vốn cũng đang hứng chịu làn sóng phản đối từ dân địa phương.

Người dân nơi đây không đồng thuận để Sun Group phát triển dự án thương mại vì lo ngại ảnh sẽ mất nhà, mất đất, và ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái địa phương, nơi nằm một phần trong khu vực Vườn Quốc Gia Ba Vì.

Trong khi đó, báo chí nhà nước dẫn lời ông Trần Đức Thắng, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, lại cho biết người dân “đồng thuận”, sẵn sàng “chia sẻ” tại các khu vực triển khai dự án.

Trong các diễn biến gần đây nhất, vào hôm 16/10, RFA ghi nhận một số nội dung lan truyền cho thấy người dân xã Ba Vì đang tự lập các chốt, kiểm soát từng người ra vào địa bàn.

Phản ứng trước việc này, công an địa phương đã tiến hành chặn sóng, chống dân như “chống giặc”.

Bộ Công an đồng thời cũng yêu cầu các nền tảng mạng xã hội chặn hiển thị ở Việt Nam liên quan đến các nội dung do người dân đăng tải.

Vào đầu tháng 10, từ đơn tố giác của Tập đoàn Novaland, công an đã triệu tập và xử phạt một số cá nhân vì có liên quan đến việc lan truyền các thông tin về tình hình tài chính của Novaland trên các trang mạng xã hội Facebook, Threads, TikTok, v.v.

“Hân hoan” trước việc này, Novaland còn cho đăng lại bài viết từ báo Công An TP.HCM kèm theo các hình ảnh công an ngồi làm việc, hỏi cung những người chia sẻ các nội dung được cho là gây bất lợi cho tập đoàn này.

Sự việc trên xảy ra sau khi Novaland ra thông báo vào ngày 7/10, cáo buộc thông tin trên các nền tảng mạng lan truyền có tính chất “suy diễn”.

Trong bối cảnh dư luận đang rộ lên nhiều lo ngại về năng lực tài chính và nguy cơ “phá sản hay mất khả năng hoạt động” của tập đoàn này.

Sau động thái vào cuộc xử lý từ phía công an, và vì sợ “ông tướng” Novaland, một số người dùng mạng đã phải chủ động đăng bài “xin lỗi” và “đính chính” lại các nội dung đã chia sẻ trước đó.

Vậy thực sự, tập đoàn này đang phải đối diện với những vấn đề tài chính ra sao?

“Núi nợ khổng lồ”

Tính đến nửa cuối năm 2026, Novaland ghi nhận tổng số nợ phải trả đạt hơn 193.420 tỷ đồng, tăng 3,6% cùng kỳ năm trước, và tương đương gần 75% tổng tài sản. (trang 8)

Đáng chú ý, các áp lực tài chính lớn nhất hiện tại tập trung vào hơn 100.270 tỷ đồng tiền nợ đang chuẩn bị đến kỳ đáo hạn.

Trong số này, hơn 30.382 tỷ đồng tập trung ở các khoản vay và phát hành trái phiếu, và hơn 24.500 tỷ đồng nợ từ khách hàng, cùng hàng chục nghìn tỷ đồng từ nhiều khoản chi phí khác đang cận kề thời hạn thanh toán.

Đến ngày 1/7, Novaland cho biết đã thanh toán được 2.417 tỷ đồng dư nợ gốc đáo hạn từ các khoản vay và phát hành trái phiếu.

Trong khi 16.716 tỷ đồng nợ đáo hạn còn lại, Novaland nói “chưa thể thanh toán”, và đang trong quá trình đàm phán gia hạn với các chủ nợ. (trang 17)

Không chỉ chịu áp lực trước nợ gốc, mà ngay cả nghĩa vụ chi trả lãi vay định kỳ cũng đang “vượt quá khả năng” của Novaland, dẫn tới số nợ vay quá hạn dồn lại đã lên tới 4.821 tỷ đồng. (trang 56)

Trong sáu tháng đầu năm nay, Novaland đã phải chịu chi phí phạt gần 200 tỷ đồng do vi phạm hợp đồng với đối tác. (trang 86)

Bán tài sản, cổ phần để cầm cự

Để giải quyết những phần nợ quá hạn còn lại, Novaland có kế hoạch thanh lý nhiều tài sản với giá trị hơn 15.600 tỷ đồng để hoàn thành các nghĩa vụ nợ. (trang 18)

Lãnh đạo của tập đoàn cũng cho biết sẽ tìm cách thuyết phục khách hàng, đối tác hoán đổi bất động sản để nhận cấn trừ đối với các khoản nợ chưa đến hạn, đến hạn hoặc quá hạn.

Trong vòng một năm, từ tháng 6/2025 - 6/2026, Novaland đã hoán đổi gần 68.000 tỷ đồng giá trị bất động sản chỉ để thanh toán lãi vay. (trang 90).

Bên cạnh đó, Novaland còn dự kiến sẽ bán cổ phần của tổ chức thông qua việc phát hành 800 triệu cổ phiếu với giá không thấp hơn 75% bình quân giá đóng cửa 30 phiên gần nhất, nhằm ưu tiên huy động vốn thanh toán cho các khoản nợ vay và trái phiếu đến hạn. (trang 97)

Đến tháng 6/2026, tập đoàn đã phát hành hơn 84.249 tỷ đồng cổ phiếu để hoán đổi thành trái phiếu, đồng thời bán giải chấp hơn 20.711 tỷ đồng cổ phiếu để thanh toán nợ gốc trái phiếu. (trang 90)

Các đợt chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu vẫn tiếp tục diễn ra gần đây.

Dù vậy nhưng lại không có gì chắc chắn rằng các nhà đầu tư sẽ mạo hiểm lựa chọn cổ phiếu của Novaland khi giá cổ phiếu của doanh nghiệp này đang chạm đáy, và đã giảm hơn 85% trong 5 năm qua.

Tình hình kinh doanh thiếu khả quan

Trước bối cảnh ấy, tình hình kinh doanh của Novaland cũng đồng thời thiếu khả quan.

Từ con số lỗ hơn 666 tỷ đồng ở cùng kỳ năm trước, tập đoàn ghi nhận lãi hơn 1.770 tỷ đồng trong 6 tháng năm 2026. (trang 10)

Thế nhưng, bên cạnh hoạt động kinh doanh thuần túy, con số lợi nhuận đạt được này lại chủ yếu đến từ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất, và thoái vốn của công ty con.

Sống phụ thuộc tiền ngân hàng

Với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm hơn 3.600 tỷ đồng, khả năng hoạt động của Novaland đang phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống các ngân hàng thương mại. (trang 11)

Tính đến ngày 30/6, Novaland đang có trách nhiệm gần 73.000 tỷ đồng từ nguồn nợ vay tài chính. (trang 8)

Các ngân hàng thương mại đã đồng ý phê duyệt thêm, nâng hạn mức tín dụng của Novaland lên 20.265 tỷ đồng.

Ban điều hành Novaland kỳ vọng sẽ sớm nhận được khoản giải ngân trước 13.145 tỷ đồng trong 12 tháng tới để tài trợ thi công cho các dự án. (trang 18)

Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) hiện là chủ nợ lớn nhất của Novaland với giá trị cho vay hơn 9.000 tỷ đồng.

Tiếp theo đó là Ngân hàng TMCP Quân Đội (MBBank) cho vay hơn 8.600 tỷ đồng, và hơn 4.258 tỷ đồng ở Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cùng hàng loạt “ông lớn” tài chính khác đang nỗ lực “bơm tiền” cầm cự cho Novaland. (trang 66).

Đối với trái phiếu, ba tổ chức đang nhận phát hành các lô trái phiếu lớn nhất cho Novaland bao gồm Công ty CP chứng khoán SSI, Công ty CP Chứng khoán Dầu khí và Công ty CP chứng khoán MB với tổng giá trị hơn 9.300 tỷ đồng. (trang 60)

Trong kỳ vừa rồi, Novaland nhận về hơn 5.913 tỷ đồng tiền thu từ đi vay, nhưng đã dành hơn 5.524 tỷ đồng để chi trả nợ gốc (trang 12).

Đáng chú ý, tập đoàn cũng đưa ra cam kết sẽ chuyển các nguồn doanh thu của mình về cho các ngân hàng để khấu trừ các nghĩa vụ nợ (trang 91).

Tài sản, hợp đồng mua bán của khách bị đem cầm cố

Đổi lấy từng đồng vốn để “sinh tồn”, Novaland đã chấp nhận trao quyền kiểm soát gần như tuyệt đối cho các nhà băng, từ việc đem phần lớn tài sản hàng tồn kho, dự án bất động sản, hợp đồng mua bán của khách hàng đi thế chấp.

Theo đó, Novaland đã đem cầm cố, thế chấp hơn 66.000 tỷ đồng hàng tồn kho để đảm bảo cho các khoản vay tài chính, bao gồm 621 tỷ đồng chi phí phát triển dự án The Botanica tại đường Phổ Quang, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM. (trang 48).

Các tài sản đem ra bảo đảm tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Bên cạnh quyền sử dụng đất, quyền tài sản của Novaland; mà quyền phát sinh từ hợp đồng mua bán với khách hàng cũng bị đem ra làm tài sản đảm bảo. (trang 81, 82,83)

Nhiều tài sản nằm ở các dự án bất động sản tỉnh Đồng Nai tại hai phường Long Hưng và Tam Phước, nơi tọa lạc siêu dự án Khu đô thị Aqua City - dự án mà Novaland gần đây cho biết sẽ mở bán trở lại từ ngày 31/10 để “khơi thông dòng thu hàng trăm nghìn tỷ đồng”.

Số khác thuộc tỉnh Lâm Đồng tại các phường Mũi Né, Tiến Thành; xã Hòa Thắng; và huyện Bắc Bình.

Lâm Đồng hiện là địa phương đang rà soát để “tháo gỡ vướng mắc pháp lý” 7 dự án của Novaland sau thời gian dài chậm triển khai.

Điển hình trong số này là dự án NovaWorld Phan Thiết với quy mô gần 1.000ha, được cho sẽ dùng thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa tại tỉnh Lâm Đồng.

Tại TP.HCM, nhiều dự án ở các khu vực như phường Cầu Ông Lãnh, xã Hồ Tràm, xã Bình Châu, xã Nhà Bè và phường Cát Lái, cũng có tài sản bị đem đi thế chấp.

Đáng chú ý, một số dự án của Novaland vẫn đang trong giai đoạn mở bán và dự kiến bàn giao cho khách hàng, như dự án The Grand Manhattan, phường Cầu Ông Lãnh, nằm trên khu đất khoảng 1,4ha, gồm 38 tầng với hơn 1.000 căn hộ, kết hợp trung tâm thương mại, khách sạn và các tiện ích nội khu.

Hoặc như dự án Victoria Village tại phường Cát Lái cũng đang trong quá trình xây dựng, và bàn giao dần cho khách hàng.

Novaland cũng có hai dự án Sunrise Riverside và The Grand Sentosa tại khu vực Nhà Bè, TP.HCM.

Hai xã Bình Châu và Hồ Tràm cũng là địa điểm gắn với chuỗi dự án khu du lịch, nghỉ dưỡng Hồ Tràm.

Bên cạnh đó, liên quan đất khu đất khoảng 30,1ha tại dự án Lakeview City, phường Bình Trưng cũng bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ tài chính liên quan đến quyền sử dụng đất, nên vẫn chưa thể hoàn tất hồ sơ cấp sổ hồng cho cư dân. (trang 55).

Ngoài ra, các cổ phần tại các công ty con và hàng trăm triệu cổ phiếu thuộc sở hữu của hai cổ đông lớn nhất NovaGroup và Diamond Properties cũng đang bị phong tỏa tại nhiều ngân hàng làm tài sản đảm bảo. (trang 80)

Nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục

Theo đánh giá từ đơn vị kiểm toán, những điều kiện tài chính nêu trên đang dẫn đến sự nghi ngờ đáng kể về khả năng tiếp tục của doanh nghiệp này. (trang 17)

Trong văn bản gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Novaland giải trình rằng các giả định về tính hoạt động liên tục do phía kiểm toán đưa ra vốn đã tồn tại từ năm 2022.

Ban lãnh đạo của tập đoàn cũng cho biết doanh nghiệp đang nỗ lực tái cấu trúc toàn diện.

Về Novaland

Được thành lập từ năm 1992, Novaland là một trong những “ông lớn” trong lĩnh vực bất động sản tại Việt Nam.

Theo tìm hiểu của RFA, tình hình tài chính của Novaland đã có những dấu hiệu bất ổn từ năm 2022, thời điểm cổ phiếu của Novaland từ mốc 75.000 đồng/cổ phiếu giảm đột ngột về còn hơn 9.000 đồng/cổ phiếu.

Suốt quãng thời gian đó đến nay, khách hàng tại các dự án của Novaland, như Aqua City hay Golden Mansion, đã gửi đơn kiến nghị lên công an, yêu cầu làm rõ lý do Novaland chậm trễ trong việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý cho cư dân tại các dự án bất động sản này.

Trong khi đó, phía lãnh đạo tập đoàn lại nhiều lần công bố sẽ “gỡ toàn bộ vướng mắc” ở các dự án này.

Chính phủ cũng đã vào cuộc để hỗ trợ tập đoàn này, và báo chí nhà nước cũng đưa nhiều tin bao biện rằng những khó khăn của Novaland ”sẽ sớm được tháo gỡ”.

Nhưng cho đến nay, không ít các nơi vẫn xuất hiện hình ảnh nhiều người dân mang băng rôn, nằm vật vã khắp nơi từ trụ sở của Novaland đến các cổng tại các ngân hàng thương mại có liên quan, để yêu cầu giải quyết vướng mắc, và đưa những cáo buộc cho rằng lãnh đạo ngân hàng đã tiếp tay cho doanh nghiệp để “lừa đảo” người dân.

Tại phiên họp sáng ngày 13/10, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Quảng Trị cho biết địa phương đang tiến hành rà soát tiến độ ở các dự án của Sun Group trên địa bàn, qua đó sẽ “tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ” các dự án bất động sản.

12 dự án bất động sản của Sun Group tại tỉnh Quảng Trị có tổng vốn đầu tư dự kiến lên đến 200.000 tỷ đồng.

Các dự án này tập trung vào lĩnh vực du lịch, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và phát triển đô thị.

Đáng chú ý, trong số đó, có nhiều dự án được cấp quy hoạch lấn rừng, phá núi, tác động đáng kể lên hệ sinh thái thiên nhiên.

Đơn cử như dự án tại khu vực núi U Bò - hồ Thác Chuối thuộc quần thể Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Đối với dự dự án này, Tỉnh Quảng Trị chấp thuận chủ trương đầu tư cách đây bảy tháng, và dự kiến sẽ giao 167ha đất trên địa bàn có nhiều rừng tự nhiên của tỉnh, mà ở đó đất rừng chiếm tới khoảng 95% tổng diện tích, cho Sun Group làm dự án.

Từ lúc có chủ trương đến nay, Sun Group đã vướng phải nhiều luồng phản đối từ dư luận trước những lo ngại tác động tiêu cực đến rừng nguyên sinh ở Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Thế nhưng, tỉnh Quảng Trị đã không có bất kỳ phản ứng nào trước những lo ngại trên. Thay vào đó, đến tháng 9/2026, Sun Group đã chuyển đổi xong mục đích sử dụng của phần diện tích rừng, cũng như gặp thuận lợi trong việc giải phóng mặt bằng cho dự án.

Đến nay, cả chính quyền tỉnh Quảng Trị và Sun Group đều thống nhất sẽ cho khởi công dự án này vào ngày 30/10, tức chỉ 17 ngày tính từ buổi làm việc sáng hôm qua.

Trong khi đó, hồ sơ quy hoạch cùng báo cáo tác động môi trường của dự án vẫn chưa được cơ quan nào thẩm định phê duyệt chính thức.

Bên cạnh dự án trên, Sun Group còn dự kiến triển khai nhiều dự án xuyên không trong lòng nhiều quần thể hang động thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, như hang Thắng, hang Rục Mòn, v.v.

Đây toàn là những di sản địa chất được bồi đắp từ 400 triệu năm trước nằm sâu trong hành lang rừng nhiệt đới, núi đá vôi, hang động, sông suối ngầm và các giá trị sinh cảnh đặc hữu vô cùng dễ bị tổn thương.

Trước đây vào năm 2014, Sun Group từng đề xuất ý tưởng sẽ làm một tuyến cáp treo ở hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Ý tưởng này sau đó đã được Sun Group rút lại, nói “chưa chắc đầu tư”.

Sau một thập niên, Sun Group đã quay trở lại khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, và trong động thái mới nhất, đã đề nghị UBND tỉnh Quảng Trị điều chỉnh quy hoạch chung của khu vực này.

Vào tháng 5/2025, UNESCO đã gửi thư cho phía Việt Nam, yêu cầu giải trình về một khả năng chính quyền cho tái khởi công dự án cáp treo tại di sản Phong Nha - Kẻ Bàng.

Phía Tây là rừng nguyên sinh, còn bờ Đông thì giáp biển, Quảng Trị là tỉnh dồi dào nguồn tài nguyên, hệ sinh thái thiên nhiên nhất cả nước.

Sun Group còn dự kiến sẽ xây dựng khu đô thị hỗn hợp trên dải đất ven biển Nhật Lệ và phía Tây sông Lệ Kỳ.

“Hành trình làm đẹp những vùng đất của Sun Group đã đi qua gần hai thập kỷ [...]

Đây là bước đi quan trọng tạo tiền đề để Quảng Trị tiếp tục phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương [...]”, theo ông Đặng Minh Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sun Group.

Ở 12 dự án bất động sản thương mại trên của Sun Group, tỉnh Quảng Trị “kỳ vọng” sẽ “tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khai thác tiềm năng du lịch và phát triển hạ tầng đô thị của tỉnh”, nên các dự án này được thụ hưởng theo cơ chế “ưu tiên đặc thù”.

Quảng Trị cùng khắp các địa phương khác khắp cả nước đang bị Chính phủ áp chỉ tiêu tăng trưởng, nhằm hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số chung của cả nước trong năm 2026. Riêng tỉnh này được giao chỉ tiêu đạt mức tăng trưởng 10,6%.

Để đạt được các mục tiêu tăng trưởng như đề ra, Chính phủ đã ồ ạt cho giải ngân sách, đầu tư hàng loạt dự án hạ tầng, đồng thời mở rộng đường hơn cho nhiều tập đoàn lớn bất động sản trong các khâu từ lúc thẩm định tới lúc lấy đất làm dự án.

Bộ Công thương diễn giải cho sự lệ thuộc này là vì năng lực sản xuất của Việt Nam còn yếu kém trong khi nhập từ Trung Quốc và Ấn Độ có lợi thế tối đa về giá cả.

Hiện Bộ Y tế chưa công khai tỷ trọng API và tá dược nhập khẩu theo quốc gia. Tuy nhiên, một bác sĩ chuyên khoa ung bướu tại TP.HCM nhận định với RFA rằng, dù API nhập từ Mỹ hay châu Âu, hiệu quả và độ an toàn của thuốc vẫn có thể suy giảm nếu không kiểm soát chất lượng đầu vào của các thành phần tá dược chặt chẽ.

Theo đánh giá của các chuyên gia trao đổi với RFA, cơ chế giám sát và kiểm nghiệm chất lượng thuốc thành phẩm tại Việt Nam vẫn tồn đọng nhiều lỗ hổng, đặc biệt là thiếu cơ quan kiểm soát độc lập.

Đáng lo ngại hơn là tại điều 75 Nghị định 163/2025/NĐ-CP cho phép nhập khẩu nguyên liệu và thuốc cận hạn sử dụng, Thông tư 01/2018/TT-BYT không yêu cầu công khai cụ thể thành phần và nguồn cung cấp tá dược, đồng thời cho phép doanh nghiệp tự đánh giá chất lượng của nguồn nhập khẩu theo khoản 7 Điều 22 Thông tư 32/2026/TT-BYT sẽ làm suy yếu tính minh bạch và gia tăng rủi ro cho người bệnh.

Hiện tại, Việt Nam vẫn đang là một quốc gia sản xuất thuốc gốc tương đương (hay còn gọi là generic) - là một phiên bản sao chép thuốc có cùng hoạt chất (API), hàm lượng, và dạng bào chế với thuốc biệt dược gốc (originator) sau khi thời hạn sử dụng bằng sáng chế của thuốc gốc - được mua lại từ các nhà sản xuất thuốc lớn tại Mỹ và Châu Âu hết hạn sau 10-20 năm.

Lệ thuộc vào Trung Quốc ngày một tăng vì lợi nhuận

Thay vì trực tiếp sản xuất API và các thành phần tá dược khác hoặc nhập khẩu từ các nước tiên tiến như châu Âu hay Mỹ, lựa chọn Trung Quốc sẽ giúp giải quyết bài toán gánh nặng về kinh phí, một nguồn tin thân cận với cơ quan này cho hay.

Khi được hỏi về việc tại sao nhà máy sản xuất thuốc ung thư tại Việt Nam vẫn ưu tiên lựa chọn nguyên liệu từ Trung Quốc, một cựu dược sĩ của một công ty sản xuất thuốc ung thư lớn tại Việt Nam, yêu cầu ẩn danh chia sẻ với nụ cười lớn:

“Bên này thì cần gì chất lượng, quan trọng nhất vẫn là ai cho nhiều chiết khấu hoa hồng hơn thôi.”

“Y Dược gì thì cũng là kinh doanh mà”.

Theo điều tra của RFA, tỷ trọng nhập khẩu nguyên liệu sản xuất dược từ Trung Quốc gia tăng nhanh chóng, hơn 12 điểm phần trăm trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2026.

Trong khi đó, tỷ trọng cộng gộp bảy nước châu Âu có quan hệ mua bán nguyên liệu dược với Việt Nam giảm mạnh từ 14,1% xuống còn 5,5% trong giai đoạn kể trên. Đặc biệt, tỷ trọng nhập khẩu nguyên phụ liệu dược từ Mỹ giảm mạnh 51,2% so với cùng kỳ quý I/2025.

Thêm vào đó, RFA ghi nhận giao dịch thương mại tăng mạnh giữa Bidiphar - Công ty sản xuất thuốc ung thư đầu tiên và lớn nhất Việt Nam với hơn 58% thị phần - và Công ty Hubei Haosun - một công ty sản xuất API lớn có trụ sở tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Từ 102.750 USD năm 2022 lên 257.100 USD năm 2025, qua phân tích số liệu của Trademo, nền tảng ghi nhận giao dịch thương mại quốc tế.

Cụ thể, từ dữ liệu trên Trademo cho thấy, Bidiphar đã tiến hành nhập số lô thuốc Docetaxel, một API được dùng trong điều trị nhiều loại ung thư phổ biến tại Việt Nam hiện nay như ung thư dạ dày, ung thư phổi,... từ Hubei Haosun vào ngày 15/12/2025.

Trước đó, dữ liệu ghi năm 2017 và 2020 chỉ ra rằng Bidiphar nhập Docetaxel từ Phyton Biotech LLC. Canada và Teva Czech Industries của Cộng hoà Séc.

Điều này không tự động chứng minh công ty này thay thế toàn bộ nguồn API từ Canada và Cộng hoà Séc bằng nguồn Trung Quốc, nhưng cũng là một dữ kiện cần quan tâm.

Cuối năm 2025, Bidiphar được FPTS dự phóng mức tăng trưởng doanh thu từ thuốc ung thư tăng mạnh tới 12,9% sau thời kỳ sụt giảm nhẹ vào năm 2024.

Trong khi đó, RFA cũng ghi nhận công ty Hera Pharma, công ty sản xuất thuốc điều trị ung thư đứng thứ hai Việt Nam, cũng cho thấy một xu hướng nhập khẩu API từ Trung Quốc tăng mạnh trong 2 năm trở lại đây.

Song song với xu hướng này, giá thuốc ung thư trung bình tại 10 bệnh viện lớn giảm khoảng 13,5% trong 5 năm, theo tổng hợp dữ liệu đấu thầu trên Cổng mua sắm quốc gia.

Giá thuốc giảm có thể giúp người bệnh tiếp cận điều trị dễ dàng hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn nguyên liệu ngoại nhập, đặc biệt từ Trung Quốc, vấn đề đặt ra là liệu cơ chế kiểm soát chất lượng có đủ bảo đảm hiệu quả điều trị và quyền lợi người bệnh, thay vì chỉ ưu tiên lợi ích kinh tế.

Việc lệ thuộc nguồn cung nước ngoài tiềm ẩn nhiều nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng thuốc thành phẩm cho bệnh nhân ở thị trường nội địa. Khiến bệnh viện phải thay đổi phác đồ điều trị, hoặc thậm chí tệ hơn là bệnh nhân buộc phải tìm tới thị trường “thuốc chợ đen” để duy trì sự sống. Điều này đã được báo chí nhà nước đưa tin trong nhiều năm qua.

Lỗ hổng chính sách trong kiểm soát chất lượng thuốc ung thư

Việc liên tiếp xuất hiện những bằng chứng về sai phạm của các doanh nghiệp sản xuất thuốc ung thư, điển hình như vụ án của Bidiphar (xảy ra năm 2021, xử lý năm 2023) liên quan tới một lô thuốc điều trị ung thư dạng tiêm gây phản ứng xấu cho các bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi TW, hay mới đây nhất là Hera Pharma vào năm 2025 trong việc thiếu nhất quán và công khai thay đổi thông tin thành phần thuốc ung thư, là hồi chuông cảnh báo đỏ về khâu quản lý chất lượng còn yếu kém.

Trao đổi với RFA, các chuyên gia y tế tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng chỉ ra hai bất cập đáng chú ý:

Thứ nhất, thiếu minh bạch về thành phần tá dược.

Theo Điều 16 Thông tư 01/2018/TT-BYT, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 23/2023/TT-BYT, doanh nghiệp không bắt buộc công khai định lượng toàn bộ tá dược trên nhãn thuốc.

Trong khi đó, tá dược ảnh hưởng đến độ ổn định, khả năng giải phóng hoạt chất (API) và nguy cơ phản ứng bất lợi, đặc biệt với thuốc tiêm truyền, một dược sĩ tại TP.HCM cho hay.

Việc thiếu thông tin có thể gây khó khăn cho bác sĩ trong đánh giá rủi ro và người bệnh khi tiếp cận thông tin an toàn, một bác sĩ với hơn 30 năm điều trị bệnh nhân ung thư tại Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM cho biết.

Báo Tuổi trẻ cách đây 10 năm cũng đã đưa tin về vấn đề tá dược trong thuốc ung thư có thể quyết định cách hoạt chất được giải phóng.

Các Công ty Dược lớn của Mỹ đi đầu trong lĩnh vực điều trị ung thư như Pfizer-BioNTech, Baxter luôn công khai chi tiết thành phần tá dược trong các bao bì thuốc điều trị ung thư khi đưa ra thị trường.

“Họ [ý chỉ các công ty sản xuất thuốc ung thư tại Việt Nam] có thể nhập API từ châu Âu, nhưng nếu tá dược nhập từ những nguồn không rõ ràng thì công dụng của thuốc cũng giảm đi đáng kể,” một bác sĩ chuyên khoa ung bướu chia sẻ với phóng viên RFA.

Thứ hai, bất cập trong kiểm soát chất lượng nguồn cung.

Khoản 7 Điều 22 Thông tư 32/2026/TT-BYT cho phép doanh nghiệp tự đánh giá nhà cung cấp tá dược trong một số trường hợp thiếu tài liệu chứng minh tiêu chuẩn GMP.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu thiếu giám sát độc lập, những rủi ro về chất lượng có thể bị bỏ sót. Vì vậy, cần tăng cường kiểm nghiệm độc lập, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin an toàn, đồng thời bảo vệ bí mật kinh doanh hợp pháp.

Thuốc nội vẫn được sản xuất ồ ạt, nhưng tỷ lệ bệnh nhân ra đi vẫn cao đặt ra dấu hỏi lớn về khâu hậu kiểm và hiệu quả điều trị thực tế, một chuyên gia y tế tại Hà Nội chia sẻ cùng RFA.

Nhìn về quá khứ, vụ án VNPharma, được đồn đoán là có liên quan tới người thân gia đình cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, bị khui ra liên quan tới lô thuốc điều trị ung thư giả có tên H-Capital 200 được nhập khẩu vào Việt Nam.

Toà án phúc thẩm tuyên án VN Pharma không trung thực trong việc công bố các thông tin về tá dược thành phần. Kết quả giám định cho thấy thuốc chứa 97,5% hoạt chất capecitabine nhưng không đạt chuẩn. Ngoài ra, việc công ty này giả mạo nguồn gốc xuất xứ Canada và thông đồng cùng Hải quan Việt Nam để thông quan là một tín hiệu đáng báo động về tình trạng tham nhũng tại đây.

Thuốc cận hạn và rủi ro cho người bệnh

Nhằm giải quyết tình trạng thiếu thuốc, Việt Nam cho phép nhập khẩu thuốc cận hạn sử dụng trong những trường hợp cần thiết. Tuy nhiên, cơ chế ngoại lệ này đặt ra những lo ngại về kiểm soát chất lượng.

Theo khoản 4, Điều 75, Nghị định 163/2025/NĐ-CP, thuốc không đáp ứng thời hạn sử dụng còn lại tối thiểu vẫn có thể được nhập khẩu nếu thiếu nguồn cung thay thế. Việc chấp thuận thuộc thẩm quyền UBND cấp tỉnh.

Lỗ hổng đáng chú ý nằm ở yêu cầu kiểm soát chất lượng, một luật sư tại Hà Nội cho hay.

Hồ sơ xin nhập khẩu theo ngoại lệ chủ yếu dựa trên đề nghị của doanh nghiệp, tài liệu chứng minh và cam kết của cơ sở điều trị, nhưng không quy định riêng việc tái kiểm nghiệm độ ổn định sau vận chuyển.

Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), thuốc chỉ được bảo đảm độ ổn định trong hạn sử dụng nếu tuân thủ điều kiện bảo quản. Bảo quản không đúng có thể khiến thuốc suy giảm hiệu lực hoặc hình thành chất phân hủy gây hại.

Thuốc cận hạn không đồng nghĩa với thuốc kém chất lượng. Tuy nhiên, thiếu cơ chế kiểm nghiệm bổ sung dựa trên mức độ rủi ro có thể khiến bệnh nhân ung thư đối mặt với những nguy cơ không đáng có trong quá trình điều trị, một bác sĩ tại Bệnh viện Đà Nẵng nhận định.

Sau cùng, một hệ thống quản lý thuốc không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng giấy tờ doanh nghiệp phải nộp, mà phải bằng khả năng phát hiện thuốc không đạt chất lượng trước khi đến tay người bệnh và khả năng bảo vệ người bệnh sau khi xảy ra sự cố.

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh về ung thư tại Việt Nam tính đến năm 2024 theo GLOBOCAN công bố năm 2026, một con số thống kê có thể khiến nhiều người lầm tưởng về những tín hiệu lạc quan: tỷ lệ tử vong đã giảm.

Thế nhưng, nếu nhìn kỹ vào số liệu, một thực tế đau lòng hơn có thể được nhận ra: trong khi tỷ lệ số ca mắc mới tăng 7,7%, tỷ lệ tử vong chỉ giảm vỏn vẹn 3,4%.

Sự chênh lệch này trở thành một nghịch lý xót xa khi đặt cạnh việc sản lượng thuốc điều trị ung thư nội địa đang tăng lên rất nhanh chóng và giá thành giảm đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc người bệnh đang được tiếp cận với đa dạng loại thuốc hơn, nhưng tại sao tỷ lệ sinh tồn lại không tăng tỷ lệ thuận với số lượng thuốc được tung ra thị trường?

Câu trả lời nằm ở “bức tường” chất lượng, sự tụt hậu về công nghệ và đặc biệt là những “nút thắt” mang tính hệ thống trong cơ chế quản lý chất lượng thuốc của Nhà nước đang tước đi cơ hội tiếp cận nguồn thuốc tốt nhất của người bệnh.