ကျောက်တော်မြို့ပေါ်က ရွာမရပ်ကွက်၊ ကစ္ဆပနဒီတံတားအောက်၊ ကမ်းနားလမ်း၊ မြို့တစ်ဖက်ကမ်းက ကျောက်တော်တောင်ခြေရင်းစတဲ့ ကိုးနေရာထက်မနည်း ထိခိုက်တာလို့ ပရဟိတသမား ကိုဝေဟင်အောင်က ပြောပါတယ်။

“လေယာဉ်သုံးစင်းနဲ့ကို တစ်နာရီလောက်ကြာအောင် စိမ်ပြေနပြေပစ်တာ။ ကမ္ဘာပျက်နေသလိုပဲ။ ​လေယာဥ်နဲ့ ပစ်​​နေချိန်ဆိုတော့ တစ်မိနစ်ဆိုတဲ့ ကြာချိန်​တောင် မလွယ်ဘူး​လေ။ တော်တော်လေးကို ပြင်းထန်ဆိုးရွားပါတယ်။ သေဆုံးတဲ့သူ ရှစ်ဦးနဲ့ ဒဏ်ရာရသူ ၁၅ ဦးရှိတယ်။ ၁၅ ဦးအထဲမှာ သုံးဦးက အတွင်းလူနာပါ။ တော်တော်လေး ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဒဏ်ရာရထားလို့ အသက်လုနေရပါတယ်”

သေဆုံးသူတွေနဲ့ ဒဏ်ရာရရှိသူတွေရဲ့ နာမည်နဲ့အသေးစိတ် အချက်အလက်ကို RFA အနေနဲ့ သီးခြားအတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။

ဒီတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတစ်ရာထုတ်ပြန်တာမရှိသေးပါဘူး။

ဒေသခံတွေဟာ လေကြောင်းကနေ နောက်ထပ်လာတိုက်ခိုက်မှာကိုစိုးရိမ်လို့ လေကြောင်းရန်ကင်းလွတ်တဲ့ နေရာတွေကို ခေတ္တတိမ်းရှောင်ဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက ဒါဟာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအနေနဲ့ တရုတ်ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်ကို လုံးလုံး ဝင်ရောက်လိုက်တဲ့ သဘောလို့ သုံးသပ်ပါတယ်။

“GSI တို့ GDI တို့ GCI နဲ့ နောက် နဲ့ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုပေါ့ အဲဒီလေးခုကတော့ သူသွားရောက်ခြင်းရဲ့ အဓိကအချက်လို့ ပြောရမှာပေါ့။ ဘာလို့တုန်းဆိုတော့ အခု ဒီသမ္မတရဲ့ ခရီးစဉ်မှာ ဒီလေးခုကို အဓိကထိုးခဲ့တာဖြစ်တဲ့အတွက် ဒေသတွင်းမှာဆိုရင် တရုတ်ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်ကို လုံးလုံးပါဝင်လိုက်တဲ့သဘော အဲဒီလိုပဲ ပြောရမှာပေါ့”

တရုတ်နိုင်ငံသမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကတော့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံချိန်မှာ မြန်မာနဲ့ဆက်ဆံရေးကို အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ သံတမန်ရေးမူဝါဒမှာ ဦးစားပေးအဖြစ်သတ်မှတ်ထားကြောင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးကိစ္စတွေကို ဟန်ချက်ညီဆောင်ရွက်နေတဲ့ မြန်မာအစိုးရသစ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ တရုတ်အစိုးရက ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

ဒါဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားတွေရှိနေတဲ့ တရုတ်က စစ်တပ်ခန့် အစိုးရအပေါ် ထားရှိတဲ့ရပ်တည်ချက်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကမ္ဘာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရပ်တည်ပြလိုက်တာလို့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ ဒေါက်တာစိုင်းကြည်ဇင်စိုးက ပြောပါတယ်။

“တရုတ်ကတော့ သူ့ရဲ့ Strategic Interest ဖြစ်တာပေါ့နော် မဟာဗျူဟာမြောက် စိတ်ဝင်စားစရာရှိတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်မှာ ဒီလိုမျိုး ရပ်တည်ချက်ကို ပီပီပြင်ပြင် ကမ္ဘာကို ထုတ်ပြလိုက်တဲ့သဘောလို့ နားလည်လို့ရတယ်။ သူ့အနေနဲ့က ကုန်သွယ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားရှိတယ်။ ပြီးတော့ အာရှကနေ အရှေ့အလယ်ပိုင်းအထိ ပိုပြီးတော့ ချိတ်ဆက်နိုင်ဖို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းပြီးတော့ ချိတ်ဆက်ရမယ့်ဟာတွေရှိတယ်။ အဲဒီတော့ ကုန်သွယ်မှုအရ စီးပွားရေးအရ မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွား သက်ဆိုင်မှုရှိတယ် အဲဒါကြောင့်သူ စိတ်ဝင်စားတယ်”

ကီလိုမီတာ ၂၂၀၀ (မိုင် ၁၃၀၀ ခန့်) ရှိတဲ့ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်ငြိမ်မှုမရှိဘူးဆိုရင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေး၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇတ်ဝတ်မှု၊ တရားမဝင် ကုန်သွယ်ရေးကိစ္စတွေမှာ ထိခိုက်နိုင်သလို တရုတ်နိုင်ငံက ရေရှည်လုပ်ဆောင်ရမဲ့ စီမံကိန်းတွေအတွက်ပါ အရေးကြီးနေတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတည်ငြိမ်ရေး တရုတ်က လိုလားနေတာလို့လည်း သူကဆိုပါတယ်။

ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ သမ္မတရာထူးကို ရယူပြီးနောက် မေလ ၃၀ ရက်ကနေ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး လုံခြုံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ စီမံကိန်းတွေအကြောင်းဆွေးနွေးခဲ့ပေမဲ့ နာလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ သဘောတူစာချုပ် တွေချုပ်ဆိုနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါဘူး။ တရုတ်ခရီးစဉ်မှာတော့ နာလည်မှုစာချွန်လွှာနဲ့ သဘောတူစာချုပ် ၁၈ ခုအထိ ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ခြင်းဟာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအနေနဲ့ တရုတ်ကို အိန္ဒိယထက် အလေးပေးဆက်ဆံနေတဲ့သဘောမျိုး မြင်တွေ့ရတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကလည်း တရုတ်နိုင်ငံသမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့တွေ့ဆုံချိန် တရုတ်တစ်နိုင်ငံတည်းမူဝါဒနဲ့ GSI, GDI, GCI စတဲ့ တရုတ်ရဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အစီအစဉ်တွေကို အပြည့်အ၀ထောက်ခံကြောင်း၊ တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (China-Myanmar Economic Corridor) တည်ထောင်မှုကို မြှင့်တင်လိုကြောင်း၊ တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ လုံခြုံရေးကို အာမခံကြောင်း ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်လွှတ်တော်ဥက္ကဌ ဦးမြင့်ထွေးက ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့ ဆန္ဒရှိနေတဲ့ အခုစီမံကိန်းတွေဟာ တိုင်းပြည်နဲ့ ပြည်သူလုထု အကျိုးစီးပွားရရှိနိုင်ဖို့ အခွင့်အရေး အလွန်နည်းပါးတယ်လို့ သုံးသပ်ပါတယ်။စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်လွှတ်တော်ဥက္ကဌ ဦးမြင့်ထွေးက ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့ ဆန္ဒရှိနေတဲ့ အခုစီမံကိန်းတွေဟာ တိုင်းပြည်နဲ့ ပြည်သူလုထု အကျိုးစီးပွားရရှိနိုင်ဖို့ အခွင့်အရေး အလွန်နည်းပါးတယ်လို့ သုံးသပ်ပါတယ်။

“တိုင်းပြည်နဲ့ ပြည်သူလူထုအကျိုးစီးပွားမပါဘဲနဲ့ မိမိအာဏာတည်မြဲရေးနဲ့ မိမိတရားဝင်မှုအတွက် ဘာမဆိုထုတ်ရောင်းမယ်ပေါ့ ဘာမဆိုပေးဆပ်ပြီးတော့ လဲလှယ်ယူတယ်ဆိုတဲ့ အဆင့်အတန်းလောက်ကို ကျရောက်သွားတာပေါ့နော်။ ဆိုတော့ ကြိုက်တဲ့ စီမံချက်ဆွဲ ကြိုက်တဲ့ စီမံကိန်းတွေ လက်မှတ်ရေးထိုး တိုင်းပြည်နဲ့ လူမျိုးအတွက် ရာခိုင်နှုန်းအရမ်းနည်းပြီးတော့ သူတို့ရဲ့ တရားဝင်မှု သူတို့ရဲ့ ဖြစ်တည်မှုသာလျင် ဦးစားပေးဆောင်ရွက်တဲ့ စီမံချက်တွေသာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်လို့ မှတ်ယူရပါမယ်”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ လုံခြုံရေးအာမခံတယ်ဆိုပေမဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးစိုးရ (NUG) နဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဒေသတွေမှာ အဲဒီအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ စီမံကိန်းတွေ ဆက်လုပ်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။

အခု သဘောတူညီချက်တွေက ဘယ်လောက်အထိ လက်တွေ့အကောင်အထည်ပေါ်လာမလဲဆိုတာကိုတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လက်ရှိနိုင်ငံရေးအခြေအနေနဲ့ လုံခြုံရေးအခြေအနေတွေပေါ်မှာ မူတည်နေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

Justice For Myanmar အဖွဲ့ကတော့ တရုတ်နိုင်ငံဟာ မြန်မာစစ်အုပ်စုကို စစ်လက်နက်တွေ ရောင်းပေးတာ၊ မြန်မာ့ သဘော၀ဓာတ်ငွေ့ကို ဝယ်ယူတာ၊ ရေနံစိမ်း သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးတာတွေအပြင် အခုလို ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို ဖိတ်ခေါ်တွေ့ ဆုံခဲ့တာတွေဟာ စစ်အုပ်စုရဲ့ စစ်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်မှုတွေအပေါ် သွယ်၀ိုက်ပါဝင်ပတ်သက်နေတာဖြစ်လို့ ပြင်းထန်စွာရှုံချကြောင်းနဲ့ စစ်အုပ်စုကို အားပေးကူညီနေတာတွေ ရပ်တန့်ဖို့ဆိုပြီး ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်တဲ့အစိုးရအဖွဲ့က တာဝန်ယူရမှာဖြစ်တယ်လို့ Fortify Rights ရဲ့ အကြီးတန်းလူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး အထူးတာဝန်ခံ မချစ်ဆိုင်းက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“တာဝန်ခံမှုဖော်ဆောင်တဲ့နေရာမှာ မြေပြင်မှာတိုက်ရိုက်ကျူးလွန်တဲ့သူကိုပဲ ကြည့်တာမဟုတ်ဘဲနဲ့ အမိန့်ပေးခဲ့တဲ့သူတွေ၊ ကွပ်ကဲမှုပြုလုပ်ခဲ့တဲ့သူတွေအကုန်လုံးကို တာဝန်ခံခိုင်းရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အရေးယူနိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေက ICC လိုမျိုး နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူတွေကို တရားစီရင်တဲ့ ယန္တရားတွေရှိတယ်။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ယန္တရားတွေရှိတယ်။ နောက်တစ်ခုက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ခွင့်အရ တရားစွဲဆိုခွင့်ရှိတဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့ တရားရုံးတွေကနေတဆင့်လည်း အရေးယူလို့ရနိုင်ပါတယ်”

Fortify Rights ဟာ မတ်လနဲ့ ဧပြီလမှာ ဒေသတွင်းကိုသွားပြီး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ မျက်မြင်သက်သေတွေ၊ တော်လှန်ရေးအင်အားစုဝင်တွေနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းတွေအပါအဝင် လူ ၁၃ ယောက်ကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့သလို ဓာတ်ပုံနဲ့ ဒရုန်းမှတ်တမ်းတွေကိုလည်း စိစစ်ခဲ့တယ်လို့ မချစ်ဆိုင်းက ပြောပါတယ်။

အသတ်ခံရတဲ့သူတွေထဲမှာ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးငယ်တွေလည်း ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်တဲ့ Fortify Rights ရဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု အစီရင်ခံစာမှာဖော်ပြထားပါတယ်။

Fortify Rights ရဲ့ အဆိုအရ စစ်ကောင်စီတပ် လက်အောက်ခံတပ်ရင်းအချို့ဟာ မတ်လ ၅ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းမှာ ရေတွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုထဲ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အရပ်သားတွေကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းတာ၊ ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်တာတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ပဲခူးတိုင်းက အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုဟာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကို ထောက်ခံတယ်လို့ ယူဆရတဲ့ ဒေသတွေ မှာ အရပ်သားတွေကို အကြောက်တရားဖြန့်ဝေဖို့ စစ်ကောင်စီက ဆက်တိုက်ကျင့်သုံးနေတဲ့ မဟာဗျူဟာ ဖြစ်တယ်လို့ Fortify Rights ဒါရိုက်တာ John Quinley က အစီရင်ခံစာထဲမှာပြောပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အဲဒီ ဖြစ်ရပ်ဟာ စစ်ရာဇဝတ်မှုမြောက်နိုင်တယ်လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာထုတ်ပြန်ပြောဆိုတာမရှိသလို ပဲခူးတိုင်းပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အတွင်းရေးမှူး ဦးခင်မောင်ချိုကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာမရှိပါဘူး။

ကျူးလွန်သူတွေကို လက်ကမ်းကြိုဆိုနေတဲ့ ဒေသတွင်းကအစိုးရအဖွဲ့တွေမှာလည်း တာဝန်ရှိတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်မြို့က နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတစ်ယောက်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်အုပ်စုကို လက်ကမ်းပြီး ပြန်တက်လာစေချင်တဲ့ ဒေသတွင်းက နိုင်ငံနဲ့ အစိုးရတွေပေါ့လေ၊ စစ်အုပ်စုကို လက်ကမ်းခဲ့တဲ့သူတွေသည်လည်း ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတွေကို အားပေးအားမြှောက် ပြုလုပ်ရာကျခဲ့တဲ့အတွက် သူတို့မှာလည်း တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတဲ့သတင်းစကားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းပေးဖို့လိုအပ်တယ်”

နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့ ထိထိရောက်ရောက် အရေးယူဖို့လိုအပ်တယ်လို့ Fortify Rights က မချစ်ဆိုင်းက ထောက်ပြပါတယ်။

သေဆုံးသူတွေရဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကိုတော့ ရသေ့တောင်မြို့နယ်ကို ပို့ဆောင်ပေးလိုက်ပြီလို့ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် လူငယ်များအစည်းအရုံးက တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“သေဆုံးသူတွေရဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကို မနေ့(ဇွန်လ ၁၅ ရက်)ကပဲ ရှာတွေ့ပါပြီ။ အကုန်လုံးကို သူတို့ရွာမှာပဲ သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ ရသေ့တောင်မြို့နယ်ကိုပဲ ညတွင်းချင်း ပြန်ပို့ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒဏ်ရာရတဲ့သူတော့ မရှိပါဘူး။ စက်လှေမှောက်တုန်းက ခုန်ချတဲ့သူတွေကတော့ အသက်ဘေးက အကုန်လွတ်ပါတယ်။ ကယ်ဆယ်ရေးက နာရီနဲ့ချီပြီး ကြာခဲ့ပါတယ်ဗျ”

စက်လှေတိမ်းမှောက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူတွေဟာ အမျိုးသား ၆ ဦးနဲ့ အမျိုးသမီး ၅ ဦးဖြစ်ပြီး အသက် ၂၄ နှစ်ကနေ ၆၆ နှစ်အရွယ်တွေအထိ ပါဝင်ပါတယ်။

အဲဒီစက်လှေဟာ လူ သုံးဆယ်ကျော်တင်ဆောင်လာတာဖြစ်ပြီး ရသေ့တောင်မြို့နယ် ဂူတောင်ကျေးရွာကနေ ကျောက်တော်မြို့နယ်ကို ဈေးဝယ်ထွက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။

ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်နဲ့ ဦးရာဇ်တောင်စေတီကို ဆက်သွယ်ထားတဲ့ ကြိုးတံတားကို တိုက်မိရာကနေ နစ်မြှုပ်သွားတာလို့ ပုဏ္ဏားကျွန်းလူငယ်များအစည်းအရုံးက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် သေဆုံးသူတွေဟာ စက်လှေရဲ့ ဝမ်းဗိုက်အတွင်းပိုင်းကနေ လိုက်ပါလာကြသူတွေဖြစ်ပြီး စက်လှေတိမ်းမှောက်ချိန်မှာ ရှောင်တိမ်းခွင့်မရလိုက်ဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ကြတာလို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။

ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်ထဲက မာန်အောင်၊ ကျောက်ဖြူနဲ့ စစ်တွေစတဲ့ သုံးမြို့နယ်ကလွဲရင် ကျန်တဲ့ ၁၄ မြို့နယ်ကို အာရက္ခတပ်တော်(AA)က ထိန်းချုပ်ထားပေမဲ့ စစ်ရေးအခြေအနေအရ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့အဓိကကျတဲ့ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းမကြီးတွေကို အသုံးပြုခွင့်မရတာကြောင့် ဒေသခံတွေဟာ ကုန်ပစ္စည်းတွေ သယ်ယူပို့ဆောင်တာနဲ့ ခရီးသွားလာတာတွေကို ရေလမ်းကြောင်းကိုပဲ အားထားနေကြတာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း၊ စလင်း-ကံပြား-စေတုတ္တရာလမ်း၊ သီးကုန်း-ဆော-ကံကြီး- ကျောက်ထုလမ်း၊ ကျောက်ထု-တပြင်း-ပေါက်လမ်းနဲ့ ပခုက္ကူ-မြစ်ခြေလမ်းတို့ကိုစိုးမိုးဖို့ စစ်တပ်ကစစ်ကြောင်းထိုး နေတာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ပထမပတ်လောက်ကစပြီး စစ်ကောင်စီတပ် စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်ခဲ့တဲ့ ပခုက္ကူ မြို့နယ် မြစ်ခြေနယ်ထဲမှာ အိမ်တွေမီးရှို့သွားတဲ့အတွက် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရတဲ့သူ နှစ်သောင်းဝန်း ကျင်ရှိတဲ့အကြောင်း RFA ကတင်ပြခဲ့ပါတယ်။

သူတို့အတွက် အရေးပေါ်စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ ဆေးဝါးတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ မြစ်ခြေမြို့ နယ်မြေ ၁ လူသားစာနာဌာန တာဝန်ခံ ကိုနဂါးလေးက ပြောပါတယ်။

“စစ်ရှောင်တွေအဓိကလိုတာ စားနပ်ရိက္ခာ၊ ဆန်အဓိက လိုအပ်တာပေါ့။ ဆန်အပြင် မိုးတွင်းကာလ ဖြစ်တော့ မိုးကာတွေနဲ့ ဆေးဝါးတွေ လိုအပ်တယ်။ တချို့ရေတွေမသန့်တာကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်း လျှောတွေ အရေပြားရောဂါတွေ အဖြစ်များနေတာတွေ့ရတယ်”

ပေါက်မြို့နယ်ထဲမှာလည်း စစ်တပ် လက်နက်တပ်ဆင်ပေးထားတဲ့ ပျူစောထီးတွေ အားကောင်းတဲ့ ကုက္ကိုလ်စုရွာနဲ့ ရေပြာရဲစခန်းကို အခုဇွန်လဆန်းမှာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ပြီးတဲ့နောက် စစ်ရေးပြင်းထန်နေလို့ ဘေးလွတ်ရာရှောင်နေရတဲ့သူ ၈၅ဝဝ ဝန်းကျင်ရှိနေတယ်လို့ ဒေသအခြေစိုက် ကူညီနေတဲ့အဖွဲ့တွေကပြောပါတယ်။

ဒီလိုဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ စစ်တပ်က မေလ ၁ရက်နေ့ကစပြီး ရိက္ခာ၊ ဆေးဝါးနဲ့ စက်သုံးဆီ သယ်ယူပို့ ဆောင်ရောင်းချတာတွေကို ကန့်သတ်ထားတဲ့အတွက်ကြောင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေအတွက် ရိက္ခာရဖို့ ခက်ခဲနေတယ်လို့ NUG ပေါက်မြို့နယ် လူသားစာနာဌာန တာဝန်ခံ က ပြောပါတယ်။

“ပေါက်ဆိုရင် ကုန်စည်ဝင်တဲ့လမ်းကြောင်းက ဆိပ်ဖြူ-ပခုက္ကူ-ကမ္မလမ်းကြောင်းတွေရှိတယ်။ ပခုက္ကူဘက်က အဓိကစီးဆင်းတာပေါ့။ ကျွန်တော်တို့ဘက်က သွားတဲ့ကုန်စည်ကို လက်ခံပြီး အဲဒီ ကနေထွက်တဲ့ ကုန်စည်မှန်သမျှ ဘာမှပြန်သယ်လို့မရဘူး ခါလီပဲ ပြန်ရတယ်။ အဲ့တော့ ကျွန်တော်တို့ လိုတာတွေ ရဖို့ တခြားနည်းလမ်းတွေနဲ့ ကြိုးစားရတယ်။ အဲ့တော့ လိုချင်တဲ့ပစ္စည်းတွေရဖို့ စျေးအဆ မတန်ပေးရတယ်၊ အချိန်ပေးရတယ်၊ လိုချင်သလောက်မရဘဲ အကန့်အသတ်နဲ့ပဲ ဝယ်လို့ရတယ်”

မကွေးတိုင်းထဲက ဒုက္ခသည်တွေအရေးနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့် တိုင်းအစိုးရ ပြောရေးဆိုခွင့် ရှိသူတွေကို RFA က လတ်တလောမှာဆက်သွယ်လို့ မရသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့မေလဟာ မကွေးတိုင်းထဲမှာ အခုနှစ်အတွင်း စစ်ရေးအပြင်းထန်ဆုံးနဲ့ စစ်ဘေးဒုက္ခ သည်ဦးရေ အများဆုံးတိုးလာတဲ့ကာလဖြစ်တယ်လို့ တမာဖွံ့ဖြိုးရေးအင်စတီကျုရဲ့ သုတေသနနဲ့ ပညာရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူး မမေက ပြောပါတယ်။

“စစ်အုပ်စုက ဧပြီ ၂ဝ ကနေ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့အထိ ရက် တစ်ရာ စီမံချက်ချပြီးနောက် မကွေးတိုင်း ထဲမှာ စစ်ကြောင်းထိုးမီးရှို့တာတွေ၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာတွေ ပိုတိုးလုပ်လာတာ တွေ့ရတယ် ဧပြီလမှာတုန်းက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာ ၃၉ ကြိမ် ရှိတယ် မေလရောက်တော့ ၁ဝ၄ ကြိမ်အထိ သုံးဆ နီးနီးမြင့်တက်သွားတာ တွေ့ရတယ်။ မေလအတွင်းမှာကို စစ်ဘေးရှောင် အရေအတွက်က ခြောက်သောင်းကျော် (၆၆,၅၀၀ ဦး) အထိ ရှိလာခဲ့တယ်။”

တမာဖွံ့ဖြိုးရေးအင်စတီကျု စာရင်းတွေ အရ အခုနှစ် ဇန်နဝါရီကနေ မေလအထိ ငါးလအတွင်း စစ်ဘေးဒုက္ခသည်စုစုပေါင်း တစ်သိန်းလေး သောင်းကျော် (၁၄၂,၅၀၀) ရှိတယ်လို့သိရပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီငါးလအတွင်း ဒေသခံ ၁၂၄ ယောက်အသက် ဆုံးရှုံးပြီး အိမ်နဲ့ အဆောက်အအုံ လေးထောင်ကျော် (၄,၀၉၆ လုံး) မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရပါတယ်။

မေလ တစ်လတည်းမှာတင် စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်တာ၊ မီးရှို့ဖျက်ဆီးတာ၊ လက်နက်ကြီးနဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် အရပ်သား ၂၈ ဦး သေဆုံးပြီး အိမ် နှစ်ထောင်ကျော် (၂,၂၁၅ လုံး) ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ တမာဖွံ့ဖြိုးရေးအင်စတီကျုစာရင်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတစ်ဝန်း တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ် ရွှေ့ပြောင်းရသူ ၃ ဒဿမ ၇ သန်းကျော်ရှိပြီး မကွေးတိုင်းထဲမှာ နှစ်သိန်းရှစ်သောင်း(၂၈၀,၀၀၀) ရှိနေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ၂ဝ၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့အထိ စာရင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေက ကမ္မမြို့ပေါ်နဲ့ အနီးပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာတွေက လူတွေအပါအဝင် မြစ်ခြေမြို့ ဘက်ကနေ ရှောင်တိမ်းလာတဲ့ လူတွေလည်း ပါဝင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ပခုက္ကူမြို့နယ် ကန်တော်ကျေးရွာက လာတဲ့ အင်အား သုံးရာခန့် စစ်ကြောင်းက ဇွန်လ ၁၃ ရက် နေ့မှာ ကမ္မမြို့နယ် ရဲစခန်းထဲကို ဝင်ရောက် နေရာယူထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒါကြောင့် ကမ္မမြို့ပေါ်က အများစုဟာ နီးစပ်ရာ ပေါက်မြို့နယ် နဲ့ ပခုက္ကူမြို့ဘက်တွေကို ရှောင်နေကြ ရတယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အကုန်လုံးက မြစ်ခြေဘက်ကနေ ကမ္မကို လာရှောင်​သူတွေရော၊ ကမ္မမြို့ပေါ်က လူတွေရော ရှောင်တိမ်းနေကြတယ်။ စစ်ကြောင်းက ထပ်ရောက်လာတော့ ပေါက်နယ်ဘက်အထိကို ရှောင်နေရတယ်။”

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့က မြစ်ခြေမြို့ရဲစခန်းကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် စစ်တပ်က ညောင်ဦးဘက်ကနေ စက်လှေတွေနဲ့ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း မြစ်ခြေ - ကျွန်းချောင်း ဘက်ကို စစ်ကြောင်းထိုးလာသလို ပခုက္ကူဘက်နေလည်း စစ်ကြောင်းတွေ ထိုးနေတာလို့ ပြောပါတယ်။

ပုဂံမြို့တစ်ဖက်ကမ်း မြစ်ခြေမြို့ကို စစ်တပ်က မေလ ၁၀ရက်နေ့ကနေ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့အတွင်း စစ်ကြောင်းထိုး ဝင်ရောက်ပြီး နေအိမ် နဲ့ အဆောက်အဦး တစ်ထောင်ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးကာ အရပ်သား ၂၄ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်လို့လည်း NUG က ဖော်ပြထားပါတယ်။

အဲဒါကြောင် ကမ္မမြို့ကိုလည်း မြစ်ခြေလို စစ်တပ်က သတ်ဖြတ်မီးရှို့လာမှာကို စိုးရိမ်တာကြောင့် ဒေသခံတွေဟာ ဘေးလွတ်ရာ ထွက်ပြေးနေရပြီး အကူအညီတွေလည်း လိုအပ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ တစ်စုံတစ်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဒီ ဇွန်လအတွင်းမှာ ပေါက်မြို့နယ်မှာရှိတဲ့ ရေပြာရဲစခန်းနဲ့ ကုက္ကိုလ်စုရွာမှာရှိတဲ့ ပျူစောထီးစခန်း နဲ့ မြစ်ခြေရဲစခန်းတွေကို တော်လှန်ရေး မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့တာကြောင့် ပခုက္ကူခရိုင်မှာ စစ်ရေးအခြေအနေက တင်းမာနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ဟာ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ အသက်သွင်းခဲ့ပြီးနောက် စစ်မှုထမ်း သင်တန်း အမှတ်စဉ် ၂၅ ခု ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အမှတ်စဉ် ၂၃ အထိ သင်တန်းဆင်းပေးထားပြီး ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်ရဲ့ လူသစ်စုဆောင်းရရှိမှုအခြေအနေကို လေ့လာထားတဲ့ MDSIရဲ့ မှတ်တမ်းတွေအရ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၀ ခုနှစ်အတွင်း နှစ်စဉ် တပ်သားသစ် ၃၀,၀၀၀ ခန့် စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်းမှာတော့ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ၂၅,၀၀၀ ဝန်းကျင် ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၀ နောက်ပိုင်း ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲလာချိန်မှာ စစ်တပ်အတွင်း ဝင်ရောက်လိုသူ လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး နှစ်စဉ် လူသစ်စုဆောင်းရရှိမှုဟာ ၁၅,၀၀၀ အောက်အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့တယ်လို့ စစ်ရေးလေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း တပ်ပြေး၊ ထုတ်ပယ်ခံရသူ၊ ထွက်ခွင့်ယူသူ၊ ကျဆုံးသူနဲ့ သေဆုံးသူတွေ အပါအဝင် နှစ်စဉ် ပြုန်းတီးအင်အား ပျမ်းမျှ ၁၂,၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့တာကြောင့် ၂၀၁၅ နောက်ပိုင်း ပြုန်းတီးအင်အားက စုဆောင်းရရှိတဲ့ အင်အားထက် ပိုများလာတဲ့ အခြေအနေအထိ ရောက်ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီလို လူအင်အားပြဿနာ ကြုံတွေ့လာရတာကြောင့် စစ်တပ်ဟာ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်းမှာ လူသစ်စုဆောင်းရေး ဖိအားတွေကို အောက်ခြေတပ်ရင်းတွေဆီ ပိုမိုပေးလာခဲ့ပေမဲ့ ၂၀၁၇ နောက်ပိုင်းမှာတော့ နှစ်စဉ် စုဆောင်းရရှိမှုဟာ ၁၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်သာ ကျန်ရှိခဲ့တယ်လို့ စစ်တပ်ရဲ့ လူသစ်စုဆောင်းရရှိမှုအခြေအနေကို လေ့လာထားတဲ့ MDSIရဲ့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ အသက်သွင်းပြီးနောက်မှာ လစဉ် ပျမ်းမျှ စစ်မှုထမ်းတပ်သား ၄,၇၀၀ ခန့်နဲ့ အခြေခံတပ်သားသစ် ၄၀၀ ဝန်းကျင် စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း စုစုပေါင်း ၆၀,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ စာရင်းတွေအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ စစ်သားစုဆောင်းခံရတဲ့ လူငယ် ၃၂,၉၇၄ ဦး ရှိပြီး အဲဒီအထဲမှာ အဓမ္မဖမ်းဆီးခံရပြီး စစ်တပ်ထဲ ပို့ဆောင်ခံရတဲ့ ဖြစ်ရပ် ၁,၉၁၃ ခု ရှိတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်ဘက်နဲ့ လုံခြုံရေးရာသုတေသနအဖွဲ့ (MDSI) ရဲ့ သုတေသနတာဝန်ခံ CDM ဗိုလ်မှူးနောင်ရိုးကတော့ စစ်တပ်ဟာ လက်ရှိမှာ စစ်မှုထမ်းတပ်သားတွေကို အဓိကအားထားပြီး တန်ပြန်စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖော်ဆောင်နေတယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်စစ်ကြောင်းဟာ ဒေသခံတွေရဲ့နေအိမ်တွေမှာရှိတဲ့ တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတွေကို ယူဆောင်ပြီးနောက် နေအိမ်တွေကို ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ စတင်မီးရှို့ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

“မိုးကလည်းဆက်ရွာနေတော့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက်ပဲ ဦးစားပေးလုပ်နေရတာပေါ့။ ဘယ်လိုဘယ်ပုံ ပြန်ထူထောင်ရမလဲဆိုတာတော့ စဉ်းစားမရသေးဘူး။ ကောင်းနိုင်တာလေးတွေ ဆက်စပ်ပြီး ဒီတစ်မိုး ခိုလို့ရအောင် လုပ်ရမယ်။ ဖုန်းတို့ ဆိုင်ကယ်တို့ မီးစက်အကုန်သယ်သွားကြတာ”

စစ်တပ်မီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် နေအိမ် ၅၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ ဆင်မြေရွာက နေအိမ် ၁၇၀၊ အိမ်ခြေ ၈၀၀ နီးပါးရှိတဲ့ ငါးလုံးတင်ရွာမှာ နေအိမ် ၃၃ လုံးနဲ့နေအိမ် ၇၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ မှန်ချိုကျေးရွာက နေအိမ် ၂၈ လုံးတို့ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လတ်တလောမှာ မိုးတွင်းကာလဖြစ်တာကြောင့် အရေးပေါ်တဲတွေ ဆောက်လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် မိုးကာတွေနဲ့ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂအားလုံးနီးပါး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံလိုက်ရတဲ့ ဒေသခံတွေအတွက်လည်း စောင်နဲ့အဝတ်အထည်တချို့ လိုအပ်နေတယ်လို့ မြေပြင်မှာ ကူညီနေသူတွေက ပြောပါတယ်။

ဒ့ါအပြင် ချောင်းဦးနယ်ထဲမှာ လှည့်လည်စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေကြောင့် ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက ဆင်မြေ၊ ငါးလုံးတင်၊ မှန်ချို၊ နတ်ရေကန်၊ ကျောက်ဆစ်ကန်၊ ရွာတော်လေး၊ မထိသာ၊ ထူးနီ၊ မင်းခေါင်၊ မကျီးခွစတဲ့ ကျေးရွာတွေမှာ နေထိုင်တဲ့ ဒေသခံနှစ်ထောင်ကျော်ဟာ နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်နေပြးနေ တာကြောင့် အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာတချို့ လိုအပ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း စစ်တပ်နဲ့ စစ်တပ်လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေကြောင့် အရပ်သားနေအိမ် ၁၂၅,၀၀၀ ကျော် (၁၂၅,၃၂၈ လုံး ) မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ Data for Myanmar အဖွဲ့က ဧပြီလ ၂ နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

“စစ်တပ်က စစ်မှုထမ်းအင်အားနဲ့ပဲ တန်ပြန်စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖော်ဆောင်နေတာ။ ၂၀၂၅ နှစ်ဆန်းပိုင်းတုန်းက တိုက်ခိုက်ရေးစစ်ထွက်အင်အားရဲ့ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်းက ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတပ်သားတွေ ဖြစ်ပေမယ့် အခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရောက်လာတယ်”

MDSI ရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသုံးပြုခြင်းက ပြည်သူအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်စေတဲ့ စစ်နည်းဗျူဟာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်တွေသာ အကျိုးရရှိစေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်ရေးအကဲခတ်သူတချို့ကတော့ စစ်မှုထမ်းကာလ နှစ်နှစ်ပြည့်ချိန်အထိ စုဆောင်းခံရသူတွေထဲက လူငယ် ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ အိမ်ပြန်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

Mytel ဟာ စစ်တပ်ပိုင် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC) ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာရှိတဲ့ ကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအတွက် ဝင်ငွေအများဆုံးရရှိစေတဲ့ လုပ်ငန်းတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ JFM က ပြောပါတယ်။

JFM ရဲ့ လေ့လာချက်တွေအရ စစ်တပ်ရဲ့ Mytel ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်မှုကနေ ရရှိနိုင်တဲ့ အကျိုးအမြတ်ဟာ လုပ်ငန်းစတင်လည်ပတ်တဲ့ ငါးနှစ်မြောက်ကနေ ကိုးနှစ်မြောက်အထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၇၀ လောက်ရှိနိုင်ပြီး၊ အဲဒီနောက် ငါးနှစ်အတွင်းမှာလည်း နောက်ထပ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၅၀ အထိ ရနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

Mytel ဟာ စစ်အုပ်စုအတွက် ငွေကြေးပံ့ပိုးမှုတွေအပြင် ပြည်သူတွေကို စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းတဲ့

လုပ်ငန်းတွေမှာပါ ကူညီပေးနေတဲ့အတွက် စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ ဆက်ပြီးကျူးလွန်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်နေတယ်လို့ JFM က စွပ်စွဲထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် Mytel ကို အမေရိကန် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ပို့ကုန်ကန့်သတ်အရေးယူမှု ချမှတ်ထားပြီး MEC ကိုလည်း အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကနေဒါနဲ့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွေက ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ထားပါတယ်။

FIFA အနေနဲ့ ဒီအချက်တွေကို သိသိကြီးနဲ့ Mytel ကို ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရေဒီယို၊ မိုဘိုင်းနဲ့ အင်တာနက်ကနေ ကမ္ဘာ့ဖလားပွဲတွေ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခွင့် အပါအဝင် မီဒီယာမူပိုင်ခွင့်အားလုံးကို တစ်ဦးတည်း ပေးလိုက်တာ ဟာ FIFA ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကြိုတင်စိစစ်မှုမရှိတာနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးကို အလေးမထားတာကို ပြသလိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ JFM ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မရတနာမောင်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“Mytel ဟာ ပြည်သူတွေကို ခြေရာခံထောက်လှမ်းဖို့ အသုံးပြုနေတဲ့ ထောက်လှမ်းရေးကွန်ရက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ ကုမ္ပဏီဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ကုမ္ပဏီကို အွန်လိုင်းနဲ့ မိုဘိုင်းဝန်ဆောင်မှုတွေ အပါအဝင် ငွေကြေးအများအပြား စီးဝင်လာနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပေးလိုက်တာဟာ ရှိပြီးသား ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကိုတောင် ထိခိုက်စေပါတယ်”

JFM က FIFA ဟာ အရင်ကလည်း စစ်တပ်နဲ့ နီးစပ်သူလို့ ဝေဖန်ခံရတဲ့ Max Myanmar ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးဇော်ဇော်ကို FIFA Foundation ရဲ့ လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ဖူးကြောင်း ထောက်ပြထားပါတယ်။

တစ်ဆက်ထဲမှာပဲ Facebook ရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Meta က Mytel ပိုင် TV360 စာမျက်နှာကို JFM က ကန့်ကွက် ရှုတ်ချလိုက်တဲ့ ဇွန်လ ၁၂ နေ့မှာပဲ Facebook ကနေ ဖယ်ရှားခဲဲ့တယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

Mytel ပိုင် TV360 Facebook စာမျက်နှာဟာ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ ထုတ်လွှင့်မှုနဲ့ ကြော်ငြာလုပ်ငန်းတွေအတွက် အသုံးပြုနေတာဖြစ်ပြီး၊ Justice For Myanmar (JFM) က မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို အသုံးပြုခွင့်မပေးတဲ့ မူဝါဒအရ Facebook ထံ တိုင်ကြားခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ JFM ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မရတနာမောင်က ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ Mytel ဘက်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုခြင်း မရှိပါဘူး။

FIFA အနေနဲ့ မြန်မာစစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆက်ဆံနေ တာတွေကို ရပ်တန့်ပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်တွေနဲ့ နိုင်ငံတကာတာဝန်ဝတ္တရားတွေကို လက်တွေ့လိုက်နာဖို့ လိုတယ်လို့ JFM က တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

တောင်သာမြို့နယ်ထဲက ရွာတွေကို မြင်းခြံမြို့နယ်ကနေ စစ်ကြောင်းတစ်ကြောင်း၊ တောင်သာမြို့ပေါ်က စစ်ကြောင်းတစ်ကြောင်းနဲ့ ညောင်ဦးမြို့နယ်ဘက်က စစ်ကြောင်းတစ်ကြောင်း စုစုပေါင်း အင်အား ၈၀၀ ခန့်ပါတဲ့ စစ်ကြောင်းတွေက မေလ ၃၁ ရက်နေ့ကနေ ဒီနေ့အထိ ရွာစဉ်လှည့် စစ်ကြောင်းထိုးနေတာလို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်ကြောင်းထိုးချိန် ဆီဆုံကုန်းရွာသား ၇ ဦး၊ အင်းတဲရွာသား ၄ ဦး၊ ဆည်တောရွာသား ၁ ဦး၊ တံတားအရှေ့ ရွာသား ၂ ဦးကို ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှာ ဆီဆုံကုန်းရွာကနေ တောင်သာမြို့ပေါ်ကို ပန်းရံအလုပ်သွားလုပ်တဲ့ အလုပ်သမား ၇ ဦး ကိုင်းရွာ တံတားအနီး စစ်ကြောင်းက ဖမ်းဆီးပြီးနောက် အဲဒီတံတားအနီးမှာပဲ သတ်ဖြတ်မီးရှို့ခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့မှာတော့ တံတားအရှေ့ရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရချိန် မီးသွားငြှိမ်းတဲ့ ရွာခံနှစ်ဦး သတ်ဖြတ်ခံရတာ လို့ဆိုပါတယ်။

ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ကလည်း နတ်စောင့်ရွာနဲ့ အင်းတဲရွာကြားမှာ စစ်ကြောင်းတိုးတဲ့ ဒေသခံ ၄ ဦး ဖမ်းဆီးသတ် ဖြတ်ခံရပြီး အဲဒီအထဲမှာ Grade 12 တက်နေတဲ့ ၁၇ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားနှစ်ဦး ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှာတော့ ဆည်တောရွာကနေ စစ်ကြောင်းက ဖမ်းလာတဲ့ ဒေသခံသုံးဦးထဲက Grade 9 တက်နေတဲ့ ၁၅ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ဦးကို ညောင်ကုန်းရွာမှာ သတ်ဖြတ်မီးရှို့ခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

လက်ရှိချိန်ထိ စစ်ကြောင်းတွေက ဝဲလောင်တိုက်နယ်နဲ့ ဇဂျမ်းရွာအနီးတစ်၀ိုက်က ရွာတွေမှာ တပ်ဖြန့် စစ်ကြောင်းထိုးနေတာကြောင့် လူနှစ်သောင်းခန့် တိမ်းရှောင်နေရတယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“စစ်ကြောင်းကတွေ ပြန်မထွက်သေးဘူး ရွာတွေအများကြီးကို ဖြန့်ပြီး စစ်ကြောင်းထိုးနေတော့ ရှောင်နေရတာ။ အခုက သူတို့ထောက်ခံသည်ဖြစ်စေ မထောက်ခံသည်ဖြစ်စေ ပြည်သူမှန်သမျှကို ရန်သူသဖွယ်သတ်ဖြတ်နေတာ။ ရွာတွေမှာ PDF ရှိရှိ မရှိရှိ မီးရှို့တယ် ပစ္စည်းတွေသယ်။ ဆိုင်ကယ်တွေရော မျိုးမြေပဲကအစ အကုန်ယူကြတယ်။ ကျောင်းသားတွေလည်း အသတ်ခံရတယ်။ စစ်ကောင်စီကောင်းမှာပဲ တက်တက်၊ NUG ကျောင်းမှာပဲတက်တက် လေကြောင်းအန္တရာယ်ရော စစ်ကြောင်းအန္တရာယ်ရော ကြောက်နေရတယ်”

တောင်သာမြို့နယ်ထဲက အခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။

တောင်သာမြို့နယ်ထဲကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် စစ်ကြောင်းထိုးနေချိန် တောင်သာမြို့နယ်နဲ့ နယ်မြေချင်းဆက်နေတဲ့ မလှိုင်မြို့နယ် သရင်ကောင်းပင်ရွာကိုလည်း ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့မှာ စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် ကျောင်းသား သုံးဦးအပါအဝင် အရပ်သား ငါးဦးသေဆုံးပြီး ၁၅ ဦးဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလအတွင်းကလည်း ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့ကနေ ၁၁ ရက်နေ့အထိ တောင်သာမြို့နယ်ထဲကရွာတွေကို စစ်တပ်က စစ်ကြောင်းထိုးချိန် ဒေသခံရှစ်ဦးသေဆုံးပြီး နေအိမ် ၃၀၀ ထက်မနည်း မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီလှုပ်ရှားမှုဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ရဲ့ ပထမဆုံး တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူထုလှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း ပြည်ပမှာ ရှိတဲ့ ပြည်သူတွေအားလုံး ပါဝင်နိုင်အောင် စီစဉ်ထားတာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ပြုလုပ်မယ့် နည်းလမ်းတွေထဲမှာ နှင်းဆီပန်း သို့မဟုတ် ရရှိနိုင်တဲ့ ပန်းတွေကို ဘုရားတင်တာ၊ ပန်ဆင်တာ၊ အပြန်အလှန် ဝေငှတာ၊ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ ဓာတ်ပုံတင်တာနဲ့ မြေပြင်လှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ကိုင်ဆောင်တာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံး ချက်ချင်းလွှတ်ပေးရေး၊ အဓမ္မစစ်မှုထမ်းဥပဒေ ဖျက်သိမ်းရေးနဲ့ ဦးဝင်းမြင့်နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ကို သမ္မတနဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရေးတို့ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

နွေဦးတော်လှန်ရေးမှာ ဖမ်းဆီးခံရလို့ လွှတ်မြောက်လာတဲ့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ လူငယ် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးကတော့ စစ်ခေါင်းဆောင်တွေဟာ ဘယ်တုန်းကမှ ပြည်သူ့စကား နားထောင်ခဲ့သူတွေ မဟုတ်ဘူးလို့ RFA ကို မှတ်ချက်ချပါတယ်။

“ကုလသမဂ္ဂ နဲ့ အာဆီယံအဖွဲ့ စကားတွေတောင် နားမဝင်တာ နွေဦးအဖွဲ့တွေရဲ့ တောင်းဆိုတာတွေ ဖိအားတွေကို လှည့်တောင်ကြည့်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှေ့မှာလည်း လှည့်မကြည့်ခဲ့လို့ သူလုပ်ချင်တဲ့ သမ္မတတောင်ဖြစ်အောင် လုပ်သွားတာပဲလေ၊ တရုတ်ကြီးက တားတဲ့အလုပ်မဟုတ်ရင် မင်းအောင်လှိုင်က ဘယ်သူတွေပြောတာကို ဂရုစိုက်ဘူးလို့လဲ၊ စစ်အာဏာရှင်တိုင်းဟာ ဘယ်ပြည်သူလူထုစကားမှ နားမထောင်ကြပါဘူး။ သူက တရုတ်စကားပဲ နားထောင်မယ့်သူပါ။ တရုတ်ကနေတဆင့် ပြောနိုင်အောင် ကြိုးစားကြပါလို့ပဲ လက်တွေ့ကျကျ ပြောချင်ပါတယ်”

မြန်မာလူထုလှုပ်ရှားမှုပလက်ဖောင်းအဖွဲ့ဟာ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ သပိတ်အင်အားစုတွေ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာရောက် မြန်မာအစုအဖွဲ့တွေ စုဖွဲ့ထားတဲ့ လှုပ်ရှားမှုကွန်ရက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲ ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကို လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အဖွဲ့ဖြစ်တယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံ မြေဩဇာ၊ မျိုးစေ့နဲ့ စိုက်ပျိုးရေးဆေးလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း (MFSPEA) ရဲ့ ရည်ညွှန်းစျေးတွေအရ ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလမှာ ယူရီးယား မြေဩဇာ ၅၀ ကီလို တစ်အိတ်ကို ၉၄၀၀၀ ကျပ်ပဲရှိခဲ့ပေမဲ့ ဇွန်လ ရည်ညွှန်းစျေးက တစ်သိန်းလေးသောင်း (၁၄၀၀၀၀) အထိ မြင့်တက်သွားတာတွေ့ရပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အပြင်စျေးကွက်မှာ မြေဩဇာတစ်အိတ်ကို ကျပ်တစ်သိန်းခွဲ (၁၅၀၀၀၀) ကနေ နှစ်သိန်း(၂၀၀၀၀၀) ကျော်အထိဖြစ်နေလို့ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှာ တွက်ခြေမကိုက်တော့ဘူးလို့ မန္တလေးတိုင်းက လယ်သမားတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဓာတ်မြေဩဇာစျေးက ၁၅ ပတ်လည် အလတ်စားလောက်ပဲရှိမယ် အကောင်းစားမဟုတ်ဘူး၊ တစ်သိန်း ခုနစ်သောင်း (၁၇၀၀၀၀) ရှိတယ်။ စက်မောင်းခက ခုနစ်သောင်း၊ ရှစ်သောင်း၊ ကိုးသောင်းကနေပြီးမှ တစ်သိန်း အခုတစ်သိန်းမှာ တန်းနေတယ် ဆီရလို့။ ချွေခ ရိတ်ခက တစ်သိန်းခုနစ်သောင်း (၁၇၀၀၀၀) ဆိုတော့ မကိုက်ဘူး။ မဖြစ်လို့သာ စိုက်နေကြရတာ လယ်သမားတွေက”

ဓာတ်မြေဩဇာစျေးအပြင် ထွန်ယက်ချိန်မှာ မောင်းနှင်ရတဲ့စက်ယန္တရားတွေအတွက် ဒီဇယ်စျေးတွေကလည်း ဒီနေ့အထိ မြင့်တက်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

အရင်နှစ် မိုးစပါးနဲ့ နွေစပါးစိုက်ရာသီမှာ ဒီဇယ်တစ်လီတာကို ရည်ညွှန်းစျေး ၂၅၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင်ရှိခဲ့ပေမဲ့ ဒီနှစ်မှာတော့ ဒီဇယ်တစ်လီတာကို ရည်ညွှန်းစျေး ၅၀၀၀ ကျော်အထိဖြစ်နေပါတယ်။ အပြင်ပေါက်စျေးကတော့ တစ်လီတာကို ၈၀၀၀ ကျပ်အထိရှိနေတာပါ။ ဒါကြောင့် ထွန်ယက်ခတွေကလည်းမြင့်တက်နေပါတယ်။

ဒါကြောင့် မြို့နယ်တချို့မှာ လယ်ကို ဧကပြည့်မစိုက်တော့ဘဲ လျှော့စိုက်လာကြတယ်လို့ ဧရာ၀တိုင်းမှာရှိတဲ့ လယ်သမားတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“တချို့ပေါ့နော် တောင်သူတွေ အများစုက မြောင်းမြမြို့နယ်ဘက်အခြမ်းမှာရော လပွတ္တာမြို့နယ်ဘက်အခြမ်း မှာရော နည်းနည်း ဝေးခေါင်တဲ့နေရာတွေက လုံး၀ အလုပ်ရပ်ထားတာရှိတယ်။ လယ်သမားတွေ စိုးရိမ်နေတာတော့ ဓာတ်မြေဩဇာနဲ့ ဒီဇယ်ပဲ စိုးရိမ်နေတာပဲ။ နောင်ရေးမှာလည်း ဒီလိုပုံစံဆိုရင်တော့ စီးပွားရေးတွေက တအားကြီး နလံထူနိုင်မှာမဟုတ်ဘူး”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ စိုက်ပျိုးစားရိတ်ချေးငွေကို အရင်က လယ်တစ်ဧကကို ကျပ်သိန်း တစ်သိန်းခွဲပဲချေး နေရာကနေ ဒီနှစ်မိုးစပါးစိုက်ရာသီမှာ လယ်တစ်ဧကအတွက် ကျပ်သုံးသိန်း (၃၀၀၀၀၀) အထိချေးပေးနေ ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျပ်သုံးသိန်းဟာ ဓာတ်မြေဩဇာနှစ်အိတ်ဖိုးပဲရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် သွင်းအားစုလို့ခေါ်တဲ့ စိုက်ပျိုးရေးမှာထည့်ရတဲ့အရင်းအနှီးစရိတ်အတွက် မလုံလောက်ပဲဖြစ်နေပါတယ်။

စစ်ဖြစ်တဲ့ဒေသတွေကလယ်သမားတွေဆိုရင် ပိုဆိုးတဲ့ အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ စစ်ကိုင်းတိုင်း ရေဦးမြို့နယ်က တောင်သူတစ်ဦးကပြောပါတယ်။

“ချေးငွေလုပ်ငန်းတွေ ဖြတ်တောက်ခံရတယ်။ သွင်းအားစုပစ္စည်းတွေ တန်ဖိုးကြီးမားတာရယ်။ သွားလာ သယ်ယူ စားရိတ်တွေက စပေါ့ဗျာ။ စိုက်ချိန်ပျိုးချိန်လည်း စစ်ကြောင်းထိုးတယ်ဆို ပြေးရလွှားရပေါ့။ အဲဒီတော့ စိုက်ပျိုး ရေးနည်းစနစ်တွေလည်း ပုံမှန် မသုံးနိုင်တော့ဘူး။ အဲလိုဖြစ်တဲ့အခါကျတော့ အထွက်နှုန်းက ထိခိုက်မှာ သေချာ ပဲ။ အခက်အခဲတွေ ကြုံတဲ့အခါကျတော့ တောင်သူက တစ်နှစ်ရှုံးလိုက်ရင် သုံးနှစ်လိုက်မမှီဘူး။ အဲဒီတော့ ကျနော်တို့တောင်သူတွေကတော့ ပြောရရင် ဆိုးသထက်ဆိုးတဲ့ အခြေ အနေ ရှိတော့တာပေါ့”

အခုလိုအခြေအနေအတိုင်း ဆက်တိုက်ဖြစ်လာရင် လယ်သမားတွေက လယ်တွေထိုးရောင်းရေမဲ့ကိန်းဆိုက်နေပြီလို့ လယ်သမားရေးလေ့လာသူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဒီနှစ်တောင်မှပဲ ရိတ်သိမ်းစားရိတ်တွေဘာတွေနဲ့ဆိုရင် လယ်သမားတွေ ရှုံးနေတဲ့သဘောရှိတယ်။ ဒါကတော့ လောင်စာဆီနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ဟာလည်း ဖြစ်တာပေါ့နော်။ သို့သော် စပါးစျေး ဆန်စျေးက အဲဒီစားရိတ်တွေကို ကာမိအောင် တက်မလာဘူးလေ။ နှစ်နှစ်ရှိနေပြီ လယ်သမားတွေရှုံးတာ။ ဒီနှစ်နဲ့ဆိုသုံးနှစ်ပေါ့နော်။ နောက်ထပ် ငါးနှစ်လောက်ဖြစ်ခဲ့လို့ရှိရင် အဲဒီလယ်တွေကို လယ်သမားတွေက ထိုးရောင်းရတော့မယ့်အခြေ အနေဖြစ်လာမယ်”

မြန်မာတောင်သူတွေဟာ မြေဩဇာစျေးကြီးလို့ လျှော့သုံးနေရတဲ့အတွက်၊ ပုံမှန်သုံးရမှာထက် တဝက်လောက် လျော့သွားရင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျော့ကျသွားနိုင်တယ်လို့ ကမ္ဘာ့စားနပ် ရိက္ခာအစီအစဉ် (WFP) မေလ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ကုန်စျေးနှုန်းတွေထပ် တက်ပြီး ၂၀၂၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံရဲ့ စားနပ်ရိက္ခာအကြပ်အတည်းကို ပိုပြီး ဆိုးရွားလာစေနိုင်တယ်လို့ WFP က ထောက်ပြထားပါတယ်။

သူဟာ စစ်တပ်အာဏာမသိမ်းခင်က လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှာ ဟာသဗီဒီယိုတွေ ဖန်တီးရင်း လူသိများထင်ရှားခဲ့တဲ့လူငယ်တစ်ယောက်ဖြစ်ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းလိုက်တဲ့နောက်မှာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) တွေကိုထောက်ပံ့မှုနဲ့ ထောင်ဒဏ်ဆယ်နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး လားရှိုးထောင်မှာနေခဲ့ရပါတယ်။

အပြည့်အစုံကို RFA Burmese Website, YouTube နဲ့ Facebook မှာ ကြည့်ရှုနားဆင်နိုင်ပါတယ်။

သူရေးတဲ့စာအုပ်နဲ့ပတ်သက်လို့ ပြည်ပနိုင်ငံတချို့မှာ သွားရောက်ဟောပြောအပြီး ရန်ကုန်ကို ပြန်လာစဥ် လေဆိပ်မှာ ဖမ်းဆီးခံရတာလို့ ဒီအကြောင်း သိရှိတဲ့ သတင်းအရင်းအမြစ် နှစ်ဦးကို ကိုးကားပြီး ရိုက်တာ သတင်းက ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့မှာ ရေးသားပါတယ်။

ရန်ကုန်အခြေစိုက် လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို ဦးစီးလုပ်ကိုင်နေတဲ့ မစ္စတာကက်စတီလိုဟာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမေရိကန်ကုန်သည်ကြီးများအသင်းရဲ့ အကြီးအကဲဟောင်းလည်းဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီလိုမြန်မာအာဏာပိုင်တွေက ဖမ်းဆီးလိုက်တာနဲ့ပတ်သက်လို့ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဌာနကို ရိုက်တာက မေးမြန်းရာမှာ “မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမေရိကန်တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းများကို သိရှိသော်လည်း “ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံရေး” အရ အသေးစိတ်မှတ်ချက်မပေးနိုင်ကြောင်း” ဖြေကြားခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

လူမှုကွန်ရက်မှာ ရေးသားချက်တွေအရ မစ္စတာ ကက်စတီလိုဟာ ၂၀၂၁ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းအပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာ နေထိုင်ရပ်တည်ရတဲ့အကြောင်းတွေကို ရေးသားထားတဲ့ Finding Our Voice စာအုပ်ထုတ်ဝေ အပြီး ဒီစာအုပ်နဲ့ပတ်သက်လို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားမှာ သွားရောက်ဟောပြောနေခဲ့ပါတယ်။

အမေရိကန်ရေတပ်သားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ မစ္စတာကက်စတီလိုဟာ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်ကလည်း အမေရိကန် သမ္မတအိမ်တော်ကို သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်က ထွက်ရှိတဲ့ မြေရှားသတ္တုများ အမေရိကန်က တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူနိုင်ဖို့အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အကျိုးဆောင်တစ်ဦးအနေနဲ့ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း အမေရိကန်အစိုးရအရာရှိတွေကို အကြံပြုတင်ပြခဲ့ဖူးတယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းက ရေးသားထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် သူရဲ့စာအုပ်ထဲမှာလည်း ဒီမိုကရေစီလိုလားတဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေက စစ်အာဏာသိမ်း ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြတာတွေကို စစ်တပ်က အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခဲ့တာတွေကို မှတ်တမ်းတင်ရေးသားသလို တစ်ဖက်မှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေက ပိတ်ဆို့အရေးယူ ထားတာတွေကို ထိရောက်မှုမရှိကြောင်း၊ အမေရိကန်အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ ပိုပြီး လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်း ရေးသားချက်များ ပါဝင်တယ်လို့ ရိုက်တာသတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့မှာ စစ်တပ်က ထန်းပင်ကုန်းရွာထဲ ဝင်လာပြီး နောက်တစ်နေ့မနက်မှာ မီးစရှို့ခဲ့တာလို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ရွာက ရွာကြီးဆိုတော့ အိမ်ခြေတော့ များတယ်ဗျ။ အိမ်ခြေ ၅၀၀ ဝန်းကျင်မှာ ရှိတယ်။ တစ်ရွာလုံးမှာ ရှိတဲ့အပိုင်းတွေကို တမင်ကို ဝင်ပြီးမီးရှို့လို့ ကုန်သလောက်ပါပဲ။ ရွာမဝင်ခင် ဘေးရွာကနေ လက်နက်ကြီးနဲ့ ထုတယ်။ အပေါ်ကနေ လေကြောင်းနဲ့ လာ လာချတယ်။ ပြည်သူတွေ မရှိတဲ့ရွာကို ဒီအတိုင်းဝင်လာပြီး ကြယ်နီကုန်းပိုင်းကနေ စရှို့တာပါ။”

ရွာထဲက ထန်းပင်ကုန်းရွာမ၊ အနောက်ကုန်း၊ ကြယ်နီကုန်း၊ ဘိုးတော်လေးကုန်း စတဲ့ အပိုင်းအားလုံး မီးရှို့ခံရပြီး နေအိမ် ၄၀၀ ခန့် ပျက်စီးခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

လတ်တလော စစ်တပ်က ထန်းပင်ကုန်းရွာမှာ အထိုင်ချပြီး ပတ်ဝန်းကျင်က ကျေးရွာတွေကို လက်နက်ကြီးနဲ့ ပစ်ခတ်နေတယ်လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

စစ်ကောင်စီတပ်တွေက ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှာ ချောင်းခွကျေးရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်းကျေးရွာနဲ့ ချောင်းဆုံလေးကျေးရွာတွေကို ဝင်ရောက်မီးရှို့ခဲ့ပြီး လူ ငါးဦးထက်မနည်းကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သလို ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့မှာတော့ အုတ်ဖိုမြို့နယ်က ကျွန်းလှကုန်းကျေးရွာကို မီးရှို့ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

အုတ်ဖိုမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၂၆ ရက်ကတည်းက စစ်ကြောင်းထိုးနေတာကြောင့် ရွာပေါင်း ၂၅ ရွာထက်မနည်းက လူဦးရေ နှစ်သောင်းခန့် ဘေးလွတ်ရာ ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေကို ကူညီပေးနေသူတွေက ပြောထားပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ၂ဝ၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်း တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ် ရွှေ့ပြောင်းရသူ ၃ ဒဿမ ၇ သန်းကျော်ရှိပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ကတည်းက ကလေးနဲ့တမူးမြို့နယ်တို့ကနေ စစ်ကြောင်းနှစ်ကြောင်းထိုးပြီး ကလေးနယ်မြောက်ပိုင်းကို ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ စတင်ဝင်ရောက်လာတာလို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ကလေးဒေသခံတစ်ဦးကပြောပါတယ်။

“အရှေ့ခုံသာ၊ အနောက်ခုံသာကို ဝင်နေတာပေါ့။ မီးကတော့ မနက်ကတည်းကနေ ညနေအထိကို မီးခိုးမတိတ်သေးဘူး။ နေအိမ် တစ်ရာပတ်လည်တော့ရှိပြီဗျ၊ မီးခိုးထွက်ရာတစ်လျှောက်ကို လိုက်ရေကြည့်ရသလောက်ဆိုလေ။ ဒေသခံတွေကတော့ စစ်ကြောင်းအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နေကြတာဆိုတော့ သိပ်ဝေးဝေးမရှောင်ကြဘူးဗျ။ ကလေးမြို့ထဲပဲ လှည့်ပတ်ရှောင်လိုက်တော့တာ၊ အဝတ်တစ်ထည် ကိုယ်တစ်ခုနဲ့ ထွက်ပြေးလာရတော့ စားရေးသောက်ရေးကတော့ ရက်ရှည်လာရင် ခက်ခဲတော့မှာဗျ”

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေ စီးနင်းဝင်ရောက်နေတဲ့ ကျေးရွာတွေမှာ အရပ်သားတချို့ သတ်ဖြတ်ခံထားရပြီး လူသားဒိုင်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံထားရတာတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး RFA အနေနဲ့ သီးခြားအတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။

စစ်တပ်က စစ်ကြောင်းထိုးရာလမ်းကြောင်းတလျှောက်ကို လေကြောင်းနဲ့လက်နက်ကြီးတွေအသုံးပြု တိုက်ခိုက်နေတာကြောင့် အရှေ့ခုံသာနဲ့အနောက်ခုံသာကျေးရွာတို့က ဒေသခံ ခုနစ်ဦးထက်မနည်း သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးကျော် ဒဏ်ရာရရှိထားတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အင်အား ထောင်နဲ့ချီတဲ့ စစ်ကောင်စီစစ်ကြောင်း ဝင်ရောက်လာတာကြောင့် ကလေး-တမူး အာရှလမ်းမပေါ်က အရှေ့ခုံသာ၊ အနောက်ခုံသာ၊ နန်းစောင်းပု၊ ကံသာယာ၊ ရာဇဂြိုဟ်၊ ၅၆ မိုင်၊ ကံကြီး၊ စော်ဘွားရေရှင်၊ မင်းသမီး၊ ကနန်၊ ခမ်းပတ်၊ ဘုက္ကန်၊ ခွန်မွန်းနွမ်၊ ရန်ငြိမ်းအောင်၊ ကံကြီး၊ ကျွန်းတောရေရှင်၊ ဝိတုတ်နဲ့ ကြက်ဖနက်စတဲ့ ကျေးရွာ ငါးဆယ်ထက်မနည်းက ဒေသခံတစ်ထောင်ကျော် အိုးအိမ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရပါတယ်။

အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အိန္ဒိယခရီးစဉ်အပြီး မြန်မာ-အိန္ဒိယ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းဖြစ်တဲ့ ကလေး-တမူးအာရှလမ်းမကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ဖို့ စစ်ဆင်ရေးတွေ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်သွားမယ်လို့ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရက သတင်းထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား နှစ်ထောင်ကျော်ရှိတဲ့ မကွေးအကျဉ်းထောင်မှာ နိုင်ကျဉ်းတွေရဲ့ ခြုံစောင်တွေ၊ အဝတ်အစားတွေနဲ့ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတွေကို ထောင်အာဏာပိုင်တွေက သိမ်းယူတာ၊ သောက်သုံးရေ ကန့်သတ်တာနဲ့ ခြိမ်းခြောက်ဖိအားပေးတာတွေ ရှိနေတယ်လို့ နွေဦးနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ အစည်းအရုံးရဲ့ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ကိုဘုန်းမြင့်အောင်က ပြောပါတယ်။

“အခုထောင်ထဲမှာ အခြေအနေတွေက တော်တော်ဆိုးနေပါတယ်။ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ ပစ္စည်းတွေကို သိမ်းယူထားသလို ရေသောက်ခွင့်တွေကိုလည်း ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ ပုံစံခဏခဏထိုင်ခိုင်းပြီး ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုတာတွေလည်း ရှိနေပါတယ်”

အဲဒီလို ဖိနှိပ်တာတွေကို ရပ်တန့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၄၂ ဦးဟာ ထောင်ဝင်စာတွေ့ခွင့်နဲ့ ပါဆယ်ပို့ခွင့်တွေ ပိတ်ပင်ခံထားရတဲ့အပြင် တိုက်ပိတ်အရေးယူခံထားရတယ်လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။

အဲဒီထဲက နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၂ ဦးဟာ ပြင်းထန်စွာ ရိုက်နှက်ညှဉ်းပန်းခံထားရပြီး အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့် မကွေးတိုင်း တာဝန်ရှိသူတွေဆီ RFA က ဆက်သွယ်လို့ မရသေးပါဘူး။

အဲဒီထောင်မှာ မကွေးတိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဒေါက်တာအောင်မိုးညိုလည်း ထိန်းသိမ်းခံနေရပြီး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုံလောက်စွာမရဘူးလို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတွေက ပြောပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတွေ ပြောဆိုချက်အရ မကွေးအကျဉ်းထောင်က ထောင်အာဏာပိုင်တွေဟာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေအပေါ်မှာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းလေ့ရှိပြီး နာမည်ဆိုးတဲ့ကျော်ကြားတဲ့ ထောင်ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်တွေထဲမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေနဲ့ ဆေးဝါးကုသခွင့် မလုံလောက်မှုတွေကြောင့် သုံးနှစ်အတွင်း နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ စုစုပေါင်း ၂၈၂ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက် (PPNM) က မေလ ၃၁ ရက်နေ့က အစီအရင်ခံစာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်း ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ ပြည်သူ သုံးသောင်းကျော်(၃၁,၁၆၂ ဦး) အဖမ်းခံထားရပြီး အဲဒီအထဲက ၁၄,၃၀၆ ဦးက ထောင်ဒဏ်တွေ ချမှတ်ခံထားရတယ်လို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်အထိ စာရင်းမှာ တွေ့ရပါတယ်။

မီးမရှို့ခင်မှာ နေအိမ်တွေထဲက အဖိုးတန်ပစ္စည်းတွေကို ကား ခြောက်စီးနဲ့ ချောင်းဦးမြို့ပေါ်ကို အကြိမ်ကြိမ် ရွှေ့ပြောင်းသယ်ယူသွားပြီးမှ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့တာလို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မီးမရှို့ခင် သူတို့လိုချင်တဲ့ပစ္စည်းတွေကို ကားကြီးကားငယ်နဲ့ သယ်ကြတာပေါ့ဗျာ။ အဲဒါပြီးမှ အိမ်တွေကိုရှို့တာ။ ဆင်မြေက ရွာရဲ့ သုံးပုံ နှစ်ပုံလောက်ပါသွားတယ်။ ငါးလုံးတင်က ၁၀ လုံးလောက် ရှို့ခံရတယ်။ ငါးယှန်ရွာကလည်း လမ်းဘေးက စျေးဆိုင်တဲလေးတွေ ငါးလုံးလောက် အရှို့ခံရသေးတယ်”

အင်အား နှစ်ရာကျော်ပါတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းဟာ ချောင်းဦး-ရေစကြို ကားလမ်းတလျှောက်က ဆင်မြေ၊ ငါးလုံးတင်နဲ့ မထိသာ စတဲ့ ရွာ သုံးရွာကို ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့ကစပြီး သုံးရက်ဆက်တိုက် ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ နေအိမ်တွေကို မီးရှို့ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ချောင်းဦးမြို့နယ်ထဲက ရွာတွေကို စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ကနေ ၁၁ ရက်နေ့ထိ စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်ပြီး တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေနဲ့ တိုက်ပွဲ လေးကြိမ်ထက်မနည်း ဖြစ်ပွားခဲ့တယ်လို့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ပြောပါတယ်။

ရွာတွေထဲ စစ်ကြောင်းထိုးချိန်မှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ လက်နက်ကြီးနဲ့ ဒရုန်းသုံး တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ရွှေတော်လေး၊ ထူးနီနဲ့ ဆင်မြေ ရွာတွေက ဒေသခံအမျိုးသား ၃ ဦးသေဆုံးပြီး နောက်ထပ် လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ဘက်ကတော့ ချောင်းဦးမြို့နယ် ချောင်းဦး-ရေစကြိုကားလမ်းတစ်လျှောက်က PDF စခန်းတွေကို ရှင်းလင်းတာနဲ့ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်လို့ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့မှာ နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွေက တဆင့် ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း စစ်တပ်နဲ့ စစ်တပ်လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေကြောင့် အရပ်သားနေအိမ် ၁၂၅,၀၀၀ ကျော် (၁၂၅,၃၂၈ လုံး ) မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရပြီး အဲဒီအထဲမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းက နေအိမ်တွေ အများဆုံး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ Data for Myanmar အဖွဲ့က ဧပြီလ ၂ နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီခရီးစဉ်မှာ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့ဆုံပြီး စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးနဲ့ ကဏ္ဍပေါင်းစုံမှာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ကိစ္စတွေ ဆွေးနွေးဖို့ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီအပြင် တရုတ်အစိုးရ အဆင်မြင့်အရာရှိတွေ၊ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာအပါအဝင် စီးပွားရေးကွန့်ဖရင့်ကိုပါ တက်ရောက်ဖို့ရှိတယ် ဆိုပါတယ်။

ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ သမ္မတရာထူးကို ရယူပြီးနောက် မေလ ၃၀ ရက်ကနေ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိခရီးစဉ်ဟာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အတွက် နိုင်ငံအကြီးအကဲ ရာထူးနဲ့ ဒုတိယမြောက် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီခရီးစဉ်မှာ တရုတ်က အမြန်ဆုံးအကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ လိုလားနေတဲ့ Belt and Road Initiative (BRI) စီမံကိန်းနဲ့ပတ်သက်လို့ သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးတာတွေ ရှိလာနိုင်တယ်လို့ နိုင်ငံရေး လေ့လာသုံးသပ်သူ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အိန္ဒိယခရီးစဥ်တုန်းကတော့ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ MoU ထိုးခဲ့ကြတာမျိုး မတွေ့ရဘူး တရုတ်ခရီးစဥ်မှာတော့ BRI နဲ့ပတ်သတ်တဲ့ MoU တချို့ ထိုးနိုင်တယ်။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ အရင်အပတ်က သွားထားတဲ့ နိုင်ငံခြားဝန်ကြီးရဲ့ ခရီးစဥ်မှာ ဝမ်ရိအနေနဲ့ ဒီရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုဆိုင်ရာတွေအပြင် ဒီလုပ်ငန်းတွေလာလုပ်တဲ့ သူ့နိုင်ငံသားတွေရဲ့ လုံခြုံရေးကိစ္စကို အထူးပြောထားတာရှိတယ်။”

ဦးမင်းအောင်လှိုင်လူယုံဖြစ်တဲ့ စစ်အာဏာသိမ်းရာမှာ အဓိကနေရာက ပါဝင်ခဲ့သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းဖြစ်တဲ့ ဒုသမ္မတ ဦးညိုစော ကလည်း ဇွန်လဆန်းပိုင်းမှာ ရုရှားနိုင်ငံကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး ထားဝယ်ရေနက်ဆိပ်ကမ်း စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်တဲ့ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်ဖို့ ရုရှားနဲ့ မြန်မာကုမ္ပဏီတို့ သဘောတူလက်မှတ် (MoU) ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။

ဒီအပြင် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ သက်တမ်းနှစ်လအတွင်းမှာ တရုတ်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်းနဲ့ လာအို နိုင်ငံတို့ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးတွေလည်း နေပြည်တော်ကိုလာရောက်ပြီး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) အပါအဝင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်နေတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဒီမိုကရေစီအင်အားစုတွေကတော့ စစ်ကောင်စီကျင်းပပေးတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဟာ တရားမဝင်ကြောင်းနဲ့ စစ်အာဏသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သမ္မတအဖြစ် လက်မခံကြောင်း ပြောဆိုထားကြပါတယ်။

“ဦးမင်းဇင်ကို သူလျှိုလုပ်ငန်းမှာ ပါဝင်ပတ်သက်မှုနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေတယ်လို့ သံသယရှိတဲ့အတွက် တည်ဆဲ ဥပဒေအရ သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်တွေက ဖမ်းဆီးထားတယ် လို့ သိရပါတယ်” လို့ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လင်ကျန်းက ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့က ပုံမှန်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောပါတယ်။

သူ့ကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်းလည်း တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကွမ်ကျိုးမြို့မှာရှိတဲ့ အမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ရုံးချုပ် ကို အကြောင်းကြားထားပြီးဖြစ်တယ်လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

အမေရိကန်နိုင်ငံသား ခံယူထားသူဖြစ်ပြီး တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းတွေကို လေ့လာသူ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဦးမင်းဇင်ကို ယူနန်ပြည်နယ် ကူမင်းလေဆိပ်မှာ တရုတ်အစိုးရအာဏာပိုင်တွေက ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခဲ့တာဖြစ်ပြီး ယူနန်တက္ကသိုလ် ပညာရှင်တစ်ဦးက ဖိတ်ကြားတဲ့အတွက် သွားရောက်စဥ် လေဆိပ်မှာ အဖမ်းခံရတာလို့ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်အခြေစိုက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန ရေးသားပါတယ်။

အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနကတော့ “တရုတ်နိုင်ငံမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦး ဖမ်းဆီးထိန်း သိမ်းခံ ထားရတယ် ဆိုတာကို သိရှိထားကြောင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတဦး ဖမ်းဆီးခံရတဲ့အခါတိုင်း ကောင်စစ်ဆိုင်ရာ ကူညီပံ့ပိုးမှုတွေပေးဖို့ ဆောင်ရွက်ထားကြောင်း” အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးကို တရုတ်အစိုးရက အခုလို ဖမ်းဆီးလိုက်တာနဲ့ပတ်သက်လို့ နယူးယောက်တိုင်းစ် (The New York Times) သတင်းစာရဲ့ မေးမြန်းချက်ကို ဖြေကြားထားပါတယ်။

ဦးမင်းဇင်တရုတ်နိုင်ငံမှာ ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ အခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ISP Myanmar ရဲ့ ဦးဆောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဦးအောင်သူငြိမ်းကို RFA က ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားဆဲ ဖြစ်ပြီး တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ပြောကြားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဦးမင်းဇင်ဟာ ၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ကျောင်းသားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွေက ဧရာဝတီသတင်းဌာနမှာ အယ်ဒီတာ၊ ၂၀၀၃ ကနေ ၂၀၀၈ အထိ လွတ်လပ်တဲ့ အာရှအသံ (RFA) အကြီးတန်းအသံလွှင့်သတင်းထောက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် တက္ကသိုလ်( ဘာကလေ)မှာ သတင်းစာပညာနဲ့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်တွေကို တက်ရောက်လေ့လာခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာ့မဟာဗျူဟာနဲ့ မူဝါဒလေ့လာရေး အင်စတီကျူ့(Institute for strategy and policy - Myanmar( ISP Myanmar)ကို ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး ဒီအဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရေးနဲ့ပတ်သက်လို့ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု၊ ပြင်ပဆက် သွယ်ရေးအစီအစဉ်တွေ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ တရုတ်စီမံကိန်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စောင့်ကြည့်လေ့လာထားတဲ့ သုတေသနအစီရင်ခံစာတွေ ထုတ်ပြန်နေတဲ့ အဖွဲ့လည်းဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလိုပြန်ပို့ခံရသူတွေထဲက အသက် ၁၈ နှစ် ကနေ ၃၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတွေ စစ်မှုထမ်းဖို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံနေရတယ်လို့ အလုပ်သမားအရေးကူညီနေသူတွေနဲ့ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေက ပြောပါတယ်။

ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေက ပြစ်ဒဏ်ကျ မြန်မာတွေကို တစ်လ တစ်ကြိမ်လောက် ပြန်ပို့နေတာကနေ အခုနောက်ပိုင်း ပိုတိုးပြီး ပို့လာတယ်လို့ အဲဒီအခြေအနေကို သိတဲ့ ကော့သောင်း ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“၂၀၂၄၊ ၂၀၂၅၊ ၂၀၂၆ သုံးနှစ်အတွင်းမှာဆိုရင် ၂၀၂၄ တုန်းက တစ်လတစ်ကြိမ်လောက်တော့လာတယ်။ တစ်ကြိမ်မှာ လူ ၇၀ ကနေ တစ်ရာလောက်အထိ ပါတယ်။ အခုနောက်ပိုင်း နှစ်ကြိမ်ပို့တယ်။ လအစပိုင်းနဲ့ နောက်ပိုင်းကို ပို့တယ်။ တစ်ကြိမ်မှာ လူ ၇၀ ကနေ ၁၀၀ လောက်ကိုပို့တယ်။ ပို့တဲ့အခါမှာလည်း အသက် ၁၈နှစ်ကနေ ၃၅ အတွင်းကြား ကျန်းမာသန်စွမ်းတဲ့ လူတွေဆိုရင် ထပ်ပြီးတော့ ပြန်စိစစ်တယ်။ စုဆောင်းရေးကိုပေါ့နော်”

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၂၉ ရက်နေ့က ထိုင်းနိုင်ငံ ရနောင်းအကျဉ်းထောင်မှာ အကြောင်း အမျိုးမျိုးနဲ့ ဖမ်းဆီးထောင်ချခံရပြီး လွတ်ရက်စေ့သွားတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၀၀ ကျော်ကို ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေက ကော့ကောင်းဘက်ကို ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အဲဒီထဲက အမျိုးသားတချို့ စစ်မှုထမ်းဖို့ ဖမ်းဆီးခံထားရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အခုနှစ်အတွင်းမှာပဲ ဇန်နဝါရီလမှာ ၁၆၈ ဦး၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ၁၂၈ ဦး၊ မတ်လမှာ ၁၉၃ ဦး၊ ဧပြီလမှာ ၇၈ ဦး၊ မေလမှာ ၂၀၁ ဦး စုစုပေါင်း ၇၆၈ ဦး ပြန်ပို့ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီလူတွေကို ရနောင်းဘက်ခြမ်းမှာ စစ်တပ်တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့က စစ်မှုထမ်းဖို့ ရွေးချယ်ပြီးနောက် ကော့သောင်းမြို့အခြေစိုက် ခြေမြန်တပ်ရင်း ခမရ -၂၆၂ က စစ်ဆေးပြီးနောက် စစ်သင်တန်းတွေကို ပို့ဆောင်နေတာလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီလို ပြန်ပို့ခံရသူတွေထဲမှာ အတင်းအကျပ် စစ်မှုထမ်းဖို့ စေလွှတ်ခံရသူတွေကို အပြစ်တင်လို့မရဘူးလို့ မြိတ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ခံ ကိုနကြီးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ထိုင်းအစိုးရအနေနဲ့ စစ်တပ်ကိုပြန်ပြန်အပ်တဲ့ အပေါ်မှာတော့ လက်ရှိ ကျွန်တော်တို့ကလည်း ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေကို အပြစ်မြင်လို့မရတဲ့ အပိုင်းတွေရှိတာပေါ့နော်။ သူတို့အနေနဲ့ မလူးသာမလှိမ့်သာနဲ့ ဘာမှမလုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေ ကြုံတွေ့ရတဲ့အပိုင်းတွေပေါ့။ ဘာပဲပြောပြော ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာပြင်ရောက်လာပြီဆိုရင် တိုက်ကြခိုက်ကြရတာပေါ့လေနော်”

စစ်မှုထမ်း ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် မြိတ်ခရိုင်အတွင်း စစ်မှုထမ်းအဖြစ် စုဆောင်းခံခဲ့ရတဲ့ ပြည်သူ့စစ် ၃၀ ကျော် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ထံ ထွက်ပြေးခိုလှုံလာပြီး အဲဒီထဲမှာ ထိုင်းကနေ နေရပ်ပြန်ပို့ခံရပြီး နောက် စစ်မှုထမ်း စုဆောင်းခံရသူတွေလည်း ပါတယ်လို့ ကိုနကြီးက ပြောပါတယ်။

မြန်မာအလုပ်သမားအရေး ကူညီနေတဲ့ AAC ကိုရဲမင်းက အကြောင်း အမျိုးမျိုးနဲ့ ဖမ်းဆီးခံရသူတွေကို နေရပ်ပြန်ပို့နေတဲ့ကိစ္စကို ထိုင်းအစိုးရအနေနဲ့ ပြန်သုံးသပ်သင့်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

“ဖမ်းခံလိုက်ရပြီး ပြန်ပို့တာကျတော့ ဒီလူတွေကို သေတွင်းအထဲကို ပြန်ပို့တာနဲ့တူနေတယ်။ အဲဒီလိုဖြစ်နေတာပေါ့။ အဲဒီလိုပြန်မပို့ဘဲနဲ့ အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုလက်ထဲကို ပြန်မပို့ဘဲနဲ့ နယ်စပ်တစ်လျှောက်မှာရှိတဲ့ ERO တွေ တော်လှန်ရေးတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေရှိတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီးတော့ ပြန်ပို့ပေးစေချင်တယ်။ ပြန်ပို့တဲ့ကိစ္စမှာ ဒီလူတွေရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ခံစားချက်တွေ ပြီးတော့တစ်ဖက်မှာ ဟိုကိုရောက်တာနဲ့တန်းပြီးတော့ စစ်သားစုဆောင်းခံလိုက်ရတာရှိတယ်။ ဒါတွေကို သုံးသပ်သင့်တယ်။ ဒီလူတွေကို ငဲ့ညှာသင့်တယ်လို့ ပြောချင်တယ်”

နေရပ် ပြန်ပို့လိုက်တဲ့အထဲက အများစုကို စစ်တပ်က တပ်သားသစ် စုဆောင်းပြီး ရှေ့တန်းဆီ ပို့နေတဲ့အခြေအနေကို ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေကို သိစေချင်တယ်လို့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ (NUG) ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးနေဘုန်းလတ်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီအခြေအနေမှန်တွေကို ထိုင်း အာဏာပိုင်တွေရော ထိုင်း စစ်တပ်ကိုရော သိစေချင်တယ်။ ဒီအတွက်ကြောင့်မလို့ မင်းအောင်လှိုင်ဦးဆောင်တဲ့ အစုအဖွဲ့တစ်ခုထဲကိုပဲ ထိတွေ့ဆက်ဆံတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အခြားသောတော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံတာ။ ဒီလူတွေရဲ့အသံကိုနားထောင်တာ ဒီကနေတဆင့် ပြည်သူတွေရဲ့သဘောထားကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားတာက မဖြစ်မနေလုပ်ရမဲ့ လုပ်ရပ်တွေဖြစ်တယ်"

စစ်မှုထမ်း ဥပဒေကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အပါအဝင် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေဆီ နည်းလမ်းပေါင်းစုံနဲ့ ဝင်‌ရောက်လာတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေကို အတင်းအကျပ် နေရပ်ပြန်မပို့ဖို့ အာဆီယံ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖွဲ့ (APHR) က မေလ ၂၅ ရက်နေ့မှာ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

စစ်မှုထမ်း ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေက မြန်မာနိုင်ငံသား ၃၅၀၀ ကျော်ကို စစ်အာဏာသိမ်းအစိုးရအဖွဲ့ထံ လွှဲပြောင်းပေးထားပြီး အဲဒီထဲကတချို့ဟာ စစ်မှုထမ်းဖို့ အပို့ခံထားရတယ်လို့ APHR က ဆိုပါတယ်။

RFA က ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့တဲ့ မြန်မာအလုပ်သမားအရေးကူညီသူတွေကတော့ ထိုင်းအစိုးရအနေနဲ့ ဖမ်းဆီးရမိတဲ့ မြန်မာတွေကို အကာအကွယ်ပေးတဲ့အနေနဲ့ နေရပ်ပြန်မပို့ဘဲ တရားဝင်အထောက်အထားရအောင် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ လိုလားနေကြပါတယ်။

ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့က နယူးယောက်မြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ UNDP၊ UNFPA နဲ့ UNOPS အုပ်ချုပ်မှုဘုတ်အဖွဲ့ (Executive Board) နှစ်ပတ်လည်အစည်းအဝေးမှာ UNFPA နဲ့ UN-Women ပေါင်းစည်းဖွဲ့စည်းနိုင်ရေး ဆွေးနွေးစဉ် အခုလို ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း စစ်တပ်ရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီတွေကို ပိတ်ဆို့တားဆီးမှုတွေကြောင့် လူပေါင်း ၁၆.၂ သန်းဟာ အသက်ကယ်အကူအညီတွေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေပြီး အဲဒီအထဲမှာ ကလေးငယ် ၅ သန်း ပါဝင်တယ်လို့ ဦးကျော်မိုးထွန်းက ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် လူပေါင်း ၁၂ သန်းကျော်ဟာ စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပြီး ဒီအခြေအနေဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဆက်ပြီးဆိုးရွားနေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်ဟာ အရပ်သားနေထိုင်ရာ ဒေသတွေကို ဆက်လက်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေပြီး စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ဆက်လက်ကျူးလွန်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း၊ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွား နေတဲ့ ဒေသတွေမှာ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ မိန်းကလေးငယ်တွေဟာ အကြမ်းဖက်မှုဒဏ်ကို အများဆုံး ခံစားနေရပြီး ကျားမအခြေပြု အကြမ်းဖက်မှုတွေ မြင့်တက်လာသလို လိင်နဲ့မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေ ရရှိဖို့လည်း ပိုမိုခက်ခဲလာနေကြောင်း၊ ဒါကြောင့် UNFPA နဲ့ UN-Women တို့က ပေးနေတဲ့ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု အကူအညီနဲ့ အကာအကွယ်ပေးရေး အစီအစဉ်တွေဟာ အကူအညီ လိုအပ်နေသူတွေ အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အသက်သွေးကြောတွေ ဖြစ်တယ်လို့ ဦးကျော်မိုးထွန်းက ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရုံးရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ရေးသားထားပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက ကုလသမဂ္ဂဖြစ်စေ တခြားအဖွဲ့အစည်းတွေပဲ ဖြစ်စေ တကယ်လိုအပ်နေသူတွေဆီရောက်အောင် ပေးနိုင်ဖို့က အရေးကြီးတယ်လို့ RFA ကို မှတ်ချက်ပေးပါတယ်။

“မြန်မာနိုင်ငံမှာ အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးငယ်တွေဟာ ပဋိပက္ခဒဏ်ကို အများဆုံး ခံစားနေရတဲ့ အုပ်စုဖြစ်တာကြောင့် UNFPA နဲ့ UN Women တို့ရဲ့ အကူအညီအစီအစဉ်တွေ ဆက်လက်ခိုင်မာနေဖို့ လိုအပ်တယ်၊ အဲဒီနေရာမှာအရေးကြီးတာက မရှိမဖြစ်လိုအပ်နေတဲ့အကူညီတွေကို မရောက် ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ဖို့ကလည်း အရေးကြီးပါတယ်“

UNFPA ဟာ မိခင်နဲ့ မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတွေကို ဆောင်ရွက်နေတဲ့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ UN Women ကတော့ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနဲ့ ကျားမတန်းတူညီမျှရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေကို ဆောင်ရွက်နေတဲ့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ဖြစ်ပါတယ်။

“ကျွန်မ အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက အခြေအနေတွေကို သိရှိဖို့နဲ့ ဘယ်လိုကူညီဖြေရှင်းပေးရမလဲဆိုတာ အဖြေရှာ နိုင်ဖို့အတွက် မြန်မာတိုင်းရင်းသားအဖွဲ့တချို့နဲ့ တွေ့ဆုံဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။”

ဒါပေမယ့် ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေကို တွေ့မယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ တွေ့မယ်ဆိုတာကိုတော့ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတာ မရှိဘူးလို့ စင်္ကာပူထုတ် The Straits Times သတင်းစာက ရေးပါတယ်။

“ဒီကနေ ဘာဖြစ်မလဲ စောင့်ကြည့်ရမှာပါ” လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

မစ္စ ထရီဇာလာဇရိုဟာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးအပြင် ၂၀၂၆ အာဆီယံ အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ သမ္မတ ဖာဒီနန်မာကို့စ် ဂျူနီယာက မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အခုနှစ် အစောပိုင်းက ခန့်အပ်ထခံရပြီး မြန်မာ့အရေး အာဆီယံက ဝိုင်းဝန်းအဖြေရှာနိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

သူဟာ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ထရီဇာ လာဇရို ဟာ မြန်မာ့အရေးမှာ ဆက်လက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသူဖြစ်သလို စစ်အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင် သမ္မတမဖြစ်ခင် နေပြည်တော်မှာ တွေ့ဆုံခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလတုန်းကလည်း မြန်မာ့အရေးအတွက် စစ်တပ်မပါတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရေး မြန်မာအင်အားစုတွေနဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီး တင်းမာမှုလျှော့ချရေး၊ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ ကောင်းမွန်စွာပေးနိုင်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအရ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်လာစေရေးတွေ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ပြောခဲ့ ပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ကြီးဟာ ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး အရပ်သားအစိုးရခေါင်းဆောင်တွေကို ဖမ်းဆီး အကျဥ်းချခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာစစ်တပ်အကြီးအကဲတွေကို အဆင့်မြင့် အာဆီယံအစည်းအဝေးတွေ တက်ရောက်ခွင့်ပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ စစ်တပ်က ကျင်းပတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး စစ်တပ်ခန့် အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင် သမ္မတရာထူးရယူအပြီးမှာလည်း မြန်မာအပေါ် အာစီယံ သဘောထား ကွဲလွဲဆဲဖြစ်ပြီး မြန်မာအပေါ် အာဆီယံ မူဝါဒမပြောင်းလဲကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့မှာ ကျင်းပနေတဲ့ (၁၁၄) ကြိမ်မြောက် နိုင်ငံတကာအလုပ်သမားညီလာခံ (ILC) ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအစည်းအဝေးမှာ အဲဒီလို တောင်းဆိုခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ IndustriALL က ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

IndustriALL အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အက်တဲလ် ဟွိုင်ယဲ (Atle Høie) က “မြန်မာနိုင်ငံ အထည်ချုပ်ကဏ္ဍမှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်နေတဲ့ အလုပ်သမား လေးသိန်းခွဲခန့်ဟာ လုပ်ခလစာနည်းပါးတာ၊ အချိန်ပို အတင်းအကျပ် လုပ်ကိုင်စေခိုင်းခံရတာနဲ့ စစ်မှုထမ်းစုဆောင်းခံရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ရင်ဆိုင်နေရတယ်“လို့ ပြောပါတယ်။

IndustriALL ရဲ့တောင်းဆိုချက်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့် အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ပြောဆိုထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံကုန်သည်ကြီးများနဲ့ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ် (UMFCCI) အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးကတော့ အလုပ်သမားတွေ အလုပ်လက်မဲ့အန္တရာယ်နဲ့ ရင်ဆိုင်ရနိုင်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“နိုင်ငံတကာအမှတ်တံဆိပ်တွေ မြန်မာနိုင်ငံကနေ အထွက်ခွာသွားမယ်ဆိုရင် အလုပ်သမား သိန်းနဲ့ချီ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ရှိနေသလို၊ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေမယ်ဆိုရင်လည်း စစ်တပ်အတွက် နိုင်ငံခြားငွေတွေက စီးဆင်းနေဦးမှာပါ။ ဒါကြောင့် လက်ရှိအခြေအနေဟာ အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေးနဲ့ အလုပ်အကိုင်ထိန်းသိမ်းရေးကြား ခက်ခဲတဲ့ ချိန်ခွင်လျှာတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ လိုရင်းပြောရရင် အလုပ်သမားတွေအတွက် ထမင်းမဝတဲ့ အခြေအနေကနေ ထမင်းငတ်တဲ့ ဘဝကို ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်”

IndustriALL အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အက်တဲလ် ဟွိုင်ယဲ (Atle Høie) ကလည်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒတွေကြောင့် မြန်မာ့အထည်ချုပ်ကဏ္ဍက ရရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေတွေဟာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအတွက် အဓိကဝင်ငွေရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာနေတယ်လို့ ထောက်ပြပါတယ်။

ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဆက်လက်ထုတ်လုပ်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာအထည်ချုပ်အမှတ်တံဆိပ်တွေအနေနဲ့ တာဝန်ယူမှုရှိရှိ ထွက်ခွာကြဖို့နဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) အနေနဲ့လည်း မြန်မာနိုင်ငံကို ပေးထားတဲ့ ကုန်သွယ်မှုအထူးအခွင့်အရေးတွေကို ရပ်ဆိုင်းပေးဖို့လည်း တောင်းဆိုထားပါတယ်။

IndustriALL ရဲ့ အဆိုအရ မြန်မာ့အထည်ချုပ်တင်ပို့မှုရဲ့ ၅၄ ရာခိုင်နှုန်းဟာ EU ဈေးကွက်ကို တင်ပို့နေတာဖြစ်ပြီး ကျန်တဲ့ ပမာဏအများစုကို ဗြိတိန်နဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံတွေက ဝယ်ယူနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အထည်ချုပ်စက်ရုံအလုပ်သမားတွေဟာ တစ်လကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀ အောက်သာ ရရှိနေပြီး ဒီပမာဏဟာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရပ်တည်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ရဲ့ ထက်ဝက်ခန့်သာ ရှိတယ်လို့ IndustriALL က ဆိုပါတယ်။

အလုပ်သမားသမဂ္ဂတွေကတော့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းက ရရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေတွေဟာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဆီ စီးဆင်းနေတယ်လို့ ဆိုကြပြီး နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းအနေနဲ့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရအပေါ် ပိုမိုထိရောက်တဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ သံတမန်ရေးဖိအားတွေ ပေးဖို့ တိုက်တွန်းနေကြပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံက စက်ရုံတွေမှာ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အလုပ်သမားအခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကြောင့် Tesco, Primark, Mango, Marks & Spencer နဲ့ C&A စတဲ့ နိုင်ငံတကာ အဝတ်အထည်အမှတ်တံဆိပ်ထုတ်လုပ်မှုတွေ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကြပါတယ်။

မြန်မာ့အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းဟာ နှစ်စဉ် ဒေါ်လာဘီလီယံနဲ့ချီတဲ့ ပို့ကုန်ဝင်ငွေ ရှာဖွေပေးနေတဲ့ ကဏ္ဍဖြစ်သလို အလုပ်အကိုင်အများဆုံး ဖန်တီးပေးထားတဲ့ စက်မှုကဏ္ဍတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့ မနက် ၄ နာရီ ဝန်းကျင်မှာ ပခုက္ကူခရိုင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေ မြစ်ခြေရဲစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မြစ်ခြေရဲစခန်းကို ဒီနေ့(ဇွန်လ ၁၀ရက်)ပဲ သိမ်းလိုက်ပါပြီ။ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲမှာ PDF ဘက်ကတော့ တစ်ယောက်ကျတယ်။ သူတို့ဘက်ကလည်းကျတယ်။ စစ်သုံ့ပန်းတွေလည်း ဖမ်းမိလိုက်တယ်ဗျ။ မြစ်ခြေမြို့မှာ အခုသိမ်းတာက ရဲစခန်းအထိပဲ BPI တပ် ရှိသေးတယ်ဗျ”

မြစ်ခြေမြို့မှာ အမှတ်(၁) တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနဲ့ လေ့ကျင့်ရေးတပ်(ဒေသအခေါ် BPI တပ်) နဲ့ မြစ်ခြေ ရဲစခန်း ရှိပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ပွဲမှာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂ ဦး သေဆုံးပြီး စစ်လက်နက်ခဲယမ်းတွေနဲ့အတူ စစ်သုံ့ပန်း ၁၄ ဦး ဖမ်းဆီးမိခဲ့တယ်လို့ NUG ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ပုဂံမြို့တစ်ဖက်ကမ်း မြစ်ခြေမြို့ကို စစ်တပ်က မေလ ၁၀ရက်နေ့ကနေ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့အတွင်း စစ်ကြောင်းထိုး ဝင်ရောက်ပြီး နေအိမ် နဲ့ အဆောက်အဦး တစ်ထောင်ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးကာ အရပ်သား ၂၄ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်လို့လည်း NUG က ဆိုပါတယ်။

နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲတွေနဲ့ စစ်ရေးတင်းမာနေတာတွေကြောင့် မြစ်ခြေမြို့မှာ ဒေသခံ သောင်းနဲ့ချီ ဘေးလွတ်ရာကို ထွက်ပြေးနေရပြီး အရေးပေါ်အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဇွန်လဆန်းမှာပဲ မကွေးတိုင်း ပခုက္ကူခရိုင်ထဲက ပေါက်မြို့နယ်မှာရှိတဲ့ ရေပြာရဲစခန်းနဲ့ ကုက္ကိုလ်စုရွာမှာရှိတဲ့ ပျူစောထီးစခန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့တယ်လို့ တိုက်ပွဲမှာပါဝင်ခဲ့တဲ့ မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာပဲ သတင်းထုတ်ပြန်ပါတယ်။

ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့မှာ ရေပြာရဲစခန်းနဲ့ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့မှာ ပျူစောထီးစခန်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်အမြောက်အမြားနဲ့ စစ်သုံံ့ပန်း ၅ဝ ကျော်ကို ဖမ်းမိခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ် ဖမ်းဆီးထားတဲ့ အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးတွေအပါအဝင် ဒေသခံ နှစ်ရာကျော်ကို ကယ်ထုတ်ခဲ့တယ်လို့လည်း မကွေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ တစ်စုံတစ်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဗာတီကန် ဘုရားကျောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးလီယိုနဲ့ ဖူးတွေ့စဥ် အခုလို ပြောလိုက်တာလို့ ကက်သလစ် သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်တဲ့ UCANews က ရေးသားပါတယ်။

ဖယ်ခုံ၊ လွိုင်ကော်၊ ဗန်းမော်၊ မင်းတပ်နဲ့ လားရှိုး သာသနာတွေက သာသနာပိုင် ဘုန်းတော်ကြီး ငါးပါးဟာ ပြည်တွင်းစစ်ရေး ပဋိပက္ခတွေကြောင့် မိမိတို့တာဝန် ကျရာ ကျောင်းတော်တွေမှာ သီတင်းသုံးခွင့်မရဘဲ ဘေးလွတ်ရာမှာ ရှောင်နေရသလို ကျောင်းတော် အဆောက်အဦ အတော်များများလည်း ပျက်စီးတာ၊ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခံရတာလည်းရှိတယ်လို့ ဘုန်းတော်ကြီး ဖယ်လစ်ဘထူးက ဗာတီကန်မှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ‌လျှောက်ထားခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဖယ်ခုံသာသနာပိုင် ဘုန်းတော်ကြီး ဖယ်လစ်ဘထူးဟာ ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် မတက်မနေရ စိန်ပီတာနဲ့ စိန့်ပေါ တို့ရဲ့ အုတ်ဂူတွေမှာ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက် ဖူးမျှော်ဖို့ ရောမမြို့ ဗာတီကန်နန်းတော်ကို ရောက်နေတာဖြစ်ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနဲ့ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းချုပ်ဆရာတော်ကြီးတွေကို မိမိသာသနာနယ်မြေက အခြေအနေတွေတင်ပြခဲ့ပြီး အဆုံးအမလည်း နာယူခဲ့တယ်လို့လည်း သတင်းမှာဖော်ပြထားပါတယ်။

၂၀၂၃ သြဂုတ်လက သတင်းတွေအရ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ချင်းပြည်နယ်မှာ စစ်ကောင်စီ လက်ချက်ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာ ခုနစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ရသလို အဖမ်းခံရသူ ၁၄ ဦးနဲ့ ဘုရားကျောင်းအပါဝင် ခရစ်ယာန် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံ စုစုပေါင်း ၇၀ ကျော် ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရတယ်လို့ ချင်းလူ့အခွင့်ရေး အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်က ထုတ်ပြန်တဲ့ အမေရိကန်အစိုးရ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် USCIRF အစီရင်ခံစာမှာ မြန်မာပြည်တွင်းက စစ်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအဖြစ်အပျက်တွေကို မီးမောင်းထိုးဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့တွေ တိုက်ခိုက်ခံရတာတွေ၊ ရိုဟင်ဂျာတွေ အပါအဝင် ဒုက္ခသည်ပေါင်းစုံရဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့ ပဋိပက္ခကို ကမ္ဘာက တုံ့ပြန်မှုကို ဖော်ပြပါတယ်။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံစဥ် အခုလို ပြောလိုက်တာဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်မှာ ပဋိပက္ခချုပ်ငြိမ်းရေးနဲ့ ဒေသတွင်း အေးချမ်းတည်ငြိမ်ရေးတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယာတို(Prabowo Subianto)က အထူးသတင်းစကားကိုလည်း ထပ်ဆင့်ပြောကြားတယ်လို့ အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရရဲ့ အင်တာရာသတင်းဌာနက ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပဋိပက္ခ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ နိုင်ငံရေးအရ ပါသင့်ပါထိုက်သူ အားလုံးပါဝင်တဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေဖြစ်လာအောင် ကူညီပံ့ပိုးပေးဖို့ အသင့်ရှိတယ်လို့လည်း အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတက ပြောကြားတဲ့အကြောင်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဌာန သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီတွေ့ဆုံရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံက ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဥ် အလုံးစုံကို မြန်မာတွေကပဲ ဦးဆောင်ဖြေရှင်းရမှာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ခိုင်ခိုင်မာမာယုံကြည်တဲ့အကြောင်းလည်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက အတည်ပြုပြောခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံက ပဋိက္ခတွေ အေးအေးချမ်းချမ်းအဖြေရှာဖို့ဆိုရင် အာဆီယအဖွဲ့ကြီးက ချမှတ်ထားတဲ့ အချက်ငါးချက်ပါ ဘုံသဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်‌ဖော်ဖို့ မလုပ်မဖြစ် အရေးကြီးတဲ့ အကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆူဂီအိုနိုဟာ စစ်တပ်ခန့်သမ္မတအပြင် စစ်တပ်ခန့်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့လည်း တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။