ကလေးတချို့ဟာ ရောက်နေတဲ့အသက်အရွယ်နဲ့မကိုက်ညီတဲ့ နိမ့်တဲ့အတန်းတွေကို ပြန်တက်ရမဲ့အခြေအနေဖြစ်နေတယ်လို့ မန္တလေးမြို့ခံတစ်ယောက်က RFA ကိုပြောပါတယ်။

“သမီးအငယ်ဆုံးလေးက အခု ငါးတန်းနဲ့ အပ်ခဲ့ရတယ်။ ၁၃ နှစ်ဆိုတော့ ၇ တန်း ၈ တန်းတော့ ပြန်ရဦးမှာပဲလို့ တွေးတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုမဟုတ်ဘူး။ လုံး၀ကို ၂၀၂၁ ကနေပြီးမှ ယနေ့အချိန်အထိ မတက်ရသေးတဲ့လူကို သူတို့ကပြောချင်တာ”

ဒီအစီအစဉ်အရ အသက်အရွယ်အလိုက် ၂ တန်း (Grade-2 ) ကနေ ၉တန်း (Grade-9) အထိ ကလေးတွေဟာ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားလျှောက်လွှာတင်ရမှာဖြစ်ပြီး ဇွန်လထဲမှာပဲ အရည်အချင်းစစ်စာမေးပွဲဖြေရမှာဖြစ်ပါတယ်။

အသက် ၁၅ နှစ်အထက်ကလေးတွေဆိုရင် ဒီအစီအစဥ်နဲ့မကိုက်လို့ သူတို့အတွက် ပညာသင်ခွင့်ဆုံးရှုံးရပြီလို့ စစ်ကိုင်းတိုင်း ချောင်းဦးမြို့နယ်က ကျောင်းသားမိဘတစ်ယောက်က RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ကျနော်တို့ရွာဆို Cancel လုပ်ထားတာအများကြီးပဲ စစ်ကောင်စီ (ပညာရေး) ကို Cancel လုပ်ထားတာလေ။ ကျနော့် သမီးကတော့ ၁၆ နှစ်ထဲဝင်တော့မှာ ၅ လပဲ လိုတော့တယ်ဆိုတော့ သူကတော့ လွတ်သွားပြီ။ စစ်ကောင်စီဘက်ကလည်း လိုက်လို့အဆင်မပြေဘူးဆိုတော့ အသက်မွေးပညာပဲသင်းခိုင်းလိုက်တော့တာ။ အဲဒီလို သင်ခိုင်းတဲ့လူတွေက ကျနော်တို့ရွာမှာအများကြီးရှိတယ်”

အခုအစီအစဉ်ဟာ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်တဲ့ကျောင်းသားတွေကိုပြန်ဆွဲခေါ်ဖို့ ကြိုးပမ်းတာလို့ CDM ကျောင်းဆရာမတစ်ယောက်က ရှုမြင်ပါတယ်။

“NUG ပညာရေး မြေပြင်ပညာရေးတွေ ဖော်ဆောင်ကတည်းက အသက်အရွယ်နဲ့ ညီမျှတဲ့အတန်းတွေကို ထားပေးဖို့အတွက် စိုးမိုးရတဲ့နေရာ မြေပြင်ပညာရေးကျောင်းတွေ အွန်လိုင်းကျောင်းတွေမှာ လက်ခံထား ပြီးသား။ ဒီဟာကို သူတို့က အခုကျတော့ တရားဝင်ထုတ်ကြေညာပြီးတော့ ကလေးတွေကို ပြန်ဆွဲတာ။ လုံး၀ ကျောင်းမနေဘူးတဲ့ CDM ကျောင်းသူကျောင်းသားတွေကို သူတို့ဘက်ပါလာအောင်ဆွဲတာပေါ့။ CDM ကျောင်းသူ ကျောင်းသားတွေ သူတို့ဆီမှာဘယ်လောက်ရောက်လာပြီဆိုတာကို သိချင်တာပေါ့”

အခုအစီအစဉ်ဟာ နိုင်ငံရေးအမျှော်အမြင်နဲ့ဆောင်ရွက်တာလို့ စစ်တပ်အရာရှိဟောင်း ဒေါက်တာ အောင်မျိုးက ပြောပါတယ်။

“သေသေချာချာကို စဉ်းစားပြီးမှ ဒါကိုမဟာဗျူဟာမြောက် ဆောင်ရွက်လိုက်တာပေါ့နော်။ လူသားအရင်းအမြစ်ကိုလေးစားတယ်။ နောက်တစ်ခုက နောက်ဆုံးတော့ ဆရာကြီးဆိုတာ အစိုးရပါပဲကွာဆိုတဲ့အချက်ပေါ့နော်။ ဒါကတော့ နိုင်ငံရေးအမျှော်အမြင်နဲ့ ဆောင် ရွက်တယ်လို့ ကျနော်တို့ယူဆတယ်”

တချို့ ကျောင်းသားမိဘတွေကလည်း ကလေးတွေရဲ့အနာဂတ်အတွက် ကျောင်းပြန်အပ်ဖို့ စဉ်းစားနေကြပေမဲ့ စာသင်ကျောင်းတွေကို လေကြာင်းကနေပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် ကလေးတွေရဲ့လုံခြုံရေးကိုစိုးရိမ်ပြီး အစိုးရကျောင်းတွေမှာ မထားချင်တဲ့သူတွေလည်းရှိနေပါတယ်။

ဒီငါးနှစ်အတွင်း ဆင်းရဲသားလူတန်းစား ကလေးတွေမှာ ပညာရေးထက်စားဝတ်နေရေးကို ပိုပြီးဦးစားပေးလာရတယ်လို့ ရန်ကုန်မြို့ခံတစ်ယောက်ကပြောပါတယ်။

“အခုပြင်ပ (ကျောင်းပြင်ပ) လေးနှစ်ငါးနှစ်လောက်မှာ ငွေရေးကြေးရေး မပြည့်စုံတဲ့ မိသားစုကကျတော့ အဲဒါတွေ သိပ်ပြီးတော့ ခေါင်းထဲ မထည့်နိုင်တော့ဘူး။ ပြောရရင် ပညာရေးကို သိပ်စိတ်မဝင်စားတော့ဘူးပေါ့။ စားဝတ်နေရေးကိုပဲ ဦးစားပေးပြီး ဒီဥစ္စာကို သွားနေကြရတာလေ။ အခွင့်အရေးတွေအများကြီးဆုံးရှုံးသွားတာပေါ့ ဒီကလေးတွေ”

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကလေးငယ် ၄ ဒဿမ ၇ သန်းဟာ ပညာသင်ကြားခွင့် ဆုံးရှုံးနေရတယ် ကုလသမဂ္ဂကလေးများရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNICEF) ၂၀၂၅ ခုနှစ် ထုတ်ပြန်ချက်မှာဖော်ပြထားပါတယ်။

အဲဒီခရီးသည်တွေနဲ့ ကုန်တင်ယာဉ်တွေဟာ မန္တလေးတိုင်းကနေ စစ်ကိုင်း-ကချင်အစပ်ဒေသ ကသာ- ထီးချိုင့်-မော်လူးစတဲ့ မြို့တွေကိုဖြတ်ပြီး မြစ်ကြီးနားမြို့ကို သွားရောက်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၂၃ ရက်နေ့က နဘားရွာအနီးမှာ စစ်တပ်ယာဉ်တန်းကို KIAနဲ့ KPDFတို့ မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှာ စစ်တပ်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးသေဆုံးခဲ့တဲ့အတွက် လေကြောင်းကနေ ဆက်တိုက်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတာကြောင့် ထီးချိုင့်-ကသာလမ်းပိုင်းကို ယာယီပိတ်ထားတာလို့ အဲဒီအခြေအနေကိုကြုံနေရတဲ့ မြစ်ကြီးနားဒေသခံ ခရီးသည်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ကားအစီးကတော့ ၅၀၀ လောက်ရှိတယ်ဗျ။ လူကတော့ ထောင်ကျော်ရှိလောက်တယ်။ လောလောဆယ်တော့ ကားတွေကို ထီးချိုင့်-ကသာလမ်းပေါ်ပဲ ရပ်ထားပြီး လူတွေကတော့ လွတ်ရာကင်းရာတွေ ခိုနေရတာ။ စားတာသောက်တာကတော့ ကသာမှာရှိတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေကကျွေးတယ်။ ပိတ်မိနေတာ ဒီနေ့နဲ့ဆို လေးရက်ရှိပြီ ဘယ်နေ့ပြန်ဖွင့်မလဲတော့မသိဘူး။ အဓိကကတော့လေယာဉ်တွေ ငြိမ်သွားရင်တော့ ကားတန်းကို အသုတ်လိုက်ခွဲပြီး လွှတ်ပေးမယ်ကြားပါတယ်”

လတ်တလောမှာတော့ ကသာမြို့ပေါ်မှာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေတာမရှိဘဲ ကချင်ဝင်ပေါက် မော်လူး၊ နန့်စီး​ေအာင်နဲ့ ရွှေကူမြို့တို့မှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတာဖြစ်ပြီး လေကြောင်းပစ်ခတ်မှုတွေလည်း နေ့စဉ်ကြားနေရတယ်လို့ သူကဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်နဲ့တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေအကြား နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတာကြောင့် ထီးချိုင့်-ကသာ လမ်းပိုင်း၊ အင်းတော်-နဘားလမ်းပိုင်းနဲ့မော်လူး-နန့်စီးအောင်လမ်းပိုင်းတို့ကို အသုံးမပြုကြဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့မေလ ၂၄ ရက်နေ့က ကသာခရိုင်၊ အမှတ်-၁ စစ်ဒေသက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ပြောခွင့်ရှိသူ လူမှုရေးဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေဆိုပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရဲ့ အဓိကကုန်သွယ်ရေးလမ်းမဖြစ်တဲ့ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းမကို အခုနှစ်အတွင်းမှာ စစ်တပ်က ပြန်လည်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီးနောက် ဖြတ်သန်းသွားလာကြတဲ့ ခရီးသွားတွေထံကနေ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတချို့ကို လုံခြုံရေးအကြောင်းပြကာ သိမ်းဆည်းနေတာကြောင့် ခရီးသွားအများစုဟာ အသုံးမပြုရဲကြဘူးလို့ ဆိုကြပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်က “လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ၊ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုတွေဟာ အတိတ်က နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုတွေကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရတာ”လို့လည်း ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဒီအစည်းအဝေးမှာ NGO၊ INGO အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့တယ်လို့လည်း သူက စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာတော့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း (EAO) အချို့နဲ့ အောက်ခြေအဆင့် ထိတွေ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး လာမယ့် ငါးနှစ်အတွင်း ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေး ရအောင် ကြိုးပမ်းသွားမယ် လို့လည်း စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်က ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) တွေဟာ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေကို မကျေနပ်တာကြောင့် လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့တာလို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးကတော့ စစ်တပ်နဲ့ NUG ဦးဆောင်တဲ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကြားမှာ ဖက်ဒရယ်အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုပုံနဲ့ အခြေခံယူဆချက်တွေ သိသိသာသာ ကွဲပြားနေတယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်ကောင်စီဘက်က ဖက်ဒရယ်ကို နယ်မြေဒေသအခြေခံတဲ့ စနစ်အဖြစ် ပိုမြင်တာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ NUG နဲ့ မိတ်ဖက်တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကတော့ ဖက်ဒရယ်ဆိုတာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွေရဲ့ တန်းတူညီမျှမှု၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုကို အခြေခံတဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်လို့ သတ်မှတ်ထားကြတယ်”

အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ NUG ရဲ့ Federal Democracy Charter မှာလည်း ပြည်နယ်တွေဟာ တန်းတူအခွင့်အရေးနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝရှိရမယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး တန်းတူညီမျှမှုနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဆိုင်ရာ အချက်တွေ ထည့်သွင်းထားတာ တွေ့ရတယ်လို့ သူကဆက်ပြောပါတယ်။

မေလ ၂၆ ရက်နေ့က အစည်းအဝေးမှာ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်ဟာ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကို အကြိမ်ကြိမ် ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးခေါင်း‌ဆောင်တွေကို ဖမ်းဆီးထောင်ချခဲ့အပြီး ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ NUG နဲ့ မဟာမိတ်တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေဟာ တိုင်းရင်းသား တန်းတူအခွင့်အရေးနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို အခြေခံတဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုကို တောင်းဆိုနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

သတ်ဖြတ်ခံရသူတွေထဲမှာ တပြင်းကျေးရွာ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါး၊ CDM အထက်တန်းပြဆရာ ဦးမျိုးမင်းကျော်၊ ဦးထွန်းကြိုင်၊ ဦးကျော်သူရနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးမကောင်းတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့ ပါဝင်ပြီး ရွာသာကျေးရွာက ဒေသခံတစ်ဦးလည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတာကြောင့် စုစုပေါင်း ၆ ဦးရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ယောဒေသခံတစ်ဦးကတော့ စစ်တပ်ဟာ ရွာထဲက အရပ်သားတွေကို ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်တာအပြင် စစ်ရှောင်နေတဲ့သူတွေကိုပါ လိုက်ဖမ်းပြီး သတ်ဖြတ်နေတာလို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“သတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရတဲ့ ပြည်သူတွေက စစ်ရှောင်တွေလည်းပါတယ်၊ ရွာထဲမှာ နေတဲ့သူတွေလည်းပါတယ်။ ပျောက်နေတဲ့ လူငယ်တွေလည်း ရှိသေးတယ်၊ အခုရက်ပိုင်း မိုးတွေရွာနေတော့ စစ်ဘေးရှောင်တွေ မိုးထဲမှာ နေနေရတာတွေရှိတယ်။ အကူအညီတွေကတော့ လိုအပ်နေပါတယ်”

အင်အား ၁,၀၀၀ ကျော်ပါတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းဟာ ယောဒေသအတွင်း လမ်းဘေးကျေးရွာတွေကို ဖြတ်သန်းစစ်ကြောင်းထိုးနေချိန် တပြင်းကျေးရွာနဲ့ ရွာသာကျေးရွာတွေထဲ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဒေသခံပြည်သူတွေကို ဖမ်းဆီးတာ၊ နေအိမ်တွေကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးတာတွေ လုပ်ခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားတဲ့ အရပ်သားပြည်သူ အရေအတွက်စာရင်းကို အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးသလို မီးလောင်ပျက်စီးသွားတဲ့ နေအိမ်အရေအတွက်ကိုလည်း တိတိကျကျ မသိရသေးဘူးလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီလိုစွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်အာဏာပိုင်တွေက တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်တာမရှိသေးသလို RFA အနေနဲ့လည်း သီးခြားအတည်ပြုနိုင်တာမရှိသေးပါဘူး။

ယောကာကွယ်ရေးတပ် (YDF) ကတော့ ယောဒေသတောင်ပိုင်းနဲ့ ချင်းပြည်တောင်ပိုင်းဘက်ကို စစ်တပ်က အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့ မေလ ၂၅ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒေသခံပြည်သူတွေအနေနဲ့ ဘေးကင်းရာနေရာတွေကို ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြဖို့၊ ဗုံးခိုကျင်းတွေ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားကြဖို့နဲ့ စစ်ရေးသတင်းအချက်အလက်တွေကို အမြဲစောင့်ကြည့်နားထောင်ထားကြဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

စစ်တပ်ဘက်က အင်အားထောင်ဂဏန်းနဲ့ စစ်ကြောင်းထိုးလာတာကြောင့် ယောဒေသအတွင်း တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေပြီး ဆောမြို့နယ်က ဒေသခံသောင်းနဲ့ချီ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒေါင်းကြီး၊ ဒေါင်းလေး၊ ကျီးပင်ဆိပ်၊ မအူတန်း၊ ဝင်းသရက်၊ သရက်နှစ်ပင်လိမ်၊ ကိုင်းရှိုကြီး၊ သာလိကာ၊ ချောင်းခွကြီး၊ ကျွဲတဲကုန်း၊ ကြိုးကြားကွင်း၊ စမ်းကြီးကုန်း၊ စံပြ၊ ထွက်တိုး၊ ရေငံ၊ စမ်းသုခ၊ ကိုင်းတောစု၊ ကြို့ကိုးပင်၊ ချင်းစု၊ ကျွဲဖြူမ၊ ရွာရှောင်၊ ကိုင်းကြီး၊ ကိုင်းလေး၊ တင်းကုတ်နဲ့ ကျေးပြတ် စတဲ့ ရွာတွေက အိမ်ထောင်စု ၃၉၁၆ စု ဘေးလွတ်ရာ ရှောင်တိမ်းနေရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ကတည်းက အုတ်ဖိုမြို့နယ်ထဲကို အင်အား ၃၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကြောင်းဝင်ရောက် လာတာကြောင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်တပ်က စစ်ကူတွေကိုလည်း အင်အားထပ်ဖြည့်လာတာကြောင့် လက်ရှိအချိန်အထိ နှစ်ဖက် စစ်ရေးတင်းမာနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

မိုးရာသီ ဖြစ်နေတာကြောင့် သက်ကြီးရွယ်အိုနဲ့ ကလေးတွေမှာ အခက်အခဲ ဒုက္ခတွေ ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေကို ကူညီပေးနေသူ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကျွန်မတို့က နီးစပ်ရာ တောထဲ လုံခြုံမယ့်နေရာတွေကို ခေါ်ရပါတယ်။ မိုးနဲ့လည်း တိုးနေတော့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို အတော်ကို အဆင်မပြေ ဖြစ်ရတယ်။ ကျွဲလှည်းတွေနဲ့ တိုက်ထုတ်၊ အဖိုးကြီး၊ အဖွားကြီးတွေ အရမ်းကို ဒုက္ခတွေ များနေပါတယ်။”

စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေကို လေကြောင်းအန္တရာယ် လုံခြုံမယ့်နေရာတွေ၊ လက်နက်ကြီး အန္တရာယ်လွတ်ကင်းနိုင်မယ့် နေရာတွေကို ကယ်ထုတ်နေရပြီး အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာ အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

လက်ရှိ စစ်တပ်က ကျေးပြတ်ရွာနဲ့ ရှားစေးဖိုရွာမှာ ရှိနေတာကြောင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေဟာ တောထဲက ယာယီတဲလေးတွေမှာ အဆင်ပြေသလို နေထိုင်နေရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရပါဘူး။

စစ်တပ်ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလထဲက ပဲခူးတိုင်းအနောက်ခြမ်းက နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ မင်းလှမြို့နယ်နဲ့ အုတ်ဖိုမြို့နယ်တွေကို စစ်ကြောင်းထိုးတာ၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာနဲ့ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်တာတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီဇင်ဘာလက စပြီး ၆ လအတွင်း Meta/Facebook အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေထံ အနည်းဆုံး ၁၃ ကြိမ် တိုင်ကြားမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အကောင့်တွေကို ဖယ်ရှားပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ မရတနာမောင်ကဆိုပါတယ်။

ဒစ်ဂျစ်တယ်စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ ကျူးလွန်ရာမှာ အသုံးပြုနေတာကြောင့် ဖယ်ရှားဖို့ တိုင်ကြားရတာဖြစ်တယ်လို့လည်း မရတနာမောင်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဖယ်ရှားခံရလိုက်ရ အကောင့်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်ထဲမှာ Mytel၊ MECtel အရောင်းကိုယ်စားလှယ်တွေ အပါအဝင် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးကွန်ရက်တွေနဲ့ ဝါဒဖြန့်ချိရေးအကောင့်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒီကွန်ရက်တွေဟာ စစ်တပ်အတွက် ဝင်ငွေရှာပေးနေတာသာမက ဒစ်ဂျစ်တယ်စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်မှုတွေကို အားပေးကူညီနေတဲ့အတွက် ဖယ်ရှားသင့်တာပါ”

ဒါ့အပြင် စစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ နာမည်ပြောင်းတာ၊ ပလက်ဖောင်းပြောင်းတာ တွေလုပ်ပြီး အကောင့်အသစ်တွေနဲ့ ပြန်ဖွင့်လာတာရှိပေမယ့် အဲဒီအကောင့်သစ်တွေကိုလည်း ထပ်မံ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့တယ်လို့ JFM က ပြောပါတယ်။

Facebook အပြင် YouTube၊ TikTok၊ Twitch နဲ့ Kick တို့လို platform တွေမှာလည်း စစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်စပ်အကောင့်တွေ ဖယ်ရှားခံရတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Telegram နဲ့ Apple ကတော့ ဒီနေ့အထိ အရေးယူဖယ်ရှားတာမျိုး မတွေ့ရသေးပါဘူးလို့ Justice For Myanmar (JFM) က RFA ကို ပြောပါတယ်။

စစ်အုပ်စုရဲ့ အွန်လိုင်းပေါ်က လှုပ်ရှားမှုတွေကို ထိထိရောက်ရောက် တားဆီးနိုင်ဖို့ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေရဲ့ အရေးယူမှုတွေ ပိုလိုအပ်နေသေးတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Alphabet၊ Apple၊ TikTok နဲ့ Telegram တို့အနေနဲ့ စစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်စပ်လုပ်ငန်းတွေကို သူတို့ platform တွေပေါ်ကနေ ပိတ်ပင်ဖယ်ရှားပေးဖို့ ထပ်မံတောင်းဆိုချင်ပါတယ်” လို့ Justice For Myanmar (JFM) က ပြောပါတယ်။

QUAD နိုင်ငံများအနေဖြင့် မြန်မာ့အရေးနဲ့ပတ်သက်လို့ အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့က ကြိုးပမ်းနေတဲ့ ဘုံသဘောတူ ညီချက် ငါးရပ်ကို ထပ်မံ ထောက်ခံအတည်ပြုခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်နေတာတွေ အမြန်ရပ်ဆိုင်းဖို့၊ မတရားသဖြင့် ဖမ်းဆီးထားသူတွေကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့၊ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေ လွတ်လွတ်လပ်လပ်ပေးလို့ရမယ့် အခြေအနေတစ်ရပ် ဖန်တီးပေးဖို့နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ပဋိပက္ခမှာ ပါဝင်နေတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်အဖွဲ့အစည်းအားလုံးပါနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲဖြစ်လာစေဖို့ကိုလည်း တောင်းဆိုထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံက ပဋိပက္ခတွေကြောင့် ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လုံခြုံရေး ထိပါးလာမှုနဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မူခင်းတွေ ပြန့်နှံ့ရောက်ရှိလာတာမှုတွေကိုလည်း မိမိတို့ စိုးရိမ်ပူပန်မိတယ်လို့လည်း ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

QUAD အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအရေးကို အိန္ဒိယ-ပစိဖိတ်ဒေသ လုံခြုံရေးအတွက် မြန်မာအရေးကို အရေးပေါ်ကိစ္စအဖြစ် ကိုင်တွယ်ဖို့ People Movement Platform Myanmar နဲ့ India for Myanmar ဦးဆောင်ပြီး အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်း၊ လူသားချင်းစာနာမှုကွန်ရက်နဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့ ၆၆ ဖွဲ့က မေလ ၂၃ ရက်နေ့မှာ QUAD အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွေဆီကို အိတ်ဖွင့်ပေးစာ ပေးပို့ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ ပေးစာထဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း၊ နယ်စပ်မတည်ငြိမ်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကွန်ရက်နဲ့ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုတွေ ပိုမိုကြီးထွားလာနေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ခန့် အစိုးရကို အတုအယောင်ရွေးကောက်ပွဲတွေက တစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု မပေးဖို့၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေ တိုးမြှင့်ပေးဖို့နဲ့ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွေ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ QUAD နိုင်ငံတွေကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

သူတို့ဒေသမှာ ပညာသင်ဖို့ထက် အသက်ရှင်ဖို့ ကြိုးစားနေရတယ်လို့ S&C မီးဘေးစစ်ဘေး ပညာရေးကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ တည်ထောင်သူ ကိုစိုးမိုးအောင်က ပြောပါတယ်။

“လေကြောင်းကြဲတာက မနှစ်ကစပြီး တဖြည်းဖြည်းပိုဆိုးလာတယ်၊ ပိတ်ထားရတဲ့ကျောင်းက ပိုများလာတယ်၊ လက်ရှိအခြေအနေမှာ ပညာသင်နိုင်ဖို့ဆိုတာထက် အသက်မသေဖို့ပဲ ပိုပြီးအလေးထားရတဲ့ အနေအထားဖြစ်နေတယ်”

ဒေသခံတွေနဲ့ ပရဟိတအဖွဲ့တွေ စုပေါင်းပြီး စာသင်ကျောင်းတွေမှာ ဗုံးခိုကျင်းတွေနဲ့ မြေအောက်စာသင်ခန်းတွေဆောက်လာကြပေမဲ့ ငွေအခက်အခဲကြောင့် နေရာတိုင်းမှာ မဆောက်နိုင်ကြဘူးလို့ ပြောပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်း ယင်းမာပင်မြို့နယ်ထဲမှာ စစ်ဘေးရှောင်နေတဲ့ ကျောင်းသားမိဘတစ်ဦးကလည်း အခုလိုပြောပါတယ်။

“မြေပြင်ကျောင်းတွေမှာ ဒီလေကြောင်းအန္တရာယ်ကတော့ ဒီစကစ က နေရာမရွေး ကြဲနေတာဆိုတော့ မိဘတိုင်းလိုလို ဂျက်ဖိုက်တာတို့ ဂျိုင်ရိုကော်ပတာတို့ တက်လာပြီဆိုရင် ကိုယ့်သားသမီးတွေကို စိုးရိမ်ရတယ်။ လေယာဉ်တက်လာရင် ဂျိုင်ရိုကော်ပတာတို့ ဘာတို့ တက်လာပြီဆိုရင် ကျောင်းကိုအမြန်ဆုံးချက်ချင်းပြန်လွှတ်ရတာတွေ ကြုံခဲ့ရတယ်”

စာသင်နေတဲ့အချိန်မှာလည်း ကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်းသတိနဲ့ နေရတယ်လို့ CDM ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်နီလာကပြောပါတယ်။

“ကျမစာသင်ခန်းထဲမှာ ကလေးတွေကလေ သူတို့ကျောပိုးအိတ်ဖြစ်ဖြစ် လွယ်အိတ်ဖြစ်ဖြစ် ဘယ်တော့မှ ခုံပေါ်မှာ ချပြီး၊ အောက်မှာချပြီး စာသင်တယ်လို့မရှိဘူး၊ ကျောပိုးအိတ်ဆိုလည်း အမြဲကျောမှာ ပိုးထားတယ်၊ လွယ်အိတ်ဆိုလည်း ပခုံးမှာ လွယ်ထားတယ်၊ လေယာဉ်လာရင် အဆင်သင့်ဖြစ်အောင်လို့တဲ့။ ဘယ်လောက်စိတ်မကောင်းဖြစ်ရလဲ”

ကြားကာလဖက်ဒရယ်ပညာရေးကောင်စီရဲ့ စာရင်းတွေအရ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေ စိုးမိုးထားတဲ့ ဒေသတွေမှာ ပညာသင်နေတဲ့ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ဦးရေ တစ်သန်းနီးပါးရှိပါတယ်။

အဲဒီထဲက စစ်ဘေးရှောင်ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေဟာ အွန်လိုင်းကနေသင်ရတဲ့အတွက် အင်တာနက်မကောင်းလို့ အခက်အခဲရှိတယ်လို့ ကြားကာလ ဖက်ဒရယ်ပညာရေးကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုမိုးခါးက ပြောပါတယ်။

“စစ်ဘေးရှောင်နေရလို့ ပညာသင်ခွင့်ဆုံးရှုံးနေတဲ့ကျောင်းသား ကျောင်းသူဦးရေကိုတော့ ရဖို့ ခက်ခဲတယ်။ အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုက အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ဒေသက ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေက စစ်ဘေးရှောင်နေရတာကြောင့် ပညာဆက်သင်ဖို့ အခက်အခဲရှိနေတယ်။ အွန်လိုင်းစာသင်ကျောင်းတွေရှိပေမဲ့ အင်တာနက်အခက်အခဲရှိတော့ ဆက်သင်ဖို့ အခက်အခဲဖြစ်နေတယ်”

ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် မေလက စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ် အိုးတိန်တွင်းရွာစာသင်ကျောင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ၂၂ ဦး သေဆုံးခဲ့တဲ့နောက် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG က ကြားကာလပညာသင်ကျောင်းတွေကို ယာယီပိတ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စာသင်တဲ့နေရာကိုအတည်တကျမထားဘဲ ရွှေ့ပြောင်းသင်တာမျိုးနဲ့ ကြိုးစားနေရတယ်လို့ CDM ဆရာမ ‌ဒေါ်ရတီအုန်းက ပြောပါတယ်။

“စာသင်ကျောင်းတွေက လေကြောင်းပစ်မှတ်ဖြစ်လာတဲ့အချိန်မှာ ကျမတို့က စာသင်ကျောင်းတွေကို စွန့်ခွာလိုက်ရတယ်။ အရိပ်ကောင်းတဲ့နေရာတွေ၊ လုံခြုံတယ်လို့ ထင်ရတဲ့နေရာတွေမှာပဲ သင်ကြားရတာပေါ့။ တောတွင်းစာသင်ကျောင်းလို့ ပြောရင် မှန်သွားမယ်။ ဘာလို့ဆို ကျမတို့ စာသင်ခန်းတွေက ရွေ့လျားစာသင်ခန်းတွေဖြစ်နေတာ”

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG လူ့အခွင့်အရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ အခုနှစ် ဧပြီ ၃ဝရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်ကောင်စီတပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စာသင်ကျောင်း ၄၈၇ ကျောင်းပျက်စီးခဲ့သလို လူဦးရေ ခြောက်ထောင်နီးပါး (၅,၆၃၃ ဦး) သေဆုံးခဲ့ပြီး အဲဒီထဲမှာ အသက် ၁၈ နှစ်အောက်ကလေး ၇ဝဝ ကျော် (၇၄ဝ ဦး) ပါဝင်ပါတယ်။

People Movement Platform Myanmar နဲ့ India for Myanmar ဦးဆောင်ပြီး သွေးစွန်းငွေ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ (Blood Money Campaign)၊ Progressive Voice၊ ဗြိတိန်အခြေစိုက် Burma Campaign UK အပါအဝင် အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်း၊ လူသားချင်းစာနာမှုကွန်ရက်နဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့ ၆၆ ဖွဲ့က မေလ ၂၃ ရက်နေ့မှာ QUAD အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နဲ့ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေထံ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ ပေးပို့ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီ ပေးစာထဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း၊ နယ်စပ်မတည်ငြိမ်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကွန်ရက်နဲ့ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုတွေ ပိုမိုကြီးထွားလာနေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ခန့် အစိုးရကို အတုအယောင်ရွေးကောက်ပွဲတွေက တစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု မပေးဖို့၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေ တိုးမြှင့်ပေးဖို့နဲ့ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွေ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ QUAD နိုင်ငံတွေကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ပေးစာကို သွေးစွန်းငွေ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ (Blood Money Campaign)၊ Progressive Voice၊ ဗြိတိန်အခြေစိုက် Burma Campaign UK အပါအဝင် အဖွဲ့အစည်း ၆၄ ဖွဲ့က ထောက်ခံလက်မှတ်ရေးထိုးထားပြီး လုံခြုံရေးအခြေအနေကြောင့် အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့ အမည်ကို မဖော်ပြထားဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

ရန်ကုန်က နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ တစ်ဦးကတော့ မြန်မာနိုင်ငံအရေးဟာ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတစ်ခုထက် ကျော်လွန်ပြီး ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေအထိ သက်ရောက်လာနေတာဖြစ်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မတည်ငြိမ်မှုက အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေကိုပါ သက်ရောက်လာနေတယ်။ အထူးသဖြင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း၊ လူကုန်ကူးမှုနဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးကွန်ရက်တွေဟာ ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာနေတယ်။ ဒါကြောင့် QUAD နိုင်ငံတွေက မြန်မာအရေးကို မဟာဗျူဟာကျကျ ပိုအလေးထားလာဖို့ လိုအပ်နေပြီဆိုတာကို ဒီအဖွဲ့တွေက ပြောချင်တာပါ”

People Movement Platform Myanmar ဟာ နွေဦးတော်လှန်ရေးအတွင်း ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ သပိတ်အင်အားစုတွေ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာရောက် မြန်မာအစုအဖွဲ့တွေ စုဖွဲ့ထားတဲ့ လှုပ်ရှားမှုကွန်ရက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အတုအယောင်ရွေးကောက်ပွဲ ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကို လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အဖွဲ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအမှုတွေထဲမှာ ခေါင်းဆောင် ကိုးကန့်နယ်ခြားစောင့်တပ် ၁၀၀၆ တပ်ရင်းဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ခဲ့ဗိုလ်မှူးကြီး ဝေဟွိုင်ရန် (Wei Huairen) ခေါ် ဝေစန်း၊ ဝေချင်းဟော်(Wei Qingtao)၊ ဝေရောင်း(Wei Rong)၊ ဝေချင်းဆုန်(Wei Qingsong) တို့ဟာ တရုတ်နိုင်ငံသား ၈ ဦးသေဆုံးမှုအပါအဝင် တရုတ်ငွေ ယွမ် သန်း ၅ ထောင်ကျော် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်လုပ်ကိုမှု၊ ယွမ်ငွေ သန်း ၉ ထောင်ကျော် တရားမဝင်လောင်းကစားလုပ်ကိုင်မှု မှုနဲ့ တရုတ်ငွေ ၁၉ သန်းကျော်ဝင်ငွေရှိခဲ့တဲ့ ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်မှုတွေနဲ့ အမှုရင်ဆိုင်ရေဆဲလို့ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်က တရုတ်ပြည်သူ့နေစဥ် သတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

တရုတ်အစိုးရ မီဒီယာ CCTV က ဖော်ပြချက်အရ ဝေမိသားစုအနေနဲ့ ကိုးကန့်ဒေသမှာ ကိုယ်ပိုင် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်း ထူထောင်နိုင်ဖို့အတွက် မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ ပံ့ပိုး ကူညီမှုကို အသုံးချခဲ့တယ်လို့ ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၁၀၀၆ နယ်ခြားစောင့်တပ် ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ဝေဆန်းက တရုတ်အာဏာပိုင်တွေကို ထွက်ဆိုခဲ့တယ်လို့သိရပါတယ်။ ဝေစန်းဦးဆောင်တဲ့ ဝေမိသားစုအနေနဲ့ ကိုးကန့်ဒေသမှာ အာဏာရလာခဲ့တဲ့ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာစစ်တပ်က ကိုးကန့်ဒေသထိန်းချုပ်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ လက်နက်အား၊ ငွေအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့တဲ့ နယ်ခြားစော င့်တပ်တွေကို အသုံးပြုပြီး ဒီတရားမဝင် လုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ကိုင်ခဲ့တာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အွန်လိုင်းကနေ ငွေကြေးလိမ်လည်တဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကို ဦးဆောင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြတဲ့ တရုတ်မြန်မာနယ်စပ် ကိုးကန့်ဒေသအခြေစိုက် မာဖီးယန်းဆန်ဆန် မိသားစုကြီး လေးစုက အကြီးအကဲတွေနဲ့အပေါင်းအပါတွေကို တရုတ်အဆင့်မြင့်တရားရုံးတွေက ပြီးခဲ့တဲ့ ဇန်နဝါရီလကုန်နဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလဆန်းတွင်းမှာ အစုလိုက် သေဒဏ်ပေး စီရင်ခဲ့တယ်လို့ တရုတ်အစိုးရသတင်းဌာနတွေကို ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်‌ဟောင်း ဦးမြီရှောက်ချန်း(Ming Xuechang)ရဲ့ သားနဲ့မြေး အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း (ကျားဖြန့်) လုပ်ကိုင်ရာမှာ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့တဲ့ ဂိုဏ်းသား ၁၁ ဦးကို ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့က သေဒဏ်ပေးကွပ်မျက်လိုက်ပြီဟု တရုတ်နိုင်ငံပိုင် သတင်းမီဒီယာတွေက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာတော့ ကိုးကန့် ပယ်မိသားစုက မြန်မာစစ်တပ်လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ဦးပယ်ဆောက်ချိန် (Bai Suocheng)ရဲ့ သား ပယ်ရင်ဆန်း (Bai Yingcang) ခေါ် ဦးခင်မောင်ဝင်းနဲ့ တခြား ၃ ဦးအပါအဝင် ၁၆ ဦး သေဒဏ်ပေးကွပ်မျက်ခံခဲ့တယ်လို့ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့မှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံ‌မြောက်ပိုင်း တရုတ်နယ်စပ် ကိုးကန့်ဒေသမှာ အခြေစိုက်တဲ့ ကျားဖြန့်ငွေလိမ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခဲ့တဲ့ မိသားစု လေးစုထဲက မြီနဲ့ ပယ်မိသားစုနှစ်ခုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အမှုတွဲအားလုံးကို အဆုံးသတ်စီရင်ပြီး လူ ၁၆ ဦးကို သေဒဏ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်တယ်လို့ တရုတ်အစိုးရ ဗဟိုပြည်သူ့တရားရုံး (SPC)က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကနေ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ နွေဦးတော်လှန်ရေးအထိ စစ်ကျွန်မခံ တွန်းလှန်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့၊ ပြည်သူနဲ့အတူ တသားတည်း ရပ်တည် ခဲ့တဲ့အတွက် အခုလို ဦးမင်းကိုနိုင်ကို ရွေးချယ်ခဲ့တာလို့ ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည်အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည်ဆုရှင်အဖြစ် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်ဆောင်ဆန်းစုကြည်ကို ရွေးချယ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဒီနှစ်မှာ ဦးမင်းကိုနိုင်ကို ရွေးခြယ်ခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ဆုကို ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ် ဦးကျော်မိုးထွန်း ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။

ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည်အသင်းဟာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှာ အခြေစိုက် မြန်မာနိုင်ငံသားတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာမှာ ရောက်နေကြတဲ့ မြန်မာတွေစု ပေါင်းဖွဲ့စည်းထားတာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ က စတင်ပြီး နှစ်စဥ်ဆုချီးမြင့်လာ တာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ရုရှားနိုင်ငံသား ၂ ယောက်၊ နီပေါနိုင်ငံသား ၁ ယောက်၊ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံသား ၉ ယောက်၊ ကင်ညာနိုင်ငံသား ၈ ယောက်၊ ယူဂန်ဒါ နိုင်ငံသား ၄ ယောက်၊ သီရိလင်္ကာနို င်ငံသား ၃ ယောက်နဲ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား ၁ ယောက်လည်း ပါဝင်ပါတယ်။

နိုင်ငံအမည် တိတိကျကျမဖော်ပြဘဲ “ပြည်ပနိုင်ငံသား” သို့မဟုတ် “ပါဝင်ပတ်သက်သူ” ဆိုပြီး ဖော်ပြထားသူ အနည်းဆုံး ၆၂ ယောက်ရှိပါတယ်။ အများစုကို ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ ကရင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ဒေသတွေမှာ ဖမ်းဆီးခဲ့တာဖြစ်ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်အထိ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ပြည်ပနိုင်ငံသား တစ်သောင်းလေးထောင်ကျော် ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ထုတ်ပြန်ချက်တွေအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်အထိ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ပြည်ပနိုင်ငံသား ၁၄,၆၃၄ ဦး ထဲက ၁၃,၄၂၂ ဦး ကို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေထံ ပြန်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပေမယ့် ဘယ်နိုင်ငံသား ဘယ်နှယောက်ဆိုတဲ့ အသေးစိတ်စာရင်းကိုတော့ ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိပါဘူး။

အမေရိကန်အစိုးရကလည်း မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ် မြဝတီမြို့နယ် ကျောက်ခက် ကျားဖြန့်ကွန်ရက်ကို ဖြိုခွဲနိုင်မယ့် သတင်းအချက်အလက်ပေးသူကို ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းအထိ ဆုကြေးပေးမယ်လို့ ကြေညာ ထားတဲ့အချိန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း (ကျားဖြန့် ) တွေကို အရေးယူနှိမ်နင်းမယ့် ဥပဒေကြမ်းတစ်ရပ်ကိုလည်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ပြဋ္ဌာန်းဖို့ ပြင်ဆင်နေပါတယ်။

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနေတဲ့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတစ်ဦးကတော့ စစ်တပ်ဘက်က ကျားဖြန့်တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေကို ပြဌာန်းဖို့ပြင်ဆင်လာတာက အမေရိကန်နဲ့ တရုတ်တို့ရဲ့ဖိအားတွေ ကြောင့်ဖြစ်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“တရုတ်ဘက်က နယ်စပ်ကျားဖြန့်ကိစ္စတွေကို ဆက်တိုက်ဖိအားပေးနေတာရှိသလို အမေရိကန်ဘက်ကလည်း ဆုကြေးထုတ်ပြီး စုံစမ်းရေးတွေ လုပ်လာတဲ့အတွက် စစ်တပ်ဘက်က နိုင်ငံတကာဖိအားတွေကို တုံ့ပြန်တဲ့ပုံစံနဲ့ ကျားဖြန့်တွေကို ဖမ်းဆီးပြနေတာ၊ ပြီးတော့ ကျားဖြန့် ဥပဒေကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြဌာန်းနိုင်ဖို့ အရှိန်မြှင့်လာတာလို့ မြင်ပါတယ်”

အဲဒီ ဥပဒေကြမ်းမှာ ကျားဖြန့်ဂိုဏ်းခေါင်းဆောင်တွေ၊ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်သူတွေအပြင် တရားမဝင် ဘဏ်စာရင်းနဲ့ ဆင်းကတ်တွေရောင်းဝယ်စုဆောင်းသူတွေကိုပါ ပြစ်မှုအလိုက် ထောင်ဒဏ်နဲ့ သေဒဏ်အထိ ချမှတ် သွားနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

မေလ ၂၂ ရက်နေ့မှာ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၂ (က)၊ ၅၀ (ည) နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၁၅ နှစ် ကျခံနေရတဲ့ ကိုဌေးအောင်(ခ) ဌေးအောင်နိုင် ဟာ ပြည်ဆေးရုံကြီးမှာ

အသက်ရှူကျပ်ရောဂါနဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အလားတူ မေလ ၂၃ ရက်နေ့မှာလည်း အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (ဈ)၊ ၅၂ (ဂ) နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ကျခံနေရတဲ့ ကိုမြင့်နိုင်မြင့်စိုး က လေဖြတ်တာ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောပေါက်ပြီး ပြည်ဆေးရုံမှာပဲ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ကိုမြင့်နိုင်မြင့်စိုး အမျိုးသမီးကလည်း အင်းစိန်အမျိုးသမီးဆောင်မှာ အကျဥ်းကျ​နေတာပါ။ သူက အင်းစိန်ထောင်ကနေ ပြည်အကျဉ်းထောင်ကို ပြောင်းရွှေ့အကျဉ်းကျခံနေရချိန် ကွယ်လွန်သွားတာလို့ ​ပြောပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ ထောင်ပြင်ပဆေးရုံတွေကို သွားရောက် ဆေးဝါးကုသမှုခံယူချိန်မှာလည်း အထက်အဆင့်ဆင့် ခွင့်ပြုချက်အမိန့်တွေကို စောင့်နေရတာကြောင့် မသေဆုံးသင့်ဘဲ သေဆုံးရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ ရှိနေတယ်လို့ အကျဉ်းထောင်နဲ့ နီးစပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကျန်းမာရေးကြောင့်မို့လို့ ပြင်ပကို သွားရောက် ဆေးဝါးကုသဖို့ ခံယူတဲ့သူတွေ ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရတဲ့ အခါမျိုးမှာ ချက်ချင်းကုသခွင့် ရတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အထက်ရဲ့ ခွင့်ပြုချက် အမိန့်စောင့်ရသေးတယ်ပေါ့နော်။ ဒါကြောင့်မို့လို့လည်း သူတို့ ခွင့်ပြုမိန့် စောင့်နေရတဲ့ အတောအတွင်းမှာပဲ သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ ရှိတယ်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ ထောင်တွင်းမှာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မလုံလောက်တာ၊ အစားအာဟာရ ပြည့်ပြည့်ဝဝ စားသောက်ခွင့် မရတာတွေကနေ တစ်ဆင့် ရောဂါဒဏ်ကို မခံနိုင်တော့ဘဲ မသေဆုံးသင့်ဘဲ သေဆုံးရတဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေလည်း ကျွန်တော်တို့ တွေ့ရှိရပါတယ်ဗျ။”

၂၀၂၁ စစ်တပ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ထောင်တွင်းမှာ ဆေးဝါး မလုံလောက်မှုတွေ၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း မလုံလောက်မှုတွေက အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ တန့်ဆည်မြို့၊ မေတ္တာမြိုင် ရပ်ကွက်မှာနေတဲ့ သက်သက်မာ (ခ) မိသက်ကို စစ်တပ်က ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ တွေနဲ့ စွပ်စွဲကာ ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချခဲ့ပြီး ချုပ်နှောင်ထားချိန်မှာ သူဖြစ်နေတဲ့ သွေးလေးဘက်နာရောဂါကို ကုသခွင့် မပေးခဲ့တာကြောင့် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှာ သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) က ဖော်ပြထားပါတယ်။

မေလ ၁၃ ရက်နေ့ကနေ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ၁၀ ရက်အတွင်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို လေကြောင်းကနေ ၁၃ ကြိမ်၊ မင်းတပ်မြို့ကို ၁၀ ကြိမ်နဲ့ မတူပီမြို့ကို ၂ ကြိမ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး သေဆုံးသူ နှစ်ဦးထဲမှာ မွေးကင်းစကလေးငယ်တစ်ဦး ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မေလ ၂၄ ရက်နေ့မှာလည်း ကန်ပက်လက်မြို့နယ်နဲ့ မတူပီမြို့နယ်ထဲကို လေကြောင်းကနေ ၁၄ ကြိမ်ထက်မနည်း ထပ်မံ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်က နေ့စဉ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတာကြောင့် ဒေသခံတွေအနေနဲ့ လူစုလူဝေး ရှောင်ရှားဖို့၊ ဗုံးခိုကျင်းတွေ အဆင့်သင်ထားရှိဖို့၊ ထောက်လှမ်းရေး ဒရုန်းတွေ၊ ကင်းထောက်လေယာဉ်တွေနဲ့ လေကြောင်းသတင်းတွေကို အချိန်နဲ့အမျှ နားစွင့်ပြီး သတိပြုနေထိုင်ကြဖို့အတွက် ချင်းပြည်သူ့အစည်းအရုံးက သတိပေးပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းက မြို့ရွာတွေကို လေကြောင်းကနေ ဆက်တိုက် ဗုံးကြဲနေသလို စစ်တပ်ရဲ့ မြေပြင်စစ်ကြောင်းတွေကလည်း ကန့်ပက်လက်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်နေတာကြောင့် ကန်ပက်လက်မြို့အနီးမှာ တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေတာပါ။

ဒီအပြင် ချင်းပြည်နယ်ဝင်ပေါက် မကွးတိုင်းအစပ် ဆောမြို့နယ်အတွင်း ပေါက် – တပြင်း – ကျောက်ထု ကားလမ်းအတိုင်း အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ ဝင်ရောက်လာတဲ့ စစ်ကြောင်းကိုလည်း တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်တွေက ခုခံတိုက်ခိုက်နေပြီး နေ့စဉ်တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတယ်လို့ ယောတပ်တော် (YA) က မေလ ၂၂ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ချင်းပြည်နယ်ဟာ ပထဝီ နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါတာကြောင့် ဆုံးရှုံးထားတဲ့နယ်မြေတွေ ပြန်ရရေး စစ်တပ်ဘက်က စစ်အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်နေတာလို့ စစ်ရေးနိုင်ငံရေး သုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“သူတို့အစိုးရသစ်ရဲ့ ရက် ၁၀၀ စီမံချက်အရ ဆုံးရှုံးထားတဲ့ နယ်မြေတွေပြန်ရယူရေးအတွက် အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်လုပ်ဆောင်ကြတဲ့ သဘောပါ။ ဒီနေရာတွေက စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအရ ဘယ်လောက်အရေးပါလဲ ဆိုရင် ချင်းတောင်နဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ရခိုင်ဒေသ အထက်ပိုင်းဟာ အိန္ဒိယရဲ့ အရှေ့မျှော်ဝါဒအရ ကုလားတန် စီမံကိန်းအတွက် အဓိကအရေးပါတဲ့ ဒေသဖြစ်တော့ အိန္ဒိယအစိုးရအတွက်ရော၊ စစ်ကော်မရှင်အတွက်ပါ အလွန်အရေးပါပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခုထိုးစစ်က စစ်ကော်မရှင်အပေါ် အိန္ဒိယရဲ့ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုမှုရရေး နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ခံမှုရရရေး ကြိုးပမ်းချက်တခု အနေနဲ့လည်း ရှုမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကမြို့တွေကို လေကြောင်းနဲ့ ကြည်းကြောင်း အင်အားအလုံးအရင်းသုံးပြီး စစ်တပ်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့တာကြောင့်လည်း ဖလမ်းမြို့ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့နဲ့ တွန်းဇံမြို့ကို မေလ ၂၀ ရက်နေ့တို့မှာ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ လက်လွှတ်ခဲ့ရပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပတဲ့ အဲဒီအစည်းအဝေးကို Video Conferencing စနစ်နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာစစ်တပ်ကိုယ်စား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဦးဆောင်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တက်ရောက်ခွင့် ရခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အစည်းအဝေးမှာ မြန်မာစစ်တပ်ဘက်က တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဦးဆောင်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေဖြစ်ကြတဲ့ ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မလေးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ စင်ကာပူ၊ ထိုင်း၊ တီမောလက်စ်တေနဲ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့က စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်တွေလည်း ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးက “လက်ရှိအချိန်မှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဟာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို စစ်ရေးနည်းလမ်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ကျူးကျော်တာထက် ထောက်ပံ့ကူညီမှုတွေကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ သဘောတရားရေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေး၊ စစ်ရေးနဲ့ သံတမန်ရေး စတဲ့ အသွင်မျိုးစုံနဲ့ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းနေတယ်” လို့ ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း နိုင်ငံငယ်တွေကို လွှမ်းမိုးနိုင်ဖို့ အင်အားကြီးနိုင်ငံအချို့က မဟာမိတ်အုပ်စု တွေ ဖွဲ့စည်းပြီး စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုတွေအထိ လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဘယ်နိုင်ငံတွေကနေ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်နေတယ်၊ ဖိအားပေးနေတယ်ဆိုတာကိုတော့ ထည့်သွင်းပြောဆို သွားတာမရှိပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့လည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးက စစ်ကော်မရှင်က ကျင်းပခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဟာ “တရားမျှတပြီး သိက္ခာရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ” ဖြစ်တယ်လို့ ပြောဆိုခဲ့သလို ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်တွေ ပါဝင်တဲ့ လွှတ်တော်နဲ့ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးချယ်ထားတဲ့ အစိုးရတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြီလို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီအပြင် “ဒေသအခြေခံ ဖက်ဒရယ်စနစ်” ကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမယ် လို့လည်း ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအနေနဲ့ “လွတ်လပ်ပြီး ဘက်မလိုက်တဲ့ မူဝါဒ” ကို ကျင့်သုံးသွားမယ်လို့ ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

စစ်တပ်ဖမ်းဆီးပြီးထောင်ချတာခံခဲ့ရလို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ကဆုန်လပြည့်နေ့ကမှ လွတ်မြောက်လာတဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တစ်ဦးကတော့ စစ်တပ်ဟာ တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်က ပြည်ပရန်ကိုသာ မကာကွယ်နိုင်တာ ပြည်သူအချင်းချင်းကိုကြ လက်နက်နဲ့ အနိုင်ကျင့်နေတဲ့ အဖွဲ့တစ်ခုသာဖြစ်တယ်လို့ RFA ကိုပြောပါတယ်။

“စစ်တပ်က သူကသာ ပြည်သူအချင်းချင်းကို လက်နက်အားကိုးနဲ့ အနိုင်ကျင့်သတ်ဖြတ်နေတာ၊ အရပ်သားအစိုးရအဖွဲ့နဲ့ လူထုခေါင်းဆောင်ကိုကြ အဂတိအမှုနဲ့တရားစွဲထောင်ထဲ ထည့်ထားတယ်။ တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်မှာဆို ပြည်တွင်းက ပြည်သူတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာ အများကြီးပဲ၊ ပြီးတော့ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်တပ်နဲ့ သူ့လက်အောက်ခံအဖွဲ့တွေက အကြမ်းဖက်သတ်ဖြတ်နေလို့ ကလေးငယ်တွေ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တွေ၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ၊ ကျောင်းဆရာ၊ဆရာမတွေ၊ ကျောင်းသား၊ကျောင်းသူတွေနဲ့ ဆရာတော်သံဃာတော်စတဲ့ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေ သေကြရတာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းရဲ့ထုတ်ပြန်ချက်တွေအရဆိုရင် ဒီနေ့ (မေလ ၂၂ နေ့) အထိ ရှစ်ထောင်ကျော် (၈,၀၅၅ ဦး) ရှိသွားပြီလေ”

လက်ရှိ အသက် ၆၀ အရွယ်ရှိတဲ့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းချိန်က နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ နေအိမ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်း ဖမ်းဆီးရာမှာ ဦးဆောင်ခဲ့သူလို့ သတင်းထွက်ခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ စစ်တပ်ဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတဝန်းက အရပ်သားဒေသတွေကို နေ့စဉ်နီးပါး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေပြီး အရပ်သားသေဆုံးမှုတွေလည်း မြင့်တက်နေတယ်လို့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက စွပ်စွဲထားပါတယ်။

အာဆီယံအနေနဲ့လည်း မြန်မာ့အရေး ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးချက် (Five-Point Consensus) ကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်သေးတဲ့ စစ်တပ်အပေါ် ဖိအားပေးမှုအဖြစ် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် “သမ္မတ” ဦးမင်းအောင်လှိုင် အပါအဝင် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တွေကို အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေ တက်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အခုလို အာဆီယံတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအစည်းအဝေးမှာတော့ စစ်ကောင်စီဘက်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးကို အွန်လိုင်းကတစ်ဆင့် တက်ရောက်ခွင့် ပြုခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်ကောင်စီတပ်တွေရဲ့ ပိတ်ဆို့ဖြတ်တောက်မှုတွေအပြင် ကုန်စျေးနှုန်းအဆမတန် မြင့်တက်နေတဲ့ အခြေအနေတွေကြောင့် မကြာခင်မှာ စစ်ဘေးရှောင်တွေနဲ့ ဒေသခံတွေ စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်းကို မလွဲမသွေ ရင်ဆိုင်ရနိုင်တယ်လို့ ကရင်နီလူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့ (KnHRG) ညွှန်ကြားရေးမှူး ကိုဗညားက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“လူမှုစီးပွားကျတဲ့ အတွက်ကြောင့်မို့ ပိုပြီးတော့မှ ဒီငတ်မွတ်ဘေးကို ခံရဖို့ရှိတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ပြည်နယ် ထိပ်က ဝင်နိုင်တဲ့ ဒီလမ်းကြောင်းပေါ့နော် စားနပ်ရိက္ခာဖြစ်စေ၊ ကုန်စည်လမ်းကြောင်းတွေက အမြဲတမ်းလိုလို စစ်ကောင်စီရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုကို ခံရတာပေါ့နော်။ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဖြတ်လေးဖြတ် ပုံစံမျိုးနဲ့လည်း ဆက်တိုက်လုပ်လာတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့်မို့ ကျွန်တော်တို့ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စိန်ခေါ်မှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ပေါ့နော် ဘယ်လိုစိန်ခေါ်မှုပဲပြောပြောပေါ့နော် အကျပ်အတည်းကြုံရမှာ ဧကန်မုချ ဖြစ်တယ်လို့ပဲ ကျွန်တော်တို့ခန့်မှန်းထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်”

စစ်ကောင်စီစစ်ကြောင်းတွေကြောင့် စပါးစိုက်ပျိုးဖို့ ခက်ခဲနေကြရသလို စိုက်ပျိုးခွင့်ရတဲ့ စိုက်ခင်းတွေကိုလည်း စစ်တပ်က မကြာခဏ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးတာ ခံနေရတယ်လို့ ကိုဗညား က ပြောပါတယ်။

ဆန်တစ်အိတ်ကို အရင်က အနည်းဆုံး ကျပ် ရှစ်သောင်းခွဲပေးဝယ်ရတာကနေ အခုဆို တစ်သိန်းရှစ်သောင်းဝန်းကျင်အထိ စျေးမြင့်တက်လာတာကြောင့်လည်း လူတိုင်း ဝယ်နိုင်ဖို့ ခက်ခဲလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေသတွင်း ကုန်စျေးနှုန်းတွေ အဆမတန် မြင့်တက်နေတာကြောင့် တစ်ပိုင်တစ်နိုင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးဖို့ ကြိုးစားကြပေမဲ့လည်း စစ်ကောင်စီတပ်တွေ တိုက်ခိုက်လာတာကြောင့် ရိတ်သိမ်းခွင့်မရလိုက်ဘူးလို့ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်က စစ်ဘေးရှောင်နေရသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အစ်မတို့ စိုက်တဲ့ အချိန်ကျတော့ ဘာမှမဖြစ်ဘူး။ ရိတ်တော့မယ်ဆိုတဲ့ အချိန်ကျမှလေ သူတို့ (စစ်တပ်) စစ်ကြောင်းထိုးလာတာ။ နှစ်ဧကလုံး အစ်မ ဘာမှ ပြန်မရိတ်ရဘူး။ ပြန်တောင်မကြည့်ရဲတော့တဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်သွားတာပေါ့။ တော်တော်များများလည်း မရိတ်ရတဲ့ လယ်တွေလည်း အများကြီးရှိတယ်။ စိုက်ပြီးမှ ပြန်ပြီးမရိတ်သိမ်းရဘူး ဆိုရင်လည်းလေ ကိုယ်က ခံဖူးတဲ့လူဆိုတော့လေ သိပ်ပြီးတော့မှ မစိုက်ရဲတော့ဘူး"

စစ်ဘေးရှောင်တွေ ပိုများလာသလို ကုန်စျေးနှုန်းတွေကလည်း တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ပိုမြင့်တက်လာတယ်လို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေကိုကူညီဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့သူတွေက ဆိုပါတယ်။

စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေကိုကူညီပေးနေတဲ့ Karenni Hope အဖွဲ့တာဝန်ခံ ကိုလွမ်း က အခြေခံစားသောက်ကုန်နဲ့ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းစျေးနှုန်းတွေ ပိုမြင့်လာတဲ့အကြောင်း အခုလိုပြောပါတယ်။

“တစ်နှစ်နဲ့တစ်နှစ်ကတော့ ကြာလာလေ ပိုဆိုးလာလေပဲဗျ။ ဈေးတွေကလည်း တစ်နှစ်နဲ့တစ်နှစ် ပိုဆိုးလာတယ်၊ ပိုတက်လာတယ်၊ ပိုပြီးတော့ ခက်ခဲလာတယ်၊ စစ်ရှောင်တွေလည်း ပိုများလာတယ်၊ အရင်တုန်းက မိုးကာနှစ်ထည်ရမယ့်ဟာ အခုတစ်ထည်ပဲ ရတော့တယ်ဗျ။ အဲ့မျိုးပေါ့၊ အရင်တုန်းက တစ်သိန်းသုံးသောင်းဆိုရင် ဆန်နှစ်အိတ်ရမယ်ဆိုရင် အခုတစ်သိန်းခွဲဆိုရင် ဆန်တစ်အိတ်ပဲ ရတော့တယ်။ ကုန်စည်နှုန်းတွေကတော့ အဆမတန် ကြီးလာတယ်ဗျ။ ဒီတိုင်းသာ ရေရှည်ဆို မလွယ်ဘူးဗျ”

နိုင်ငံတကာအကူအညီတွေ ဖြတ်တောက်ခံထားရချိန်မှာ ဒေသခံတွေနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်တွေက ဒေသခံအရင်းအမြစ်တွေနဲ့ ရပ်တည်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းနေပေမဲ့လည်း အရေးပေါ် လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု အကူအညီတွေနဲ့ လုံခြုံရေးအကာအကွယ်တွေ လိုအပ်နေဆဲပဲလို့ ကရင်နီလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (KnHRG) က မေလ ၁၄ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်ကောင်စီတပ်တွေက ပြည်နယ်တွင်း အချက်အချာကျတဲ့ ဖားဆောင်းမြို့နယ်ထဲက ဆက်သွယ်ရေးလမ်းတွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေပြီး လေယာဉ်၊ ဒရုန်းတွေနဲ့ နေ့စဉ်တိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ KnHRG က ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဖယ်ခုံ၊ ဖရူဆို နဲ့ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်တွေကိုလည်း နယ်မြေစိုးမိုးမှုရဖို့အတွက် စစ်အင်အားဖြည့်တင်းတာ၊ စစ်ကြောင်းထိုးတာတွေ ဆက်တိုက်လုပ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ စစ်ကောင်စီတပ်တွေက တာဝေးပစ် လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ ပစ်ခတ်တာ၊ လေယာဉ်၊ ဒရုန်းအသုံးပြုတိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးတာတွေ ရှိနေတယ်လို့လည်း ပြောပါတယ်။

ကရင်နီလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (KnHRG)ရဲ့ စာရင်းတွေအရ ကယားပြည်နယ်တွင်း စစ်ဘေးရှောင် နှစ်သိန်းကျော်ရှိပြီး အခုနှစ် လေးလပတ်အတွင်း စစ်တပ်က နေအိမ်နဲ့ အဆောက်အဦး ၁၄၁ လုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သလို လေကြောင်းနဲ့ ဒရုန်း တိုက်ခိုက်မှု ၃၆ကြိမ်၊ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှု ၃၁ ကြိမ်ရှိပါတယ်။ ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေအတွင်း အရပ်သား ၂၇ ဦး သေဆုံးပြီး ၆၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။

မချိုချိုမြင့် စစ်တပ်ထဲနေခဲ့ရတဲ့ကာလတလျှောက် အနှိမ်ခံရသလို၊ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေမှာ စစ်သားသေဆုံးထိခိုက်မှုတွေများလာတဲ့အချိန်မှာ ကိုးကွယ်တဲ့ဘာသာမတူပေမဲ့ တပ်တွင်းယတြာချေပွဲတွေမှာပါဝင်ခဲ့ရတဲ့အကြောင်းတွေအပါအဝင် လက်ရှိ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မှာ ဘဝကိုရုန်းကန်နေတဲ့ အကြောင်းပြောပြထားပါတယ်။

ဒီအစီအစဥ်ကို RFA Burmese Website, Facebook နဲ့ YouTube မှာ ကြည့်ရှုနားဆင် နိုင်ပါတယ်။

မေလ ၂၁ ရက်နေ့ ည ၉ နာရီခန့်မှာ ခင်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ၁၀ မိုင်ကျော်အကွာ ရွာဇင် (ရွာစဉ်) ရွာကို တံတားဦးလေတပ်က တက်လာတဲ့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ၁ စီး၊ ရွှေဘိုအခြေစိုက် အမှတ် (၈) လေ့ကျင့်ရေးတပ်က လွှတ်တင်လိုက်တဲ့ ဆူဆိုက်ဒရုန်း နှစ်စီးတို့နဲ့ တိုက်ခိုက်တာခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၆၂ နဲ့ ၂၇ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီး ၂ ဦး၊ အသက် ၄၅ နဲ့ ၂၀ နှစ်အရွယ် အမျိုးသား ၂ ဦး စုစုပေါင်း ၄ ဦးသေဆုံးပြီး နောက်ထပ် အရပ်သားတချို့လည်း အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ခင်ဦးမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (ပအဖ) က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ အရပ်သား သေဆုံးထိခိုက်မှုတွေအပြင် နေအိမ် ၂၀ ခန့်လည်း ထိခိုက်ပျက်စီးတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အလားတူ မေလ ၂၂ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁၂ နာရီဝန်းကျင်မှာ ရွှေဘိုမြို့ရဲ့ အနောက်တောင်ဘက်က ရွာတွေကို စစ်တပ်က ဂျိုင်ယိုကော်ပရာ နှစ်စီး၊ ဆူဆိုက်ဒရုန်း သုံးစီးနဲ့ လေကြောင်းက တိုက်ခိုက်တာကြောင့် အသက် ၈၀ အရွယ် အဖိုးအိုတစ်ဦးနဲ့ လူငယ်အမျိုးသားတစ်ဦး သေဆုံးပြီး နောက်ထပ် အမျိုးသမီး ၆ ဦးနဲ့ အမျိုးသား ၂ ဦး ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီဒေသမှာ ကာကွယ်ရေရးတပ်ဖွဲ့တွေ စစ်ရေးလှုပ်ရှားတာမရှိဘဲ အရပ်သားတွေကို ဦးတည်တိုက်ခိုက်တာလို့ ရွှေဘိုဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အဲဒီနေရာက ပြည်သူတွေပဲရှိတာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းမရှိဘူး။ ဒီအတိုင်းအလာကြဲတာ သေဆုံးတဲ့ နှစ်ဦးမှာ တစ်ဦးက ပွဲချင်းပြီးသေတယ် နောက်တစ်ဦးက ဆေးရုံရောက်မှ သေသွားတာ”

အခုရက်ပိုင်း ရွှေဘို၊ ဝက်လက်၊ ခင်ဦး၊ ဒီပဲယင်းနဲ့ ဘုတလင်မြို့နယ်တွေထဲ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ခပ်စိပ်စိပ်ရှိနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။

စစ်ကော်မရှင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကာလဖြစ်တဲ့ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာနဲ့ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလအတွင်းမှာ ခင်ဦးမြို့နယ် မြေနီသျှိုလမ်းဆုံ၊ ဗျူဟာလမ်း၊ ဧရာ၀တီမြစ် ဆိပ်ကမ်းနေရာတွေကို စစ်တပ်က အကြိမ်ကြိမ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် စုစုပေါင်း အရပ်သား ၂၂ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းမှာလည်း သင်္ကြန်ကာလမှာ ဆိပ်ခွန်ရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် သင်္ကြန်တွင်း ဒုလ္လဘ ဝတ်နေကြတဲ့ ကိုရင်တွေထဲက ကိုရင်ကြီး နှစ်ပါး ပျံလွန်ခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ကိုရင် ရှစ်ပါး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်ကက စစ်ရေးပစ်မှတ်နဲ့ အရပ်သားပစ်မှတ် မခွဲခြားဘဲ တိုက်ခိုက်တောကြောင့် ဗုံးခိုကျင်းတွေတူးဖို့၊ လေကြောင်းသတင်းပေး စကားပြောစက်တွေ ကိုင်ဆောင်သတင်းရယူဖို့၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ကြိုတင်လုံခြုံရေးအစီအမံတွေ ပြုလုပ်ကြဖို့ ခင်ဦးမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလ နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၆၃၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

ကန်ပက်လက်မြို့ရဲ့ ၂ မိုင်အကွာနေရာတွေအထိ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသလို စစ်တပ်ဘက်ကလည်း မေလ ၂၁ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းနဲ့ ညနေပိုင်းမှာ လေကြောင်းကနေ လေးကြိမ်ထက် မနည်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ချင်းပြည်နယ်အခြေစိုက် သတင်းတွေမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

ချင်းပြည်နယ် ဝင်ပေါက် ဆောမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က အခုမေလထဲမှာပဲ အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ ဝင်ရောက်စီး နင်းပြီးနောက် ဆောမြို့နဲ့ ၁၀ မိုင်ကျော်အကွာမှာရှိတဲ့ ကန်ပက်လက်မြို့ကိုပါ ထိုးစစ်ဆင်လာတာပါ။

ကန်ပက်လက်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်နေသလို ချင်းပြည်နယ် တောင်းပိုင်းက မြို့တွေဖြစ်တဲ့ မင်းတပ်နဲ့ မတူပီမြို့ တွေကိုလည်း ဒီရက်ပိုင်းမှာ စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ အကြိမ်ကြိမ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ မင်းတပ်ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နဲ့ ချင်းပြည်သူ့အစည်းအရုံး(Chin People’s Union)/ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (Chin People’s Army) အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဆလိုင်းယောမာန် တို့ကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပေမဲ့ ပြန်လည်ဖြေဆိုတာ မရှိသေးပါဘူး။

စစ်တပ်ဘက်ကတော့ ချင်းတော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဖလမ်းမြို့ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့၊ တွန်းဇံမြို့ကို မေလ ၂၀ ရက်နေ့တို့မှာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပြီလို့ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ထုတ် နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာတွေကတဆင့် ဖော်ပြပါတယ်။

ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်လိုက်တဲ့ စစ်တပ်ဟာ မကွေးတိုင်းဆောမြို့နယ်ကတဆင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းက မြို့ရွာတွေကို အပြင်းအထန်ထိုးစစ်ဆင်လာနိုင်ပြီး အဲဒီကတဆင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့နယ်မြေတွေကိုပါ ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်တယ်လို့ စစ်ရေး နိုင်ငံရေး လေ့လာသူတွေက RFA ကို ပြောပါတယ်။

လက်ရှိ စစ်တပ်က ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်နေတဲ့ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ ချင်းညီနောင် ပူးပေါင်တပ် (CB) က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိမ်းချုပ်ထားတဲ့ ချင်းပြည်နယ် ပလက်၀မြို့နယ်နဲ့ နယ်မြေချင်း ထိစပ်နေပါတယ်။

မေလ ၁၉ ရက်မှာ ဒုတိယသမ္မတ ဦးညိုစောနဲ့ ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအကြီးအကဲနဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်ရီတို့ကို သီးခြားစီ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး Belt and Road စီမံကိန်း၊ မြန်မာ-တရုတ် စီးပွားရေးစင်္ကြံနဲ့ ကဏ္ဍစုံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိစ္စတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

မေလ ၂၀ ရက်နေ့မှာ စစ်တပ်ခန့် ဒုတိယသမ္မတ ဒေါ်နန်းနီနီအေးနဲ့တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ “၁၅ ကြိမ်မြောက် ငါးနှစ်စီမံကိန်း” နဲ့ နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိစ္စတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ တရုတ်သံရုံးက ဆိုပါတယ်။

ဒီလို တွေ့ဆုံရာမှာ နှစ်နိုင်ငံအကြား “နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ” အပါအဝင် အွန်လိုင်းလောင်းကစားနဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု တိုက်ဖျက်ရေးကိစ္စတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ တရုတ်သံရုံးထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်လင်းဒွေးနဲ့လည်း မေလ ၂၀ နေ့က သီးခြားတွေ့ဆုံခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ ဥပဒေပြုရေးအဖွဲ့အစည်းတွေအကြား ကူးလူးဖလှယ်မှုနဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုတွေကို မြှင့်တင်ဖို့ ဆန္ဒရှိတယ်လို့ ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဦးအောင်လင်းဒွေးက မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းဖို့ ကြိုးစားနေပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ ဒေသတွင်းအခွင့်အလမ်းတွေကို ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မန္တလေးငလျင်အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အထောက်အပံ့တွေအပေါ် ကျေးဇူးတင်ရသလို ဥပဒေပြုရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နယ်စပ်လုံခြုံရေးကဏ္ဍ တွေမှာလည်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပေးဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်လို့ ထုတ်ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးကတော့ တရုတ်ရဲ့ ချဉ်းကပ်မှုတွေဟာ နိုင်ငံရေးထက် သူတို့အကျိုးစီးပွားအတွက်သာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဒီလိုတွေ့ဆုံမှုတွေက တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲထက် စီးပွားရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းတွေ ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရေးကို ပိုအာရုံစိုက်နေတဲ့ သဘောထားကို ပြသနေတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Belt and Road စီမံကိန်းတွေ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုစီမံကိန်းတွေအပါအဝင် အကျိုးစီးပွားဆိုင်ရာကိစ္စတွေမှာ အဓိကထားနေတာလည်း တွေ့ရပါတယ်”

တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံရေးအရ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုလိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ တိုက်ရိုက် ပြောဖို့ဆိိုတာကလည်း အခြေအနေအရ ခက်နေသေးတယ်လို့ သူကပြောပါတယ်။

တရုတ်သံရုံးထုတ်ပြန်ချက်တွေအရ အခုလိုတွေ့ဆုံမှုတွေဟာ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းဖို့နဲ့ “တရုတ်-မြန်မာ အေးအတူပူအမျှ အသိုက်အဝန်း” တည်ဆောက်ရေးကို ဆက်လက် တွန်းအားပေးသွားမယ်လို့ လည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်တပ်လက်အောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင် (MIC) ရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကုန်အထိစာရင်းတွေအရ တရုတ်၊ စင်ကာပူနဲ့ ထိုင်းဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု ထိပ်ဆုံး သုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

မေလ ၂၁ ရက်နေ့ ကျရောက်တဲ့ (၆၈) နှစ်မြောက် သျှမ်းပြည်တော်လှန်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် သဝဏ်လွှာမှာ အခုလို ပြောလိုက်တာဖြစ်ပြီး တော်လှန်ရေးအပေါ် ပြည်သူလူထုအချို့ နားလည်မှုအားနည်းခဲ့သလို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေဘက်ကလည်း လူထုကို “သခင်နဲ့ ကျွန်” သဖွယ် ဆက်ဆံခဲ့တဲ့ အားနည်းချက်တွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

“တော်လှန်ရေးလုပ်တဲ့သူတွေက နားမလည်၊ မလုပ်တတ်တဲ့အတွက် တော်လှန်ရေးတပ်နဲ့ လူထုကို သခင်နဲ့ ကျွန်လို ပြုမူဆောင်ရွက်စေခဲ့ပါတယ်။ စော်ဘွားခေတ်က နည်းလမ်းတွေအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့် တော်လှန်ရေးခရီးက အဓွန့်ရှည်နေရတာ ဖြစ်တယ်”

ဒါ့အပြင် အချို့တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ မျိုးချစ်စိတ်ရှိပေမယ့် တော်လှန်ရေး နည်းပညာနဲ့ မဟာဗျူဟာပိုင်းကို နားလည်မှုမရှိဘဲ “ဗမာစစ်တပ် မုန်းတီးရေး” စိတ်ဓာတ်တစ်ခုတည်းနဲ့သာ တိုက်ပွဲဝင်နေကြတာကြောင့် ပြဿနာကြုံလာတဲ့အချိန် မဖြေရှင်းနိုင်တော့ဘူးလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ ရှမ်းပြည်အရေး စောင့်ကြည့်လေ့လာနေတဲ့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးကတော့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယွက်စစ်ဟာ အပြစ်မတင်ဖို့ သူ့သဝဏ်လွှာထဲမှာ ဖော်ပြထားပေမယ့် သူကိုယ်တိုင်က စစ်တပ်က ခေါင်းဆောင်တွေလို လူထုကို အမြဲတမ်း အပြစ်တင်ခဲ့သူ ဖြစ်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“သူ့သဝဏ်လွှာအရဆိုရင် လူထုကို အပြစ်တင်တယ်၊ တော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကိုလည်း အပြစ်တင်တယ်။ အခုလို အပြစ်တင်နေတာက အခုမှ မဟုတ်ပါဘူး။ နွေဦးတော်လှန်ရေး အစကတည်းက လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေဟာ ‘သူခိုးတွေ၊ ဓားမြတွေ ဖြစ်လာမယ်’ လို့ စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ဖူးတယ်။ သူ အခုလိုပြောနေတာတွေကို ကြည့်ရင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ် အမြဲသုံးနှုန်းနေတဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ ဆင်တူနေတာကို သတိထားမိတယ်”

ရှမ်းပြည်တော်လှန်ရေးနေ့ သဝဏ်လွှာမှာ စစ်တပ်ဘက်က အပြစ်တင်ပြောဆိုလေ့ရှိတဲ့ အယူအဆတွေကို ထည့်သွင်းရေးသားတာက နိုင်ငံအတွက်လည်း မဟုတ်ဘူး၊ လူထုအတွက်လည်း မဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဒါမှမဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအတွက်သာ ဖြစ်တယ်လို့ မြင်တယ်။ နိုင်ငံအတွက်ကို ဘေးဖယ်ထားလိုက်ဦး၊ RCSS အနေနဲ့ ရှမ်းပြည်လူထုအတွက် ဘာလုပ်ပေးနေလဲဆိုတာ မေးခွန်းထုတ်စရာရှိတယ်။ ရှမ်းလူမျိုးတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ တရုတ်ဖိအားကိုလည်း RCSS က ကာကွယ်ပေးသင့်တယ်လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် ငွေကြေးလိုအပ်လာရာကနေ ငွေရှာဖွေမှုတွေ ပိုများလာပြီး ငွေနဲ့အာဏာ ရှိလာချိန်မှာ မာန်မာနထောင်လွှားပြီး တောထဲမှာ “သခင်လို မင်းမူ” နေကြသလို နယ်မြေနဲ့ စီးပွားရေးအတွက် အချင်းချင်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်လာတယ်လို့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယွက်စစ်က ဝေဖန်ထားပါတယ်။

အမျိုးသားရေးကို အဓိက မထားဘဲ ကိုယ့်အဖွဲ့အရေးကိုပဲ အဓိကထားကြတယ်။ ကြာလာတော့ ဒေသစွဲနဲ့ သူ့ဂိုဏ်း ကိုယ့်ဂိုဏ်း ဖြစ်လာတယ်။ အချင်းချင်း တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခြင်း မရှိဘဲ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ကြတာ ကလည်း တော်လှန်ရေးကို အဓွန့်ရှည် ကြာမြင့်စေတာ ဖြစ်ပါတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အများစုမှာ ရေရှည်ရည်မှန်းချက်နဲ့ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးမဟာဗျူဟာပိုင်း နားလည်မှု အားနည်းတာကြောင့် ရန်သူဘက်က နိုင်ငံရေးမက်လုံးတွေ ပေးလာချိန် လက်နက်ချသွားတာ၊ ပြည်သူ့စစ်အသွင်ပြောင်းသွားတာမျိုးတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့လည်း ၆၈ နှစ်မြောက် သျှမ်းပြည်တော်လှန်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် သဝဏ်လွှာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးမဟာဗျူဟာတွေကို လေ့လာသင်ယူ ကြဖို့၊ အချင်းချင်း အပြစ်တင်နေခြင်းထက် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြဖို့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယွက်စစ်က တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

သျှမ်းပြည်တော်လှန်ရေးကို ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့က သျှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း မိုင်းတုံမြို့နယ်မှာ သျှမ်းလူငယ်ခေါင်းဆောင် စဝ်နွဲ့ (ခေါ်) စဝ်ဆောယန္တ ဦးဆောင်တဲ့ မျိုးချစ်လူငယ် ၃၁ ဦးက “နွံစစ်ဟန်” အမည်နဲ့ စတင် တည်ထောင်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး အခုနှစ်ဟာ ၆၈ နှစ်ပြည့်မြောက်တဲ့နှစ်ဖြစ်ပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယွက်စစ်ဟာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ မဟာမိတ် (7 EAO Alliance) ကိုလည်း ဦးဆောင်နေသူ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘုတလင်-စိုင်ပြင် လမ်းလျှောက်မှာရှိတဲ့ ပဲပြစ်တော၊ ဆိပ်သာကန်၊ ကွမ်းအုံ၊ မြင်သာ၊ နတ်ရွာ၊ အုပ်ဖို၊ ကြို့ကုန်း၊ ဘီရှူး၊ လက်ပံ အစရှိတဲ့ ရွာပေါင်း ၁၅ ရွာခန့်က ဒေသခံတွေ ဘေးလွတ်ရာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရတာပါ။

မြေပြင်က စစ်ကြောင်းထိုးနေသလို ဂျက်တိုက်လေယာဉ်၊ ဂျိုင်ယိုကော်ပရာ၊ ပါရာမော်တာနဲ့ ဒရုန်းတွေ အသုံးပြုပြီး လေကြောင်းက တိုက်ခိုက်နေတာကြောင့်လည်း အရပ်သားသေဆုံးမှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မေလ ၁၉ ရက် ညနေပိုင်းက ဒေသခံတွေ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်စဉ် ဆိပ်သာကန်နဲ့ အုပ်ဖိုရွာကြားကို စစ်တပ်က ဂျိုင်ရိုကော်ပရာနဲ့ ဗုံးသီးချ တိုက်ခိုက်တာကြောင့် အသက် ၁၉ နဲ့ ၂၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသား ၂ ဦး သေဆုံးတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်ကြောင်းထိုးချိန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေသလို စစ်တပ်ကလည်း လေကြောင်းအသာစီးကို အသုံးပြုပြီး စိုင်ပြင်မြို့ဘက်ကို ဆက်တိုးလာနေတယ်လို့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ နီးစပ်တဲ့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီနေ့အခြေအနေက ဘုတလင်ကနေ ပဲပြစ်တော အနောက်ရွာလောက်ထိ သူတို့ တပ်ဖြန့်ထားပြီး ရှေ့ကို တစ်ဆင့်ချင်း တိုးနေတာပေါ့။ လေကြောင်းကတော့ အမြဲတမ်း လာပစ်နေတာ ဆူဆိုက်ဒရုန်းတွေလည်း ပါတယ်။ တစ်နာရီကြား တစ်ခါလောက်ပစ်နေတာ လေကြောင်းကနေ လာပစ်ပြီး တဆင့်ချင်း တိုးလာတာပေါ့”

ဘုတလင်မြို့နယ်ထဲက အခြေအနတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဒီပဲယင်းမြို့နယ် စိုင်ပြင်မြို့ ရဲစခန်းနဲ့ စစ်တပ်အခြေစိုက်နေရာတွေကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) အမှတ် ၁ ရွှေဘိုခရိုင်စစ်ဌာနက မေလ ၁၆ ရက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မုံရွာအခြေစိုက် အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်ကနေ ပွိုင့်ဖိုက်စက်သေနတ် တပ်ဆင်ထားတဲ့ ကားအပါအဝင် ကားအစီးရေ ၂၀ ခန့်နဲ့ မုံရွာ-ဘုတလင်-စိုင်ပြင် ကားလမ်းအတိုင်း စစ်ကြောင်းထိုးလာတာလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

မေလ ၂၁ ရက်နေ့မှာ စစ်ကြောင်းရောက်နေတဲ့ ဘုတလင်မြို့နယ် ပဲပြစ်တော အနောက်ရွာဟာ စိုင်ပြင်မြို့နဲ့ ၁၀ မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းချိန်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၈ ရက်အထိ ကျန်းမာရေး အဆောက်အအုံ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု ၅၀၀ ကျော်ရှိခဲ့ပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုအပေါ် တိုက်ခိုက်မှု ၅၃ ကြိမ်၊ လက်နက်တပ်ဆင်ထားတဲ့ ဒရုန်းတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်း ထိခိုက်မှု ၈၂ ကြိမ် ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အစီရင်ခံစာအရ မေလ ၇ ရက်နေ့က စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကနီမြို့နယ် ဝင်းမနားကျေးရွာရှိ တိုက်နယ်ဆေးရုံကို အာဏာသိမ်းစစ်တပ် တိုက်လေယာဉ်နဲ့ အသေခံဒရုန်း (Kamikaze Drone) တွေ အသုံးပြု တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဆေးရုံအတွင်း ကုသမှုခံယူနေသူ နှစ်ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီဆေးရုံဟာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ ထောက်ပံ့မှုနဲ့ လည်ပတ်နေတဲ့ ဆေးရုံဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံရတာလည်း ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ် သုံးခွကျေးရွာမှာလည်း မေလ ၇ ရက်နေ့က စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းတွေကို ကုသပေးနေတဲ့ ဆေးဝန်ထမ်းတစ်ဦး အပါအဝင် လူသုံးဦး သေဆုံးပြီး ၁၀ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းတာကို လက်မခံနိုင်လို့ အကြမ်းမဖက် အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု CDM မှာပါဝင်ခဲ့တဲ့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ မန္တလေးမြို့က ဆရာဝန်တစ်ဦးကတော့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေကို တိုက်ခိုက်နေတဲ့ စစ်တပ်ဟာ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်နေတာဖြစ်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေဟာ စစ်ဘက်ပစ်မှတ်မဟုတ်ဘဲ အရပ်သားတွေရဲ့ အသက်ကို ကယ်တင်ပေး နေသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းနဲ့ လူနာတွေကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်တာတွေ အခုလို ဆက်တိုက်ဖြစ်လာနေတာက ပြည်သူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ လုံခြုံမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါတယ်၊ လူတိုင်း လူတိုင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ရပိုင်ခွင့်ရှိပါတယ်။ ပဋိပက္ခတွေနဲ့ မရောထွေးဘဲ လူလူချင်းစာနာတဲ့အနေနဲ့ ဆေးကုသခွင့်က ပေးရမှာပါ။ အဲဒီလို မပေးဘဲ ဒဏ်ရာရသူတွေကို ကုသပေးနေတဲ့ ဆေးရုံတွေ၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေကို တိုက်ခိုက်နေတဲ့ စစ်တပ်ဟာ လူသားချင်းစာနာမှုကို ချိုးဖောက်နေတဲ့ သူတွေဖြစ်တယ်လို့ ပြောချင်ပါတယ်။“

ရန်ကုန်တိုင်း ဒလမြို့မှာတော့ စစ်ကောင်စီရဲ့ လုံခြုံရေးဆောင်ရွက်မှု ပျက်ကွက်တယ်လို့ လူမှုကွန်ရက်ပေါ် ဝေဖန်ရေးသားခဲ့တဲ့ ဆရာဝန်တစ်ဦးကို မေလ ၇ ရက်နေ့က စစ်တပ်လက်အောက်ခံ ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အင်းစိန်ထောင်ကို ပို့ဆောင်ခဲ့တယ်လို့ လူသားမျိုးနွယ်လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

Insecurity Insight ကတော့ အခုထုတ်ပြန်တဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ သတင်းရင်းမြစ်တွေကနေ စုဆောင်းထားတာဖြစ်ပြီး မြေပြင်အတည်ပြုမှု မပြုလုပ်နိုင်သေးတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေလည်း ပါဝင်နိုင်တယ်လို့ အသိပေးထားပါတယ်။

နယ်စည်းမထား ဆရာဝန်များအဖွဲ့ (MSF) နဲ့ WHO အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်ပဋိပက္ခတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးစနစ် ပိုမိုဆိုးရွားလာနေပြီး ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေးနဲ့ ငှက်ဖျားရောဂါတွေ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနေသလို စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေမှာ ဆေးဝါးနဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လက်လှမ်းမမီတဲ့ အခြေအနေတွေ ကြုံနေရတယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။

WHO ရဲ့ ၂၀၂၆ အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူ ၉.၃ သန်းကျော် ကျန်းမာရေး အကူအညီ လိုအပ်နေပြီး စစ်ပဋိပက္ခနဲ့ ကျန်းမာရေးကဏ္ဍအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေးနဲ့ ငှက်ဖျားရောဂါတွေ မြင့်တက်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရန်ကုန်တိုင်း၊ ရွှေပြည်သာမြို့နယ်၊ သာဓုကန်စက်မှုဇုန်၊ ကျောက်စိမ်းလမ်းက တရုတ်နိုင်ငံသားတစ်ယောက်ရဲ့ Sunrise အထည်ချုပ်စက်ရုံ ( Sunrise Myanmar Fashion Co. Ltd ) မှာ လစာတိုးပေးဖို့တောင်းဆိုတဲ့ အလုပ်သမားသုံးရာလောက်ကို အလုပ်ထုတ်လိုက်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

အဲဒီစက်ရုံက အလုပ်သမား ရှစ်ရာကျော်ဟာ အခြေခံလုပ်ခလစာနဲ့ အလုပ်သမားဥပဒေပါအခွင့်အရေးတွေပေးဖို့ ဧပြီလ ၂၄ နေ့ကနေ မေလ ၇ နေ့အထိ နှစ်ပတ်ကြာ ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တောင်းဆိုချက်တစ်ချက်မှမရဘဲ အလုပ်ထုတ်ခံလိုက်ရတာလို့ လုံခြုံရေးအရအမည်မဖော်လိုတဲ့ အလုပ်ထုတ်ခံလိုက်ရတဲ့သူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အဓိကတောင်းဆိုတာတော့ ခုနှစ်ချက်၊ အဲဒီ ခုနှစ်ချက်ထဲမှာမှ မိန်းအချက်က နှစ်ချက်။ ဒေးကြေး (နေ့စားခ) ရယ်၊ ဂရိတ်ကြေးရယ်တောင်းဆိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ စက်ရုံဘက်က တစ်ခုမှအဆင်ပြေအောင်ညှိမပေးခဲ့ဘူး။ တချို့အလုပ်သမားတွေကတော့ စက်ရုံဘက်က ဖိအားပေးလို့ ခြိမ်းခြောက်တာကိုကြောက်လို့ လုပ်ငန်းခွင်ထဲ ပြန်ဝင်သွားကြတယ်”

ဒါဟာလည်း သူတို့ရတဲ့လစာနဲ့ နေစရိတ်စားစရိတ်မလောက်တော့လို့ တောင်းဆိုတာလို့ ပြောပါတယ်။

“အခု ကျွန်မတို့ရတဲ့လုပ်ခလစာက ခုနှစ်ထောင်ကျော်ပဲရှိတယ်။ ဆန်တစ်ပြည်နဲ့တစ်ရက်လုပ်ခလစာနဲ့ မကိုက်ညီဘူးလေ၊ အဲဒီဆန်ဖိုးတောင်မှ မလောက်တဲ့ဟာ တခြားဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊အသားဟင်းတွေဆိုရင် ဘယ်လိုစားမလဲ၊ ကျွန်မတို့မှာ အဆောင်ဖိုးတွေလည်းရှိသေးတယ်၊ နယ်ကလာတဲ့သူတွေဆိုတော့ အဆောင်ခ တွေဆိုရင်လည်းတစ်လထက်တစ်လ စျေးတွေကပိုပိုတက်လာတာလေ၊ ဘယ်လိုမှကိုအဆင်မပြေလို့ကျွန်မ အပါဝင် ကျန်တဲ့အလုပ်သမား ၈၅၀ က တောင်းဆိုမှုတွေပြုလုပ်ခဲ့တာ”

အလုပ်ထဲပြန်ဝင်တဲ့သူတွေလဲ ဆန္ဒပြတဲ့ ၁၅ ရက်စာအတွက် လစာမရသလို၊ အလုပ် ထွက်လိုက်တဲ့သူတွေလည်း ဘာခံစားခွင့်မှမရဘူးလို့ သူကပြောပါတယ်။

စက်ရုံမှာ အမျိုးသားလုပ်သား ၉၆ ယောက်၊ အမျိုးသမီးလုပ်သား ၉၁၈ ယောက်၊ အားလုံး တစ်ထောင်ကျော်ရှိပါတယ်။ သူတို့က တခြားစက်ရုံတွေလိုအခြေခံလုပ်ခလစာမျိုးပေးဖို့၊ စက်ရုံဘက်က ကြိုပို့ကားစီစဉ်မပေးနိုင်တဲ့သူတွေကို ခရီးစရိတ်ပေးဖို့နဲ့ ရက်မှန်ကြေးတိုးပေးဖို့ တောင်းဆိုကြတာဖြစ်ပါတယ်။

အခုဖြစ်ရပ်အတွက် တရားမျှတမှုလိုချင်တယ်လို့ အလုပ်သမားတစ်ယောက်က RFA ကိုပြောပါတယ်။

“လွန်လွန်ကျူးကျူးတောင်းဆိုခဲ့တာ မရှိပါဘူး။ တခြားစက်ရုံတွေဆိုလည်း ဒေးကြေးက တစ်သောင်းကျော်နေပြီ၊ ကျွန်တော်တို့စက်ရုံက တစ်သောင်းမကျော်နိုင်သေးဘူး။ တောင်းဆိုခဲ့တာ ၁၅ ရက်သာကုန်သွားတယ်။ ကျွန်တော်တို့အတွက် တရားမျှတမှုဆိုတာလည်း ရှိမလာဘူး“

အခုလို အလုပ်သမားတွေ ဥပဒေမဲ့အလုပ်ထုတ်ခံနေရတာဟာ မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်းအဆင့်ဆင့်မှာရှိတဲ့ အလုပ်သမားဦးစီးအရာရှိတွေက လုပ်ငန်းရှင်တွေအလိုကျလုပ်နေကြတဲ့အတွက်ဖြစ်တယ်လို့ သွေးစည်းညီညွတ်သောသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် - မြန်မာ (STUM) ရဲ့ တာဝန်ရှိသူ ဒေါ်မျိုးမျိုးအေးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“သက်ဆိုင်ရာဦးစီးအရာရှိတွေရဲ့လစ်ဟာမှုတွေကြောင့်၊ ပျော့ညံ့မှုတွေကြောင့်လို့ ပြောချင်တယ်။ သူတို့က ပျော့ညံ့တာမဟုတ်ဘူး၊ လစ်ဟာတာမဟုတ်ဘူးဆိုရင် အလုပ်သမားဥပဒေကိုနားလည်တယ်ဆိုလို့ရှိရင်လည်း လုပ်ငန်းရှင်နဲ့လက်ဝါးခြင်းရိုက်ပြီး အလုပ် သမားတွေကို ဒုက္ခပေးသွားတယ်လို့ စွပ်စွဲချင်တယ် “

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ရွှေပြည်သာမြို့နယ်၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (အလည) ရဲ့လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးပြည့်လင်းနဲ့Sunrise အထည်ချုပ်စက်ရုံက လူ့စွမ်း အားအရင်းအမြစ်ဌာန (HR Department) တာဝန်ရှိသူကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာ မရှိပါဘူး။

သွေးစည်းညီညွတ်သောသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် - မြန်မာ (STUM) ရဲ့ တာဝန်ရှိသူ ဒေါ်မျိုးမျိုးအေးက Sunrise အထည်ချုပ်စက်ရုံကိုအလုပ်အပ်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေကို ဆက်ပြီးတိုင်ကြားသွားမယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီဥပဒေမှာ အခန်း ၁၃ ခန်းနဲ့ ပုဒ်မပေါင်း ၆၃ ခုအထိ ပါဝင်ပြီး အမြင့်ဆုံး သေဒဏ်အထိချနိုင်တဲ့အချက်ကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးသားထားပြီး လာမဲ့ ဇွန်လဆန်းကျရင် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာ ဆွေးနွေးအတည်ပြုဖို့ ရှိနေပါတယ်။

ဒီပြဿနာကို အမေရိကန်အပါအဝင် တစ်ကမ္ဘာလုံးက အာရုံစိုက်နေတာကြောင့် လုပ်ပြလာတာလို့ နိုင်ငံရေး သုံးသပ်သူ ဒေါက်တာစိုင်းကြည်ဇင်စိုးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဒါက တစ်ကမ္ဘာလုံးက အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိတယ်လို့ ခံစားရပြီးတော့ အကုန်လုံးစိတ်ဝင်စားနေတာရော အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ပေါ့နော် သတင်းတွေမှာ ဟိုးလေးတစ်ကျော်ကျော်ဖြစ်ခဲ့တယ်။ နောက်ဆုံး အမေရိကန်နိုင်ငံလိုမျိုးကတောင်မှ သူတို့ရဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကျိုးစီးပွားထိခိုက်တယ်ဆိုတဲ့ဟာမျိုးထိ ပြောဆိုထားတဲ့ကိစ္စဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံး၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးကစိတ်ဝင်စားနေတဲ့ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ်သူတို့မြင်ပြီးတော့ ဒါကိုကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားတယ်ဆိုတဲ့သဘောလို့ နားလည်လို့ရတယ်”

မြန်မာ-တရုတ်-ထိုင်း နယ်စပ်ဒေသတွေက ကျားဖြန့်ဂိုဏ်းတွေ နှိမ်နင်းဖို့ တရုတ်အစိုးရက စစ်ကောင်စီကို တောက်လျှောက်တိုက်တွန်းခဲ့သလို၊ အမရိကန်အစိုးရကလည်း အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတိုက်ဖျက်ရေး အထူးအဖွဲ့ (Scam Center Strike Force) အဖွဲ့ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာမှာဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စုံစမ်းနေပါတယ်။

ကရင်ပြည်နယ်မှာ အခြေစိုက်ထားတဲ့ တိုင်ချန်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းနဲ့ ပတ်သက်လို့ သတင်းပေးတဲ့သူကို ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းအထိ ချီးမြှင့်မယ်လို့လည်း ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အခုလို ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းဖို့ပြင်နေတာဟာ တရုတ်နဲ့ အမေရိကန်တို့ရဲ့ ဖိအားတွေကို လျှော့ချနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်တာလို့ မြန်မာ့အရေးလေ့လာသူ ဒေါက်တာလှကျော်ဇောက သုံးသပ်ပါတယ်။

“ဟိုနေ့ကပဲ ထရမ့်ပြန်သွားတော့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိက သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ တရုတ်နဲ့ အမေရိကန်နဲ့ ပူးပေါင်းပြီး နယ်ပယ်ပေါင်းစုံပေါ့နော် အဲဒီအထဲမှာ တရားဥပဒေအရေးလည်းပါတယ် အဲဒါကို ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မယ်။ ပူးပေါင်းဖြေရှင်းမယ်။ အဲဒါမျိုးတွေ ပြောသွားတော့ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အမေရိကန်တို့ ဘာတို့လည်းဝင်လာမှာ သူတို့ ကြောက်တယ်ထင်တယ်။ ဒါကြောင့် တရုတ်ခိုင်းတာတွေလုပ်ပြတာထင်တယ် ကြည့်ရတာ”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဗဟိုကော်မတီကို ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနဲ့ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးဝန်ကြီးတွေ ဦးဆောင်မှာဖြစ်ပြီး၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရဲတပ်ဖွဲ့ (INTERPOL)၊ အာဆီယံရဲတပ်ဖွဲ့ (ASEANAPOL) အပါအဝင် ဒေသတွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာက အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆောင်ရွက်မယ်လို့ ဥပဒေကြမ်းမှာထည့်သွင်းထားပါတယ်။

ဒါကလည်း အာဆီယံနဲ့ နိုင်ငံတကာ မှုခင်းနှိမ်နင်းရေးကွန်ရက်တွေမှာ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရအနေနဲ့ သံတမန်ရေးအရ တန်းတူရည်တူပြန်လည်ပါဝင်ခွင့်ရရေးကြိုးပမ်းတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ လေ့လာသူတွေကပြောပါတယ်။

ပြစ်မှုနဲ့ ပြစ်ဒဏ်အပိုင်းမှာတော့ ကျားဖြန့်ဂိုဏ်း ဦးဆောင်သူ၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတွေမှာ ပါဝင်လှုပ်ရှားသူ၊ တရားမဝင် ဘဏ်စာရင်းနဲ့ တယ်လီဖုန်းဆင်းကတ်တွေ ရောင်းဝယ်စုဆောင်းသူတွေကို၊ ပြစ်မှုအမျိုးအစားအလိုက် အနည်းဆုံး ထောင် ၁ နှစ်ကနေ ထောင်တစ်သက်အပါအဝင် သေဒဏ်အထိချမှတ်နိုင်အောင်ရေးဆွဲထားပါတယ်။

အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု ကျူးလွန်ဖို့တွက် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ပြီး ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်လို့ လူသေဆုံးတဲ့အထိဖြစ်ရင် အဲဒီပြစ်မှုအတွက် သေဒဏ်တစ်မျိုးတည်းကိုပဲချမှတ်ရမယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။

အခုလို ပြစ်မှုပြစ်ဒဏ်ကြီးမားတဲ့ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ နိုင်ငံတကာရဲ့ဖိအားတွေကြောင့်လို့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“တရုတ်ကတောင်းဆိုသလို အမေရိကန်ကလည်း ဒီနိုင်ငံထဲက ကျားဖြန့်ဂိုဏ်းတစ်ခုကို ဆုကြေးထုတ်ပြန်တာလည်းရှိတာပေါ့နော်။ ဒီလိုမျိုး နိုင်ငံတကာဖိအားတွေလည်းပါတာပေါ့”

ဒီဥပဒေမှာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေရဲ့ ငွေကြေးခဝါချမှုတွေကို စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်ဖို့အပါအဝင် ဒီဂျစ်တယ်ငွေကြေးလိမ်လည်မှုတွေအတွက်လည်း (Crypto Scam) တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တားမြစ်ထားပါတယ်။

ဒါဟာ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (Financial Action Task Force - FATF) ရဲ့ အမည်ပျက်စာရင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံပါဝင်နေတဲ့အပေါ် ပြန်လည်ရုံးထွက်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားလာတာလို့လည်း မြန်မာ့အရေးလေ့လာသူတွေကပြောပါတယ်။

အရှေ့တောင်အာရှမှာအခြေစိုက်ထားတဲ့ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေကြောင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်ထဲမှာပဲ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ ငွေပေါင်း သန်း ခုနှစ်ထောင်ကျော်ခန့် အလိမ်ခံရတယ်လို့ အမေရိကန်အစိုးရကခန့်မှန်းထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် အမေရိကန်ရှေ့နေချုပ်ရုံး၊ တရားရေးဌာနရဲ့ ရာဇဝတ်ဌာနခွဲ၊ အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးဗျူရို (FBI) နဲ့ US Secret Service (USSS) တို့ပါဝင်တဲ့ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတိုက်ဖျက်ရေးအထူးအဖွဲ့ (Scam Center Strike Force) ကိုဖွဲ့စည်းပြီး မြန်မာအပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှကအွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေ တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။

စစ်တပ်က မေလ ၁၀ ရက်နေ့ကစပြီး တရုတ်စီမံကိန်းတွေရှိတဲ့ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ထဲက AA ထိမ်းချုပ် ထားတဲ့ စနဲမြို့ကို ကြည်း၊ ရေ၊ လေတပ်တွေနဲ့ထိုးစစ်ဆင်နေတာပါ။ အာရက္ခတပ်တော် (AA) ကလည်း တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်နေတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဖက်က သတင်းထုတ်ပြန်တာမရှိသေးပါဘူး။

မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ကလည်း စနဲမြို့ အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်ကို လေကြောင်းကနေ ဒရုန်းနဲ့တိုက်လို့ အိမ်ပေါင်း ဒါဇင်နဲ့ချီမီးလောင်ပြာကျသွားပါတယ်။ အနည်းဆုံး လူ ၄ ယောက်ဒဏ်ရာရတယ်လို့လည်း ဒေသတွင်းသတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Daily News မှာဖော်ပြထားပါတယ်။