အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကရင်တိုင်းရင်းသား မိသားစု နှစ်စု သေဆုံးခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မိသားစုနှစ်စုက လူတွေ သေဆုံးတာဗျ။ ထိခိုက်မှုအခြေအနေကတော့ အမျိုးသား ၄ ယောက်နဲ့ အမျိုးသမီး ၄ ယောက်ပါပဲ။ အဲဒီအထဲ ကလေးတွေလည်း ပါတယ်ဗျ”

ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက် မနက် ၁၁ နာရီလောက်မှာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရတာဖြစ်ပြီး အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၇ နှစ်အရွယ် ဘွယ်နိုစေး၊ အသက် ၈ နှစ်အရွယ် နော်ဒါး၊ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် သားစစ် စတဲ့ ကလေး ၃ ဦး အပါအဝင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် နော်စစ်၊ အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် ဦးဇော်ဝမ်း၊ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ် အက်သည်၊ အသက် ၃၈ နှစ်အရွယ် ဦးထီးစေးနဲ့ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဒေါ်သန်းညွန့်တို့ သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အဲဒီဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေဖြစ်တဲ့ လေလာမြောင် ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းနဲ့ မယ်တော်ဂူဘုရားကျောင်းလည်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီနေ့ မနက် ၁၁ နာရီကနေ ညနေ ၄ နာရီအထိ တစ်ရက်တည်းမှာပဲ စစ်တပ်က အနီးပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာတွေကို ပေါင် ၅၀၀ ဗုံးတွေ ကြဲသလို ပွိုင့် ၈ စက်သေနတ်တွေနဲ့ ငါးကြိမ်လောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီနေရာတွေမှာ အရပ်သားဒေသခံတွေပဲ နေထိုင်ကြပြီး လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ မရှိဘဲ စစ်တပ်က ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့လည်း ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၈၄၆ ဦးအထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။

အဖမ်းခံရသူတွေကို ရွှေဘိုမြို့ပေါ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးကနေတဆင့် အမှတ်(၈) လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းနဲ့ ခလရ-၄၂ ကို ပို့ဆောင်ကာ စစ်သင်တန်းပေးနေတယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရွှေဘိုမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“၂၁ ရက်က ဈေးတောင်ဘက်က အထမ်းသမားလေးတွေကို ဝင်ဆွဲတာ ရှစ်ဦးပါတယ်။ ၂၃ ရက်က ​ရွှေဘိုမြို့ပတ်လမ်းမှာ ၁၁ ယောက်ပါတယ်။ ပေါ်တာဆွဲခံရမှာစိုးလို့ အလုပ်ကနေ စုပြန်တဲ့ လူငယ်လေးတွေ အကုန်လုံး စစ်တပ်လှည့်ကင်းနဲ့တိုးပြီး စစ်သားစုဆောင်းခံလိုက်ရတယ်။ ၂၅ ရက်နေ့ကလည်း ဆေးရုံက လူနာစောင့်နှစ်ယောက် ထမင်းထွက်ဝယ်ရင်း ပေါ်တာဆွဲခံလိုက်ရတယ်"

ရွှေဘိုမြို့နယ်က မြို့မဆေးရုံ၊ မြို့မဈေးနဲ့ လောကမာရိဇိန်ဘုရားအနီးတို့မှာ ညနေပိုင်း လူအသွားအလာနည်းနေချိန်မှာ စစ်တပ်က အိမ်စီးကားတချို့နဲ့ စောင့်ကြည့် ဖမ်းဆီးနေတာလို့ ဆိုပါတယ်။

အတင်းအဓမ္မ စစ်သားစုဆောင်းခံလိုက်ရတဲ့ အမျိုးသားတွေထဲမှာ အသက်၂၀ အရွယ် လူငယ်ပိုင်းတွေပိုများပြီး နာမည်နဲ့ အသေးစိတ် အချက်အလက်တွေကိုတော့ မသိရသေးပါဘူး။

ရွှေဘိုမြို့ပေါ်မှာ အရပ်သားတွေ ပေါ်တာဆွဲဖမ်းဆီးခံရတာတွေ ပိုများလာတာကြောင့် ညနေ ၆ နာရီနောက်ပိုင်း မြို့ပေါ်မှာ လူအသွားအလာမရှိတော့ဘဲ တိတ်ဆိတ်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းက စစ်တပ်ပြောခွင့်ရသူ ဦးအောင်ဇော်ဦးနဲ့ နေပြည်တော်က ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဗဟိုအဖွဲ့ကို RFA ကတယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းမှာပဲ တပ်သားသစ် ၆၀,၀၀၀ ကျော် စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီအရေအတွက်ဟာ အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်မီ ၂၀၂၀ ခုနှစ်က စုဆောင်း ရရှိခဲ့တဲ့ အင်အားထက် ခြောက်ဆခန့် ပိုများလာတယ်လို့ မြန်မာ့စစ်ဘက်ရေးရာနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေ့လာရေးအဖွဲ့(MDSI) က ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

တံတားဦးလေတပ်က တက်လာတဲ့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်က ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့ မနက် ၁၀ နာရီခွဲလောက်မှာ မိနစ်ပိုင်းသာခြားပြီး ပေါက်ကန်ဘူတာရွာနဲ့ စမွန်းရွာတို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် အရပ်သားတွေ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့တာလို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“လေယာဉ်က ဗုံး လေးလုံးပါတာကို တစ်ရွာကိုနှစ်လုံးစီချတယ်။ ပေါက်ကန်ဘူတာကို နှစ်ကြိမ်ချတယ်။ ပြီးတော့ နောက်တစ်နေရာပြောင်းပြီး စမွန်းကို ဗုံးထပ်ချတယ်။ တစ်ရွာနဲ့တစ်ရွာက ၅ မိုင်၊ ၆ မိုင်လောက်ပဲဝေးတော့ ၅ မိနစ်လောက်ပဲခြားတယ် ဗုံးကြဲချတဲ့အချိန်က၊ ဘာတိုက်ပွဲမှမရှိဘူး၊ ဘာမှကိုမရှိဘူး ရဲဘော်ကိုမရှိတာ လာကြဲသွားတဲ့ဟာက”

ဒီဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပေါက်ကန်ဘူတာရွာကို စဉ်ကူးမြို့နယ် ရွှေပြည်ရွာကနေ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်လာတဲ့ အသက် ၆၀ အရွယ် ဦးမြင့်သန်းနဲ့ စမွန်းရွာက အသက် ၄၀ အရွယ် ဒေါ်မြင့်မော်တို့ သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် သုံးဦး ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စမွန်းရွာကို ဗုံးကြဲချချိန် မီးလောင်ပေါက်ကွဲတာကြောင့်လည်း နေအိမ် ၂၀ လောက် မီးလောင်ပျက်စီးသွားတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့ ည ၁၂ နာရီကျော်အချိန်မှာလည်း စစ်ကိုင်းမြို့နယ် တလိုင်းကျွန်းရွာ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦးသေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“တလိုင်းကျွန်းက ညပိုင်း ၁၂ ကျော်လောက်မှာကြဲသွားတာ၊ စာသင်ကျောင်းလည်း ပျက်စီးတယ် စာသင်ကျောင်းဘေးမှာ မနက်တိုင်း မုန့်တီလုပ်ရောင်းတဲ့ လင်မယား နှစ်ဦးသေသွားတာဗျ”

ဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ဦးဒေါင်းလင်းနဲ့ အသက် ၄၄ နှစ်အရွယ် ဒေါ်စန်းလွင်တို့ ဇနီးမောင်နှံသေဆုံးပြီး စာသင်ကျောင်းဆောင် လေးဆောင်နဲ့ နေအိမ် သုံးလုံး ပျက်စီးတယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

ဒီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့ကလည်း အခုဗုံးကြဲခံရတဲ့ စမွန်းရွာနဲ့ ၈ မိုင်ခန့်အကွာက စစ်ကိုင်းမြို့နယ် တလိုင်း (ထီးလှိုင်) ရွာကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် ကလေး ၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ၇ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးပြီး နောက်ထပ် ဒေသခံ အယောက် ၂၀ လောက် ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇွန်လ ၃၀ ရက်အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၈၄၆ ဦး အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က စစ်ရေးပြင်းထန်နေတဲ့ ဒေသတွေကို ဖုန်းလိုင်း နဲ့ အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားတာကြောင့် သတင်းအချက်အလက် ရရှိရေးကစလို့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူညီပေးရေးတွေမှာ လိုအပ်တဲ့ အင်တာနက်အတွက် Starlink ကို အဓိက အားထားနေရတာပါ။

Starlink ရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီ Space X ရဲ့ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ လောရင် ဒရိုင်ယာ (Lauren Dreyer) က ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလထဲမှာ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် မြန်မာဘက်ခြမ်းက ကျားဖြန့် ငွေလိမ်ဂိုဏ်းလို့ သံသယရှိတဲ့ starlink စက် အလုံး ၂၅၀၀ ကျော်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့တယ်လို့ သူ့ရဲ့ လူမှုကွန်ယက် X မျက်နှာမှာ ပြောကြားခဲ့ပြီး အင်တာနက်ဟာ အကျိုးပြုလုပ်ငန်းတွေအတွက်ဖြစ်ရမယ်ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီ ရည်မှန်းချက်အတိုင်း အသုံးပြုသူတစ်ဦးချင်းကို စိစစ်ပိတ်နေတာလို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလိုပြောခဲ့အပြီးမှာပဲ အခုတစ်ခါ မြန်မာပြည်ထဲက Starlink တွေ အသုံးပြုသူတွေကို ပိတ်ပင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

(HANDOUT/တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့/AFP)

Starlink အင်တာနက် ပြတ်တောက်သွားတာကြောင့် နိုင်ငံအနှံ့က ဒုက္ခသည်တွေအနေနဲ့ အချိန်နဲ့တပြေးညီ အကူအညီ အထောက်အပံ့ ရရှိနိုင်ဖို့ နှောင့်နှေး ခက်ခဲသွားလိမ့်မယ်လို့ အညာဒေသမှာ ဒုက္ခသည်အရေး ကူညီနေတဲ့ မအေးမြင့်အောင်အောင်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“လူသားချင်းစာနာ ကူညီမှုဆိုတာက အချိန်နဲ့တပြေးညီ တချို့အခြေအနေတွေမှာ အရေးပေါ်ကူညီရတာတွေ ရှိတယ်။ အချိန်နဲ့တပြေးညီ ကူညီရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ ပြည်တွင်းပြည်ပမှာရှိတဲ့ အလှူရှင်တွေနဲ့ ကျွန်တော်တို့က ချိတ်ဆက်ဖို့လိုအပ်တယ်။ အဲဒီလို ချိတ်ဆက်တဲ့အခါမှာလည်း စတားလင့်ခ်ရနေမှ အဆင်ပြေတာဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့်မလို့ Starlink ပြတ်တောက်သွားတဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ အချိတ်အဆက်ရရှိမှုက အတော်လေးအခက်အခဲရှိသွားတယ်။ ခက်ခဲမှုရှိသွားပြီးတော့ တစ်ဖက်မှာလည်း ပြည်သူလူထုကို ကူညီမှုမှာအတော်လေးကို နှောင့်နှေးပြီး ကြန့်ကြာသွားမယ်လို့ ထင်ပါတယ်”

ဇူလိုင်လ အစောပိုင်းကစပြီး မြန်မာပြည်က Starlink အသုံးပြုသူတွေထံ ကုမ္ပဏီဘက်ကနေ Starlink အသုံးပြုခွင့် ကန့်သတ်ထားတဲ့ နေရာမှာ အသုံးပြုနေတာကြောင့် ပိတ်ပင်သွားမဲ့အကြောင်း အကြောင်းကြားစာ email ပို့ခဲ့ပြီးနောက် တချို့စက်တွေ အင်တာနက် အသုံးပြုလို့မရတော့တာတွေ ရှိလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းနဲ့မကွေးလိုဒေသမှာ လက်နက်ကြီး၊ ဒရုန်းနဲ့ ပါရာမိုတာလို လေကြောင်းရန်နဲ့ မြေပြင်စစ်ကြောင်းတွေရဲ့ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေးတွေကြောင့် ဒေသခံတွေဟာ မကြာခဏ စစ်ဘေးရှောင်နေကြရပြီး ဒုက္ခသည်တွေအချင်းချင်း အန္တရာယ်ကာကွယ်ဖို့ဖြစ်စေ၊ ချိတ်ဆက် ကူညီဖို့ဖြစ်စေ Starlink အင်တာနက်လိုင်းက အဓိက အရေးပါတဲ့နေရာမှာ ရှိနေပါတယ်။

အင်တာနက် ပြတ်တောက်တာကြောင့် လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီပေးရေး သာမက စစ်ရေးလုံခြုံရေးပိုင်းမှာပါ ထိခိုက်မှုတွေ ကြုံလာရနိုင်တယ်လို့ အရာတော်မြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ သတင်းနဲ့ပြန်ကြားရေး တာဝန်ခံ ကိုအောင်စည်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အင်တာနက်ပြတ်တောက်မှုက စစ်ရေးကြောင့် ကျွန်တော်တို့ လူထုကိုကယ်တင်တဲ့နေရာမှာလည်း အဖွဲ့အစည်းအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ရမှာဆိုရင် ဥပမာ-အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးစောင့်ကြည့်ရမဲ့ အနေအထားတွေ။ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးတွေဆိုလည်း လူသားချင်းစာနာအဖွဲ့တွေကို မြေပြင်ကိုလွှတ်တဲ့အခါမှာ ဘေးကင်းအောင် ဘယ်လမ်းကြောင်းကနေ ဘယ်လိုဝင်မယ်။ ဘယ်လိုထွက်ပါဆိုတာက အင်တာနက်ကနေ တချို့နေရာမှာ အသုံးပြုရတာရှိတယ်။ အဲဒီအခါကျတော့ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု မရှိတော့ရင် အခက်အခဲ အများကြီးကြုံရနိုင်တယ်။ လုံခြုံရေးအပိုင်းရော ဒီလူထုအတွက်ပါ အရမ်းကိုထိခိုက်ပါတယ်”

Starlink အင်တာနက် အသုံးပြုလို့မရတော့ရင် စစ်ရေး သတင်းအချက်လက်နဲ့ လေကြောင်းရန် သတိပေးချက်တွေကို အချိန်နဲ့ တပြေးညီ ရရှိဖို့ ခက်ခဲလာပြီး ဒေသခံတွေ ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

(AFP)

ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပက အကူအညီထောက်ပံ့ရရှိဖို့ သာမက နိုင်ငံရပ်ခြားမှာ အလုပ်ထွက်လုပ်နေတဲ့ မိသားစုဝင်တွေက ပေးပို့တဲ့ ငွေကြေး လက်ခံရရှိဖို့ ခက်ခဲလာမှာကိုလည်း စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေ စိုးရိမ်နေကြတယ်လို့ မန္တလေး စဉ့်ကူးမြို့ကနေ စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေတဲ့ ဒုက္ခသည်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“တော်တော်များများ စစ်ရှောင်ပြည်သူတွေက စတားလင့်တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ အွန်လိုင်းနဲ့ပတ်သက်လို့ သူတို့နဲ့ဆက်နွယ်ပြီး စားဝတ်နေရေး ဖြေရှင်းနေရတာ အများကြီးပဲလေ။ လူသားစာနာအထောက်အပံ့တွေ နိုင်ငံတကာရဲ့ အထောက်အပံ့တွေ နောက်ပြီးတော့ တချို့တွေကျတော့လည်း မိသားစုတွေက တခြားနိုင်ငံမှာထွက်ပြီး အလုပ်လုပ်နေကြတာဆိုတော့ လုပ်အားခရတဲ့ ပိုက်ဆံလေးတွေကို ဒီဘက်က စစ်ရှောင်နေကြတဲ့ မိသားစုကို ပြန်ပြီးလွှဲပေးတာတွေ စားဝတ်နေရေးပြေလည်အောင် နိုင်ငံခြားထွက်အလုပ်လုပ်ပြီး နောက်ကစစ်ရှောင်မိဘတွေကို ကျွေးနေရတဲ့ ငွေရေးကြေးရေး ခက်ခဲနေတဲ့သူတွေ ဒါတွေလည်း အခက်အခဲဖြစ်လာမှာပဲလေ”

အင်တာနက် ပြတ်တောက်မှုဟာ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး စတဲ့ ကဏ္ဍအားလုံးကို ထိခိုက်စေပြီး စစ်ရေးပဋိပက္ခ ပြင်းထန်တဲ့ ဒေသက ပြည်သူတွေရဲ့ လူနေမှုဘဝကို ကြီးကြီးမားမား ထိခိုက်စေနိုင်တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ Myanmar Internet Project ရဲ့အခုလအတွင်း ထုတ်ပြန်ချက်မှာတော့ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၃၀ အထဲက ၈၀ ကျော်ဟာ အင်တာနက်နဲ့ဆက်သွယ်ရေးဖုန်းလိုင်းတွေ ဖြတ်တောက်ခံထားရတာကြောင့် လူပေါင်း ၁၃ သန်းလောက်ဟာ Starlink အင်တာနက်ကို အားထားနေရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် စတားလင့်ခ်အင်တာနက် ပိတ်ဆို့ဖြတ်တောက်မှုဟာ နိုင်ငံအတွင်းက လူပေါင်း ၁၃ သန်းလောက်ကို ရိုက်ခတ်မှုရှိလာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျားဖြန့် ငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေကို ပစ်မှတ်ထား ပိတ်ဆို့တာကို ကြိုဆိုပေမဲ့ Starlink အင်တာနက် ပိတ်ပင်မှုကြောင့် အရပ်သား အခြခံဆက်သွယ်ရေးလိုအပ်ချက်နဲ့ လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားမှု အကူအညီပေးရေးတွေကို မထိခိုက်အောင် အချက်အလက်အခြေခံပြီး ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းလုပ်တဲ့နေရာတွေကိုပဲ စုံစမ်းစစ်ဆေး ပစ်မှတ်ထားပိတ်ပင်ပေးဖို့၊ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းတည်နေရာ မဟုတ်တဲ့ အသုံးပြုသူတွေ ပိတ်ထားတာကို ပြန်ဖွင့်ပေးဖို့နဲ့ မြန်မာပြည်တွင်းက လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး အသုံးပြုနေသူတွေဟာ လူသားချင်း စာနာမှု အဖွဲ့အစည်းလား၊ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းလုပ်တဲ့အဖွဲ့လားဆိုတာ စစ်ဆေးဖော်ထုတ် အရေးယူဖို့ကို ဒီဂျစ်တယ် လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားနေတဲ့အဖွဲ့ Myanmar Internet Project အဖွဲ့ အပါအဝင် မြန်မာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့ ၃၀၀ ကျော်က ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်တစ်စောင် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်ပြီး တောင်းဆိုထားပါတယ်။

ဒီလိုတောင်းဆိုချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး SpaceX ကုမ္ပဏီရဲ့ သဘောထားမှတ်ချက်ရရှိဖို့ RFA က ကြိုးစားနေပြီး ဒီသတင်းထုတ်ပြန်ချိန်အထိ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ချက်မရရှိသေးပါဘူး။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့အတွက် ဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းပြီး လွတ်မြောက်ပါစေကြောင်း ဆုတောင်းစာနဲ့အတူ လူမှုကွန်ရက်ပေါ် တင်တာဟာ လှုံဆော်မှုမြောက်၊ မ‌မြောက်ကို သက်သေ အထောက်အထားနဲ့ စစ်ဆေးဖို့ လိုကြောင်း ရှေ့နေအသိုင်းအဝိုင်းက ဝေဖန်ထောက်ပြတယ်လို့လည်း သတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

သွားဖက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဒေါက်တာစောနိုင်ဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှာ NLD ပါတီကိုယ်စား ပြုပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မှာ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးခြယ်တင်မြောက်ခံခဲ့ရသူဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ၈၁ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် နှင်းဆီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မုံရွာ၊ မန္တလေး၊ တောင်ကြီးစတဲ့ ဒေသတွေက ပြည်သူ ၂၀ ဦးထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့မှာ RFA ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်း မုံရွာမြို့မှာ ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့ကနေ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့အထိ သုံးရက်တာ နှင်းဆီပန်း ရောင်းချခွင့်ပိတ်ပင်ထားပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၈၁ နှစ်ပြည့် မွေးနေ့ ဖြစ်တဲ့ ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့ကလည်း နှင်းဆီပန်း ရောင်းချသူ၊ ဝယ်ယူသူ၊ ပန်ဆင်သူ၊ ဘုရားပန်းကပ်သူ၊ ပန်းအိုးထိုးသူ စတဲ့ နှင်းဆီပန်းအသုံးပြုသူ ၁၅ ဦးထက် မနည်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ မွေးနေ့ဖြစ်တဲ့ ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံက အနောက်နိုင်ငံသံရုံးတွေ၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG နဲ့ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ တစ်နိုင်ငံလုံးက ထောက်ခံအားပေးသူတွေက ‌လွတ်မြောက်ရေးနဲ့ အမှတ်တရ လှုပ်ရှားမှုတွေ နိုင်ငံအနှံ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီလို ‌ဒေါက်တာစောနိုင်ကို ဖမ်းဆီးထောင်ဒဏ်ပေးခဲ့တာနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်မင်းသူ ကတော့ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့က ကျင်းပတဲ့ အာဏာသိမ်းစစ်တပ် ဦးဆောင်ကျင်းပတဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမှာ သတင်းတု၊ သတင်းမှား တင်တာတွေအပါအဝင် အွန်လိုင်းပေါ်ကနေ နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်ပြောဆိုတာတွေကို ၂၄ နာရီ စောင့်ကြည့်နေပြီး စစ်ဆေးတွေ့ရှိသူတွေကို အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀၊ ပုဒ်မ ၅၂ နဲ့ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ တို့နဲ့ အရေးယူနေတယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ မွေးနေ့ရောက်တိုင်း ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ ပြည်သူတွေက မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ် လှုပ်ရှားမှုတွေ နှစ်စဉ် ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး အရင်နှစ်တွေကလည်း ပန်းပန်သူတွေ၊ အွန်လိုင်းပေါ်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကျန်းမာစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးသူတွေ ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

အင်မထီး၊ မင်းတိုင်ပင်၊ သာယာကုန်း၊ ကန်ဒေါင့်၊ ကိုင်းတွင်း၊ ဦးနှောက်၊ ချောင်းရိုး၊ အိုင်းမ၊ သပြေကုန်း၊ လက်ပုကန်၊ တလှိုင်းကန်၊ ထန်းတောတိုက်၊ ညောင်ပင်တိုက်၊ သရက်ကန်၊ မြေနီကုန်းနဲ့ နှောကန်ကျေးရွာစတဲ့ ကျေးရွာပေါင်း ၂၁ ရွာက စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်သောင်းခွဲကျော်ဟာ နှစ်နှစ်နီးပါးအကြာ ရေရှည်စစ်ရှောင် နေကြရတာကြောင့် စားဝတ်နေရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးပိုင်းဆိုင်ရာတွေမှာ အခက်အခဲတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်တလောမှာတော့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေဟာ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းနဲ့ လေကြောင်းရန်ကင်းလွတ်တဲ့ တောတောင်တွေနဲ့ တောင်ယာတွေမှာ စစ်ရှောင်နေကြရတယ်လို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်အရေး ကူညီနေတဲ့ ပုလဲဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဒီလိုပဲ တဲတိုက်တွေဆောက်ပြီး နေကြတာများတယ်။ တကယ်လို့ စစ်ကြောင်းလာလို့ မီးရှို့ခံရလည်း တဲတိုက်တွေပဲဆိုတော့ သိပ်ဆုံးရှုံးစရာလည်း မရှိတာပေါ့။ အများစုက ပြန်စရာအိမ်တွေမရှိတော့တာမျ ားပါတယ်။ အင်မထီး၊ ဇီးဖြူကုန်း၊ မင်းတိုင်ပင်တို့တို စစ်တပ်က အထိုင်ချတပ်စွဲပြီး ပျူရွာတည်ထားတော့ တော်လှန်ရေးစကတည်းက ထွက်ပြေးနေရတာ ဒီနေ့အထိ နေရပ်မပြန်နိုင်ကြသေးတာ။ မြေပြင်မှာ အများစုလိုအပ်ကြတာတော့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ ရိက္ခာအခြောက်အခြမ်းတွေပါ”

စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်သောင်းကျော်ထဲမှာ ရာသီတုပ်ကွေးနဲ့ ဌက်ဖျားရောဂါတွေ ဖြစ်ပွားနေသလို အသက်မပြည့်သေးတဲ့ ကလေးသူငယ်တွေမှာလည်း အရေပြားယားနာရောဂါနဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါတွေ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားနေတာကြောင့် ဆေးဝါးအကူအညီတွေ လိုအပ်နေတာလို့ သူကဆိုပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့ကလည်း အင်အားတစ်ရာခန့်ပါတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းနှစ်ကြောင်းဟာ ပုလဲမြို့နယ်က သဲတောကျေးရွာ၊ ကြိုးကြာဥကျေးရွာ၊ ဇောင်ချမ်းကုန်းရွာနဲ့ မြကုန်းကျေးရွာတို့ကို စစ်ကြောင်းထိုး ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဒေသခံတွေပိုင်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို စစ်ကြောင်းနဲ့အတူ မြို့ပေါ်ကို ယူဆောင်သွားတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတစ်ဝန်း တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ် ရွှေ့ပြောင်းရသူ ၃ ဒဿမ ၈ သန်းကျော် (၃,၈၁၄,၁၀၀ ဦး) ရှိပြီး မကွေးတိုင်းထဲမှာ သုံးသိန်းနီးပါး (၂၉၆,၃၀၀ ဦး) ရှိနေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ၂ဝ၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၆ ရက်နေ့အထိ စာရင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တော်၊ အောက်လွှတ်တော်မှာ ရုံးမှာ ပြုလုပ်တဲ့ မြန်မာ့အရေး ရှင်းလင်းပွဲမှာ အခုလို ပြောလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးတွေကို စစ်တပ်က ချိုးဖောက်နေပြီး သားဖြစ်သူ ကင်အဲရစ် နဲ့တွေ့ခွင့်ပါပိတ်ပင်ထားသလို အသက်ရှင်ရက် ရှိ၊မရှိတောင် သိဖို့ခက်တဲ့အခြေအနေဖြစ်ကြောင်းလည်း တက်ရောက်လာတဲ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ ရုံးဝန်ထမ်းတွေကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အမေရိကန်အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းတွေ အနေနဲ့ မြန်မာအတိုက်အခံ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ SCEF နဲ့ တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက် အလုပ် လုပ်ဖို့လည်း တိုက်တွန်းခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီပွဲမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ မြန်မာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အကျိုးစီးပွား၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် အွန်လိုင်းကျားဖြန့် ငွေလိမ်ဂိုဏ်းပြဿနာ၊ ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုနဲ့ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်နိုင်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်က ရိုဟင်ဂျာအရေးစတာတွေကိုလည်း ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့တယ်လို့ NUG က ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့က သတင်းထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီပွဲကို Burma Research Institute က ဦးစီးကျင်းပတာဖြစ်ပြီး ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ဦးမိုးဇော်ဦးတို့ တက်ရောက်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒေါ်ဇင်မာအောင်ဟာ ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့ကလည်း အာဆီယံ အထူးကိုယ်စားလှယ် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ထရီဆာ လာဇာရိုတို့ ဇူလိုင် ၁၃ ရက်က အွန်လိုင်းဗီဒီယိုက တစ်ဆင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကြိုးပမ်းမှုတွေ၊ သက်ဆိုင်သူ အားလုံး ပါဝင်တဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး အတွက် ဆောင်ရွက် နေတာတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ NUG က သတင်းထုတ်ပြန်ပါတယ်၊၊

ဒီလိုဆွေးနွေးရာမှာ NUG ပါဝင်တဲ့ ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကော်မတီ (SCEF) အဖွဲ့ဝင် လက်နက်ကိုင်လေးဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ်တွေလည်း အတူပါဝင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

မတ်လမှာ စစ်တပ်က ခေါင်းဆောင်ပိုင်းအပြောင်းအလဲနဲ့အတူ စစ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သလို တိုက်ခိုက်ရေး မဟာဗျူဟာတွေကို ပြောင်းလဲချမှတ်ခဲ့ကြောင်း၊ အဲလိုပြောင်းလဲခဲ့တဲ့အတွက် အရပ်သားတွေဟာ စစ်တပ်ရဲ့ ပိုဆိုးဝါးလာတဲ့ ဖိနှိပ်တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ပိုခံလာရသလို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေလည်း ပိုတိုးလုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြောင်းလည်း ACELD အဖွဲ့ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ပြောကြားထားပါတယ်။

“ဒီအပြောင်းအလဲတွေထဲမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ရေး အထူးတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဂျက်တိုက်လေယာဥ် နှစ်စီးကနေ ငါးစီးအထိ အသုံးပြုပြီး ပစ်မှတ်တစ်ခုထဲကို အချိန်ကြာကြာ မရပ်မနား ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တာလည်း ပါဝင်ပါတယ်။”

ACLED အဖွဲ့ဟာ သတင်းအချက်အလက်တွေကို သတင်းမီဒီယာတွေ၊ မိတ်ဘက်အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေက ထုတ်ပြန်ချက်တွေကို ကိုးကားထုတ်ပြန်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဇန်နဝါရီ ၁ရက်ကနေ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်နေ့အထိ လေ့လာချက်အရ် ပဲခူး၊ မကွေးနဲ့ စစ်ကိုင်းဒေသတွေနဲ့ ချင်း၊ ကရင်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွေမှာ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုတွေ အများဆုံးလို့ဆိုပါတယ်။

ACLED အဖွဲ့ဟာ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် သေဆုံးရသူ အရေအတွက်ဟာ ၁ သိန်းကျော်သွားပြီလို့ အချက်အလက်တွေနဲ့ တစ်ကွ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ACLED အဖွဲ့ရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပါလက်စတိုင်းဒေသပြီးရင် ဒုတိယ အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခအထူပြောဆုံးနိုင်ငံဖြစ်လာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုကွဲ ၁၂၀၀ အထိ ရှိနေတာကို စာရင်းပြုစုနိုင်ခဲ့ပြီး “ကမ္ဘာပေါ်မှာ စစ်တပ်ဆန့်ကျင်ရေး အကြောင်းရင်းတစ်ခုထဲမှာ အဖွဲ့ကွဲအများဆုံး၊ အစိတ်စိတ်အမွှာအမွှာအဖြစ်ဆုံး လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဖြစ်တယ်”လို့ ACLED က ပြောပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီး လူငယ်တွေကို အတင်းအကြပ် စစ်မှုထမ်းစေခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ နှစ်ဆန်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ စစ်ရေးနိုင်ငံရေး ကူညီပံ့ပိုးမှုတွေရခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၅ တစ်နှစ်ထဲမှာ လူငယ် ၅၀၀၀၀ ကျော်ကို အတင်းအကြပ်စစ်မှုထမ်းစေခဲ့ပြီး အဲဒီနောက် ၂၀၂၅ နှစ်ကုန်မှာ မြန်မာစစ်တပ်ဟာ စစ်ရေးမှာအသာစီးရ လာခဲ့ပေမယ့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ အနိုင်တိုက်နိုင်စွမ်းမရှိခဲ့ပါဘူးလို့လည်း ACLED အဖွဲ့ရဲ့ အစီအရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး တွေဟာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့မှာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လေးရက်ကြာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီး မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ နိုဝင်ဘာ ထိပ်သီးညီလာခံမှာ တစ်စုံတစ်ရာ ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် တာဝန်ယူဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ထရီစာ လာဇရို (Theresa Lazaro) က အာဆီယံအဖွဲ့အနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် အကောင်အထည် ဖော်ရေး၊ ဒီလိုဖော်ဆောင်တာကို တိိုးတက်မှုရှိမရှိ စံထားသတ်မှတ်ပြီး စောင့်ကြည်ရေးတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်အပ်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောကြား ခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာစစ်တပ်ခန့်အစိုးရခေါင်းဆောင်တွေ အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံ ပြန်တက်ရောက်ဖို့ဆိုတာ အဝေးကြီး လိုသေးတယ်လို့လည်း သူက သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ ၂၀၂၆ အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံမတိုင်ခင်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို လူသားချင်း စာနာမှုဆိုင်ရာ ခရီးစဥ်အဖြစ် ဦးဆောင်သွားရောက်ဖို့ရှိပါတယ်။ ဒီခရီးစဥ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း ကတည်းက ဖမ်းဆီးထောင်ချခံထားရတဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ တွေ့ဆုံခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုထားပြီး “တွေ့ခွင့်ရမရ မသေချာပါဘူး”လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ တခြား အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးတွေနဲ့အတူ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က စစ်တပ်ခန့် မြန်မာအစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့ ဘန်ကောက်မြို့မှာ အလွတ်သဘော တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း ၅ ခုနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ ပတ္တရားမြို့မှာ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် NUG နဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ အွန်လိုင်းကနေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။

၁၁ နိုင်ငံပါဝင်တဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံတွေမှာလည်း အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်တက်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ပထမဆုံးကျင်းပတဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်တက်ရောက်ခဲ့ခွင့်ရတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဆီယံက ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်ဟာ ဒီအချက်တွေကို တစ်ချက်မှ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းမရှိခဲ့တဲ့အတွက် အာဆီယံကလည်း အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ မပြတ်တိုက်တွန်းနေခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးအရ တစ်ဆင့်နှိမ့်ဆက်ဆံလာတာ အခုအချိန်အထိ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဘုံသဘောတူညီချက်မထုတ်ပြန်ခင် မူကြမ်းကို စစ်ခေါင်းဆောင်ကို မပြခဲ့တဲ့အတွက် သူ့ဆန္ဒသဘောထား မပါတဲ့အတွက် ဘုံသဘောတူညီချက်မဟုတ်ပါဘူးကြောင်း၊ ဒါပေမယ့် အာဆီယံပဋိညာဥ်၊ အာဆီယံနည်းလမ်း အာဆီယံစိတ်ဓာတ်တွေ အခြေခံထားရင် အပြုသဘောစဥ်းစားသွားမယ် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့က ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် (နမခ)ကနေ တက်လာတဲ့ ဂျိုင်ရိုကော်ပတာ (Gyrocopter) သုံးစီးက မုံလှရွာရဲ့ နေရာ သုံးနေရာကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သားတွေ ထိခိုက်သေဆုံးရသလို စားနပ်ရိက္ခာအတွက် သိုလှောင်ထားတဲ့ စပါးတွေပါ မီးလောင်ဆုံးရှုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ရွာလယ်ကိုကျတဲ့ တစ်လုံးက တော်တော်ကြီးတယ် ကျင်းကြီးလည်း ကြီးတယ်။ ဆီပေပါတွေရှိတဲ့ အိမ်ကို သွားကျတော့ အစတွေစင်ပြီး အိမ်တွေပါ မီးလောင်တာ မီးငြှိမ်းဖို့ ကြိုးစားကြသေးတယ် ဂျိုင်ယိုက ဗုံးကြဲပြီး မပြန်သေးဘဲ အပေါ်မှာဝဲနေတော့ ရွာသူရွာသားတွေက ထွက်ပြီးမငြှိမ်းရဲကြဘူး။ ဗုံးကျလို့ မီးလောင်တဲ့အချိန်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဆုံးတယ်။ မိုင်းစမှန်ပြီး ဒဏ်ရာရတာက သုံးယောက်ရှိတယ်။ ဗုံးထိတဲ့အိမ်ရယ် ဘေး နှစ်အိမ် မီးလောင်သွားတယ် အားလုံးက ပျဉ်ထောင်အိမ်မကြီးတွေ၊ ရွာတောင်ပိုင်းကို ဗုံးချတဲ့နေရာမှာလည်း နေအိမ်တစ်လုံးက ရစရာ မရှိဘူး။ ပြီးတော့ စပါးတိုက်သုံးလုံး မီးလောင်တယ်။ အပျက်အဆီး အဆုံးအရှုံးလည်းများတယ် သူများတကာရဲ့ဘ၀ကို နာရီပိုင်းလေးနဲ့ လာဖျက်ဆီးသွားတာ”

မုံလှရွာအနီးတစ်၀ိုက်မှာ တိုက်ပွဲဖြစ်တာမရှိသလို ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေလည်း မရှိဘဲ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရတာလို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် ၄ လုံး၊ ကား ၁ စီး၊ ဆိုင်ကယ် ၄ စီး၊ လယ်ထွန်စက် ၁ စီးနဲ့အတူ မိုးရာသီကာလ လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်မှာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးဖို့ စုဆောင်းထားတဲ့ ဆီပေပါ ၈ လုံး၊ စုစုပေါင်း စပါးတင်း ၁,၂၅၀ ကျော် သိုလှောင်ထားတဲ့ စပါးတိုက် (စပါးကျီ) သုံးလုံးတို့လည်း မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

မုံလှရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရတာနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။

အိမ်ခြေ ၇၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ မုံလှရွာမှာ ၂၀၀ ကျော်က ဘရင်ဂျီလို့ခေါ်တဲ့ ပေါ်တူဂီနွယ်ဝင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူတွေ နေထိုင်ကြပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းနဲ့ အထက်တန်းကျောင်းတွေရှိတဲ့ ရွာကြီးတစ်ရွာလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီရွာဟာ မြန်မာနိုင်ငံ ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းချုပ် ဘုန်းတော်ကြီး ကာဒီနယ် ချားလ်စ်မောင်ဘိုနဲ့ မန္တလေး ကက်သလစ်ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာပိုင် ဘုန်းတော်ကြီး မာကုတင်ဝင်း တို့ရဲ့ဇာတိမြေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းကာလ စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာ၊ စစ်ကြောင်းတွေ ဝင်ရောက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးတာကြောင့် ရွာမှာရှိတဲ့ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း၊ စာသင်ကျောင်းတွေအပါအဝင် နေအိမ်ရာနဲ့ချီ ပျက်စီးခဲ့ရသလို အရပ်သားတချို့လည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့က အွန်လိုင်းကနေ တစ်နာရီကျော်ကြာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့တာဖြစ်ပြီး SCEF ရဲ့ အလှည့်ကျသဘာပတိ ခူဦးရယ်လ်၊ မဟာဗျူဟာနဲ့ မူဝါဒရေးရာဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG)ရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် မန်းဝင်းခိုင်သန်းတို့ တက်ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အာရက္ခတပ်တော် ထိန်းချုပ်ထားတဲ့မြို့တွေမှာ ရေကြီးရေလျှံခဲ့တာကြောင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတွေပေးနိုင်ဖို့အပြင် လက်ရှိနိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်းအတွက် ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်လိုအပ်ချက်တွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အဲဒီဆွေးနွေးပွဲအခြေအနေကိုသိထားတဲ့ အမည်မဖော်လိုသူတစ်ဦးက SCEF အနေနဲ့ လက်ရှိရက်ပိုင်းမှာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေအပြင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်တွေနဲ့ပါ ဆက်တိုက် ဆွေးနွေးမှုတွေ ရှိနေပေမဲ့ တိကျရှင်းလင်းတဲ့ အခြေအနေတော့ မတွေ့ရသေးဘူးလို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အသေးစိတ် အခြေအနေကိုတော့ မပြောနိုင်ပေမဲ့ အခုတွေ့ဆုံမှုတွေက တစ်ဖက်က ကြည့်ရင် အားရစရာကောင်းပေမဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ပူးပေါင်းမှုရလာဒ်တွေတော့ မမြင်ရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်လာမယ်လို့ ယုံကြည်ထားပါတယ်”

SCEF အစုအဖွဲ့မှာ ပါဝင်တဲ့ ကရင်နီတပ်မတော်(KA)၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး(CNF)၊ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)နဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) တို့ဟာ ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့က အာဆီယံအလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်တဲ့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ထရီဇာလာဇာရို (Theresa Lazaro) နဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီးနောက် ဒေသတွင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေနဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တပ်တွေနဲ့ပါ ဆက်တိုက်ဆွေးနွေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဇူလိုင် ၁၇ ရက်မှာတော့ SCEF နဲ့ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတို့က ယူနစ်အစိုးရတွေနဲ့ လွှတ်တော်တို့ အွန်လိုင်းကတဆင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသလို ဇူလိုင် ၂၀ရက်နေ့မှာတော့ ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နွေဦးတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု(SRA)နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တာပါ။

အလားတူ ဇူလိုင် ၂၁ ရက်မှာတော့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (SCEF)နဲ့ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ(စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး) NMSP-AD ၊ မွန်ပြည်ဖက်ဒရယ် ကောင်စီ(MSFC)၊ မွန်ပြည်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ(MSCC)၊ မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ(CRMH)တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သလို ဇူလိုင် ၂၂ ရက်မှာတော့ ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PNLO/PNLA)၊ ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ(PNFC)တို့နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့တာပါ။

လက်ရှိတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ အတိအကျသိရဖို့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (SCEF) မှာ ပါဝင်တဲ့ တာဝန်ရှိသူတွေကို RFA က ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပေမဲ့ တုံ့ပြန်ဖြေကြားလာတာမရှိသေးပါဘူး။

ဒေသခံတွေ ခန့်မှန်းချက်အရ ဇွန်လနဲ့ ဇူလိုင် နှစ်လအတွင်းမှာပဲ လူ ၁ဝဝ ထက်မနည်း အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး အများစုက အခြေခံလူတန်းစား လက်လုပ်လက်စားနဲ့ နွမ်းပါးသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ငန်းခွင်တွေထဲနဲ့ နေအိမ်တွေထဲအထိပါ အဓမ္မဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးတာတွေ ‌ဆက်တိုက်ဖြစ်နေတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ညောင်ဦး ဒေသခံ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဘယ်လိုလဲဆိုတော့ အိမ်ရှေ့မှာ ထိုင်နေတဲ့သူလည်း ဆွဲတယ်။ နာရေးပို့တဲ့ အထဲက ယောက်ျားလေးတွေကိုလည်း ဆွဲတယ်။ မြို့ထဲက အိမ်တစ်အိမ်မှာ ဆိုရင်လည်း အဲဒီမှာ မိလ္လာလုပ်နေတဲ့ သူတွေကိုလည်း ပေါ်တင်ဆွဲသွားတယ်။ ပြီးရင် ပန်းရံလုပ်သူတွေလည်း ဆွဲတယ်။ အလုပ်ခွင်မှာ ဝင်ဆွဲတာဆို ပန်းရံ၊ မိလ္လာသမားတွေ ဆွဲတယ်။ ညောင်ဦးကနေ ပခုက္ကူအထွက် ဘီအိုစီ ဆီဆိုင်မှာ ဆီသွားထည့်သူတွေကိုလည်း ဆွဲတယ်။ အဲဒါလည်း ကျွန်တော်အသိထဲကပဲ ပါသွားတာ”

ဒီလိုဖမ်းဆီးနေတာတွေကြောင့် လူငယ်တွေ အလုပ်ထွက်မလုပ်ရဲကြသလို ကိုယ့်အိမ်တွေမှာတောင် မအိပ်ရဲတဲ့အထိ ဖြစ်နေပြီလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့‌ နောက်ထပ်ညောင်ဦးဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အိမ်တွေထဲပါ လိုက်ဆွဲတဲ့ အခါကျတော့ အလုပ်သွားတဲ့ လူတွေကလည်း မလုံခြုံတဲ့ အခါကျတော့ အလုပ်တွေလည်း သိပ်မသွားရဲ ကိုယ့်အိမ်မှာလည်း မအိပ်ရဲ။ ဟိုနေ့ကဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ ရပ်ကွက်ထဲမှာ နေ့ခင်းကြောင်တောင် လိုက်ဆွဲနေတော့ တချို့ကလေးတွေ ကိုယ့်အိမ်မှာ မနေရဲဘူး။ သူများအိမ် လှည့်ပတ်ပြီး သွားနေရတာပေါ့။ လမ်းဆုံတွေမှာလည်း လိုက်ဆွဲနေတာလေ။ လမ်းဆုံတွေကျတော့လည်း အလုပ်သွားတို့ အလုပ်ပြန်တို့ကို ဆွဲတဲ့အခါကျတော့ အခုဆို အလုပ်ကို ယောက်ျားလေးတွေက သိပ်မသွားရဲ ဖြစ်နေတာ”

အရင်က အမျိုးသားတွေသာ လုပ်လေ့ရှိတဲ့ ရေသန့်ဘူးထမ်းပို့တဲ့အလုပ်တွေကို အခုဆို အမျိုးသမီးတွေ လုပ်နေရတဲ့အထိဖြစ်နေတယ်လို့လည်း သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

ဒီလိုဖမ်းဆီးနေသူတွေဟာ စစ်တပ်က လက်နက်တပ်ဆင်ပေးထားတဲ့ ပျူစောထီးခေါ် ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင်တွေဖြစ်ပြီး သူတို့ဟာ Alphard အမျိုးအစား အရပ်သားကားတွေကို အသုံးပြုနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေ ပြောပါတယ်။

ဖမ်းခံရသူတွေကို ညောင်ဦးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးမှာ တစ်ညပဲ ထားပြီး နောက်တစ်နေ့မှာ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကနေတဆင့် မိတ္ထီလာမြို့ကို ပို့ဆောင်ကာ သက်ဆိုင်ရာ စစ်သင်တန်းကျောင်းတွေကို ပို့တာလို့လည်း ပြောကြပါတယ်။

ဖမ်းခံရသူတွေထဲက ငွေပေးနိုင်သူဆိုရင် ပြန်လွှတ်ပေးလေ့ရှိပြီး မပေးတဲ့သူတွေကတော့ စစ်မှုထမ်းဖို့ သင်တန်းကျောင်းတွေကို အပို့ခံနေရတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ နောက်ထပ် ညောင်ဦးဒေသခံ တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ကျွန်တော် သိရသလောက်ဆို သိန်း ၂၀၀ ကနေ သိန်း ၄၀၀ အထိ တောင်းတယ်။ အဲလိုပေးပြီး လွတ်လာတယ်ပေါ့နော်။ အခု နောက်ပိုင်းရက်တွေမှာ တစ်ရက်ကို လူ သုံးယောက် ကနေ အယောက် ၂၀ လောက်အထိ ဆွဲတယ်ဗျ။ တချို့ ရက်တွေဆို အုပ်စုလိုက်ဆွဲတယ်။ အုပ်စုလိုက် ပါသွားတာမျိုးတွေ ရှိတယ်။ အနည်းဆုံးတော့ ဒီလပိုင်း အတွင်း ဆိုရင်တော့ ရာဂဏန်းတော့ ရှိတယ်ဗျ။”

စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အကြောင်းပြပြီး ငွေကြေးတောင်းခံတာတွေ ရှိရင် တိုင်ကြားနိုင်တယ်လို့ စစ်တပ်က ကြေညာထားပေမဲ့ ဒေသခံတွေကတော့ လက်တွေ့မှာ မတိုင်ရဲကြသလို ငွေတောင်းတာတွေကလည်း ဆက်ရှိနေဆဲပဲလို့ ညောင်ဦးဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ခရီးသွားလုပ်ငန်းနဲ့ အမှီပြုရပ်တည်ကြတဲ့ ပုဂံ - ညောင်ဦးမြို့မှာ အခုလိုအဓမ္မ ဖမ်းဆီးနေတာတွေကြောင့် လုံခြုံရေးစိုးရိမ်ပြီး လာရောက်လည်ပတ်သူတွေ မရှိသလောက်ဖြစ်နေပြီလို့ အဲဒီဒေသမှာ စားသောက်ဆိုင်ဖွင့်ထားတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဧည့်ကတော့ တော်တော်ပါးသွားတာပေါ့။ ကျွန်တော်တို့ ပုဂံညောင်ဦးက ဧည့်နဲ့ လုပ်ကိုင်စားသောက် နေတာဆိုတော့ ဧည့်ပါးသွားတော့ စီးပွားရေးအခြေအနေက တော်တော်လေးကြပ်နေတာပေါ့နော်။ ပုဂံ-ညောင်ဦးရယ်၊ မြင်းကပါရယ်၊ ဝက်ကြီးအင်းရယ် ကျွန်တော် ဒီနယ်မြေတွေက ဧည့်နဲ့ လုပ်ကိုင်စားတာလေ။ ဧည့်သည်တွေကလည်း မလာကြတော့ဘူး”

အခုဆိုရင် ညောင်ဦးမြို့ပေါ်မှာ မနက်ပိုင်းလောက်ပဲ လူအသွားအလာ ရှိပြီး ကျန်တဲ့အချိန်တွေမှာ မြို့က ခြောက်ကပ်နေပြီလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်ခန့် အစိုးရရဲ့ ပြည်ထဲရေးဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူက စစ်မှုထမ်းဖို့ဆင့်ခေါ်တဲ့အခါ ရှောင်တိမ်းသူတွေ များနေတာကြောင့် မြို့ဝင် မြို့ထွက်ဂိတ်တွေနဲ့ နေအိမ်တွေထဲအထိ ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးနေရကြောင်း ဇူလိုင် ၂၂ ရက်နေ့က စစ်တပ်ဦးဆောင်တဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ပုဂံ-ညောင်ဦးဒေသအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့က ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်မှူးချုပ်စံညိုဝင်းကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ ပုဂံဒေသမှာ စစ်မှုထမ်းအတွက် အဓမ္မဖမ်းဆီးနေတာတွေကြောင့် လူငယ်တွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ ဒေသစီးပွားရေးနှစ်ခုလုံး ထိခိုက်နေရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောကြပါတယ်။

ဇူလိုင်လ ၁၄ နေ့က ဓနုတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီပါတီ (DNDP) ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစံတင့် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ ဖြစ်စဉ်အပါအဝင် အရပ်သားတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်ကျူးလွန်မှုအားလုံးကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချတယ်လို့လည်း DNFC က ဆိုပါတယ်။

ဒီဒေသမှာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သတင်းပေး (ဒလန်) လို့ စွပ်စွဲပြီး အပြစ်မဲ့အရပ်သားတွေကို အကြမ်းဖက် ကျူးလွန်တာတွေ မကြာခဏ ရှိနေတယ်လို့လည်း အဖွဲ့ရဲ့ ပြောခွင့်ရသူ ကိုအမောင်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“လက်ရှိ ဓနုဒေသမှာ လူသတ်မှု၊ ပြန်ပေးဆွဲမှု၊ ဓားပြမှုတွေက မကြာမဏဆိုသလို ဖြစ်ပွားနေတဲ့ အခြေအနေတွေကြောင့် လူထုအနေနဲ့ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဓနုဒေသမှာ စစ်ကောင်စီတပ်နဲ့ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ လှုပ်ရှားနေတာပါ။ အဓိကအားဖြင့် မကြာခဏဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အရပ်သားအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုတွေကို တာဝန်ခံမှု၊ တာဝန်ယူမှုရှိရှိ လူထုထံ ရှင်းလင်းစွာ ချပြဖို့ သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးကို တိုက်တွန်းထားတာပါ။ လက်ရှိမှာ စားဝတ်နေရေး အကြပ်အတည်းတွေအပြင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ရာဇဝတ်မှုတွေ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားနေတာကြောင့် လူထုမှာ ထပ်ဆင့်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်နေရပြီး အဲဒီလို ဖြစ်စဉ်တွေ လျော့နည်းသွားစေဖို့ လူထုနဲ့အတူ ရပ်တည်ပြီး ပူးပေါင်းဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ဆောင်ရွက်နေပါတယ်”

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး DNFC က ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်တဲ့ သဘောထားကြေညာချက်မှာတော့ ဓနုဒေသအတွင်း နိုင်ငံရေးနဲ့ လုံခြုံရေးအခြေအနေတွေ ဆိုးရွားလာတာနဲ့အမျှ ဒေသခံပြည်သူတွေဟာ အသက်၊ အိုးအိမ်နဲ့ စည်းစိမ်လုံခြုံမှုမရှိဘဲ စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စွာ နေထိုင်နေရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

လက်ရှိ ဓနုဒေသမှာ လူသတ်မှု၊ ပြန်ပေးဆွဲမှုနဲ့ ဓားပြတိုက်မှုတွေ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားနေတာ ကြောင့် ဒေသခံပြည်သူတွေမှာ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်နေရတယ်လို့ သိရပါတယ်။

DNDP ပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အမည်ကိုတော့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြမထား ပါဘူး။

ဒီဒေသမှာ ဓနုပြည်နယ် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် (DSNDA)၊ Danu 103 PDF နဲ့ Danu People’s Liberation Army (DPLA) စတဲ့ တော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေက စစ်ကောင်စီတပ်တွေနဲ့ မကြာခဏ တိုက်ပွဲဖြစ်နေပြီး နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ဒေသခံပြည်သူတွေ လုံခြုံရေးနဲ့ စားဝတ်နေရေး အခက်အခဲတွေ ပိုကြုံတွေ့နေရတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီဖိုရမ်ဟာ သတ္တုတွင်းနဲ့ သတ္တုသယံဇာတကဏ္ဍဆိုင်ရာ မူဝါဒချမှတ်သူတွေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေနဲ့ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက် ဆွေးနွေးနိုင်ဖို့နဲ့ အိန္ဒိယနဲ့ မြန်မာအကြား သတ္တုတွင်း ကဏ္ဍဆိုင်ရာ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုတိုးမြှင့်နိုင်ဖို့အတွက် အရေးပါတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲဖြစ်တယ်လို့ မန္တလေးအခြေစိုက် အိန္ဒိယကောင်စစ်ဝန်ရုံးက ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

သတ္တုတွင်းကဏ္ဍဟာ မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါတဲ့ကဏ္ဍဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံအစိုးရအနေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တွေကို ပိုမိုခိုင်မာစေဖို့ ကတိပြုထားတယ်လို့လည်း ဖော်ပြပါတယ်။

ဒီဆွေးနွေးပွဲကို အိန္ဒိယက ထင်ရှားတဲ့ သတ္တုတွင်းကုမ္ပဏီတွေဖြစ်တဲ့ IREL (India) ၊ Oceanic Sands ၊ Jai Puri Holdings ၊ Himadri Natural Minerals and Resources ၊ PrNd Metal and Magnets နဲ့ NTPC Mining Ltd တို့ တက်ရောက်ခဲ့တာပါ။ မြန်မာဘက်ကလည်း စီပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းရှင်တွေအပါအဝင် မန္တလေး၊ ရန်ကုန်၊ စစ်ကိုင်း၊ ရှမ်းမြောက်၊ ရှမ်းတောင်၊ ကချင်နှင့် ကရင်ဒေသများမှ ကုန်သည်နဲ့ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းက ကိုယ်စားလှယ်တွေ တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

သတ္တုသယံဇာတ စူးစမ်းရှာဖွေရေး၊ သတ္တုတူးဖော်ရေး နည်းပညာ၊ သတ္တုထုတ်လုပ်ရေးနဲ့ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေး၊ တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်ရေး (Value Addition)၊ သုတေသနနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်နဲ့ စွမ်းရည်မြှင့်တင်ရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကဏ္ဍတွေကို အခုဖိုရမ်မှာ အဓိကထား ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အိန္ဒိယက မြန်မာ့သတ္တုကဏ္ဍနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ တိုးမြှင့်လာတာဟာ တခြားသတ္တုတွေထက် မြေရှား သတ္တု (Rare Earth) ရယူရေးကို ပိုမိုရည်ရွယ်ထားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“သူတို့ရဲ့မဟာဗျူဟာအရရော အရင်မေလက အိန္ဒိယမှာလုပ်ခဲ့တဲ့ QUAD အစည်းအဝေးအရပါဆိုရင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ တရုတ်နဲ့ အပြိုင်ချဉ်းကပ်ဖို့ ဒီမြေရှားသတ္တုကို အပြိုင်တူးဖော်ရေးကိစ္စကလည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်တယ်လို့ မြင်တယ်။ အခုလုပ်ဖိုရမ်ကို တက်ရောက်ကြတဲ့သူတွေကိုကြည့်ရင်လည်း ဒီကာလ မြေရှားသတ္တုတူးဖော်နေကြတဲ့ ရှမ်းမြောက်၊ ရှမ်းတောင်နဲ့ ကချင်ဒေသက သူတွေပါဝင်ကြတာမို့ မြေရှားသတ္တုတူးဖော်ရေးကပဲ အဓိကလို့ မြင်ပါတယ်။ အခြားသတ္တုသယံဇာတ ဆိုတာထက် အဓိက ကမြေရှားသတ္တု တူးဖော်ရယူရေးကိုပဲ စိတ်ဝင်စားကြတာပါ”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယနိုင်ငံကိုသွားရောက်ချိန် အိန္ဒိယ-မြန်မာ-ထိုင်း သုံးနိုင်ငံ အဝေးပြေးလမ်းစီမံကိန်း၊ ကုလားတန်စီမံကိန်းကိစ္စတွေအပြင် အရေးကြီးသတ္တုနဲ့ မြေရှားသတ္တုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကိစ္စတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက် အိန္ဒိယက သတ္တုကုမ္ပဏီတွေပါ ပါဝင်တဲ့ အခုလိုဖိုရမ် ကျင်းပလာတာဟာ အိန္ဒိယ-မြန်မာ သတ္တုတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နောက်တစ်ဆင့်တက်လာတဲ့ အခြေအနေကို ပြသနေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ မြိုင်မြို့နယ်တောင်ပိုင်းကို စစ်ကြောင်း ဝင်ရောက်စဉ် သာစည်ရွာက အမျိုးသားတစ်ဦး၊ နှမ်းဆီကန်ရွာက အမျိုးသားတစ်ဦး၊ မိတ္ထီလာရွာက အမျိုးသားနှစ်ဦး၊ ဝက်ပုတ်ရွာက တစ်ဦး နဲ့ ကုန်းရွာက တစ်ဦး စုစုပေါင်း ၆ ဦး နဲ့ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့မှာတော့ ပေါက်မြို့နယ် ထောက်ရှာပင်ရွာက စိတ်ကျန်းမာရေး မကောင်းတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးအပါအဝင် ၅ ဦး သတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့မှာ မြိုင်မြို့နယ် ကန်နက်၊ မြင်းကိုးသစ်၊ ကိုင်းတောမ၊ ဝါးရင်းချိုင့်ရွာတွေက လူ ၅ ဦး နဲ့ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့ အတွင်းမှာလည်း ကွန်လပ်၊ ဘောတုံ၊ သံချောင်းရွာတွေက ဒေသခံ ၈ ဦးအထိ သတ်ဖြတ်ခံထားရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိ မြိုင်မှာ စစ်တပ်က စစ်ကြောင်းထိုးနေပြီး လေကြောင်းကပါ အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်နေသလို သတ်ဖြတ်ခံထားရတဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကိုပါ တွေ့ရှိနေတယ်လို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ဆောင်နေသူ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အလောင်းတွေ ထပ်တွေ့တာ ဟုတ်တယ်ဗျ။ တစ်ချို့က ရှင်းလင်းရေး မလုပ်ရသေးဘူး ပြည်သူတွေ တွေ့သမျှကို တောက်လျှောက် သတ်ထားတာ။ လောလောဆယ် ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ Mi-35 စစ်ရဟတ်ယာဥ် တွေနဲ့ စပစ်နေလို့။ တိုက်ပွဲဖြစ်နေလို့နော်။ ကျွန်တော်တို့ အလယ်ကြောမှာ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေလို့ပါ။”

စစ်တပ်က သင်းမကျေးရွာ၊ ကိုင်းရိုးကျေးရွာ နဲ့ သံချောင်းကျေးရွာတွေ မီးရှို့ခဲ့ပြီး လက်ရှိမှာ စစ်ကြောင်းတွေက ရှိနေသလို စစ်ရေးအခြေအနေကလည်း ပြင်းထန်နေတာကြောင့် သတ်ဖြတ်ခံရမှု အခြေအနေတွေက ဒီထက် ပိုများလာနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ဇွန်လကတည်းက မြိုင်နဲ့ ပေါက်မြို့နယ်အစပ်က ကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်က စစ်ကြောင်းထိုးနေ တာကြောင့် ရွာပေါင်း ၂၀ ထက်မနည်းက စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်သောင်းခန့် ထွက်ပြေးနေရပြီး အရေးပေါ် အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ အကူအညီပေးနေသူတွေက ပြောကြပါတယ်။

ဒီတစ်ပတ်အစီအစဉ်မှာတော့ ဆယ်တန်းတက်နေရင်းက စစ်အာဏာသိမ်းမှုနဲ့ကြုံတဲ့အချိန်မှာ စာသင်ခန်းကို စွန့်ခွာပြီး လက်နက်ကိုင်ပြီး စစ်တပ်ကိုပြန်တိုက်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့ မမိထော် နဲ့ စကားပြောထားပါတယ်။

မမိထော်ဟာ ကယားပြည်နယ်အခြေစိုက် ကယားပြည်နယ်အခြေစိုက် ကရင်နီ အမျိုးသားများ ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF)မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပြီး သူ့ရဲ့အိပ်မက်ဟာ စစ်အာဏာရှင်တွေ ပြုတ်ကျပြီး တိုင်းပြည် ဒီမိုကရေစီရရှိဖို့ဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

စိန်ခေါ်ချက်များနဲ့ မြန်မာလူငယ် အစီအစဉ်ကို RFA ရဲ့ Facebook, YouTube တွေကနေလည်း ကြည့်ရှု နားဆင်နိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြား သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လုံခြုံရေးကိစ္စရပ်တွေ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ တောင်ယာ မီးရှို့တဲ့အတွက် လေထုညစ်ညမ်းမှုကိစ္စတွေကို ဆွေးနွေးမယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့က ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့က အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးအတွင်း AFP သတင်းဌာနနဲ့တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာမှာ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆီဟာဆတ် ဖုန်ကတ်ကီရော (Sihasak Phuangketkeow) က ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်တို့ သြဂုတ်လ ၆ ရက်နဲ့ ၇ ရက်နေ့တွေမှာ တွေ့ဆုံမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်နဲ့ လက်ရှိစစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးဟာ “နှစ်လမ်းသွားချဥ်းကပ်မှု” မူဝါဒတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အကြား မပြီးပြတ်သေးတဲ့ ဆွေးနွေးရမယ့် ကိစ္စတွေ ဆွေးနွေးဖို့လည်းပါတယ်လို့ပြောပါတယ်။ နိုင်ငံနယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းပြဿနာတွေ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကိစ္စတွေပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းကို ထိုင်းကို ချစ်ကြည်ရေးခရီးဖိတ်တာဟာ အာဆီယံက ရေရှည်ကျင့်သုံးလာခဲ့တဲ့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် စွန့်လွတ်လိုက်တာမဟုတ်ဘူးလို့လည်း မစ္စတာဆီဟာဆတ်က ပြောပါတယ်။

ကော့မြစ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်မှာ မြစ်ဖျားခံပြီး ထိုင်းနိုင်ငံကို ဖြတ်ကာ မဲခေါင် မြစ်ထဲစီးဝင်တဲ့ မြစ်ငယ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှာ ရွှေနဲ့မြေရှား သတ္တု တူးဖော်နေတာတွေကြောင့် မြစ်ထဲကို အာဆင်းနစ်အပါအဝင် ဓာတုဗေဒအဆိပ်အတောက်တွေ စီးဝင်မျောပါနေတဲ့အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အဓိကပြဿနာတစ်ရပ်အဖြစ် ရှိနေပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ရာထူးကို စွန့်လွတ်ပြီး သမ္မတအဖြစ် လွှဲပြောင်းရာထူးရယူခဲ့တဲ့ အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဇွန်လမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ တို့ကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လဆန်းမှာ လာအိုနိုင်ငံ ကို သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာနဲ့အာဆီယံ ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့ တနင်္ဂနွေနေ့က ဘန်ကောက်မှာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးအပြီး နောက်ရက်မှာ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ထိုင်းနိုင်ငံကို သွားရောက်မယ့်အကြောင်း သတင်းထွက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံဟာ စစ်တပ်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး မြန်မာနဲ့ ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ဖို့ အာဆီယံမှာ ဦးဆောင် ဆောင်ရွက်နေတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်သလို စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတရာထူးရအပြီး ပထမဆုံး သမ္မတသစ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ချီးကျူးစကားပြောတဲ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံလည်းဖြစ်တဲ့အပြင် ဧပြီလကလည်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးကို နေပြည်တော်ကို စေလွှတ်ပြီး ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ နိုင်ငံလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဥ်ဟာ အရပ်သားရာထူးနဲ့ ပထမဆုံး ထိုင်းကို သွားရောက်တဲ့ခရီး ဖြစ်ပြီး အရင်က စစ်ခေါင်းဆောင် ရာထူးနဲ့ ၂၀၂၅ ဧပြီလက ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသ နိုင်ငံများ စီးပွားရးနဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍစုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး (BIMSTEC) အစည်းအဝေးကို တက်ဖို့ ထိုင်းကို သွားရောက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

အဲဒီအရေအတွက်ဟာ ထိုင်းမှာ အခြေချနေထိုင်မယ့်သူတွေချည်း မဟုတ်ဘဲ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဝင်ထွက်သူတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းကတော့ ရေရှည်နေထိုင်ဖို့ ဝင်ရောက်လာသူတွေပါ။

IOM က လူပေါင်း ၃၅ဝဝကျော်ကို မေးမြန်းကောက်ယူခဲ့တဲ့အချက်အလက်တွေအရ အဲဒီထဲက ၄၁ ရာခိုင်နှုန်းက တရားဝင်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်း မရှိကြဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

ထိုင်းအစိုးရရဲ့ ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးမှုတွေရှိနေပေမဲ့ မြန်မာပြည်ကနေ ထိုင်းမှာ အလုပ်လာလုပ်လိုသူတွေ များနေဆဲပဲလို့ ထိုင်းရောက် မြန်မာရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမား မအေမီက ပြောပါတယ်။

“မြန်မာပြည်ထဲမှာ နေရတာ အလုပ်လုပ်ရတာလည်း အဆင်မပြေဘူး၊ ပြီးတော့လည်း ပေါ်တာဆွဲတာတွေလည်း ကြောက်နေရတော့ သူတို့အနေနဲ့ ထိုင်းကိုပဲ လာချင်တယ်ပေါ့နော်၊ ထိုင်းမှာ ရတဲ့ အလုပ်လေး လုပ်ပြီးတော့ နေထိုင်ချင်တယ်ဆိုပြီးတော့ လာချင်ကြတာ အဲ့လိုမျိုးတွေ ရှိပါတယ်”

(AFP)

မြန်မာပြည်မှာ စစ်မှုထမ်းဥပဒေနဲ့ စစ်သားစုဆောင်းမှုတွေကြောင့် မြန်မာလူငယ်တွေက နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံးပြီး ထိုင်းနိုင်ငံကို ဝင်လာနေကြတာလို့ ထိုင်းနိုင်ငံအခြေစိုက် မြန်မာပြည်သားများအရေး ပူးတွဲလှုပ်ရှားမှုကော်မတီ (JACBA) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမိုးကြိုးက ပြောပါတယ်။

“အဖမ်းအဆီးတွေ၊ အကျပ်အတည်းတွေ၊ အခက်အခဲတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ရှိနေရှိနေ မြန်မာနိုင်ငံမှာ တည်ဆဲ စစ်မှုထမ်း၊ စစ်သားစုဆောင်းရေး အကျပ်အတည်းကြီးက မြန်မာပြည်မှာရှိတဲ့ လူငယ်မောင်မယ်တွေကို အထိတ်တလန့်ဖြစ်စေတယ်၊ မိဘတွေကိုလည်း စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုဖြစ်စေတဲ့အခါကျတော့ ငွေကြေးအကုန်အကျလည်း အနည်းဆုံးနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ အနီးဆုံးဖြစ်တာကို ပွဲစားတွေကတစ်ဆင့် လာတာပေါ့။”

မြန်မာပြည်တွင်း အခြေအနေတွေက ထိုင်းကို ရွှေ့ပြောင်းဖို့ တွန်းအားဖြစ်နေသလို၊ တစ်ဖက်မှာလည်း ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ လုပ်သားလိုအပ်ချက်က မြန်မာတွေ ဝင်ရောက်မှု ဆက်လက်မြင့်တက်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်နေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက သုံးသပ်ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံတွင်း လုပ်သားလိုအပ်ချက်ရှိနေတာကြောင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းမျှော်လင့်ပြီး ဝင်လာကြတဲ့ မြန်မာလုပ်သားတွေလည်း ရှိတယ်လို့ ထိုင်းနိုင်ငံရောက် စီးပွားရေးအကြံပေး လုပ်ကိုင်နေတဲ့ မနွဲ့ဒါလီဇော်က ပြောပါတယ်။

“ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ အခြေခံအလုပ်သမားတွေရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းက ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေလို့ ဆိုတာပေါ့။ ကမ္ဘောဒီးယားလုပ်သားတွေကို နိုင်ငံပြန်လွှတ်တဲ့ အခြေအနေတွေရှိလာတော့ ဒီအလုပ်ခွင်တွေမှာ ဒါလီတို့ မြန်မာလုပ်သားတွေကို လိုအပ်ချက် ပိုများလာတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့်မို့လို့ မြန်မာလုပ်သားတွေက ပိုပြီးတော့ ဝင်လာတယ်၊ ဝင်လာဖို့အတွက် အခွင့်အရေးတွေ ရှိလာတယ်ပေါ့နော်”

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း အဖမ်းအဆီးနဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေက ထိုင်းနိုင်ငံရောက်မြန်မာနိုင်ငံသားတွေအတွက် စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်နေပါတယ်။

(AFP)

ထိုင်းအစိုးရက နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုတွေကို နှိမ်နင်းနေတဲ့အတွက် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေအပေါ် အရင်ကထက် ပိုတင်းကျပ်လိမ့်မယ်လို့ ပညာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဖောင်ဒေးရှင်း (FED) အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ ဦးထူးချစ်က သုံးသပ်ပါတယ်။

“online လိမ်လည်မှုကိစ္စတွေ၊ ကျွန်တော်တို့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လူကုန်ကူးမှုကိစ္စတွေ၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်တော်တို့ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်မှု၊ ကျွန်တော်တို့ ဒီလက်နက်မှောင်ခိုလုပ်မှု၊ အဲ့ဒီကိစ္စတွေကလည်း ကျွန်တော်တို့ ဒီ ရွှေ့ပြောင်းတွေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း သွယ်ဝိုက်သော်လည်းကောင်း ဟို ကျွန်တော်တို့ ပတ်သက်နေတာမျိုးတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီအပေါ်မှာ အခြေခံပြီးတော့ ထိုင်းအစိုးရအနေနဲ့က ဒါ ဟို ကျွန်တော်တို့ ခါတိုင်းထက် ပိုပြီးတော့ပေါ့နော် စနစ်ကျတဲ့ ကျွန်တော်တို့ ကျွန်တော်တို့ ဒီ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေ ထုတ်ပြန်တယ်၊ တကယ်လည်း ကျွန်တော်တို့ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ ထိထိရောက်ရောက် လုပ်နေတာ တွေ့နေရတယ်၊ ဆိုတော့ နောင်လည်း ဒီထက် ပိုပြီးတော့ တင်းကျပ်မယ့် policy တွေနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေ လုပ်လိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ သုံးသပ်လို့ရပါတယ်”

ရွှေ့ပြောင်းလာသူတွေအပေါ် ထိုင်းအစိုးရကတင်းကျပ်နေပေမယ့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ၊ မတည်ငြိမ်မှုတွေနဲ့ အလုပ်အကိုင်ရှားပါးမှုတွေကြောင့်ထိုင်းနိုင်ငံကို ရွှေ့ပြောင်းလာသူတွေ ဆက်ရှိနေဦးမယ်လို့ မြန်မာရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားအရေး ကူညီနေသူတွေက သုံးသပ်ကြပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးမှာ မြန်မာဖက်က အခုလို တင်ပြခဲ့တာလို့လည်း ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီထုတ်ပြန်ချက်မှာ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ၂၀၂၁ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့က စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်တက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဒီအစည်းအဝေးမှာ အချက် ၅ ချက်ပါ အာဆီယံ ထုတ်ပြန်ချက်ကို နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့တာဖြစ်ကြောင်း၊ ဒါပေမယ့် သဘောထား မူကြမ်းကို အရင်ချပြအသိပေး ညှိနှိုင်းမှုမရှိဘဲ ထုတ်ပြန်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် အတည်ပြုချက် မပါတဲ့အတွက် ဘုံသဘောတူညီချက်မဟုတ်လို့လည်း ငြင်းဆိုထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဒီကြေညာချက်မှာ အာဆီယံ ပဋိညာဥ်အတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာကို လေးစားဖို့၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးဝင်မစွက်ဖို့လည်း ရေးသားထားပါတယ်။

ဇူလိုင် ၂၁ ရက်န့ကနေ ဇူလိုင် ၂၄ ရက်နေ့အထိကျင်းပနေတဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးမှာ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်းတက်ရောက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန်ချက်ဟာ အာဆီယံအစည်းအဝေးမပြီးဆုံးခင် တစ်ရက်အလိုမှာ အချိန်ကိုက်ထုတ်ပြန်တာဖြစ်ပြီး မြန်မာခေါင်းဆောင်တွေ အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံ ပြန်တက်ရောက်ဖို့ဆိုတာ အဝေးကြီး လိုသေးတယ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ထရီစာ လာဇရို (Theresa Lazaro) က ပြောကြားချိန်နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ ၂၀၂၆ အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံမတိုင်ခင်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ခရီးစဥ်အဖြစ် ဦးဆောင်သွားရောက်ဖို့ရှိပါတယ်။ ဒီခရီးစဥ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းကတည်းက ဖမ်းဆီးထောင်ချခံထားရတဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ တွေ့ဆုံခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုထားပြီး “တွေ့ခွင့်ရမရ မသေချာပါဘူး”လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့အနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ တိိုးတက်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်တိုင်းတာရေးအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်တွေထားရှိဖို့ နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်အပ်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးဖို့ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေက ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့မှာ သဘောတူထားပါတယ်။

အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် ၁၁ နိုင်ငံက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေဟာ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့က ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်ရှိအလှည့်ကျ အာဆီယံ အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့တော်မှာ ၅၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့ပါတယ်၊။ စစ်ရေးအရ ပြန်တင်းမာလာတဲ့ အီရန်စစ်ပွဲနဲ့ ဟောမုစ်ရေလက်ျားအရေး၊ မြန်မာပြည်တွင်း စစ်ပြဿနာနဲ့ တောင်တရုတ် ပင်လယ် အငြင်းပွားမှုတွေကို ပူးပေါင်းအဖြေရှာ ဆွေးနွေးကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

၁၁ နိုင်ငံပါဝင်တဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံတွေမှာလည်း အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်တက်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ပထမဆုံးကျင်းပတဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဆီယံက ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်ဟာ ဒီအချက်တွေကို တစ်ချက်မှ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းမရှိခဲ့တဲ့အတွက် အာဆီယံကလည်း အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ မပြတ်တိုက်တွန်းနေခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးအရ တစ်ဆင့်နှိမ့်ဆက်ဆံလာတာ အခုအချိန်အထိ ဖြစ်ပါတယ်။

“အဝေးကြီးလိုပါသေးတယ်။ သူတို့အနေနဲ့ (ဘုံသဘော တူညီချက် ၅ ရပ်အပေါ်) ဘယ်လောက် လိုက်နာ ဆောင်ရွက်မလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ မေးခွန်းတွေ အများကြီး ရှိနေပါသေးတယ်။၊ မြန်မာအကြပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေးအတွက် အာဆီယံက ဘုံသဘောတူထားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းစဥ်ကို ဘယ်လောက်လိုက်နာပြီး ဘယ်လောက် တိုးတက်မှု ရှိလာသလဲ၊ ဘာမှ တိုးတက်လာမှုမရှိရင် မလိုက်နာလို့ပဲလို့ သုံးသပ်ရမှာပါပဲ”

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ ၂၀၂၆ အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံမတိုင်ခင်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ခရီးစဥ်အဖြစ် ဦးဆောင်သွားရောက်ဖို့ရှိပါတယ်။ ဒီခရီးစဥ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းကတည်းက ဖမ်းဆီးထောင်ချခံထားရတဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ တွေ့ဆုံခွင့်ရဖို့ တောင်းဆိုထားပြီး “တွေ့ခွင့်ရမရ မသေချာပါဘူး”လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့အနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ တိိုးတက်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်တိုင်းတာရေးအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်တွေထားရှိဖို့ နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်အပ်နိုင်ရေး ဆွေးနွေးဖို့ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေက ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့မှာ သဘောတူထားပါတယ်။

အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် ၁၁ နိုင်ငံက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေဟာ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့က ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်ရှိအလှည့်ကျ အာဆီယံ အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့တော်မှာ ၅၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့ပါတယ်၊။ စစ်ရေးအရ ပြန်တင်းမာလာတဲ့ အီရန်စစ်ပွဲနဲ့ ဟောမုစ်ရေလက်ျားအရေး၊ မြန်မာပြည်တွင်း စစ်ပြဿနာနဲ့ တောင်တရုတ် ပင်လယ် အငြင်းပွားမှုတွေကို ပူးပေါင်းအဖြေရှာ ဆွေးနွေးကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

မနီလာအစည်းအဝေးမှာ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်လို့ ဘန်ကောက်မြို့မှာ အဆိုတင်ဆွေးနွေးခဲ့တာကို ပြန်လည်ဆွေးနွေးကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အရေး အာဆီယံ မူဘောင်ထဲကနေ တိုးတက်မှုရှိမရှိ အဖြေရှာစောင့်ကြည့်ဖို့နဲ့ နှစ်စဥ် အထူးကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး ပြောင်းလဲနေတာကို ရပ်ပြီး ရေရှည် အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်ထားဖို့တွေ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ မစ္စ လာဇရိုက ပြောပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာ တခြား အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးတွေနဲ့အတူ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က စစ်တပ်ခန့် မြန်မာအစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့ ဘန်ကောက်မြို့မှာ အလွတ်သဘော တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း ၅ ခုနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ ပတ္တရားမြို့မှာ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် NUG နဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ အွန်လိုင်းကနေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။

၁၁ နိုင်ငံပါဝင်တဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံတွေမှာလည်း အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်တက်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ပထမဆုံးကျင်းပတဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်တက်ရောက်ခဲ့ခွင့်ရတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဆီယံက ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်ဟာ ဒီအချက်တွေကို တစ်ချက်မှ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းမရှိခဲ့တဲ့အတွက် အာဆီယံကလည်း အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ မပြတ်တိုက်တွန်းနေခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးအရ တစ်ဆင့်နှိမ့်ဆက်ဆံလာတာ အခုအချိန်အထိ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဘုံသဘောတူညီချက်မထုတ်ပြန်ခင် မူကြမ်းကို စစ်ခေါင်းဆောင်ကို မပြခဲ့တဲ့အတွက် သူ့ဆန္ဒသဘောထား မပါတဲ့အတွက် ဘုံသဘောတူညီချက်မဟုတ်ပါဘူးကြောင်း၊ ဒါပေမယ့် အာဆီယံပဋိညာဥ်၊ အာဆီယံနည်းလမ်း အာဆီယံစိတ်ဓာတ်တွေ အခြေခံထားရင် အပြုသဘောစဥ်းစားသွားမယ် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့က ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

PPNM ရဲ့ သတင်းအရင်းအမြစ်တွေပြောဆိုချက်အရ အကျဉ်းထောင်အာဏာပိုင်တွေက ပြောင်းရွှေ့မယ့် အကျဉ်းသားတွေရဲ့ နာမည်တွေကို တစ်ရက်ကြိုတင်ခေါ်ယူခဲ့ပြီး ခြေချင်းခတ်ထားကာ ဇူလိုင် ၂၃ ရက် မနက် ၃ နာရီခွဲဝန်းကျင်မှာ ၁၂ ဘီးယာဉ် ခုနစ်စီးနဲ့ သာယာဝတီအကျဉ်းထောင်ကို ခေါ်ဆောင်သွားတာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ထောင်ပြောင်းရွှေ့ခံလိုက်ရတာဟာ နောက်ထပ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ခံလိုက်ရတာဖြစ်ပြီး အကျဥ်းသားတွေအပေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိနှိပ်ရာရောက်တယ်လို့ မရောင်နီလင်းက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အကျဉ်းသားတွေကို ခြေချင်းခတ်တာ၊ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းတွေ သိမ်းဆည်းတာအပြင် အကျဥ်းသားတွေရဲ့မိသားစုတွေကို အကြောင်းမကြားဘဲ ရုတ်တရက် ထောင်ပြောင်းရွှေ့တာတွေဟာ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အခြေခံအခွင့်အရေးတွေကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေနဲ့ပါ ကြုံနေရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေဟာ အကျဥ်းသားတွေအပေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိနှိပ်မှုတွေကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်နေတာဖြစ်ပါတယ်”

ထောင်ပြောင်းရွှေ့ချိန်မှာ အကျဉ်းသားတစ်ဦးကို စောင် သုံးထည်နဲ့ အဝတ်တစ်စုံသာ ယူဆောင်ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ကျန်တဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ထောင်ဝင်စာပစ္စည်းတွေကို အကျဉ်းထောင်အာဏာပိုင်တွေက သိမ်းဆည်းခဲ့တယ်လို့ PPNM က ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး RFA အနေနဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရလက်အောက်ခံ အကျဉ်းဦးစီးဌာနရဲ့ တုံ့ပြန်ချက် မရသေးပါဘူး။ ပဲခူးတိုင်း ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အတွင်းရေးမှူး ဦးခင်မောင်ချိုကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာမရှိပါဘူး။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတွေ ပြောဆိုချက်အရ သာယာဝတီထောင်ဟာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေအပေါ် ပစ်မှတ်ထားနှိပ်ကွပ်လေ့ရှိတယ်လို့ နာမည်ဆိုးနဲ့ ကျော်ကြားတဲ့အကျဉ်းထောင်ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စာရင်းတွေအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီရေးလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ ပြည်သူ စုစုပေါင်း ၃၁,၅၆၃ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး အဲဒီထဲမှာ ၂၂,၅၁၈ ဦး ထိန်းသိမ်းခံထားရဆဲဖြစ်ပါတယ်။

MYANMAR-RUSSIA JOINT EXERCISE (TIGER-2026) လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ အဲဒီလေ့ကျင့်ခန်းမှာ FPV Drone၊ Heavy Drone၊ UAV၊ Sniper နဲ့ ရဟတ်ယာဉ်အသုံးပြု စစ်ဆင်ရေးတွေအပြင် အထူးတပ်ဖွဲ့တွေအတွက် တောတွင်းနဲ့ တောင်ပေါ်တိုက်ခိုက်ရေး နည်းဗျူဟာတွေကို ရုရှားနဲ့ မြန်မာနည်းပြတွေက လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ပေးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးက ဒါဟာ နှစ်နိုင်ငံစစ်တပ်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတစ်ဦးကတော့ ဒီပူးတွဲစစ်ရေးလေ့ကျင့်တာဟာ ရုရှားဆီက စစ်နည်းပညာတွေကို လက်တွေ့ရယူဖို့တင်မကဘဲ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေရဲ့ ဒရုန်းစစ်ဆင်ရေးကို တန်ပြန်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာလို့ သုံးသပ်ပါတယ်။

“အဓိကကတော့ ရုရှားဆီကနေပြီးတော့ FPV ရယ် Drone တွေရယ် UAV တွေရယ်ကိုမှာယူတင်သွင်းပြီး လက်တွေ့အသုံးပြုတဲ့နည်းပညာကို ရယူခဲ့တာမျိုးလို့ပဲ မြင်ပါတယ်။ ဆိုရရင် သူတို့က တန်ပြန်လုပ်မယ့်သဘောပါပဲ ဘာဖြစ်လို့လည်းဆိုတော့ ပြီးခဲ့တဲ့ လပိုင်းတွေတုန်းက ချင်းဘက်တွေ၊ စစ်ကိုင်းဘက်တွေ၊ ကချင်ဘက်တွေမှာ ယူကရိန်းနည်းပညာကို သုံးပြီးတော့ ဒရုန်းတွေနဲ့ ရဟတ်ယာဉ်တွေကို ပစ်တာတွေ၊ တိုက်ပွဲထဲမှာ သုံးတာတွေ သင်္ဘောတွေကို ပစ်တာလည်းတွေ့ရတယ်။ ဒါကိုတန်ပြန်ဖို့ သူ ဆောင်ရွက်လာတယ်လို့ မြင်တာပေါ့”

FPV Drone (First Person View Drone) ဟာ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျတိုက်ခိုက်နိုင်တဲ့ အသေခံ ဒရုန်းဖြစ်ပြီး၊ Heavy Drone ကတော့ ဗုံးသယ်ဆောင်တာ၊ ပစ္စည်းပို့ဆောင်တာနဲ့ တခြားစစ်ဆင်ရေးတွေအတွက် အသုံးပြုတာပါ။ UAV (Unmanned Aerial Vehicle) ကတော့ ထောက်လှမ်းဖို့နဲ့ ပစ်မှတ်ရှာဖွေဖို့အတွက် အသုံးပြုတဲ့ မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာစစ်တပ်ဟာ ဒရုန်းနည်းပညာတွေအပြင် Sniper နည်းပညာ၊ တပ်စုအဆင့် အထူးစစ်ဆင်ရေးနည်းဗျူဟာ၊ စစ်မြေပြင်သတင်းထောက်လှမ်းရေးနဲ့ ဆက်သွယ်ရေးကြားဖြတ် ဖမ်းယူတဲ့စနစ်၊ အနီးကပ်ပစ်ကူပေးစနစ်တွေကို ရုရှားစစ်တပ်နဲ့ပူးတွဲလေ့ကျင့်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

(CINCDS)

အဲဒီအတွေ့အကြုံတွေကို မြန်မာစစ်တပ်က ဆင့်ပွားသင်တန်းတွေအဖြစ် တပ်ရင်း၊ တပ်ဖွဲ့တွေဆီ ဆက်လက်ဖြန့်ဝေလာနိုင်တယ်လို့ စစ်ရေးအကဲခတ်တွေက သုံးသပ်ပါတယ်။

ရုရှားစစ်တပ်နဲ့ လေ့ကျင့်ခဲ့တဲ့ နည်းပညာနဲ့ နည်းဗျူဟာတွေဟာ မကြာခင်မှာ စစ်မြေပြင်ကို သက်ရောက်လာနိုင်တယ်လို့ မြန်မာ့စစ်ဘက်ရေးရာနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေ့လာရေးအဖွဲ့ (MDSI) က သုတေသန တာဝန်ခံ CDM ဗိုလ်မှူးနောင်ရိုးက ပြောပါတယ်။

“ဒါတွေဟာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေအတွက် စစ်မြေပြင်မှာ တကယ်တွေ့ကြုံလာရမဲ့ အနေအထားနဲ့ အခြေအနေတွေ၊ ကိုယ်က တန်ပြန်ဖို့ လိုအပ်တဲ့အနေအထားတွေကို အခုကတည်းက စောင့်ကြည့်သုံးသပ်ပြီး ပြင်ဆင်ဖို့ အရေးကြီးလိမ့်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်"

တစ်ဖက်မှာလည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက FPV Drone နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီး မြန်မာစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်တာတွေ ရှိနေပါတယ်။

မကွေးတိုင်း၊ မြိုင်မြို့နယ်မှာဆိုရင် စစ်တပ်ရဲ့ ရုရှားနိုင်ငံထုတ် Mi 17 ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ FPV Drone တွေအသုံးပြုပြီး တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့တယ်လို့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ပြောထားပါတယ်။

ဇူလိုင်လဆန်းပိုင်းကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မင်းကင်းမြို့နယ်မှာ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်လာတဲ့ စစ်ရေယာဉ်အုပ်စုကို တော်လှန်ရေးအင်းအားစုတွေက FPV Drone တွေနဲ့ တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မန္တလေးတိုင်း မြင်းခြံခရိုင် နွားထိုးကြီးမြို့အခြေစိုက် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကလည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက နည်းပညာပိုင်းမှာ နောက်မကျအောင် ပြင်ဆင်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

“၂၀၂၆ ထဲမှာ သူတို့(စစ်တပ်)ဘက်က ဒရုန်းအားသာချက်တွေ အသာစီးရခဲ့တယ်၊ နည်းပညာအသာစီးရခဲ့တယ်။ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကလည်း နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာမှာ နောက်ကျမကျန်ခဲ့အောင် အချိန်နဲ့တပြေးညီ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာတွေကိုလေ့လာနေတယ်။ နောက်တစ်ခါ လက်ရှိ မြေပြင်မှာ အသုံးချနေတာတွေလည်း ရှိတယ်”

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ရုရှားနိုင်ငံဟာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ အဓိက စစ်ရေးမိတ်ဖက် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာပြီး တိုက်လေယာဉ်၊ ရဟတ်ယာဉ်၊ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်နဲ့ အခြားစစ်လက်နက်တွေ ရောင်းချပေးနေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ နှစ်နိုင်ငံ စစ်တပ်နှစ်ခုအကြား စစ်ဘက်နည်းပညာ၊ သင်တန်းနဲ့ လေ့ကျင့်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိုးမြှင့်ရေး ကိစ္စတွေပါဝင်တဲ့ ငါးနှစ်သက်တမ်းရှိ ရုရှား-မြန်မာ စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်ကို နေပြည်တော်မှာ သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ဆက်တွဲ အခုလို ပူးတွဲစစ်ရေးလေ့ကျင့်တဲ့အဆင့်ထိ ဖြစ်လာတာပါ။

(CINCDS)

ရုရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးဟာ မဟာမိတ်နိုင်ငံအဆင့်ကနေ မဟာဗျူဟာမိတ်ဖက်နိုင်ငံအဆင့်ထိ ရောက်လာပြီလို့ စစ်ရေးနိုင်ငံရေးလေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

ရုရှားနဲ့ စစ်ရေးပူးပေါင်းမှုတွေ ပိုပြီးနက်ရှိုင်းလာတာဟာ မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အခြေအနေကို ပြောင်းလဲစေနိုင်မလားဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာဖြစ်တယ်လို့ စစ်ရေးလေ့လာသူတွေက ပြောကြပါတယ်။

Kim Aris : အရင်ဆုံး ရုပ်တုတွေကို မပြောပါနဲ့ဦး။ မေမေနေတဲ့ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်း ခြံအမှတ် ၅၄ အိမ်အပြင် ဘက်မှာ ချိတ်ထားတဲ့ ကျွန်တော့်အဘိုးရဲ့ပုံတူကို ဘာကြောင့် ဖြုတ်ချကြပါသလဲ။ အဲဒါက ရုပ်တုတောင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလုပ်ရပ်တွေက ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ သက်သက်အပေါ် ထားတဲ့ သဘောထားအရင်းခံမဟုတ်ပါဘူး။ မှားနေလို့ ပြင်တယ်ပဲပြောပြော ဘာပြောပြော ရယ်စရာကောင်းတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ မနှစ်ကလည်း အဘိုးရုပ်တုတွေ ဖြိုချခံခဲ့ရတာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဦးမင်းအောင်လှိုင်က ကျွန်တော့်အဘိုးရဲ့ နေအိမ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပြတိုက်ကို သွားရောက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ သူတို့ဘာကို ပြောချင်တာလဲ လုပ်ချင်တာလဲ အလွန် နားလည်ရခက်ပါတယ်။ ကျွန်တော့်အဘိုးဟာ ဖက်ဆစ်ဝါဒနဲ့ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ဝါဒကို ဆန့်ကျင် တော်လှန်ခဲ့သူပါ။ အခု လက်ရှိ တပ်မတော်က တိုင်းပြည်အပေါ် လုပ်ဆောင်နေတာတွေကို မြင်ရရင် သူအလွန် စက်ဆုပ်ရွံရှာမှာ မလွဲမပါဘူး။ သူက ဒီတပ်မတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပေမဲ့ လက်ရှိတပ်မတော် သွားနေတဲ့လမ်းကြောင်းကို သူကြိုက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဘိုးဟာ အာဏာကို တစ်ဦးတစ်ယောက်ထဲက ချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ စနစ်ကို လက်ခံယုံကြည်သူမဟုတ်ဘဲ ခွဲဝေအုပ်ချုပ်တဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ယုံကြည်သူဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်ဟာ ဘယ်နေရာဒေသ၊ ဘယ်လူမျိုးစုက လာတယ်ဆိုတာ အရေးမကြီးဘဲ ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်ဖို့သာ အရေးကြီးတယ်လို့ အဘိုးက ယုံကြည်ခဲ့တာပါ။

RFA: မိခင်ဖြစ်သူရဲ့အခြေအနေကို ကမ္ဘာက အာရုံစိုက်လာစေဖို့ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားနေတဲ့ “Proof of Life” လှုပ်ရှားမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး အစိုးရတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းဆီက ဘယ်လိုထောက်ခံအားပေးမှုတွေ ရရှိထားပါသလဲ?

Kim Aris : နိုင်ငံတကာအစိုးရတွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအသိုင်းအဝိုင်း အများအပြားက ဒီလှုပ်ရှားမှုမှာ ကျွန်တော်နဲ့အတူ ပူးပေါင်း ပါဝင်လာကြပါတယ်။ ဒီလို လူတိုင်းပါဝင်လာတာကို မြင်ရတာ အလွန်ခံစားရပါတယ်။ အားလည်းတက်မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် လိုချင်တောင့်တတဲ့ ဆန္ဒတော့ မပြည့်သေးပါဘူး။ အခုထိ မေမေနဲ့ လုံးဝဆက်သွယ်ခွင့်မရသေးသလို မေမေ အသက်ရှင်နေသေးတယ်ဆိုတဲ့ သက်သေ အထောက်အထားလည်း မရှိသေးပါဘူး။ စစ်အာဏာပိုင်တွေက ပြောတာ လုပ်တာတွေက မေမေ ကျန်းမာတယ် အသက်ရှိနေတယ်ဆိုပေမယ့် ဘာအထောက်အထားမှမပါတဲ့အတွက် ကျွန်တော့်ကို စိတ်သက်သာမှုမပေးနိုင်ပါဘူး။ အသက်ရှင်ကြောင်းသက်သေပြပေးဖို့ လူတိုင်းက ကျွန်တော်နဲ့အတူ ပူးပေါင်းပါဝင်လာကြတာ အတိုင်းထက်အလွန် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ တောင်းဆိုချက် တကယ့် အကျိုးရလဒ် ရလာတဲ့အထိ အတူ ဆက်တောင်းဆိုကြဖို့ပဲ ကျွန်တော် မေတ္တာရပ်ခံချင်ပါတယ်။ လောလောဆယ်တော့ အသက်ရှင်နေတယ်ဆိုတဲ့ စကားပဲရပါသေးတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဆန္ဒပြည့်ဖို့ တိကျခိုင်မာတဲ့ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ဖို့လိုပါတယ်။ အာဆီယံအနေနဲ့ဆိုရင်လည်း သူတို့နိုင်ငံတွေကနေ လက်နက်တွေ တရားမဝင်တင်သွင်းထောက်ပံ့နေတာကို အမှန်တကယ် ရပ်တန့်တာမျိုးလည်း လုပ်ရပါမယ်။

RFA: ဒီလှုပ်ရှားမှုက မြန်မာစစ်အစိုးရကို သိသာတဲ့ တွန်းအားပေးမှုဖြစ်စေတယ်လို့ ထင်ပါသလား?

Kim Aris: ရှိနေတယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဆက်ပြီး လုပ်ဆောင်သွားမှာပါ။

RFA: တိုက်ချီတိုလေး ပြီးခဲ့တဲ့လက သေဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။ ကင်မ့်မိခင်နဲ့ တိုက်ချီတိုတို့ကြားက ရင်းနှီးမှုအကြောင်း ပြောပြပေးနိုင်မလား။ ကင်မ်တို့သားအမိကြားမှာ တိုက်ချီတိုအကြောင်း ပြောဖူးတာ ဒါမှမဟုတ် အမှတ်တရတွေ မျှဝေဖူးတာ ရှိပါသလား?

Kim Aris: မေမေက တိုက်ချီတိုကို အလွန်ချစ်ခင်ပါတယ်။ တိုက်ချီတိုကလည်း မေမေ့ကို အလွန် အကာအကွယ် ပေး တတ်ပါတယ်။ တခြားလူတွေက မေမေ့အချိန်ကို အများကြီးယူနေရင် သူမကြိုက်ဘူး။ မကြိုက်တာကိုလည်း အဲဒီလူတွေ သိအောင် ပြတတ်ပါတယ်။ သူ့သွေးထဲမှာ တိုက်ချင်ခိုက်ချင်တဲ့ သွေးစပ် ပါနေတာကြောင့် မပျော်တဲ့အခါ စိတ်ဆတ်ပြီး ကိုက်ချင်ရန်လုပ်ချင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မေမေက သူ့ကို မဆိုးသွမ်းအောင် လေ့ကျင့်ပေးနိုင်ခဲ့လို့ လိမ္မာတဲ့ ခွေးတစ်ကောင်ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ တိုက်ချီတိုဟာ မေမေ့ကို ကျွန်တော်ပေးခဲ့နိုင်တဲ့ တစ်ခုထဲသော အကောင်းဆုံးလက်ဆောင်လို့ ထင်ပါတယ်။ မေမေ ထောင်မကျခင်အထိ သူက မေမေနဲ့ ဆယ်နှစ်ကျော် အတူနေခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ငါးနှစ် ထောင်ထဲကို မေမေအပို့ခံရတော့ တိုက်ချီတိုနဲ့ အတူ မေမေနေခွင့်မရခဲ့တာကိုပဲ ကျွန်တော် အရမ်းဝမ်းနည်းမိပါတယ်။

RFA: ကင်မ်ရဲ့ မိခင် ပြန်လွတ်လာတဲ့အခါ သူနဲ့အတူ ဘာတွေလုပ်ချင်တယ်ဆိုတာ စဉ်းစားထားဖူးလား?

Kim Aris: သာမန်မိသားစုတွေ လုပ်လေ့ရှိတဲ့အရာတွေပဲ လုပ်ချင်ပါတယ်။ မေမေ့အတွက် ထမင်း ချက်ကျွေးချင်တယ်၊ မေမေနဲ့အတူ လမ်းလျှောက်ချင်တယ်၊ သူ့မြေးတွေနဲ့လည်း အချိန်အတူ ကုန်ဆုံးစေချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က မေမေ့ကို လွမ်းသလို မေမေကလည်း ကျွန်တော်တို့ကို လွမ်းနေမယ်ဆိုတာ သေချာပါတယ်။ အချိန်တစ်ချိန်မှာ မေမေ့ကို ပြန်တွေ့ရမယ်လို့ပဲ ကျွန်တော် ယုံကြည်ထားပါတယ်။

(ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris) ခေါ် ကိုထိန်လင်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက် ပထမပိုင်းကို ဒီနေရာမှာ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ပါတယ်။)

အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် ၁၁ နိုင်ငံက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေဟာ လက်ရှိအလှည့်ကျ အာဆီယံ အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့တော်မှာ ၅၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးကို ကျင်းပနေပြီး စစ်ရေးအရ ပြန်တင်းမာလာတဲ့ အီရန်စစ်ပွဲနဲ့ ဟောမုစ်ရေလက်ျားအရေး၊ မြန်မာပြည်တွင်း စစ်ပြဿနာနဲ့ တောင်တရုတ် ပင်လယ် အငြင်းပွားမှုတွေကို ပူးပေါင်းအဖြေရှာ ဆွေးနွေးကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်လို့ ဘန်ကောက်မြို့မှာ အဆိုတင်ဆွေးနွေးခဲ့တာကို ပြန်လည်ဆွေးနွေးကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အရေး အာဆီယံ မူဘောင်ထဲကနေ တိုးတက်မှုရှိမရှိ အဖြေရှာစောင့်ကြည့်ဖို့နဲ့ နှစ်စဥ် အထူးကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး ပြောင်းလဲနေတာကို ရပ်ပြီး ရေရှည် အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်ထားဖို့တွေ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ လက်ရှိအာဆီယံအလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးလည်းဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံ အထူးကိုယ်စားလှယ်လည်းဖြစ်တဲ့ မာရီယာထရီဇာ လာဇရို (Theresa Lazaro) က ပြောပါတယ်။

“အစိုးရထိပ်သီးခေါင်းဆောင်တွေကို အမှန်တကယ် အလုပ်ဖြစ်မယ့် အကြောင်းအရာတွေကို အချက်ကျကျ ဆွေးနွေးဖို့ တာဝန်ပေးထားပြီး ဒီအချက်တွေကို အသေအချာ ဂရုတစိုက်ဆွေးနွေးကြပါတယ်။ ဒီကနေမှာ နိုဝင်ဘာမှာ ကျင်းပမယ့် အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံမှာ အဖြေကောင်းတစ်ရပ် တင်ပြဆုံးဖြတ်နိုင်မှာမို့ပါ”

ဒီထိပ်သီး အစည်းအဝေးမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယို၊ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိ၊ ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာ‌ဂေ လာဗရော့ နဲ့ ဂျပန်၊ သြစတေးလျ၊ ကနေဒါနဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး တွေလည်း တက်ရောက်တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒီအစည်းအဝေးမှာ မြန်မာနိုင်ငံက နိုင်ငံခြားရေးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်းတက်ရောက် ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အာဆီယံ အထူးကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်တဲ့ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စလာဇရို ဟာ တခြား အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးတွေနဲ့အတူ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က စစ်တပ်ခန့် မြန်မာအစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့ ဘန်ကောက်မြို့မှာ အလွတ်သဘော တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း ၅ ခုနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ ပတ္တရားမြို့မှာ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် NUG နဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ အွန်လိုင်းကနေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းဖို့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအ၀င် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေးအင်အားစုတွေ လွတ်လပ်စွာ ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ရပ် ဖန်တီးနိုင်ရေး လိုအပ်ကြောင်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီ ဗဟိုအလုပ်ကော်မတီက ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်တောင်းဆိုထားပါတယ်။

၁၁ နိုင်ငံပါဝင်တဲ့ အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အာဆီယံထိပ်သီးညီလာခံတွေမှာလည်း အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်တက်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ပထမဆုံးကျင်းပတဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်တက်ရောက်ခဲ့ခွင့်ရတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲမှာ အာဆီယံက ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်ဟာ ဒီအချက်တွေကို တစ်ချက်မှ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းမရှိခဲ့တဲ့အတွက် အာဆီယံကလည်း အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ မပြတ်တိုက်တွန်းနေခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးအရ တစ်ဆင့်နှိမ့်ဆက်ဆံလာတာ အခုအချိန်အထိ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံအရေးနဲ့ပတ်သက်လို့ မနီလာမြို့မှာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းနဲ့ လက်တွေ့ကျကျ ဆွေးနွေးအပြီး AFP သတင်းဌာနနဲ့ သီးသန့်တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာမှာ အခုလို ပြောလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

“(မြန်မာနဲ့ပတ်သက်ပြီး) ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ဖြစ်နေတာတွေကို လက်တွေ့ကျကျ မြင်ဖို့လိုပါတယ်။ နိုင်ငံရေးအကျဥ်းသားတွေ လွှတ်ဖို့လိုတယ်လို့ ကျွန်တော်တို့က ပြောတယ်။ သူတို့က လွှတ်ပေးပါတယ် ပြောတယ်။ ထပ်လွှတ်ပေးဖို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေထိုင်ရတာ တိုးတက်ဖို့လိုတယ်လို့ ကျွန်တော်တို့က ပြောတယ်။ သူတို့က လုပ်ပြီးပါပြီပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့တော့ မျက်စိနဲ့တပ်အပ်တော့ မမြင်ရဘူးပေါ့လေ။ ပြောရရင်တော့ ကျွန်တော်ကတော့ ပိုမျှော်လင့် ထားပါတယ်။ ပိုလိုက်လျောပြီး လုပ်လာလိမ့်မယ်လို့။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်အနေနဲ့ လက်တွေ့ကျဖို့လိုပါတယ်။ ဒီအတိုင်း ရှေ့ဆက် တိုးတက်အောင်လုပ်ကြရအောင်ပါ။”

ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဥ်ဟာ “နှစ်လမ်းသွားချဥ်းကပ်မှု” မူဝါဒတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အကြား မပြီးပြတ်သေးတဲ့ ဆွေးနွေးရမယ့် ကိစ္စတွေ ဆွေးနွေးဖို့လည်းပါတယ်လို့ပြောပါတယ်။ နိုင်ငံနယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းပြဿနာတွေ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကိစ္စတွေပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းကို ထိုင်းကို ချစ်ကြည်ရေးခရီးဖိတ်တာဟာ အာဆီယံက ရေရှည်ကျင့်သုံးလာခဲ့တဲ့ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် စွန့်လွတ်လိုက်တာမဟုတ်ဘူးလို့လည်း မစ္စတာဆီဟာဆတ်က ပြောပါတယ်။

ဘန်ကောက်တွေ့ဆုံရာမှာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ အလွတ်သဘောတွေ့ကြစဥ် ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် အကောင်အထည် ဖော်မှု တိုးတက်တာတွေကို ဘယ်လိုတိုင်းတာရမလဲဆိုတာ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေ အကြား မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြတယ်လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

“မြန်မာအစိုးရက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့ တွေ့ခွင့်ပေးရင် ဒါတိုးတက်မှု တစ်ခု မဟုတ်ဘူးလား။ အနည်းဆုံး ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်တစ်လျောက် စစ်တပ်ကနေ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်နေ တာတွေ လျှော့ချလာတယ်ဆိုရင် ဒါလည်း တိုးတက်မှုတစ်ခု မဟုတ်ဘူးလား။ ကျွန်တော်တို့ပြောချင်တာက လက်တွေ့ကျကျ စဥ်းစားဖို့ပါ။ နေ့ချင်းညချင်း ဖြစ်လာရမယ်လို့ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ တစ်ခုချင်း တစ်ဆင့်ချင်း တိုးတက်လာဖို့ပါ။ ဥပမာ ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျောက်က တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး နဲ့ ပြန်လည် သင့်မြတ်ဖို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး ကူညီပေးတာမျိုး၊ ဒီလိုအခြေခံကနေ စရမှာပါ။”

စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဥ်ဟာ အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် စစ်တပ်ကြီးစိုးထားတဲ့ နေပြည်တော်လွှတ်တော်က ဧပြီလက ရွေးချယ် တင်မြောက်ခဲ့အပြီး စတုတ္ထမြောက် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံခရီးစဥ် ဖြစ်သလို ဒုတိယမြောက် အာဆီယံ နိုင်ငံ ခရီးစဥ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ အရပ်သားရာထူးနဲ့ ပထမဆုံး ထိုင်းကို သွားရောက်တဲ့ခရီး ဖြစ်ပြီး အရင်က စစ်ခေါင်းဆောင် ရာထူးနဲ့ ၂၀၂၅ ဧပြီလက ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသ နိုင်ငံများ စီးပွားရးနဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍစုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး (BIMSTEC) အစည်းအဝေးကို တက်ဖို့ ထိုင်းကို သွားရောက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ရာထူးကို စွန့်လွတ်ပြီး သမ္မတအဖြစ် လွှဲပြောင်းရာထူးရယူခဲ့တဲ့ အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဇွန်လမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ တို့ကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လဆန်းမှာ လာအိုနိုင်ငံ ကို သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံဟာ စစ်တပ်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး မြန်မာနဲ့ ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ဖို့ အာဆီယံမှာ ဦးဆောင် ဆောင်ရွက်နေတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်သလို စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် သမ္မတရာထူးရအပြီး ပထမဆုံး သမ္မတသစ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ချီးကျူးစကားပြောတဲ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံလည်းဖြစ်တဲ့အပြင် ဧပြီလကလည်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးကို နေပြည်တော်ကို စေလွှတ်ပြီး ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ နိုင်ငံလည်းဖြစ်ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းစဥ် ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားပြီး အဂတိလိုက်စားမှု အပါအဝင် ပုဒ်မမျိုးစုံတပ် ထောင်ချခံထားရတဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက အစ်မရင်းတစ်ယောက်လို စောင့်ရှောက်ထားတယ်လို့ နိုင်ငံတကာကို ထုတ်‌ဖော်ပြောဆိုခဲ့တာကို အံ့သြတုန်လှုပ်မိပါတယ်လို့ သားဖြစ်သူ ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris) ခေါ် ကိုထိန်လင်းက ပြောလိုက်ပါတယ်။

ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့က RFA က ဆက်သွယ်မေးမြန်းရာမှာ အခုလို ပြောကြားလိုက်တာဖြစ်ပြီး မိသားစု၊ ရှေ့နေတွေနဲ့ တွေ့ခွင့်မရ၊ ထောင်ဝင်စာတွေ့ခွင့်မရ၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိပါတယ်ဆိုတာတောင် သက်သေ အထောက်အထားမပြတဲ့ စစ်အာဏာပိုင်တွေက မိခင်ဖြစ်သူကို အစ်မတစ်ယောက်လို စောင့်ရှောက်ထား တယ်ဆိုရင် တခြားသူစိမ်းတွေကိုဆို ဘယ်လိုများဆက်ဆံမလဲလို့လဲ ကိုထိန်လင်းက မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။

ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူမို့ ပြင်ပလူတွေနဲ့ တွေ့ခွင့်မပေးဘူးဆိုရင် မိခင်ဖြစ်သူဟာ နောက်ထပ် ထောင်သက် အနှစ် နှစ်ဆယ်ကျော် သုံးဆယ် ကျခံရဖို့ရှိနေတဲ့အတွက် အသက် ၁၀၀ ကျော်မှ အပြင်လူနဲ့တွေ့ခွင့်ရတော့မယ့် အနေအထားဖြစ်နေကြောင်း၊ မိခင်ကို ဖမ်းဆီး တရားစွဲ ထောင်ဒဏ်ပေးထားတဲ့ စွဲချက်တွေဟာ မမှန်မကန် လုပ်ကြံစွပ်စွဲချက်တွေသာဖြစ်ပြီး အစကတည်းက ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးမခံရသင့်သူဖြစ်ကြောင်း၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိတယ်ဆိုရင် သက်သေပြဖို့တောင်းဆိုကြောင်းလည်း ကိုထိန်လင်းက ပြောပါတယ်။

မိခင်ဖြစ်သူဟာ ဖမ်းဆီးထောင်ချမခံရခင်ကတည်းက ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းတဲ့ အခံရှိနေပြီး ထောင်တွင်း အခြေအနေ ဆိုးဝါးနိုင်မယ့် နေပြည်တော်အကျဥ်းထောင်မှာ ငါးနှစ်ကျော်နေခဲ့ရတဲ့အတွက် မိခင်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို အထူးစိုးရိမ်မိတယ်လို့လည်း ကိုထိန်လင်းက ပြောပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ကြီးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်ရေး တောင်းဆိုတာတွေ၊ ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ လုပ်ဆောင်တာတွေ၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြေးရုပ် ဖျက်ဆီးဖယ်ရှားတာတွေနဲ့ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက် အာဇာနည်နေ့မှာ မိခင်ကို တက်ရောက်ခွင့်မပေးဘဲ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ကိုယ်တိုင် အာဇာနည်ဗိမာန်ကို တက်ရောက်ဂါရဝပြုတာတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့လည်း သူ့သဘောထားအမြင်တွေကို ကိုထိန်လင်းက RFA နဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းရာမှာ ပြောပြထားပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သားငယ် ကိုထိန်လင်း ခေါ် ကင်မ်အဲရစ်နဲ့ RFA ဝိုင်းတော်သူ မဇင်မာဝင်း ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက် ပထမပိုင်းကို ကြည်ရှုနားဆင်နိုင်ပါတယ်။

--

RFA: ဒီလဆန်းလောက်မှာ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေက မြန်မာစစ်တပ်ခန့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ် အဲဒီအလွတ်သဘောတွေ့ဆုံပွဲမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကျန်းမာရေးကောင်းတဲ့အကြောင်း၊ ဆွေမျိုးသားချင်းလို အစ်မလို သဘောထားတဲ့အကြောင်း စစ်တပ်ခန့်ဝန်ကြီးက ပြောတယ်လို့ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်က ပြန်ပြောတာတွေ့ရပါတယ်။ ဒီလိုသုံးနှုန်းပြောဆိုချက်တွေအပေါ် ဘယ်လိုတုံ့ပြန်ချင်ပါလဲ?

Kim Aris: ဒီလိုပြောတာကြားရတော့ ကျွန်တော် အံ့သြမိပါတယ်။ အစ်မရင်းတစ်ယောက်ကို ဒီလိုဆက်ဆံတယ်ဆိုရင် သူစိမ်းတွေဆိုရင် ဘယ်လိုဆက်ဆံမလဲဆိုတာ မတွေးတတ်တော့ဘူး။ အခုအချိန်အထိ ကျွန်တော့်ကို မေမေနဲ့ အဆက်အသွယ်လုပ်ခွင့် မပေးသေးဘူး။ မေမေရဲ့ အခြေခံရသင့်ရထိုက်တဲ့ အခွင့်အ‌ရေးတွေလည်း မရဘူး။ သူတို့က မေမေ့ကို ကောင်းကောင်း စောင့်ရှောက်ထားပါတယ်လို့ပြောနေပေမယ့် ဘာအထောက် အထား သက်သေသက္ကာယမှ မရှိဘူး။ သူတို့ကပြောတယ်၊ မေမေက ထောင်ကျနေတဲ့ အတွက် ထောင်ကမထွက်မချင်း ဘယ်သူနဲ့မှ တွေ့ခွင့်မပေးနိုင်ဘူးလို့ ပြောတယ်။ ဒါဆိုရင် မေမေက ထောင်ကထွက်လို့ အသက် ၁၀၀ ကျော်မှ လူတွေနဲ့ တွေ့ခွင့်ရတော့မယ့် သဘောပါပဲ(အဓိပ္ပာယ်မရှိပါဘူး)။ မေမေ့ကို ဘယ်နေရာမှာ ထားတယ်၊ ဘယ်လိုအခြေအနေရှိတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ မသိရဘူး။ မေမေက အသက် ၈၁ နှစ်အရွယ်ရောက်နေပြီ။ နဂိုကတည်းက ကျန်းမာရေးမကောင်းတာတွေ ရှိပြီးသား။ ပြီးခဲ့တဲ့ငါးနှစ်မှာ နေပြည်တော်အကျဉ်းထောင်ထဲမှာ အလွန်ဆိုးရွားနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေအောက်မှာ အဖမ်းအဆီး အချုပ်အနှောင်နဲ့ နေခဲ့ရတယ်။ အခု သူ့ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ကျွန်တော် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်မိပါတယ်။

RFA: မိခင်ဖြစ်သူနဲ့ပတ်သက်ပြီး လတ်တလောမှာ သတင်းတစ်ခုခုများ ကြားထားတာရှိသေးလား?

Kim Aris: ဘာမှ မကြားရ မသိရပါဘူး။ နောက်ဆုံးကြားရတာက မေမေ့ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ဒါပေမဲ့ ဘာသက်သေအထောက်အထား မရှိပါဘူး။

RFA: လက်ရှိအချိန်မှာ ဘာကို မျှော်လင့်ထားလဲ။ ကင်မ်မိခင်ရဲ့ ကျန်းမာရေးနောက်ပြီးတော့ သူ့အတွက် စိုးရိမ်နေရတာနဲ့ သူ့ကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့ လိုအပ်နေတာတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို ဘယ်လိုသတင်းစကား ပေးချင်ပါသလဲ?

Kim Aris: နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ တစ်ဝက်လောက်က ပြီးခဲ့တဲ့ငါးနှစ်မှာ အထင်အမြင်မှားခဲ့ကြတာရှိပါတယ်။ မေမေဟာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံနေရတယ်လို့ သူတို့ထင်ခဲ့ကြတာ။ တကယ်တော့ ဒီ ၅ နှစ်လုံးလုံး အကျဉ်းထောင်ထဲမှာပဲ အချုပ်အနှောင်ကျနေခဲ့တာပါ။စစ်တပ်က နှစ်တိုင်း အမေ့ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်ဆိုတဲ့ ကောလာဟလတွေ ဖြန့်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးကလည်း အဲဒီကောလာဟလတွေကို နားထောင်ပြီး ကံမကောင်းစွာနဲ့ပဲ လိုက်ပြီး ယုံခဲ့ကြပါတယ်။ အခုလည်း သက်သေအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမပြဘဲ မေမေ့ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်လို့ ထပ်ပြောနေပါတယ်။ နိုင်ငံတကာကို ကျွန်တော် တောင်းဆိုနိုင်တာက နိုင်ငံတကာနဲ့ ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်တွေအနေနဲ့ ပြင်သစ်သမ္မတ မက်ခရွန်ရဲ့ စံနမူနာကို လိုက်နာကြဖို့ပါ။ သူတို့ရဲ့ရပ်တည်ချက်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြသပြီး မေမေ အသက်ရှင်နေသေးကြောင်း သက်သေပြဖို့နဲ့ သူ့ရဲ့အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးတွေ ပြန်လည်ရရှိဖို့ တောင်းဆိုကြစေချင်ပါတယ်။ အမေ့ကို ထောင်ဒဏ်တွေအများကြီးချထားပါတယ်။ ဘယ်နှနှစ်လဲဆိုတာတောင် အတိအကျမသိတော့ပါဘူး။ ၂၅ နှစ် ဒါမှမဟုတ် နှစ် ၃၀ လောက် ရှိပါတယ်။ မေမေ့အပေါ် စွဲဆိုပြီးချထားတဲ့အမှုတွေက လုံးဝ မမှန်မကန်စွပ်စွဲအမိန့်ချထားတာပါ။ အစကတည်းက မေမေဟာ အကျဉ်းထောင်ထဲ ရောက်မနေသင့်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် မေမေ့ကို လွှတ်ပေးဖို့ ကျွန်တော် တောင်းဆိုပါတယ်။

RFA: မကြာသေးခင်က လုပ်ခဲ့တဲ့ အာဆီယံ အလွတ်သဘောအစည်းအဝေးနောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အပြောင်းအလဲတွေ ဖြစ်လာနိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်သလား။ ကင်မ့်မိခင်နဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် ဘယ်လိုတိုးတက်မှုမျိုးကို မြင်တွေ့လိုလဲ?

Kim Aris: တောင်းဆိုထားတဲ့ အခြေအနေတွေ မဖြည့်ဆည်းမချင်း နောက်ထပ်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေ မလုပ်သင့်ဘူးလို့ ကျွန်တော် မျှော်လင့်ပါတယ်။ အဲဒီအခြေအနေတွေထဲမှာ အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ်ကို လိုက်နာဖို့လိုပါတယ်။ မေမေအပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံးကို လွှတ်ပေးဖို့လည်း ပါဝင်ပါတယ်။ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ လူသိရှင်ကြား ထိတွေ့ဆက်ဆံတာမျိုး မလုပ်ကြဖို့ပဲ မျှော်လင့်ပါတယ်။ စစ်တပ်နဲ့ စကားပြောဖို့ လိုအပ်သလို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွေ လုပ်ဖို့လည်း လိုအပ်တယ်ဆိုတာ ကျွန်တော် နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသိရှင်ကြား မလုပ်သင့်ပါဘူး။ ဒီလိုလုပ်တာက စစ်တပ်အစိုးရကို တရားဝင်မှု ပေးရာရောက်လို့ပါ။

RFA: အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ်ကို အကောင်အထည်မဖော်သေးပေမဲ့ အာဆီယံက စစ်အစိုးရနဲ့ ဆက်လက်ထိတွေ့ဆက်ဆံနေပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေတွေအောက်မှာ အာဆီယံက ဆက်ပြီးထိတွေ့ ဆက်ဆံနေတဲ့အပေါ် ဘယ်လိုမြင်ပါသလဲ?

Kim Aris: သူတို့ စကားပြောဖို့တော့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ထပ်ပြောရရင် လူသိရှင်ကြား လုပ်ဖို့မလိုပါဘူး။ တံခါးပိတ် ဆွေးနွေးသင့်ပြီး စစ်ကောင်စီကို တရားဝင်မှု မပေးမိစေမယ့် နည်းလမ်းနဲ့ လုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။

RFA: အာဆီယံရဲ့ချဉ်းကပ်မှုက မြန်မာပြည်အကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းတဲ့နေရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်မယ်လို့ ကင်မ် ထင်ပါသလား?

Kim Aris: ပြောဖို့ခက်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ မြင်သာထင်သာရှိတဲ့ ရလဒ်တွေ တကယ်ထွက်ပေါ်လာမလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ မြင်သာထင်သာရှိတဲ့ ရလဒ်တွေထဲမှာ စစ်တပ်က ပြည်သူတွေကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတာ ရပ်တန့်ဖို့နဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံးကို လွှတ်ပေးဖို့တို့ ပါဝင်ရပါမယ်။ အဲဒီလိုအမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျတဲ့ မြင်သာတဲ့ရလဒ်တွေ မရှိဘူးဆိုရင် ဒီထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေက အဓိပ္ပာယ်မရှိသလောက်ပါပဲ။

(ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris) ခေါ် ကိုထိန်လင်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက် ဒုတိယပိုင်းကို ဒီနေရာမှာ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ပါတယ်။)

မန္တလေးတိုင်း၊ အိုးဘိုထောင်မှာ ထောင်ဒဏ် ၁၆၄ နှစ် ချမှတ်ခံထားရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ကိုလှိုင်ဘွားဟာ အသည်းရောဂါခံစားနေရပြီး လုံလောက်တဲ့ ဆေးကုသမှုမရတာကြောင့် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်က ထောင်တွင်းဆေးရုံမှာ သေဆုံးသွားတယ်လို့ အကျဉ်းထောင်နဲ့နီးစပ်သူတွေက RFA ကို အတည်ပြုပြောပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း(AAPP)တာဝန်ရှိသူ ဦးအောင်မျိုးကျော်က ကိုလှိုင်ဘွား သေဆုံးသွားတာကို RFA ကို အတည်ပြုပြောပါတယ်။

“ကိုလှိုင်ဘွား ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်က ဆုံးတာဟုတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ သိထားတာ အိုးဘိုထောင်ဆေးရုံမှာပါ”

အသက် ၄၀ အရွယ် ကိုလှိုင်ဘွားကို ရပ်ကွက်ရုံးတွေ ပစ်ခတ်ဖောက်ခွဲတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ စစ်တပ်ကဖမ်းဆီးပြီးနောက် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေတွေဖြစ်တဲ့ ၅၁(ဂ)၊ ၅၂(က)နဲ့ ၅၄(က)တို့နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၁၆၄ နှစ်ချမှတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုလှိုင်ဘွားဟာ အသည်းရောဂါခံစားနေရတာ တစ်နှစ်ကျော်ရှိလာပြီဖြစ်ပြီး အခုနှစ်ထဲမှာ ရောဂါအခြေအနေ ပြင်းထန်လာတာကြောင့် ထောင်ပြင်ပဆေးရုံမှာ ဆေးကုသခွင့်အကြိမ်ကြိမ် တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ ထောင်အာဏာပိုင်တွေက ငြင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သူဟာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD) ပါတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သလို အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်ကိုဆန့်ကျင်တဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာလည်း ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေက ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ အိုးဘိုထောင်တာဝန်ရှိသူတွေကို RFA က ဆက်သွယ်လို့မရသေးပါဘူး။

NLD ပါတီရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးမှတ်တမ်းကောက်ယူရေးအဖွဲ့ (HRDT-NLD)က ဖေဖော်ဝါရီလကုန်အထိ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း NLD ပါတီခေါင်းဆောင်တွေအပါအဝင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၁၄၉) ဦးနဲ့ NLD ပါတီဝင် (၂,၈၈၀) ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပါတယ်။

(မှတ်ချက် - ဤသတင်းတွင် ကိုလှိုင်ဘွား သေဆုံးခဲ့သည့်ထောင်သည် မူလက မြင်းခြံထောင်ဟု မှားယွင်းဖော်ပြထားပါသည်။ အမှန်မှာ အိုးဘိုထောင်ဖြစ်ကြောင်း ပြင်ဆင်ထားပါသည်။)