ဒီတောင်းဆိုချက်ကို ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း ကဆစ်ပီရွန် (Kasit Piromya) ၊ မလေးရှား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဟောင်းနဲ့လက်ရှိလွှတ်တော်အမတ် ဆိုင်ဖူဒင် အဗ္ဗဒူလာ (Saifuddin Abdullah) ၊ ဖိလစ်ပိုင် တရားရေးဝန်ကြီးဟောင်းနဲ့ လက်ရှိ လွှတ်တော်အမတ် လိုင်လာဒီလီမာ (Leila M. de Lima) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း ယန်ဟီးလီ (Yanghee Lee)၊ ခရစ္စဆီဒိုတီ (Chris Sidoti) နဲ့ မာဇူကီ ဒါရုစမန်း (Marzuki Darusman) တို့က လက်မှတ်ထိုးထားပြီး အခုတစ်ပတ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဆီဘူး (Cebu) မြို့၌ ကျင်းပနေသည့် (၄၈) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှာ မြန်မာမူဝါဒပြန်သုံးသပ်ဖို့ မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းတွေကို ပြတ်ပြတ်သားသားကိုင်တွယ်ဖို့ တောင်းဆိုလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ကြီးဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်တာမှာ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို အကြိမ်ကြိမ်မျက်ကွယ်ပြုတာကြုံခဲ့ရကြောင်း၊ အခုဟာ သူဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရဟာ အရေခွံလဲထားပေမယ့် ကျားရေအစင်းမပျောက်သလို မူလဇာတ်ရုပ်ကနေ ပြောင်းလဲ ပျောက်ကွယ်သွားမှာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ နားလည်သေဘာပေါက်ဖို့လိုကြောင်း၊ ယုတ်လျော့မသွားတဲ့ ရက်စက်အကြမ်းဖက်မှုတွေကြားက စစ်အာဏာပိုင်တွေရဲ့ တဝက်တစ်ပျက် အလျော့ပေးမှု တွေဟာ အစစ်အမှန်နိုင်ငံရေးဖြေလျော့မှုတွေလို့ အယူအကောက် မလွဲသင့် ကြောင်းလည်း ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အခုစီဘူး အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံမှာ အာဆီယံအနေနဲ့ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ အယောင်ပြအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ကို အာဆီယံအစည်းအဝေးတွေကနေ ပိတ်ပင်တားမြစ်ဖို့၊ စစ်အစိုးရ လိုချင်နေတဲ့ တရားဝင်မှုကို မပေးဘဲ အသိအမှတ်မပြုလုပ်ဖို့၊ အကြမ်းဖက်တာတွေရပ်ပြီး နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဥ်းသားအားလုံးပြန်လွှတ်ပေးဖို့၊ ဦးဝင်းမြင့်ကို တရားဝင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအနေနဲ့ အသိအမှတ် ဆက်ပြုဖို့၊ မြန်မာနိုင်ငံက သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း အားလုံးနဲ့ အာဆီယံ ဆက်ဆံရေးထူထောင်ဖို့နဲ့ တီမောလတ်စတေနဲ့ အင်ဒိုနီးရှား မှာ လုပ်ဆောင်နေတဲ့ မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေအပေါ် စစ်ရာဇဝတ်မှုနဲ့ အရေးယူရေး အမှုတွေကို အာဆီယံက ထောက်ခံဖို့ စတာတွေကို တောင်းဆိုထားပါတယ်။

တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိရဲ့ မြန်မာခရီးစဉ်အပြီး ၅ ရက်အကြာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ်ထားရှိတဲ့ တရုတ်အစိုးရရဲ့သဘောထားကိုထုတ်ပြောတဲ့ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့မှာပဲ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကသတင်းထုတ်ပြန်တာပါ။

အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် တင်းမာတဲ့ သဘောထားရှိပေမဲ့ တရုတ်အစိုးရရဲ့စကားကိုနားထောင်လိမ့်မယ်လို့ မြန်မာ့အရေးလေ့လာသူ ဒေါက်တာလှကျော်ဇောက သုံးသပ်ပါတယ်။

“တရုတ်မှာ လုပ်နည်းလုပ်ဟန်တွေကဒီလိုရှိတယ်။ သူတို့မိတ်ဆွေဟောင်းတွေ သူတို့နိုင်ငံနဲ့ဆက်ဆံရေးတွေ တစ်စုံတစ်ရာအကျိုးပြုထားတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေဆိုရင် သူတို့တောက်လျှောက် ဒီလိုပဲပုံမှန်ကြည့်တတ်တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တက်တုန်းကလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သူတို့ တော်တော်အလေးပေးဆက်ဆံပါတယ် ဒီဘက် (တရုတ်နိုင်ငံ) မှာ။ အဲဒီတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကိုလည်း သူတို့ဂရုစိုက်နေပါတယ် ဒါမျိုးတွေသူတို့ပြောလာတော့ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သူတို့ကို ကယ်နိုင်တာတရုတ်ပဲရှိတားကိုး။ တရုတ်စကားတော့ တစ်စုံတစ်ရာနားထောင်ရဦးမှာပေါ့ဗျာ။ အဲဒါတွေ ပါပါလိမ့်မယ်”

တရုတ်အစိုးရက စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကိုဖိအားပေးတာရှိနိုင်တယ်လို့ မြန်မာ့မဟာဗျူဟာနဲ့ မူဝါဒရေးရာလေ့လာရေးအဖွဲ့ (ISP-Myanmar) အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သူငြိမ်းကလည်း သုံးသပ်ပါတယ်။

“တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မြန်မာပြည်ကိုလာတဲ့အချိန်မှာ အစိုးရသစ်နဲ့ သူတို့ ထောက်ခံမှု အသေအချာပြခဲ့တယ်ဆိုတဲ့သဘောပေါ့နော်။ တဖက်မှာလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့သေချာတော့မသိရပေမဲ့ တိုက်တွန်းတာတို့ ဖိအားပေးတာတို့ တစ်စုံတစ်ရာရှိမယ်လို့ယူဆပါတယ်။ ဒီနောက်ပိုင်းမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အိမ်အကျယ်ချုပ်သဘောပေါ့နော် သက်သာစေဖို့လုပ်ပေးတဲ့ဟာတွေ ဖြစ်လာတယ်လို့ မြင်ပါတယ်”

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကိုကျားကန်ပေးတဲ့လုပ်ရပ်မျိုးဟာ နှစ်နိုင်ငံအတွက်မကောင်းဘူးလို့ လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (DPNS) ရဲ့ တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဒေါ်နှင်းနှင်းမွှေးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“နိုင်ငံအတွက်အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတွေမှာ ဒီလိုမျိုး တရုတ်ရဲ့ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုတွေက ပါဝင်ပတ်သက်မှုလို့ ပြောရတာထက်ကို ပို့တဲ့အဆင့်လို့ ကျွန်မကမြင်ပါတယ်။ လွမ်းမိုးပြီးတော့ ချယ်လှယ်တဲ့အဆင့်ကိုတောင်ရောက်လာတယ်လို့ ယူဆပါတယ်ရှင့်။ လူထုကလက်မခံဘူးဆိုတဲ့စစ်အုပ်စုကို ကျားကန်ပေးတဲ့ပုံစံမျိုးနဲ့ဆက်ဆံတယ်။ ထောက်ခံပေးထားတယ်ဆိုလို့ရှိရင် ကြာရှည်မှာ အဲဒါက နှစ်နိုင်ငံလုံးအတွက်မကောင်းဘူးလို့ ထင်ပါတယ်”

တဖက်မှာလည်း စစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းဟာ သူ့စိတ်ကြိုက်ဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့အစိုးရကို ဒေသတွင်းမှာ အသိအမှတ်ပြုလာအောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုအသုံးချတာလို့ ရှုမြင်တာတွေလည်းရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာကဆက်ပြီးဖိအားပေးနေဖို့လိုအပ်တယ်လို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ် NLD ပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးဘိုဘိုဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဆိုပြီးတော့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်တာက လှည့်စားမှုတစ်ရပ်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ရိုးသားတဲ့လုပ်ရပ်လို့ မြင်လို့မရပါဘူး။ နိုင်ငံတကာကို ကျွန်တော့်အနေနဲ့ တိုက်တွန်းချင်တာပေါ့နော် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများအားလုံး ချွင်းချက်မရှိ ချက်ခြင်းလွှတ်ပေးဖို့ဆိုတာကို တစ်စိုက်မတ်မတ်တောင်းဆိုပေးဖို့ လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်”

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အိမ်ချုပ်ပြောင်းလိုက်တယ်ဆိုရင် တွေ့ခွင့်ပေးဖို့ သားဖြစ်တဲ့ ကင်မ်အဲရစ် ကလည်းထုတ်ဖော်ပြောဆိုထားပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းလိုက်တဲ့သတင်း ထွက်လာပြီးနောက်ပိုင်းမှာတော့ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ အမေရိကန်၊ အာဆီယံနဲ့ နိုင်ငံတကာကပါ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အမြန်ဆုံးနဲ့ ချွင်းချက်မရှိလွှတ်ပေးဖို့၊ လုံလောက်တဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုတွေရဖို့၊ မိသားစုနဲ့ တွေ့ခွင့်ရဖို့ စတဲ့ အချက်တွေကို ဆက်တိုက်ဆိုသလို တောင်းဆိုလာတာတွေ့ရပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အခြေအနေတွေကို အစဉ်တစိုက်စောင့်ကြည့်နေပြီး ကာလရှည်ကြာ မိတ်ဆွေတစ်ဦး အဖြစ်ဖော်ပြပေးတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ သဘောထားအပေါ် ကျေးဇူးတင်အသိအမှတ်ပြုတယ်လို့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီ ဗဟိုအလုပ်ကော်မတီကလည်း မေလ ၃ ရက်နေ့ မှာထုတ်ပြန်ပါတယ်။

မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး -နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းပိုင်းကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

PDF တပ်ဖွဲ့တွေ စိုးမိုးထားတဲ့ မတ္တရာမြို့နယ် ဖယောင်းတောင် သတ္တုတွင်း၊ အယ်လ်ဖာ ဘိလပ်မြေစက်ရုံ၊ ဆည်တော်ကြီးဒေသနဲ့ စဉ့်ကူးမြို့နယ်တို့ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ပြန်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်၊ မော်လူးမြို့က တဆင့် မြစ်ကြီးနားထိ ကားလမ်းပိုင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၆ ရက်နေ့မှာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

တစ်နှစ်ကျော်အတွင်း အဲဒီလမ်းပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ဖြစ်ခဲ့ပြီး နှစ်ဘက်ထိခိုက်သေဆုံးမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ကတော့ နယ်မြေဆုံးရှုံးမှုတွေရှိပေမဲ့ ပိုကောင်းတဲ့ မဟာဗျူဟာတွေ၊ ပိုမိုသာလွန်တဲ့ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွေနဲ့ တော်လှန်ရေးအောင်မြင်တဲ့အထိ ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်မယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

NUG ဝန်ကြီးချုပ် မန်းဝင်းခိုင်သန်းကလည်း ဗျူဟာမြောက်တိုက်ပွဲတွေအတွက် စစ်အင်အားစုဆောင်းနေကြောင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း ငါးနှစ်ပြည့်မိန့်ခွန်းမှာ ထည့်သွင်းပြောဆိုပါတယ်။

“တချို့သော စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေတွေမှာ နည်းဗျူဟာအရ ခံစစ်အနေအထားနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတာတွေ၊ ယာယီဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရတဲ့ မြေပြင် အမှန်တရားတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ရန်သူကို ကြောက်လို့မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူကို မျက်နှာမူတဲ့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဖြစ်သလို ရှေ့ဆက်ရမဲ့ ဗျူဟာမြောက် တိုက်ပွဲများအတွက် အင်အားစုဆောင်းတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ရေးသဘော သဘာဝအရ လိုအပ်လာတဲ့အခါ တန်ပြန်ထိုးစစ်မှ ခုခံစစ်ကို တစ်ဖန်ဆင်နွှဲရတဲ့အခါ စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အားလျော့မသွားကြဖို့ သတိပေးလိုပါတယ်”

အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးကြဖို့နဲ့ PDF တွေ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ဖို့ဆိုပြီး ဖိတ်ခေါ်ထားသလို တစ်ဘက်မှာလည်း PDF စိုးမိုးနယ်မြေတွေကို မြေပြင်နဲ့ ဝေဟင်ကပါ အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်နေပါတယ်။

ဖြူးမြို့နယ် ရှားပင်ချောင်းရွာမှာတော့ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးတာ မရှိပေမဲ့ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ ဘွားအေစုကျေးရွာကို စစ်တပ်က ရဟတ်ယာဉ်နဲ့ ငါးကြိမ် ဗုံးကြဲချခဲ့တာကြောင့် ကလေး သုံးဦးနဲ့ အမျိုးသား သုံးဦး နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရသူ ငါးဦးရှိတယ်လို့ လုံခြုံရေးကြောင့် အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဖြူးမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“နှစ်နေရာလုံးက တိုက်ပွဲဖြစ်နေတာမရှိပါဘူး။ ရှားပင်ချောင်းဆို လှေဆိပ်ကို ကြဲတာ လူသေတာမရှိဘူး။ နေ့လယ် ၁၂ နာရီကနေ နေ့လယ် ၂ နာရီအထိကို ဘွားအေစုရွာကို ငါးကြိမ် ကြဲသွားတာက ခြောက်ဦးသေပြီး ငါးဦးဒဏ်ရာရတာပါ။ သေသွားတဲ့ ကလေးသုံးဦးကတော့ ကျားမ မသိရသေးဘူး။ ငါးဦးကတော့ အလောင်းက အကောင်းအတိုင်းရတယ်။ တစ်ဦးကတော့ တဲမီးလောင်တဲ့အထဲပါသွားတော့ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်သွားတာ”

ဒဏ်ရာရသူတွေထဲမှာ အသက်ကြီးပိုင်းတချို့ပါဝင်ပြီး လိုအပ်တဲ့ ဆေးကုသမှုတွေ လုပ်ပေးထားတာကြောင့် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေမရှိဘူးလို့ သူက ဆိုပါတယ်။

သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေရဲ့ နာမည်နဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်ကိုတော့ RFA အနေနဲ့ သီးခြား အတည်ပြုနိုင်တာမျိုး မရှိသေးပါဘူး။ ဒီတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်ကောင်စီခန့် ပဲခူးတိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ကိုတော့ RFA က ဆက်သွယ်လို့မရသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၃ ရက်နေ့ကလည်း ဘွားအေစု၊ ဇလုပ်ကြီးနဲ့ ငါးဆီးလှောင် ကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်က ဂျိုင်ရိုကော်ပတာ(Gyrocopter)နဲ့ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် အရပ်သားတစ်ဦးသေဆုံးပြီး နေအိမ် ဆယ်လုံးကျော် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ စစ်အာဏာသိမ်း ငါးနှစ်ကျော်ကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်းမှာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၅,၄၇၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

မေလ ၆ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းမှာ တီးတိန်မြို့တောင်ဘက် မိုင် ၂၀ ကျော်အကွာမှာရှိတဲ့ ဖူနွမ်းကျေးရွာက AG ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းနဲ့ နောက်တန်းထောက်ပို့အဖွဲ့ ထမင်းချက်ပြုတ်နေတဲ့နေရာကို စစ်ကောင်စီဘက်က နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေသခံတွေ၊ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ နီးစပ်သူတွေပြောပြချက်အရ ညနေ ၄ နာရီဝန်းကျင်မှာ တစ်ကြိမ် ဒရုန်းနဲ့ ဗုံးသီးသုံးလုံး ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ည ၇ နာရီဝန်းကျင်မှာ ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

တိုက်ပွဲမရှိတဲ့နေရာကို စစ်တပ်က ဒရုန်းနဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်လို့ သေဆုံးခဲ့ကြရတာဖြစ်တယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဘာတိုက်ပွဲမှ မရှိဘူး၊ ရဲဘော်တွေ ညနေစာချက်နေတုန်း ဒရုန်းနဲ့ တိုက်ခိုက်တာခံလိုက်ရတာ။ နေရာအတိအကျကို ထိသွားတာ၊ သတင်းအတိအကျရလို့ဖြစ်မယ်၊ PDF-Zoland က ရဲမေ ၄ ဦးနဲ့ ရဲဘော် ၃ ဦး သေဆုံးတယ်။ နောက် ထမင်းချက်ပြုတ်နေတဲ့ အရပ်သား ၃ ဦးလည်း သေဆုံးတယ်၊ အားလုံး အမျိုးသမီး ၆ ဦးနဲ့ အမျိုးသား ၄ ဦးပါ”

စစ်တပ်တိုက်ခိုက်လို့ သေဆုံးခဲ့ရသူတွေထဲမှာ အသက်အရွယ်အတိအကျ မသိရသေးပေမယ့် PDF-Zoland ရဲမေတွေဖြစ်တဲ့ Haunu၊ Zomnu၊ Sung Sung၊ Neuneu နဲ့ Siancing တို့အပါအဝင် ရဲဘော် Siantawng (ခေါ်) Miaumiau နဲ့ Lian Bawi (ခေါ်) Arluu တို့ ပါဝင်တယ်လို့ ချင်းပြည်နယ်က ဒေသတွင်းသတင်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဖူနွမ်းကျေးရွာက AG ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းလုံး မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့ပြီး သင်းအုပ်ဆရာအပါအဝင် ဒေသခံအများအပြားလည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

PDF-Zoland ဘက်ကတော့ ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တရားဝင်ထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးသလို တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဒရုန်းနဲ့လား၊ တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ဗုံးကြဲတာလားဆိုတာကိုတော့ RFA က သီးခြားအတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ချင်းပြည်နယ် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ သယံဇာတရေးရာဝန်ကြီး လည်းဖြစ်၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအသစ်လည်း ဖြစ်တဲ့ ပူးကောလ်လျန်ထန်း ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာမရှိပါဘူး။

စစ်တပ်ထောက်ခံတဲ့ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တချို့မှာတော့ ဒေသခံတွေရဲ့ သတင်းပေးချက်အရ ဒရုန်းနဲ့ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး PDF-Zoland တပ်ဖွဲ့ဝင် ခုနစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ရေးသားဖော်ပြထားပါတယ်။

ဖူနွမ်းကျေးရွာဟာ မေလ ၅ ရက်နေ့က စစ်တပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ကနေဒီတောင်အနီးမှာရှိတဲ့ ရွာဖြစ်ပါတယ်။

ဖလမ်းမြို့ကို စစ်တပ်က ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် သိုင်းငင်းဘက်ကနေ တီးတိန်ကို စစ်ကြောင်းထိုးလာလို့ ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေနဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့တာပါ။ မေလ ၅ ရက်နေ့မှာတော့ ကနေဒီတောင်ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။

မြေမြှုပ်မိုင်းနင်းမိတဲ့ မချယ်ရီလင်းဟာ အသက် ၁၆ နှစ် ဖြစ်ပြီး ဒီနှစ် ရှစ်တန်း (8th Grade) ဖြေထားသူလို့ ပြောပါတယ်။

မေလ ၂ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းမှာ မိခင်ဖြစ်သူနဲ့အတူ မုန်းမြို့ ရပ်ကွက်တွေရဲ့ အနောက်ဘက် ဥယျဉ်ခြံဝိုင်းထဲကို အသီးသွားဝယ်ချိန် ခြံတစ်ခြံကနေ တစ်ခြံအကူးမှာ ကလေးက မိုင်းနင်းမိခဲ့တာလို့ မိသားစုဝင်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကလေးက ခြေထောက်တစ်ဖက်လည်း ဖြတ်လိုက်ရတယ်။ မျက်စိတစ်လုံးလည်း မရတော့ဘူး။ တစ်လုံး ကတော့ ခွဲစိတ်ထားတယ်။ အဲဒီနေ့က ခြံတစ်ခြံကနေ တစ်ခြံ အကူးမှာ အမေကတော့ သွားပြီးသွားပြီ။ သူက ခြံစည်းရိုးကို ငုံ့ပြီး ဝင်တဲ့အချိန်မှာ ပေါက်တာ။”

ခြံရှင်တစ်ဦးကတော့ မိုင်းစ အနည်းငယ်ထိမှန်ပြီး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး မိခင်ဖြစ်သူကတော့ မိုင်းပေါက်ကွဲမှုကနေ လွတ်မြောက်ခဲ့ပါတယ်။

မချယ်ရီလင်းဟာ လက်ရှိ တောင်ငူဆေးရုံမှာ ဆေးဝါးကုသခံယူနေရပါတယ်။

ဖခင်ဖြစ်သူကလည်း သူ့လို မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် ကိုယ်လက်အင်္ဂါဆုံးရှုံးထားရပြီး ငွေကြေးချို့တဲ့တာကြောင့် အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီဥယျဉ်ခြံမြေကို ပုံမှန်သွားနေကြဖြစ်ပြီး ဒီမြေမြှုပ်မိုင်းတွေ ဘယ်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက ထောင်ထားလဲဆိုတာ မသိရဘူးလို့ ပြောပါတယ်။

မုန်းမြို့နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရွာတွေမှာ မြေမြှုပ်မိုင်း ပေါက်ကွဲမှုတွေက မကြာခဏ ဖြစ်နေပြီး ငါးဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ကလေးများရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNICEF) ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မိုင်းနဲ့ စစ်ကျန်လက်နက် ပစ္စည်းတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်းမှာ လူပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော် ခြေလက်အင်္ဂါ ထိခိုက်ဆုံးရှုံး တာတွေ၊ သေဆုံးတာတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

နိုင်ငံခြားအစိုးရကိုယ်စားလှယ်မှတ်ပုံတင်ရေးဥပဒေအရ ပြီးခဲ့တဲ့အပတ်က ထုတ်ပြန်တဲ့ စာရင်းမှာ မစ္စတာစတုန်းဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးလော်ဘီအုပ်စုဖြစ်တဲ့ DCI Group ကတစ်ဆင့် စစ်တပ်ခန့် မြန်မာအစိုးရ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ ပြည်သူ့ရေးရာ အကြံပေးအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

မစ္စတာစတုန်းနဲ့ DCI ဟာ အမေရိကန်နဲ့နိုင်ငံတကာအစိုးရအများအပြားက ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားတဲ့ စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ လူသားဖြစ်တည်မှုကို ဆန့်ကျင်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေ တာဝန်ခံမှုမရှိ ကျူးလွန်နေတဲ့ စစ်အစိုးရဆီကနေ အကျိုးအမြတ်ရယူနေကြောင်း မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ Justice for Myanmar အဖွဲ့က ဝေဖန်လိုက်ပါတယ်။

“အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့အရေးယူထားတဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ခုက သယံဇာတတွေကို ကိုယ်ကျိုး စီးပွားအတွက် သုံးစွဲပြီး စာသင်ကျောင်းတွေ၊ ဘုရားကျောင်းတွေ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွေနဲ့ ဆေးရုံတွေကို နေ့စဥ် တိုက်ခိုက်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ကောင်တွေနဲ့ ရော်ဂျာစတုန်းဟာ စာချုပ်ချုပ် လက်တွဲလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။”

မြန်မာစစ်တပ်အကြီးအကဲတွေနဲ့ စစ်အစိုးရခေါင်းဆောင်တွေဟာ ခေတ်အဆက်ဆက် အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ပြစ်ဒဏ်ခံ အရေးယူခံထားရသလို လက်ရှိမှာလည်း ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်တဲ့ အရပ်သားအစိုးရကို ထောင်သွင်းအကျဥ်းချတာ၊ စစ်အာဏာသိမ်း ဆန့်ကျင်သူတွေကို ဖမ်းဆီးနှိမ်နင်းတာတွေ လုပ်တဲ့အတွက် စီးပွားရေးနဲ့ သံတမန်ရေးအရ ပိတ်ဆို့အရေးယူခံ ထားရပါတယ်။

မစ္စတာစတုန်း မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ လက်တွဲလိုက်တာဟာ ၂၀၂၆ ဧပြီ စစ်အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင် သမ္မတအဖြစ် တင်‌မြောက်ခံရအပြီးဖြစ်တယ်လို့လည်း Justice for Myanmar က ပြောပါတယ်။

သမ္မတဒေါ်နယ်ထရန့်ကို ထောက်ခံသူနဲ့ အနီးကပ်မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သူ နိုင်ငံရေးရှေးရိုးစွဲဝါဒီ တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ မစ္စတာစတုန်း ဟာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ရုရှားသတင်းပေးစွဲချက်အပေါ် လွှတ်တော်ကြားနာ စစ်ဆေးရာမှာ ကြန့်ကြာအောင် လုပ်ခဲ့တဲ့အတွက် ထောင်ဒဏ် လ ၄၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ၆ လ အကြာမှာ သမ္မတလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာနဲ့ ပြန်လွတ်ခဲ့ပါတယ်။

အွန်လိုင်းကနေ ငွေကြေးလိမ်လည်တဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကို မိုင်းပန်မြို့ရဲ့ မြောက်ဘက်၊ ကျိုင်းတောင်း−မိုင်းပန်သွား ကားလမ်းအနီးမှာ ဝ မျိုးသား ၁ ဦး၊ ရှမ်း အမျိုးသမီး ၂ ဦးနဲ့ လားဟူ အမျိုးသမီး ၁ ဦးတို့ကိုအရင်ဆုံး ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အဲဒီကနေမှတဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသား ၅၂ ဦးကို ထပ်မံ ဖမ်းဆီးခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အွန်လိုင်း ငွေလိမ် လောင်းကစားမှု (ကျားဖြန့်) လုပ်ငန်း ပြုလုပ်ရာမှာ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ အဆောက်အအုံတွေ၊ အလုပ်ရုံ ၃ ရုံနဲ့ လူနေတဲ ၈ လုံးအပြင် မီးရှို့ဖျက်ဆီးထားတဲ့ ကွန်ပျူတာတွေ၊ Starlink စက် ၄ လုံး၊ ပါဝါစတေရှင်နဲ့ မီးစက်တွေ၊ ဆက်စပ်ပစ္စည်းအားလုံးကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဖမ်းဆီးရမိသူတွေကို လိုအပ်တဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေပြုလုပ်ကာ တည်ဆဲဥပဒေတွေနဲ့အညီ အရေးယူသွားမည်ဖြစ်ပြီး သိမ်းဆည်းရမိတဲ့ လုပ်ငန်းသုံး ပစ္စည်းတွေကိုလည်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမှာ ဖြစ်တယ်လို့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရအဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းဦးဆောင်လုပ်သူတွေအများစုဟာ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ ဦးဆောင်လုပ်ကိုင်ကြတာ များတာကို တွေ့ရတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်မြို့ခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းဆိုတဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေက အရင်လို နယ်စပ်တွေမှာချည်းမဟုတ်တော့ဘူး၊ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးလို မြို့ကြီးတွေအထိ စိမ့်ဝင်လာနေပြီ၊ တစ်နေရာဝင်စီးပြီး အဖမ်းခံလိုက်ရရင် နောက်တစ်နေရာရောက်သွားတာပဲလေ၊ နယ်စပ်တွေအပါဝင် ဖမ်းဆီးခံလိုက်ရတဲ့သူတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို ကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံခြားသားတွေများတယ်မလား၊ အထူးသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသားတွေက ပိုများတယ်ဆိုတာတွေ့ရမှာပဲ။ အဲဒီထဲမှာမှ ဘာသာစကားနဲ့ နည်းပညာကျွမ်းကျင်တဲ့ လူငယ်တွေကို ပစ်မှတ်ထားငွေနဲ့စည်းရုံးပြီး အွန်လိုင်ကနေ လိမ်စားနေကြတာ၊ နေရာတိုင်းမှာ ပျံ့နေပါပြီ၊ KPay စတဲ့ လုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ကျားဖြန့်သမားတွေရောက်နေကြပြီလေ”

မေလ ၁ ရက်နေ့ကလည်း ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ ကာလိမြို့ ဝမ်မိုင်ကျေးရွာအနီးက သံလွင်မြစ်ကူး ကူးတို့ဆိပ်မှာ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံသား ၄၃ ဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သေးတယ်လို့ သိရပါတယ်။

နယ်စပ်ဒေသက အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း (ကျားဖြန့်) တွေကို နှိမ်နင်းဖို့အတွက် တရုတ်၊ ထိုင်းနဲ့ မြန်မာ သုံးနိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မယ်လို့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် နေပြည်တော်မှာ ကျင်းပတဲ့ ကျားဖြန့်ဂိုဏ်းတွေ နှိမ်နင်းရေး အစည်းအဝေးမှာ ပြောဆိုထားပါတယ်။

ဒီအပြင် နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသတွေမှာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ မရှိစေရေး လုံခြုံရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့အတွက်လည်း ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ မြန်မာစစ်တပ်က အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူတွေလို့ သုံးနှုန်းဖော်ပြခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။

နယ်စပ်လုံခြုံရေးအပြင် နှစ်နိုင်ငံရေတပ် စစ်ရေးလေ့ကျင့်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့နဲ့ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးကိစ္စတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။

အိန္ဒိယ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်ရဲ့ မြန်မာခရီးစဉ်ဟာ မေလ ၂ ရက်နေ့ကနေ ၅ ရက်နေ့အထိ ကြာမြင့်မှာဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယရေတပ်က အင်အား ၅၀၀ ကျော်ပါရှိတဲ့ စစ်ရေယာဉ် နှစ်စီးလည်း မေလ ၄ ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့ သီလဝါ ဆိပ်ကမ်းကို ရောက်ရှိနေပါတယ်။

ဒီခရီးစဉ်ဟာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်လုံခြုံရေးနဲ့ မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် တရုတ်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ထိန်းညှိုနိုင်ဖို့အတွက် ရည်ရွယ်တာလို့ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အိန္ဒိယ act east မူဝါဒအရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အတွင်း လုံခြုံရေးကို ပိုမိုအားကောင်းအောင် ရေတပ်အချင်းချင်းပေါင်းပြီး လုပ်ဖိုလို့မြင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်ပဲ ဒီခရီးစဥ်မှာ ရေတပ်သုံး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာတွေကို မြန်မာ‌‌ ရေတပ်ဘက်ကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တာနဲ့ နောက်ထပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသစ်တွေကို တိုးချဲ့လုပ်ဆောင်တာ တွေလုပ်ခဲ့ကြတာတွေ့ရပါတယ်။ သူတိုရဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကတော့ အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသမှာ ပထဝီအရအရေးပါတဲ့ ဒီနိုင်ငံရဲ့ ရေတပ်နဲ့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို တရုတ်ထံကိုပဲ ဝကွက်အပ်မထားဘဲ တတ်နိုင်သမျှချည်းကပ်ထားတဲ့ မဟာဗျူဟာအားပြိုင်မှုအဖြစ်မြင်ရပါတယ်”

နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိစေရေးဆိုတဲ့ ကိစ္စကတော့ မြန်မာနဲ့ထိစပ်နေတဲ့ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဒေသမှာ အိန္ဒိယအစိုးရကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်နေတဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့တွေ ရှိနေတာကြောင့်လို့ အိန္ဒိယရဲ့ အစဉ်တစ်စိုက် တောင်းဆိုလာတဲ့ တောင်းဆိုချက်တွေကို ဆွေးနွေးတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သူကပြောပါတယ်။

အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသမှာ အိန္ဒိယအစိုးရကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်နေတဲ့ နဂလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နဲ့ ကသည်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေလည်း ရှိနေတာပါ။

ဒီအပြင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို တော်လှန်နေတဲ့ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ၊ အာရက္ခတပ်တော် (AA) နဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ PDF တပ်ဖွဲ့တွေလည်း အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသမှာ ရှိနေပါတယ်။

အိန္ဒိယရဲ့ အရှေ့မျှော်ဝါဒအတွက် အရေးပါတဲ့ ချင်းပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်နဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့မှာလည်း ဒီနေ့အထိ တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေသလို မြန်မာစစ်တပ်ကလည်း ချင်းပြည်နယ် ဖလမ်းမြို့ကို ၆ လကြာ ထိုးစစ်ဆင်နောက် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့မှာ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပါတယ်။

နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်း စုကြည်ကို ကျန်ရှိနေတဲ့ အပြစ်ဒဏ်ကာလကို နေအိမ် အကျယ်ချုပ်မှာ ပြောင်းလဲချုပ်နှောင်ထားပြီးနောက်ပိုင်း လက်ရှိအခြေအနေကို ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရှိပြဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ဖိလစ်ပိုင်ဘက်က ပြောပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန်ချက်အရ အခုလို အခြေအနေပြောင်းလဲမှုတွေကို မြန်မာနိုင်ငံ အတွက် ရေရှည်တည်ငြိမ်မှုရရှိစေရန် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး အဆင့်လိုက်လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွင်း အရေးကြီးခြေလှမ်းတွေ မြင်ချင်တာဖြစ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအနေနဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို မိသားစုနဲ့ ဆက်သွယ်ခွင့်ပေးဖို့လိုအပ်ပြီး ဒါဟာ အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအပေါ်ကတိကဝတ်ရှိကြောင်း ပြသနိုင်မယ့် လုပ်ရပ်ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အာဆီယံအထူးသံတမန်ကို တွေ့ဆုံခွင့်ပေးခြင်းဟာ သက်ဆိုင်သူအားလုံးနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု တိုးမြှင့်နိုင် မှာဖြစ်သလို အားလုံးပါဝင်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲတွေကို ရှေ့ဆက်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင် တယ်လို့လည်း ဖိလစ်ပိုင်ဘက်က ပြောကြားထားပါတယ်။

လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ထရီဇာ လာဇရို (Theresa Lazaro) က မြန်မာ့အရေးမှာ ဆက်လက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသူဖြစ်သလို စစ်အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင် သမ္မတမဖြစ်ခင် နေပြည်တော်မှာ တွေ့ဆုံခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက အခုတောင်းဆိုထားသလို အာဆီယံအထူးသံတမန်နဲ့ လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည့်တို့ တွေ့ခွင့်ရရင် ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲတစ်ခု ရှိလာနိုင်တယ်လို့ RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အာဆီယံအထူးသံတမန်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခွင့်ပေးမယ်ဆိုရင် သက်ဆိုင်သူအားလုံးနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ပိုရနိုင်တာပေါ့၊ အားလုံးပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲ၊ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲတွေအတွက် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်တာပေါ့၊ ဒါပေမယ့် တရုတ်ကြီးရဲ့ ခွင့်ပြုချက်မရရင် စစ်တပ်ကလာတဲ့သူတွေက ဘာမှ လုပ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “

နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော်က သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေအိမ်တစ်ခုကို ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့က ပြောထားပေမယ့် အခုအချိန်ထိ ဘယ်သူနဲ့မှ တရားဝင် တွေ့ဆုံခွင့် မပေးသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့်လည်း တရားဝင်ဆက်သွယ်ခွင့်ပေးဖို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ သားငယ် ကင်အဲရစ် (Kim Aris) ခေါ် ကိုထိန်လင်းက တောင်းဆိုနေတာပါ။

အသက် ၈၀ ကျော်အရွယ် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ စစ်တပ်စွပ်စွဲထားတဲ့ အမှု ၁၉ မှုအတွက် ထောင် ၃၃ နှစ် ကျခံခဲ့ရပြီး လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် တချို့ ရခဲ့တာကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၁၉ နှစ်နီးပါး ဆက်လက်ကျခံရဖို့ ရှိနေပါတယ်။

အာဏာသိမ်းကာလ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဖမ်းဆီးစွပ်စွဲခဲ့တဲ့ အမှုတွေထဲက နောက်ဆုံး လက်ကျန် အမှုတွေကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက် အမိန့်ချတဲ့နေ့ နောက်ပိုင်းကစပြီး ရှေ့နေအဖွဲ့နဲ့ လုံး၀ တွေ့ဆုံခွင့် မရတော့သလို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခံထားရတာပါ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ရဲ့ ရှေ့နေ အဖွဲ့က လူချင်းတွေ့ခွင့်ရဖို့ အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ အာဏာပိုင်တွေက ခွင့်ပြုခဲ့တာ မရှိပါဘူး။

ပြင်သစ်၊ ဗြိတိန်နဲ့ ဩစတြေးလျတို့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ခြွင်းချက်မရှိ လွှတ်ပေးဖို့ မေလ ၆ ရက်နေ့မှာ တောင်းဆိုထားပြီး အမေရိကန်၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်နဲ့ ကုလသမဂ္ဂတို့ကလည်း အလားတူ တောင်းဆိုမှုတွေ ပြုလုပ်ထားကြပါတယ်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်တဲ့ အရပ်သားအစိုးရကို စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေက ဖမ်းဆီးအကျဥ်းချပြီး စစ်အာဏာသိမ်းခဲ့တဲ့အတွက် ပြစ်ဒဏ်ခတ်တဲ့အနေနဲ့ အာဆီယံ အဖွဲ့ကြီးက မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေ အာဆီယံအဆင့်မြင့်အစည်းအဝေးတွေ တက်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်တား မြစ်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၅-၂၀၂၆ စစ်တပ်က ဦးဆောင်ကျင်းပတဲ့ အဝေဖန်အခံရဆုံး မြန်မာရွေးကောက်ပွဲမှာ စစ်တပ်ထောက်ခံတဲ့ ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီက မဲအများစုနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရပြီးစစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဧပြီလက သမ္မတအဖြစ် ဝင်ရွေးခံပြီး နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရယူခဲ့ပါတယ်။ သမ္မတတစ်ဖြစ်လဲ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့က လူချင်းတွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ မြန်မာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းတွေ ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရသစ်နဲ့ ဆက်ဆံရေးပြန်လည် ထူထောင်ဖို့ ကြိုးပမ်းသွားမယ့် အကြောင်းလည်း ပြောပါတယ်။

ဒီအစည်းအဝေးဟာ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေရဲ့ တရားဝင်ဆွေးနွေးပွဲကာလ သီးသန့် ဆွေးနွေးပွဲအနေနဲ့ လုပ်ဖို့ရှိပါတယ်လို့ ရိုက်တာသတင်းဌာနနဲ့ မေးမြန်းချက်မှာ မစ္စတာဆီဟာဆတ်က ‌ဖြေထားပါတယ်။

“အဲဒီဆွေးနွေးပွဲမှာ မြန်မာခေါင်းဆောင်ပိုင်းအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက အပြောင်းအလဲတွေကို တင်ပြနိုင်ပြီး သူတို့ ဘာဆက်လုပ်ကြမလဲဆိုတာကို ကျနော်တို့ သိနိုင်မှာပါ။ အဲဒီကမှ ကျနော်တို့ အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေအနေနဲ့ ဘာဆက်လုပ်ကြမလဲဆိုတာ တဆင့်ချင်းဆွေးနွေးလုပ်ဆောင်သွားရမှာပါ။”

ဒီသတင်းနဲ့ပတ်သက်လို့ မြန်မာဘက်က တစ်စုံတစ်ရာတုန့်ပြန်ပြောဆိုတာမရှိဘူးလို့ သိရပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီးရဲ့ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့က နေပြည်တော်ခရီးမှာ အာဆီယ ဘုံသဘောတူညီချက် မူဝါဒ ၅ ရပ်ကို အခုထိ အကောင်အထည် မဖော်သေးတဲ့ အကြောင်းနဲ့ ဒီကိစ္စတွေကို မြန်မာအာဏာပိုင်တွေအနေနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ ထိုင်းနိုင်ငံအနေနဲ့ ဦးဆောင်ပါဝင်ဖို့ အသင့်ရှိကြောင်းလည်း ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးက မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းကို ပြောခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်ကတည်းက ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့တဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ဆုံ ရေကာတာစီမံကိန်းကို အရပ်သားအစိုးရအဖွဲ့ကိုအာဏာသိမ်းထားတဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့က ပြန်လည်စတင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာဟာ ဒေသခံ ကချင်ပြည်သူတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းက ပြည်သူလူထုရဲ့ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်နေတာကြောင့် အခုလို ကန့်ကွက်စာကို ထုတ်ပြန်ရတာဖြစ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

မြစ်ဆုံစီမံကိန်းနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်ကော်မရှင်ဟာ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ နေ့ကတည်းက ထုတ်ပြန်ထားတာရှိပါတယ်။ အဲဒီ ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ဆန့်ကျင်သူ မည်သူမဆို တရားဥပဒေအရ အရေးယူခံရမယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲဒါဟာ ပြည်သူတွေရဲ့လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ချိုးဖောက်နေတာဖြစ်တယ်လို့ ကချင်ဒေသခံတွေနဲ့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၄၉ ဖွဲ့ရဲ့ သဘောထား ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

မြစ်ဆုံစီမံကိန်းဟာ တရုတ်အစိုးရပိုင်ကုမ္ပဏီ SPIC-YN နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက စစ်တပ်ခန့် အစိုးရအဖွဲ့တို့အကြား သဘောတူညီချက်နဲ့ စတင်ခဲ့တာဖြစ်ပေမယ့် ပြည်သူလူထုရဲ့ သဘောတူညီချက် မပါဘဲ ဖွံ့ဖြိုးရေးအမည်ခံ စီးပွားရေးအကျိုးကိုသာ ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နေကြတာဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ ကချင်ဒေသခံတွေနဲ့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၄၉ ဖွဲ့ကိုယ်စား ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆိုင်းမိုင်ကတော့ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့အလှမ်းဝေးပြီး ပြည်တွင်းစစ်ရေးပဋိပက္ခတွေ ပိုကြီးထွားလာနိုင်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ပြန်စတင်ဖို့ကြိုးစားလာတာဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အလှမ်းဝေးအောင် စစ်တပ်အဖွဲ့က လုပ်နေတာလို့မြင်တယ်။ အခုလက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ စစ်ရေးပဋိပက္ခကို ကြီးထွားအောင် လုပ်လိုက်တာလို့မြင်တယ်။ စစ်တပ်ရဲ့ လုပ်ရပ်ဟာ အများပြည်သူနဲ့ ပြည်တွင်း၊ပြည်ပက ပညာရှင်တွေရဲ့ သဘောထားအပါဝင် သမ္မတ ဟောင်း ဦးသိန်းစိန်ရဲ့ ကတိကဝတ်တွေကို လုံးဝလျစ်လျူရှုလိုက်တာလို့ ပြောချင်တယ်။ ပြီးတော့ကချင်ပြည် နယ်မှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေကြောင့် သိန်းနဲ့ချီတဲ့ ပြည်သူတွေ စစ်ဘေးရှောင်နေရချိန် ကချင်လူထုကို လိမ်ညာပြီး ဖိအားပေး စီးရုံးနေတာတွေရှိတယ်။ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကြောင့် အလုပ်တွေရမယ်၊ လျှပ်စစ်မီးတွေရ မယ်ဆိုပြီးတော့လည်း ဝါဒတွေဖြန့်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာတော့ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ဆန့်ကျင်ရင် တည်ဆဲဥပဒေတွေနဲ့ အရေးယူမယ်လို့လည်း ခြိမ်းခြောက်ထားသေးတယ်။”

အဆိုးဝါးဆုံးအချက်က ငလျင်ကြောင့်ဖြစ်ဖြစ်၊ လက်နက်ကြီး ထိမှန်လို့ဖြစ်ဖြစ် စီမံကိန်းက တာရိုး ကျိုးပေါက်သွားရင် မြစ်ကြီးနားမြို့မှာနေတဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စီးစိမ်တွေ ဆုံးရှုံးရမယ့် အန္တရာယ်အထိ ကျရောက်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြစ်ဆုံစီမံကိန်းဟာ အမြင့် ၁၃၉.၅ မီတာ၊ အကျယ် ၁,၃၁၀ မီတာရှိတာကြောင့် စင်ကာပူနိုင်ငံ အရွယ်အစားနီးပါး ရေမြုပ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတွေကို ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်တယ်လို့လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် Independent Expert Review of the Myitsone Dam EIA အစီရင်ခံစာကို ကိုးကားပြီး အရပ်ဘက်အဖွဲ့ ၄၉ ဖွဲ့ က ထောက်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မြစ်စီမံကိန်းကြောင့် လူဦးရေ ၁၂,၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရပြီး ရိုးရာမြေယာ၊ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုနဲ့ ရှေးဟောင်းနေထိုင်မှုတွေ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသလို စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ မွေးမြူရေးအခြေခံ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့ရတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအနေနဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့ ဆန့်ကျင်မှုကို မထီမဲ့မြင်ပြုကာ စီမံကိန်းပြန်လည် စတင်ရေး လှုံ့ဆော်မှုတွေကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ဖို့၊ အတင်းအကျပ်လူထုတွေ့ဆုံပွဲတွေလုပ်တာ ရပ်တန့်ဖို့၊ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို အပြီးတိုင်ဖျက်သိမ်းဖို့၊ နိုင်ငံတစ်ဝန်းက စစ်ရေး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေချိန်မှာ စီမံကိန်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်တာတွေ လုံးဝ မပြုလုပ်ဖို့နဲ့ ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ အမှန်တကယ် သဘောတူညီချက် မရှိဘဲ စီမံကိန်းတွေကို ဘယ်လိုအစိုးရကမှ အကောင်အထည်မဖော်ဖို့ ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ထည့်သွင်း တောင်းဆိုထားပါတယ်။

တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံရဲ့ တရားရေးဌာနက ဒီအမှုကို စတင်စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့အတွက် တရားရုံးကို လွှဲပေးလိုက်တာလို့ CHRO ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆလိုင်းမန်ဟရဲလျန်က ပြောပါတယ်။

“ဒီအဆင့်က ကျွန်တော်တို့တင်တဲ့အမှုကို တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံမှာ စီစစ်ပြီး အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့အတွက် သူတို့နိုင်ငံရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ ညီပါတယ်ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြတာပေါ့။ အခု ဒီတရားရုံးက ကျွန်တော်တို့တင်တဲ့အမှုတွေကို သီးခြားလွတ်လပ်စွာနဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီလို့ ယူဆလို့ရတယ်။ ဒါက တိုးတက်မှုတစ်ခုဖြစ်တယ်”

ဒီအမှုကို လက်ခံလိုက်တဲ့ တီမောနိုင်ငံ ဒီလီမြို့ ခရိုင်တရားရုံးက ဘာတွေဆက်လက်လုပ်ခွင့်ရှိမလဲ။ နိုင်ငံတကာဥပဒေရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူလည်းဖြစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ် ယုံကြည်ခွင့်ကွန်ယက် တည်ထောင်သူ - ဆိုင်းက အခုလို သုံးသပ်ပါတယ်။

“အထောက်အထားတွေကို စနစ်တကျစုဆောင်းနေတဲ့အဆင့်ကနေ စစ်ဆေးမယ့်အဆင့်ရောက်လာမယ်။ ဒီအဆင့်ကနေ သက်သေတွေကို ခေါ်ယူမေးမြန်းမယ်၊ တင်ပြထားတဲ့ လူသက်သေ၊ ပစ္စည်းအထောက်အထားသက်သေတွေကို စစ်ဆေးမယ်။ အကုန်လုံးစစ်ဆေးပါလိမ့်မယ်။ သက်သေအထောက်အထားခိုင်ခိုင်လုံလုံတွေ့လာပြီဆိုရင် တရားခံတွေကို တရားဝင်စွဲချက်တင်တာတွေလုပ်ပြီး အဲဒီကနေမှ နောက်ပိုင်းမှာ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်လာနိုင်ပါတယ်”

CHRO က တီမောအစိုးရဆီ သက်သေအထောက်အထားတွေနဲ့အတူ တင်ပြထားတဲ့ မြန်မာစစ်တပ် ကျူးလွန်တဲ့အဓိကဖြစ်ရပ် ငါးခုရှိပါတယ်။

အဲဒီထဲမှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို စစ်တပ်က အုပ်စုဖွဲ့ အဓမ္မပြုကျင့်တာ၊ ၂ဝ၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလဆန်းလောက်က မတူပီမြို့မှာ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးနဲ့ သတင်းသမားတစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ရှစ်ဦးကို လက်ပြန်ကြိုးတုပ်ပြီး သတ်ဖြတ်တာ၊ ခရစ်ယာန်သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးနဲ့ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင် သုံးဦးကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သတ်ဖြတ်တာ၊ စစ်လက်နက်အင်အား အလွန်အကျွံသုံးပြီး လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေနဲ့ အရပ်သားတွေ သေဆုံးရတာ၊ ခရစ်ယာန် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွေကို ဆက်တိုက် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်တာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

မတူပီမြို့နယ်မှာ အသတ်ခံလိုက်ရတဲ့ သတင်းသမားဟာ ချင်းပြည်နယ်က ခိုနူမ်းသုန်သတင်းဌာန တည်ထောင်သူ ဝါရင့်သတင်းသမား ပူးသွီဒင်း(Pu Tui Dim) ပါ။

ပူးသွီဒင်းအတွက် တရားမျှတမှုရဖို့ မျှော်လင့်နေတယ်လို့ ခိုနူမ်းသုန်သတင်းဌာန အယ်ဒီတာ ဆလိုင်းရောဘတ်က ပြောပါတယ်။

“ကွယ်လွန်သွားတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အယ်ဒီတာချုပ် ပူးသွီဒင်းအတွက် တရားမျှတမှုပြန်လည်ရရှိဖို့ အင်မတန်မျှော်လင့်တယ်”

CHRO က ချင်းပြည်နယ်ထဲ စစ်တပ်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့အမှုတွေအတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူတွေအဖြစ် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် လက်ရှိ သမ္မတရာထူးယူထားတဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အပြင် လေတပ်၊ ကြည်းတပ်နဲ့ တပ်ရင်း၊ တပ်မတွေက ဗျူဟာမှူး၊ တပ်မမှူးတွေ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦးကို အရေးယူဖို့ လျှောက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအမှုက မြန်မာစစ်အာဏာရှင်တွေအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိလာမလဲဆိုတာကို နိုင်ငံတကာဥပဒေရေးရာကျွမ်းကျင်သူ ဆိုင်းက အခုလို သုံးသပ်ပါတယ်။

“အထူးသဖြင့် တရားမျှတမှုလမ်းကြောင်းတွေ အရမ်းကျပ်တည်းနေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေမှာ ဒီလမ်းကြောင်းပေါ်လာတာက အနည်းဆုံးတော့ တရားခံတွေကို ချက်ချင်းဖမ်းလို့မရသေးရင်တောင်မှ အခုလိုမျိုး အမှုတည်ဆောက်လိုက်နိုင်တာက ကျူးလွန်တဲ့သူတွေကို နိုင်ငံတကာမှာ လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်ကို ကန့်သတ်လိုက်တဲ့သဘောပေါ့နော်။ အနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကနေမှ ပိတ်လိုက်တဲ့သဘောပေါ့နော်။ ဒါက မြန်မာနိုင်ငံအတွက် တရားမျှတမှုရှာဖွေတဲ့ ခြေလှမ်းသစ်တစ်ရပ်ဖြစ်လာမှာဖြစ်သလို အာဆီယံဒေသတွင်းမှာလည်း legal breakthrough တစ်ခုလို့ ပြောလို့ရတယ်။ ကျူးလွန်သူတွေ ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်နေတဲ့ယဉ်ကျေးမှုက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး တခြားအာဆီယံဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေမှာလည်း တော်တော်လေး ဖြစ်နေတာများတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာမှ တရားဥပဒေလမ်းကြောင်းကနေ ဒီယဉ်ကျေးမှုကို စိန်ခေါ်တဲ့ legal challenge တစ်ခုဖြစ်တယ်”

CHRO က စစ်ခေါင်းဆောင်နဲ့ အပေါင်းအပါတွေကို စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေထဲက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှာ တရားစွဲတင်နိုင်ဖို့ ၂ဝ၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလက ကြိုးစားခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဖိလစ်ပိုင်တရားရေးဌာနဘက်က တစ်စုံတရာတုံ့ပြန်ချက်တော့ မရှိသေးပါဘူး။

မြန်မာစစ်ကော်မရှင်ကတော့ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားလိုက်နာဖို့၊ တခြားအာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်တာ ရှောင်ကြဉ်ဖို့ ဆိုတဲ့ အာဆီယံအခြေခံမူတွေကို တီမောနိုင်ငံက ချိုးဖောက်တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။

တီမောနိုင်ငံဟာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါ်ဇင်မာအောင်၊ ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ CHRO တို့နဲ့ သီးခြားစီတွေ့ဆုံခဲ့တဲ့အပေါ် စစ်ကော်မရှင်က အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ထားသလို ရန်ကုန်မြို့မှာရှိတဲ့ တီမောသံရုံးတာဝန်ခံကို မြန်မာပြည်တွင်းကနေ အပြီးတိုင်ထွက်ခွာဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့ဖေဖော်ဝါရီလက သတိပေးချက်ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။

ဥပဒေပညာရှင်တွေကတော့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေကျူးလွန်တဲ့လူပုဂ္ဂိုလ်တွေအပေါ် တရားစွဲဆိုထားတဲ့အမှုကို တီမောနိုင်ငံက လက်ခံတာဟာ အာဆီယံရဲ့ ပဋိဉာဉ်အခြေခံမူတွေကို ချိုးဖောက်ရာမရောက်ဘူးလို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်။

မေလ ၄ ရက်နေ့မှာ မော်လူးမြို့နဲ့သုံးမိုင်အကွာအထိ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေရောက်ရှိလာပြီး လေကြောင်းကရော လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ပါ ဆက်တိုက်ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ၅ ရက်နေ့မနက်အစောပိုင်းမှာ လက်လွှတ်လိုက်ရတယ်လို့ စစ်ရေးသတင်းအရင်းအမြစ်တစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“မနေ့ကညပိုင်းကတည်းက စီပိန်းကနေ အင်အား ၂၀၀ ကျော်နဲ့ မော်လူးကိုတက်လာတာပေါ့။ လေယာဉ်နဲ့လည်း ကြဲတယ်။ လက်နက်ကြီး ဒရုန်းကလည်း ဆက်တိုက်ပစ်တာ။ ပြောရရင် မီးကုန်းယမ်းကုန်ကို စစ်တပ်ကထိုးစစ်ဆင်လာလို့ ခွာစစ်နဲ့ နောက်ပြန်ဆုတ်လိုက်ရတယ်”

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့က အင်းတော်မြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်တဲ့ တပ်မ - ၃၃ စစ်ကြောင်းဟာ မော်လူးမြို့ကို မေလ ၂ ရက်နေ့ကတည်းက အင်အားရာနဲ့ချီစစ်ကြောင်းထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။

မော်လူးမြို့ဟာ ကချင်ပြည်နယ်ရဲ့ဝင်ပေါက်ဖြစ်နေတာကြောင့် စစ်ရေးအရ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အရေးပါတယ်လို့ CDM ဗိုလ်ကြီးဇင်ယော်က ပြောပါတယ်။

“မော်လူးက စစ်ကိုင်းတိုင်းအထက်ပိုင်းရဲ့နောက်ဆုံးဘူတာပဲ။ သူ့ကိုကျော်ရင် ကချင်ဝင်ပေါက် နန့်စီးအောင်ပဲ။ အခုလည်း ကာကွယ်ရေးတပ်တွေက စနစ်တကျနဲ့ခွာစစ်ဆင် ဆုတ်သွားတယ်လို့ မြင်ရတယ်။ နန့်စီးအောင်မှာ စစ်တပ်ကို ကျုံးသွင်းပြီး KIAနဲ့ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေကို စစ်တပ်ကိုဆွဲခေါ်သွားတယ်လို့ မြင်ပါတယ်"

မော်လူးမြို့နယ်ကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ သိမ်းပိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော် စိုးမိုးထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုတော့ စစ်တပ်က မော်လူးမြို့ကိုသိမ်းပြီး မြို့အရှေ့ဘက်က တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေရှိနိုင်မယ့်နေရာတွေကို လက်နက်ကြီးတွေ ဆက်တိုက်ပစ်ခတ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်လူးမြို့မှာ လူဦးရေ ကိုးထောင်နီးပါးနေထိုင်ပြီး တိုက်နယ်ဆေးရုံ၊ ထွေအုပ်ရုံး၊ မီးသတ်ရုံး၊ ဆက်သွယ်ရေးရုံး၊ မီးသတ်ရုံး၊ သစ်တောရုံး၊ စည်ပင်၊ စိုက်ပျိုးရေးရုံးနဲ့ လျှပ်စစ်ရုံးတွေ စိုက်ထားတဲ့မြို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ဒေသခံတွေဟာ မြို့ပြင်တောတွေမှာ တိမ်းရှောင်နေကြပြီး အသက်အရွယ်ကြီးသူတချို့ပဲ မြို့မှာကျန်နေခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေကပြောကြပါတယ်။

အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ်ရှိနေပြီဖြစ်တဲ့ ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်ဟာ အာရုံကြောရောဂါ၊ အစာအိမ်၊ အူလမ်းကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရောဂါတွေကြောင့် ဧပြီလကုန်ပိုင်းက ဘားအံဆေးရုံကြီးမှာ ငါးရက်ခန့် တက်ရောက်ကုသခဲ့ရတာ လို့ အကျဉ်းထောင်နဲ့ နီးစပ်သူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“သူ့ကျန်းမာရေးအခြေအနေကတော့ အာရုံကြောရောဂါလည်းရှိသလို နောက်ပြီးတော့ တိုက်ဖွိုက်လိုရောဂါမျိုး ပေါ့နော် ခဏခဏဖျားတယ်ဆိုတဲ့ အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ရောဂါဖြစ်တယ်။ အဲဒါက ဆေးရုံက ဆင်းသွားပြီးပြီ။ အခုက ဘားအံဆေးရုံက ဆရာဝန်ကိုယ်တိုင် လိုအပ်တဲ့ကုသမှုတွေ ထောင်ထဲမှာဆက်လုပ်ပေးနေတယ်”

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ပြောဆိုလာတာ မတွေ့ရ သေးပါဘူး။

ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်ကို စစ်တပ်အာဏာသိမ်းတဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ မနက်အစောပိုင်းမှာ ဘားအံမြို့ ဝန်ကြီးချုပ်နေအိမ်မှာ စစ်တပ်က ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့တာပါ။ အဲဒီနောက် စစ်ကောင်စီက စွပ်စွဲတဲ့ အမှုပေါင်း ၇ မှုအတွက် ထောင်ဒဏ် နှစ်ပေါင်း ၈၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ အဲဒီထောင် ဒဏ်တွေရဲ့ ထက်ဝက်ကို စစ်ကောင်စီက ပြန်လျှော့ပေးလိုက်တာကြောင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၄၀ ဆက်လက်ကျခံနေရတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်ဟာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီ ရဲ့ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀၊ ၂၀၁၅ နဲ့ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲသုံးကြိမ် အနိုင်ရခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ လက်ရှိ အချိန်မှာ၊ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ နိုင်ငံရေးစိန်ခေါ်ချက်တွေ အမြောက်အမြား ရှိနေ သလို၊ စစ်ရေးအရလက်လွှတ်ဆုံးရှုံးရမှုတချို့လည်း ခပ်စိပ်စိပ်ကြုံတွေ့နေကြရပါတယ်။ တော်လှန်ရေးရဲ့ သဘောဟာ အနိမ့်အမြင့် အတက်အကျတွေ ရှိတတ်သလို၊ ရှေ့နှစ်လှမ်းတိုး နောက်တစ်လှမ်း ဆုတ်ရတဲ့ ဖြစ်စဉ်မျိုးတွေလည်း ရှိတတ်ကြောင်းပြောကြားလိုပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ မြေပြင်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိပကတိတွေကို လျစ်လျှူရှုလို့ မရသလို ကျွန်တော်တို့ အားလုံးမျှော်လင့်တဲ့ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ကိုလည်း မျက်ခြေပြတ်လို့ မရဘူးလို့ ပြောချင်ပါတယ်”

NUG ယာယီသမ္မတအပြင် NUG ဝန်ကြီးချုပ် မန်းဝင်းခိုင်သန်းနဲ့ NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရည်မွန်တို့ကလည်း စစ်ရေးအရသိမ်းပိုက်ထားတဲ့မြို့တချို့ကို ယာယီစွန့်လွှတ်ခဲ့ရကြောင်း PDF ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း မိန့်ခွန်းနဲ့ သဝဏ်လွှာတွေမှာ အသီးသီးထည့်သွင်းပြောဆိုကြပါတယ်။

ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) အနေနဲ့ ၅ နှစ်အတွင်းရရှိခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာနဲ့အတွေ့အကြုံတွေကို ယူပြီး ပိုကောင်းတဲ့ မဟာဗျူဟာတွေ၊ ပိုမိုသာလွန်တဲ့ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုနဲ့ တော်လှန်ရေးအောင်မြင်တဲ့အထိ ကျော်ဖြတ်ဖို့အတွက်လည်း NUG က တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။

ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ကို စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီး သုံးလအကြာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့ မှာ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စစ်တပ်ရဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုတွေကနေကာကွယ်ဖို့၊ ပြည်တွင်းစစ်ချုပ်ငြိမ်း ဖို့နဲ့ ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းနိုင်ဖို့ ရှေ့ပြေးအမြုတေအဖြစ် ပါဝင်ရေးတို့အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာဖြစ်ကြောင်း NUG က ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံး ထားပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးကြဖို့နဲ့ PDF တွေ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ဖို့ဆိုပြီး ဖိတ်ခေါ်ထားသလို တစ်ဘက်မှာလည်း PDF စိုးမိုးနယ်မြေတွေအကို အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်နေပါတယ်။

PDF တပ်ဖွဲ့တွေ စိုးမိုးထိန်းချုပ်ခဲ့တဲ့ မန္တလေးတိုင်း မတ္တရာ၊ စဉ့်ကူးနဲ့ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တို့ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းမှာ စစ်တပ်က ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး လက်ရှိမှာလဲ မြင်းခြံခရိုင်က ရွာတွေကို မီးရှို့ပြီး နယ်မြေထိမ်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။

ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အသစ်တက်လာပြီး ဧပြီလထဲမှာ စစ်ကြောင်းထိုးတာ ပိုများလာတယ်လို့ မြင်းခြံမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အခု ဒီရွေးကောက်ပွဲလည်းပြီးသွားရော ကာချုပ်အသစ်လည်းတက်လာရော စစ်ကြောင်းထိုးတာတွေက မတရားကြီးကို ပိုဆိုးလာတယ်။ ကျေးရွာပြည်သူလူထုလည်း အတိဒုက္ခပိုရောက်တယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင်က တစ်လနှစ်လလောက်က Air Strikes လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုတော်တော်ကိုနည်းတယ်။ အခုရွေးကောက်ပွဲလည်းပြီးသွားရော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာတွေ လေယာဉ်ပျံသန်းမှုတွေလည်း အကြိမ်ရေပိုများလာတယ်”

ဧပြီလထဲမှာ ရွာပေါင်း ၂၀ ထက်မနည်း မီးရှို့ခံရပြီး နေအိမ်ထောင်နဲ့ချီပြာကျသွားတယ်လို့ပြောကြပါတယ်။

မီးရှို့ခံရတဲ့ရွာထဲမှာ ပြည်တော်သာရွာ၊ ရှားကုန်းရွာ၊ ထိန်ပင်ရွာ၊ ရွာသစ်ရွာ၊ တလုပ်မြို့ ၊အိုင်းမရွာ၊ ကျောက်ဖြူ ကန်ရွာ၊ တူရွင်းဘို့ရွာ၊ ကျီးပင်ကန်ရွာ၊ ယုန်ထိုးစွယ်ရွာ၊ ဆိတ်ကုန်းရွာ၊ ကန်စွယ်ရွာနဲ့ ပျိုးကန်ရွာတို့ ပါတယ်လို့သိရပါတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည် သောင်းနဲ့ချီရှိနေပြီး သူတို့အတွက် အရေးပေါ်စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ ဆေးဝါးတွေ လိုအပ်နေပါတယ်။

စစ်တပ်နဲ့ ပျူစောထီးအင်အား တစ်ထောင်လောက်က မြင်းခြံမြို့ပတ်လည်ကို ဖြန့်ခွဲပြီး ထိုးစစ်ဆင်သလို၊ မြင်းခြံ-ညောင်ဦး လမ်း၊ မြင်းခြံ-တလုပ် လမ်းတွေကနေစစ်ကြောင်းထိုးပြီး နွားထိုးကြီးဘက်ကနေ လက်နက် ကြီးတွေနဲ့ ပစ်တယ်လို့ပြောကြပါတယ်။

မေလ ၁ ရက်နေ့မှာလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မြောင်မြို့နယ်အစပ်မှာရှိတဲ့ရွာတွေကို စစ်တပ်ကစစ်ကြောင်းထိုးပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေးက မြင်းခြံမြို့နယ် ဆင်ချောင်းရွာကို မီးရှို့လို့ အိမ် ၆၀ နီးပါးပြာကျသွားတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

မြင်းခြံခရိုင်ထဲမှာ တစ်ရက်ကို တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ် ခုနစ်စင်းလောက် ဖြတ်ပျံနေတယ်လို့လည်း ပြောကြပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့က ငါန်းဇွန်မြို့နယ် နတ်ကြီးရွာက ရှင်လောင်းလှည့်နေတဲ့ လူတန်းကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တာကြောင့် ၁၅ နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“နတ်ကြီးရွာကို ဂျက်ဖိုက်တာနဲ့ ဗုံး ၂ လုံးကြဲသွားတာ။ ဗုံးကြဲတာက ရွာအနောက်ဘက်ခြမ်းကို ကြဲတာ နေအိမ်ငါးလုံးပျက်စီးတယ်။ ဗုံးကြဲပြီးတဲ့အချိန်ကျမှ လူစုစုမြင်လို့လားမသိဘူး အလှူရှင်လောင်းလှည့်နေတဲ့ အလှည့်က ရွာအရှေ့ပိုင်းမှာလှည့်နေတာဆိုတော့ အဲဒီလှည့်နေတဲ့ ရှင်လောင်းအလှည့်တန်းကို ရောကတ်နဲ့ ပြန်ထုတာ။ ရောကတ်နဲ့ပြန်ထုတာက ၁၅ နှစ် ကောင်မလေးတစ်ဦးသေတယ်။ ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရတယ်။ ၁၇ ဦးထဲမှာ ၅ ဦးကကျတော့ ကလေးငယ်တွေ။”

ဒဏ်ရာရတဲ့ ၁၇ ဦးမှာ အမျိုးသမီး ၁၁ ဦးနဲ့ အမျိုးသား ၆ ဦးဖြစ်ပြီး၊ အသက် ၁၆ နှစ်အောက် ကလေး ၅ ဦး၊ အသက် ၃၀ နဲ့ ၆၅ နှစ်ကြား ၁၂ ဦး ပါဝင်ပြီး ရွာအရှေ့ခြမ်းက ရှင်လောင်းလှည့်နေတဲ့ လူတန်းကို ဦးတည် တိုက်ခိုက်တာလို့ ပြောပါတယ်။

တောင်သာမြို့နယ်ထဲမှာလည်း ဧပြီလအတွင်းမှာ သံဘို၊ တပေါင်းရွာမ၊ ရွှေစမ်းချောင်း(ခ)မဲတော ရွာသုံးရွာက အိမ်ခြေ ၃၀၀ လောက်မီးရှို့ခံရပြီး စစ်ဘေးဒုက္ခသည် ၄၇၀၀ လောက်ရှိနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

မန္တလေးတိုင်းထဲမှာဆိုရင် အရင်က ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်တွေအားကောင်းခဲ့တဲ့ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်ထဲက မတ္တရာ၊ စဉ့်ကူး၊ သပိတ်ကျင်းနဲ့ မိုးကုတ်မြို့နယ်တွေကို စစ်တပ်က နယ်​မြေစိုးမိုးထိန်းချုပ်ပြီး​နောက် မြင်းခြံခရိုင်ကိုပါ ရရှိဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့ တောင်သာဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ မန္တလေးတိုင်းထဲမှာ မြင်းခြံခရိုင်က စစ်ရေးအမြင့်ဆုံး အရှိန်ရှိတာဆိုတော့ တစ်ခရိုင်လုံးအပေါ်မှာ စစ်ရေး လွှမ်းမိုးမှု သူတို့ ကြိုးစားတာပေါ့နော်။ မြင်းခြံခရိုင်က တောင်ဘက်ကြည့်ရင်လည်း မိတ္ထီလာ ၉၉ တပ်မ ရှိသလို မြောက်မှာရှိရင်လည်း ပခုက္ကူဘက်က ၁၀၁ ရှိ တယ်ပေါ့၊ ပြီးလို့ရှိရင် မြင်းခြံ ခမရ ၁၅ ပေါ့။ ကျောက်ပန်း တောင်း ဒရုန်းတပ် ဒါတွေကြားထဲမှာ တည်ရှိနေတာဖြစ်လို့ စစ်ရေးနယ်မြေအရ မန္တလေးဒေသမှာ သူတို့ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်ကို သူတို့ရရှိတယ်လို့ ပြောလို့ရတာပေါ့။ အဲတော့ မြင်းခြံခရိုင်ကိုလည်း ရဖို့အတွက် သူတို့ ကြိုးစားနေတာပေါ့ဗျာ”

ဒီဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်ကသတင်းထုတ်ပြန်တာမတွေ့ရပါဘူး။

မြင်းခြံခရိုင်ဟာ တော်လှန်ရေးအားကောင်းတဲ့ မကွေးတိုင်း ပခုက္ကူခရိုင်နဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း မြောင်၊ မြင်းမူမြို့နယ် တွေနဲ့ နယ်မြေချင်းထိစပ်နေပြီး မန္တလေးမြို့ကိုသွားတဲ့လမ်းကြောင်းမှာတည်ရှိနေတာကြောင့် အရေးပါတဲ့ ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ CHRO က တင်ပြထားတဲ့ စစ်တပ်ကျူးလွန်တဲ့အမှုတွေထဲမှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို အုပ်စုဖွဲ့ အဓမ္မပြုကျင့်တာ၊ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးနဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ရှစ်ဦးကို လက်ပြန်ကြိုးတုပ်ပြီး သတ်ဖြတ်တာ၊ ခရစ်ယာန်သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးနဲ့ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင် သုံးဦးကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သတ်ဖြတ်တာ၊ စစ်လက်နက်အင်အား အလွန်အကျွံသုံးပြီး စစ်ဘက် အရပ်ဘက် မခွဲခြားဘဲ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေနဲ့ အရပ်သားတွေ သေဆုံးရတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

ဒီအမှုတွဲကို CHRO က ပြီးခဲ့တဲ့ ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်နေ့မှာ တီမောလက်စ်တေအစိုးရရဲ့ တရားရေးဌာနဆီ တင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့မှာ လက်ခံလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

CHRO ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆလိုင်းမန်ဟရဲလျန်က အခုကတော့ တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံရဲ့ တရားရေးဌာနက ဒီအမှုတွေကို စတင်စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့အတွက် တရားရုံးကို လွှဲပေးလိုက်တာလို့ ပြောပါတယ်။

“ဒီအဆင့်က ကျွန်တော်တို့တင်တဲ့အမှုကို တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံမှာ စီစစ်ပြီး အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့အတွက် သူတို့နိုင်ငံရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ ညီပါတယ်ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြတာပေါ့။ အခု ဒီတရားရုံးက ကျွန်တော်တို့တင်တဲ့အမှုတွေကို သီးခြားလွတ်လပ်စွာနဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီလို့ ယူဆလို့ရတယ်။ ဒါက တိုးတက်မှုတစ်ခုဖြစ်တယ်”

ချင်းပြည်နယ်မှာ စစ်တပ်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့အမှုတွေအတွက် တာဝန်ရှိသူတွေအဖြစ် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်အပါအဝင် စစ်တပ်အရာရှိ ၁၄ ဦးကို အရေးယူဖို့ ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ CHRO က အမှုဖွင့်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာစစ်ကော်မရှင်ဘက်ကတော့ တီမောနိုင်ငံက ဒီအမှုကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ရက်နေ့က လက်ခံလိုက်တဲ့အပေါ် အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှာရှိတဲ့ တီမောသံရုံးတာဝန်ခံကို မြန်မာပြည်တွင်းကနေ အပြီးတိုင်ထွက်ခွာဖို့ သတိပေးခဲ့ပါတယ်။

သေဆုံးခဲ့သူတွေထဲမှာ ခုနှစ်ဦးက ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရတာ ဖြစ်ပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသူ ၂၅ ဦးအပါဝင် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ငါးဦး အားလုံး ၃၇ ဦး၊ ဒီကိန်းဂဏန်းတွေဟာ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ အချက်အလက်တွေသာဖြစ်ပြီး တကယ့်လက်တွေ့မှာ သေဆုံးမှုနှုန်းက ပိုများနိုင်တယ်လို့ AAPP က ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဧပြီလ တစ်လအတွင်း သေဆုံးခဲ့သူ ၁၂၀ ဦးကိုလည်း အတည်ပြုနိုင်ဖို့ AAPP က ကြိုးစားနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

AAPP ရဲ့ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဦးတိတ်နိုင်က စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် သမ္မတဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း သတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ပြည်သူတွေ ပိုများလာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

“စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ အခုလက်ရှိစစ်တပ်က ခေါင်းဆောင်တွေက ရက် ၁၀၀ အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မယ်လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မှာက စာသင်ကျောင်းတွေ၊ ဆေးရုံတွေနဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေကို လေယာဉ်တွေနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေပြီး ကလေးတွေနဲ့ အမျိုးသမီးတွေကိုပါ မရှောင် ပြည်သူတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုတွေ ပိုလုပ်ပြီး သတ်ဖြတ်နေတယ်၊ပြောချင်တာက ဗုံးကြဲသတ်ဖြတ်မှုတွေက အရင်က ပိုဆိုးလာတယ်။”

(AAPP)

အခုလိုလုပ်ရပ်တွေဟာ စစ်ရာဇဝတ်မှုနဲ့ လူသားဖြစ်တည်မှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေသာ ဖြစ်ကြောင်း AAPP ပြောဆိုပြီး အဲဒီအပေါ် အာဆီယံနိုင်ငံတွေအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝန်းက စစ်တပ်ရဲ့ အကြမ်းဖက်တွေကို ရပ်တန့်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးကြဖို့ အရေးကြီးတယ်လို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းလိုက်တဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့ကစပြီး အခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ နေ့အထိ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ ပြည်သူစုစုပေါင်း ၈၀၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး သီးခြားစာရင်းပြုစု ထားတဲ့ အတည်ပြုဖို့လိုအပ်နေတဲ့ အမည်စုံစမ်းဆဲ သတ်ဖြတ်ခံရသူက ၄၈၀၀ ရှိတယ်လို့ AAPP က ဆိုပါတယ်။

ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အလုပ်သမားသက်သေခံ (OWIC) ကတ်ပြားရှိပေမယ့် လိုအပ်ချက်တွေ မပြည့်စုံလို့ ပြန်တင်ပြရမယ်ဆိုတဲ့အကြောင်းပြချက်နဲ့ ပယ်ချနေတာများတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပယ်ချခံလိုက်တဲ့အလုပ်သမားတွေဟာ စပ်တပ်လက်အောက်ခံအဖွဲ့က အမျိုးမျိုးထုတ်ပြန်နေတဲ့ ကာလစည်းကမ်းသတ်မှတ်တွေကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်အခြေစိုက် ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အေဂျင်စီတွေက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ ပယ်ချခံလိုက်တဲ့အလုပ်သမားအများဆုံးကတော့ OWICကတ် မှာပါတဲ့ အလုပ်နဲ့ ခွင့်စာမှာပါတဲ့ လုပ်ငန်းမတူကြလို့ ပြန်ထွက်ခွါခွင့်ကို ပယ်လိုက်တာများပါတယ်။ စည်းကမ်းချက်တွေ၊သတ်မှတ်ချက်တွေ တစ်လတစ်မျိုးထုတ်နေတဲ့ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွေနဲ့ မညီလို့ ပယ်ချလိုက်တာတွေလည်းရှိတယ်။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် အဲဒီအဟန့်အတားတွေကို ငွေထုတ်နဲ့ဖွင့်နိုင်ရင် သူတို့လိုအပ်ပါတယ်ဆိုတဲ့ သတ်မှတ်ချက်တွေ၊အထောက်အထားတွေ မလိုတော့ဘူး၊ ထွက်လို့ရတယ်ဗျာ၊ မရဘူးဆိုတာ သူတို့တွေရဲ့လက်ထဲမှာပဲ”

ပြည်ပရောက် အလုပ်သမားတွေ လုပ်အားခ ရငွေရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင် ငွေပြန်မလွှဲတဲ့အတွက် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အေဂျင်စီတွေပါ လိုင်စင်ပိတ်သိမ်းခံရတာရှိသလို ပြန်လာတဲ့အလုပ်သမားတွေလည်း ပြန်ထွက်ခွင့်မရတော့တာတွေရှိတယ်လို့ ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အေဂျင်စီတွေကပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ အသေးစိတ်သိနိုင်ဖို့ စစ်ကောင်စီရဲ့ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမဲ့ လက်ခံဖြေဆိုတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဒါပေမယ့် ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၂၈ နေ့ကတော့ ပြည်ပရောက် မြန်မာအလုပ်သမားတွေအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လာတဲ့အခါ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတွေမှာရှိတဲ့ မြန်မာသံရုံးနဲ့ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးတွေကနေ ထောက်ခံစာ မဖြစ်မနေ ထုတ်ယူခဲ့ရမှာဖြစ်တယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ လက်အောက်ခံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ပြည်ပရောက် အလုပ်သမားတွေရဲ့ လုပ်ခလစာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင်လမ်းကြောင်းက မလွှဲရင် ပြည်ပထွက်ခွါဖို့အတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် သက်တမ်းတိုးပေးမှာ မဟုတ်သလို ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အလုပ်သမားသက်သေခံ (OWIC) ကတ်လည်း ထုတ်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ နေ့ကတည်းက စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ လက်အောက်ခံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် “သမ္မတ” ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကတော့ မြန်မာပြည်က အလုပ်သမားတွေဟာ ပြည်ပကို သွားပြီး အလုပ်လုပ်တာထက် ပြည်တွင်းမှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်တာက ဘဝလုံခြုံမှုနဲ့ တိုးတက်နိုင်တဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေ ရှိတယ်လို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားနေ့က ထည့်သွင်းပြောဆိုထာားပါတယ်။

ဘုံတောင်၊ သာစည်၊ ကျောက်ကြီးတောင်ရွာသစ်၊ ငွေတောင်၊ ဗဟန်း၊ သစ်အယ်တောင်စတဲ့ ကျေးရွာတွေမှာ နေထိုင်တဲ့ အရပ်သားတွေဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၂၇ ရက်ကနေ စစ်တပ်ရဲ့လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီး အန္တရာယ်ကြောင့် လွတ်ကင်းရာနေရာတွေကို ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရပြီး ဒီနေ့အထိ နေရပ် မပြန်နိုင် သေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်ရှိမှာတော့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေဟာ တောင်ငူ၊ ရေတာရှည်၊ ဆွာနဲ့လိပ်သိုမြို့ပေါ်က ဘာသာရေး အဆောက်အအုံ တွေမှာ ခိုလှုံနေရပြီး စားရေးသောက်ရေးခက်ခဲနေတယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည် အရေးကူညီနေသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အဝတ်တစ်ထည်ကိုယ်တစ်ခုနဲ့ ပြေးခဲ့ရတော့ မှတ်ပုံတင်တောင်မပါလာတဲ့ သူတွေရှိတယ်။ လူတိုင်းက မသေရင်ပြီးရောဆိုပြီး ခါးဝတ်ခါးစားတွေနဲ့ပဲ ထွက်လာကြတော့ ရက်ကြာလာတော့ စားရေးသောက်ရေးက ခက်ခဲလာတယ်။ အခုကစစ်ဘေးဒုက္ခသည်က တအားများလာတော့လေ လိုအပ်ချက်တွေပိုများလာတဲ့ သဘောပေါ့။ အမျိုးသမီးတွေအတွက်ဆို တစ်ကိုယ်ရည်သုံးပစ္စည်းတွေလည်း လိုတာပေါ့နော်၊ တခြားကုန်ခြောက်ကုန်ခြမ်းတွေလည်း လိုတယ်”

မေလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက သံတောင်ကြီးမြောက်ပိုင်းကျေးရွာတွေကို စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်နေတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေ ပြန်ထွက်သွားပေမဲ့ အသေခံဒရုန်း(FPV)တွေနဲ့ ဆက်လက်ဗုံးကြဲနေတာကြောင့် ဒေသခံအများစုဟာ နေရပ်မပြန်ရဲကြသေးဘူးလို့ သူက ဆိုပါတယ်။

ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရတဲ့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေအထဲမှာ အသက်အရွယ်ကြီးသူတွေ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်နဲ့ ကလေးသူငယ်တွေလည်းပါဝင်နေပြီး ရာသီဥတုဥတူပူပြင်းတာကြောင့် အရေးပေါ်ဆေးဝါးတချို့လည်း လိုအပ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်အရေး ကူညီနေသူတွေရဲ့ကောက်ယူထားတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ဧပြီလတစ်လအထဲမှာပဲ သံတောင်ကြီးနယ်ကို လေကြောင်းကနေ နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၂၀ ကျော်သေဆုံးကာ ၂၀ ထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးရုံး (UNOCHA)ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်ရေးပဋိပက္ခတွေကြား ပြည်တွင်းနေရပ်ရွှေ့ပြောင်းရသူ (၃.၆) သုံးသန်းကျော် ရှိနေပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကထက်စာရင် သုံးဆမြင့်တက်လာတယ်လို့ တွေ့ရပါတယ်။

သတင်းမီဒီယာသမားတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အလုပ်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး တရားလက်လွတ် ဖမ်းဆီးခံရတာ၊ အကျဉ်းချခံရ တာ၊ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရတာ၊ သတ်ဖြတ်ခံရတာ အပါအဝင် ပြင်းထန်တဲ့ တားမြစ်ချက်တွေ၊ ဘေးန္တရာယ်တွေကို ရင်ဆိုင်နေရဆဲပဲလို့ IIMM က ဖော်ပြပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေအရ ကြီးလေးတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေဖြစ်ပြီး IIMM က ဆက်လက် စုံစမ်းနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်တပ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက သတင်းသမား ၂၂၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး အဲဒီထဲက သတင်းသမား ၄၇ ဦးဟာ ဒီနေ့အထိ ချုပ်နှောင်ခံထားရတယ်လို့ မတ်လ ၃ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဗြိတိန်သံရုံးက ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ သတင်းသမားတွေအားလုံး ချက်ချင်းပြန်လွှတ်ပေးဖို့အတွက်လည်း ဗြိန်တိန်သံရုံးက တိုက်တွန်းပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စာနယ်ဇင်းလွပ်လပ်ခွင့်အခြေအနေဟာ နှစ်စဉ်ဆိုးဝါးလားပြီး သတင်းထောက်တွေကို နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ်ချမှတ်တာအပြင် သတင်းမီဒီယာလိုင်စင်တွေ ဆက်လက်ပိတ်သိမ်းခံနေရတယ်လို့လည်း လွတ်လပ်သော မြန်မာသတင်းမီဒီယာကောင်စီ (IPCM) ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနဲ့ ဧပြီလအတွင်းမှာ ရွှေဖီမြေ၊ Chin World၊ Khonumthung နဲ့ မျက်မှောက်ခေတ် စတဲ့ သတင်းဌာန ၄ ခု ပိတ်သိမ်းခံခဲ့ရရပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေဟာ မြန်မာပြည်တွင်းက သတင်းသမားတွေလုံခြုံရေးအတွက် နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတာလို့ အမျိုးသမီးသတင်းထောက် တစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဒီအလုပ်လုပ်တာဆိုတော့ အာဏာသိမ်းတဲ့ ဒီတစ်လျှောက်လုံးကတော့ စိုးရိမ်နေရတာပဲ။ ကိုယ်တွေက ပြည်တွင်းမှာဆိုတော့ တချို့သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ဆက်သွယ်ပြီးရင်လည်း အဲဒီကတဆင့် ပြန်ပြီးတော့ နောက်ယောင်ခံ လိုက်လာတာမျိုးတွေရှိမှာလည်း စိုးရိမ်တာရှိတယ်။။ အရင်က ဖုန်းဆင်းကတ်တွေ မှတ်ပုံတင်ရတာယ်။ အခု ဖုန်းဟန်းဆက်တွေကိုပါ မှတ်ပုံတင်ရတော့ နောက်ယောင်ခံလိုက်ဖို့ ပိုလွယ်သွားပြီ။ ဘယ်လောက် သိုသိုသိပ်သိပ်နေနေ သူတို့လက်ခုပ်ထဲ အလိုလို ရောက်လာတာပေါ့။ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ ပတ်သက်ရင် ပိုကောင်းလာတာမရှိဘူး ပိုဆိုးလာတာပဲ ရှိတယ်။ ကိုယ့်အလုပ်ကိုယ်လုပ်ရင်း နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အဖမ်းအမခံရအောင် ဘယ်လိုနေနေရမလဲပဲ တွေးနေရတယ်”

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်က (Antonio Guterres) ကလည်း ကမ္ဘာအနှံ့က သတင်းမီဒီယာသမားတွေဟာ စိုးရိမ်ရတဲ့ အန္တရာယ်မျိုးစုံကို ကြုံနေကြရပြီး သတင်းလွတ်ခွင့်ဟာ လည်း တစ်ခါမှ မကြုံဘူးလောက်အောင် အကျပ်အတည်းတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ မေလ ၃ ရက်နေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့မှာ ပြောဆိုပါတယ်။

ကမ္ဘာပေါ်က သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အခြေအနေဟာ ၂၅ နှစ်အတွင်း အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ကို ထိုးကျနေပြီး မြန်မာ နိုင်ငံဟာ အာဆီယံ ၁၁ နိုင်ငံမှာ ကွန်မြူနစ် ဗီယက်နမ်ပြီးရင် အဆိုးဝါးဆုံးအဆင့်မှာရှိပြီး ကမ္ဘာ့အဆင့်မှာ အဆင့် ၁၆၆ နဲ့ ၁၄ နိုင်ငံမြောက် အနိမ့်ကျဆုံးနိုင်ငံအဖြစ် ရောက်ရှိနေတယ်လို့ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့ RSF က ဧပြီ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ရှေ့နေတွေအနေနဲ့ လူချင်းတွေ့ခွင့်ရမလား ဒါမှမဟုတ် အရင်အတိုင်း တွေ့ခွင့်မရဘဲ အာဏာပိုင်တွေက တဆင့် ပစ္စည်းစာအုပ်ပေးရမလားဆိုတာ အခုထိ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါဘူးလို့ဆိုပါတယ်။

အသက် ၈၀ ကျော်အရွယ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ စစ်ကောင်စီ စွပ်စွဲထားတဲ့ အမှု ၁၉ မှုအတွက် ထောင် ၃၃ နှစ် ကျခံခဲ့ရပြီး လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် တချို့ ရခဲ့တာကြောင် ထောင်ဒဏ် ၁၉ နှစ်နီးပါး ဆက်လက်ကျခံရဖို့ ရှိနေပါတယ်။

အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လျှို့ဝှက်နေရာမှာ ဖမ်းဆီး ထားရကနေ တည်နေရာမဖော်ပြတဲ့ နောက်ထပ်တစ်နေရာကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တယ်လို့ ကြေညာတာဟာ နိုင်ငံရေးအပြုသဘောဆောင်တဲ့ လမ်းစကို ချဉ်းကပ်တာမဟုတ်ဘဲ လှည့်စားချက်သာ ဖြစ်တယ်လို့ မေလ ၃ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

မေလ ၁ ရက်နေ့က နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော် အကျဉ်းထောင် ကနေ သတ်မှတ်ထားတဲ့ သီးသန့် နေအိမ်ကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး ကျန်ရှိနေတဲ့ ပြစ်ဒဏ်တွေ ကျခံဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

လူသားချင်းစာနာထောာက်ထားမှုကိုအလေးထားပြီး ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၅၄၁၊ ပုဒ်မခွဲ ၁ အရ ပြောင်းရွှေ့ပေးတာလို့ဆိုပါတယ်။ သတ်မှတ်ထားတဲ့နေအိမ်လို့ ဆိုပေမဲ့ ဘယ်မြို့က ဘယ်နေအိမ်ကို ပြောင်းရွေ့ အကျဥ်းချထားသလဲဆိုတာ အတိအကျကို ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ‌ဖော်ပြမထားပါဘူး။

အာဏာသိမ်းကာလ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဖမ်းဆီးစွပ်စွဲခဲ့တဲ့ အမှုတွေထဲက နောက်ဆုံး လက်ကျန် အမှုတွေကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက် အမိန့်ချတဲ့နေ့ နောက်ပိုင်းကစပြီး ရှေ့နေအဖွဲ့နဲ့ လုံး၀ တွေ့ဆုံခွင့် မရတော့သလို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း အဆက်သွယ်ဖြတ်ခံထားရတာပါ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ရဲ့ ရှေ့နေအဖွဲ့က လူချင်းတွေ့ခွင့်ရဖို့ အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ အာဏာပိုင်တွေက ခွင့်ပြုခဲ့တာ မရှိပါဘူး။

တချိန်ထဲမှာလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်‌ ပြောင်းရွှေ့တဲ့ သတင်းတွေကို EU က ကြားသိရပြီး သူရဲ့ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာကောင်းမွန်စေဖို့ နဲ့ မိသားစု၊ ရှေ့နေတွေနဲ့ ပုံမှန်တွေ့ဆုံခွင့်ပေးဖို့လည်း တောင်းဆိုကြောင်း EU နိုင်ငံခြားရေးနဲ့ လုံခြုံရေး မူဝါဒ ဆိုင်ရာပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Anitta Hipper က မေလ ၃ ရက်နေ့မှာ တောင်းဆိုလိုက်ပါတယ်။

အလားတူ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတားရက်စ်ကလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းတာကို သိရှိရကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မတရားဖမ်းဆီးအကျဥ်းချခံနေရတဲ့ အကျဥ်းသားအားလုံး ချွင်းချက်မရှိ အမြန်ဆုံး လွှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ ဒု ပြောရေးဆိုခွင့် ရှိသူက မေလ ၁ ရက်နေ့က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မေလ ၁ ရက်နေ့က နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော် အကျဉ်းထောင်ကနေ သတ်မှတ်ထားတဲ့ သီးသန့် နေအိမ်ကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး ကျန်ရှိနေတဲ့ ပြစ်ဒဏ်တွေ ကျခံဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

လူသားချင်းစာနာထောာက်ထားမှုကိုအလေးထားပြီး ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၅၄၁၊ ပုဒ်မခွဲ ၁ အရ ပြောင်းရွှေ့ပေးတာလို့ဆိုပါတယ်။ သတ်မှတ်ထားတဲ့နေအိမ်လို့ ဆိုပေမဲ့ ဘယ်မြို့က ဘယ်နေအိမ်ကို ပြောင်းရွေ့ အကျဥ်းချထားသလဲဆိုတာ အတိအကျကို ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ‌ဖော်ပြမထားပါဘူး။

အာဏာသိမ်းကာလ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဖမ်းဆီးစွပ်စွဲခဲ့တဲ့ အမှုတွေထဲက နောက်ဆုံး လက်ကျန် အမှုတွေကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက် အမိန့်ချတဲ့နေ့ နောက်ပိုင်းကစပြီး ရှေ့နေအဖွဲ့နဲ့ လုံး၀ တွေ့ဆုံခွင့် မရတော့သလို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း အဆက်သွယ်ဖြတ်ခံထားရတာပါ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ရှေ့နေအဖွဲ့က လူချင်းတွေ့ခွင့်ရဖို့ အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ အာဏာပိုင်တွေက ခွင့်ပြုခဲ့တာ မရှိပါဘူး။

အဲဒီအထဲမှာ နိုင်ငံရေးအရဆန့်ကျင်တဲ့အမှုတွေအပြင် သတင်းမီဒီယာနဲ့ စာနယ်ဇင်းလောကကိုလည်းထည့်သွင်းထားသလို အွန်လိုင်းကနေဝေဖန်ရေးသားတဲ့သူတွေကိုဖမ်းတဲ့အခါလည်း စစ်ခုံရုံးကပဲအမိန့်ချမယ်ဆိုတာတွေ့ရပါတယ်။

ဒါကြောင့် မီဒီယာလောကအတွက် ပိုပြီးကျပ်တည်းလာနိုင်တယ်လို့ ၂ နှစ်လောက်တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရဘူးတဲ့ မြန်မာပို့စ်သတင်းဌာနအယ်ဒီတာချုပ် ကိုသန်းထိုက်သူက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အာဏာရှင်ဟောင်းဦးသန်းရွှေထက်တောင်မှ လက်စောင်းထက်တယ်ပြောနေတဲ့ မင်းအောင်လှိုင်လက်ထက်မှာ ကျွန်တော်တို့ သတင်းမီဒီယာလောကသားတွေနဲ့ စာနယ်ဇင်းလောကသားတွေအတွက်ကတော့ ပိုပြီးတော့ကျပ်တည်းလာဖို့ပဲရှိတယ်။ အရပ်ဘက်တရားရုံးမှာပဲစီရင် စီရင် ၊ စစ်ခုံရုံးမှာပဲအမိန့်ချချ ဘာမှ ထူးလာစရာမရှိဘူး။ ပိုပြီးတော့အကျပ်တည်းတွေရင်ဆိုင်ရဖို့ပဲ ရှိနေပါတယ်”

ဒီအခြေအနေအရ သတင်းမီဒီယာမှာတာဝန်ယူထားရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေအနေနဲ့ ကိုယ့်ဆီမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ သတင်းသမားအငယ်တွေကို အပြည့်အဝအကာအကွယ်ပေးဖို့ သူကတိုက်တွန်းပါတယ်။

စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ၄၁၃ (ခ) အရကျင့်သုံးတာလို့ ကြေညာချက်မှာပြထားတဲ့အတွက် ဒီဖွဲ့စည်းပုံရှိနေသမျှ သတင်းနဲ့စာနယ်ဇင်းလောက ကသူတွေရော ပြည်သူတွေပါ တရားမျှတမှုရမှာမဟုတ်ဘူးလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“စစ်ခုံရုံးရဲ့သဘောတရားကတော့ စစ်ခုံရုံးကို ဦးဆောင်တဲ့သူက ဒါဆိုဒါ၊ ဒီအမိန့်ကိုချမယ်၊ တရားစွဲခံလိုက်ရတဲ့ သတင်းသမားက လျှောက်လဲချက်ပေးမယ်ဆိုရင်တောင်မှ သူတို့ခွင့်ပြု ချက်ပါမှရမယ် ကန့်သတ်ထားတဲ့ ဥပဒေတွေရှိတယ်ပေါ့လေ၊ အဲဒီအတွက်သူတို့သည် ကန့်သတ်ထားတဲ့နေရာမျိုးမှာပဲ သတင်းသမားတွေကို တရားစွဲတာ၊ ထောင်ချတာ၊ နောက်ဆုံးသူတို့ပြောသလိုဆို သေဒဏ်ပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေအထိ အမိန့်ချလို့ရတယ်ပေါ့လေ”

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်ခုံရုံးနဲ့ဖြစ်ဖြစ် အရပ်ဖက်တရားးရုံးကပဲဖြစ်ဖြစ် ဆုံးဖြတ်တာတွေ မကွာဘူးလို့ လုံခြုံရေးအရအမည်မဖော်လိုတဲ့ ရှေ့နေတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ကြေညာတဲ့နေရာတွေမှာ စီရင်ဆုံးဖြတ်တာတွေနဲ့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်မကြေညာတဲ့နေရာတွေမှာ စီရင်ဆုံးဖြတ်တာနဲ့ သိပ်မကွာဘူး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေးယန္တရားတစ်ခုလုံးက စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်မှာ ရောက်သွားပြီးဖြစ်တဲ့အတွက် စီရင်ဆုံးဖြတ်တဲ့ကိစ္စက သိပ်ပြီးတော့မကွာဘူးလို့ ပြောလို့ရပါတယ်ဗျ “

၂၀၂၁ ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မေလအထိ အဖမ်းခံခဲ့ရတဲ့သတင်းမီဒီယာသမား (၂၀၀) ကျော်ရှိခဲ့ပြီး၊ သတင်းသမား (၇) ဦး သေဆုံးခဲ့ရသလို၊ ဒီနေ့အထိ သတင်းမီဒီယာသမားအနည်းဆုံး (၁၉) ဦး ဆက်ပြီး ဖမ်းဆီးထောင်ချခံထားရတယ်လို့ လွတ်လပ်သောမြန်မာသတင်းမီဒီယာကောင်စီ (IPCM) က ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၁၆ နေ့က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ကိုပိုင်စိုးဟာ ဧရာ၀တီတိုင်း ပုသိမ်မြို့က လူထုဆန္ဒပြပွဲတွေကို ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းဖို့ အမိန့်ပေးခံခဲ့ရတဲ့အတွက် လူထုဘက်ကရပ်တည်ပြီး CDM ဆိုတဲ့ အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှာဝင်ပါခဲ့ပါတယ်။ လက်ရှိမှာတော့ ထိုင်း - မြန်မာ နယ်စပ်မှာ အခြေခံအလုပ်တွေလုပ်ရင်း ဖြတ်သန်းနေပါတယ်။

ဒီအစီအစဥ်ကို RFA Burmese Facebook နဲ့ YouTube မှာလည်းကြည့်ရှုနားဆင်နိုင်ပါတယ်။

မေလ ၃ ရက်နေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့အခါနဲ့ တိုက်ဆိုင်ထုတ်ပြန်တဲ့ ကမ္ဘာ့ သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်ညွှန်းကိန်း World Press Freedom Index ကို ထုတ်ပြန်ရာမှာ အခုလို ဖော်ပြထားတာ ဖြစ်ပြီး အာဆီယံ ၁၁ နိုင်ငံမှာ တီမောလတ်စ်တေ၊ ထိုင်းနဲ့ မလေးရှားနိုင်ငံတို့က သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့် အမြင့်ဆုံး၊ ဗီယက်နမ်၊ မြန်မာနဲ့ လာအိုက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှာ ကျရောက်နေပါတယ်။

အာရှမှာ မြန်မာနဲ့ ဗီယက်နမ်တို့ဟာ တရုတ်ပြည်ရဲ့ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ကန့်သတ်တာနဲ့ သတင်းအချက် အလက် ပိတ်ပင်တဲ့ နည်းစနစ်တွေကို ပေါ်ပေါ်တင်တင် အားကျ အတုယူပြီး ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်တွေကို ထိန်းချုပ်နေတယ်လို့လည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့အာရှအသံ (RFA) ကလည်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံက မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူနဲ့ RFA ဆောင်းပါးရှင် ရှင်ဒေဝီ ပြန်လည်လွတ်‌မြောက်လာတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ရကြောင်း၊ သူမအနေနဲ့ မှားယွင်းပြီး သုံးနှစ်ကြာ ထောင်ထဲမှာ အကျဥ်းချခံခဲ့ရကြောင်း၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှာဆိုရင်လည်း RFA သတင်းထောက် သုံးဦး ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရကြောင်း၊ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွေဟာ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ အဆိုးဆုံး အဆင့်ရောက်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ကြောင်း RFA ဥက္ကဋ္ဌ ဘေးဖန်း (Bay Fang) က ပြောကြားပါတယ်။

(Khaosod English)

သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့ကျင်းပနေ့ချိန် သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုတာ အခွင့်ထူးတစ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးတစ်ရပ်ဆိုတာ သတိချပ်စေလိုပါတယ်လို့လည်းပြောပါတယ်။

RSF အဖွဲ့ကြီးရဲ့ ၂၀၂၆ သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့် ညွှန်းကိန်းမှာ အလွတ်လပ်ဆုံးက နော်ဝေနိုင်ငံဖြစ်ပြီး အဆိုးဝါးဆုံးကတော့ အီရီထရီယား၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ တရုတ်နဲ့ အီရန်နိုင်ငံတွေဖြစ်ကြပါတယ်။