ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းမှာ အင်းစိန်ထောင်အတွင်း တရားဝင်ကျင်းပတဲ့ ဘောလုံးပွဲကို ကြည့်ပြီး အဆောင်ကိုပြန်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေကို အကျဉ်းဦးစီးဝန်ထမ်းဖြစ်တဲ့ အမျိုးသားဆောင် အဆောင်(၁)က ဦးအောင်ကျော်ဆင့်က ရိုက်နှက်တာလို့ PPNM ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ မရောင်နီလင်းက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတစ်ဦးက ဘောလုံးပွဲဟာ ထောင်တွင်းမှာ တရားဝင်ကျင်းပတဲ့ ပွဲဖြစ်တာကြောင့် သွားကြည့်ခဲ့တာလို့ ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကျဉ်းဦးစီးဝန်ထမ်းဖြစ်တဲ့ အောင်ကျော်ဆင့်က လက်မခံဘဲ ရာဘာတုတ်နဲ့ မျက်နှာ၊ ဦးခေါင်းနဲ့ လည်ပင်းတွေကို ရိုက်နှက်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီအချိန် နောက်ထပ် အကျဉ်းသားတစ်ဦးကိုလည်း သူ့ ပြန်ကြည့်ရကောင်းလားဆိုပြီး ထပ် ရိုက်နှက်ခဲ့သလို၊ အတူပြန်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေကိုလည်း မြေပြင်ပေါ်မှာ မှောက်ခိုင်းပြီး ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တာတွေ ဖိနပ်နဲ့ ကျောပေါ်တက်နင်းတာတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်”

ရိုက်နှက်ခံရသူတွေဟာ ထောင်တွင်းစည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှု တစ်စုံတစ်ရာ ကျူးလွန်ထားသူတွေ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေဖြစ်တာကြောင့် အခုလို ပစ်မှတ်ထားညှဉ်းပန်းခံရတာလို့ ပြောပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကြောင့် အကျဉ်းသားတချို့မှာ မျက်နှာနဲ့ ဦးခေါင်းပိုင်း ဒဏ်ရာပြင်းထန်ခဲ့ပြီး အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရတဲ့ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတွေကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ရိုက်နှက်တာခံခဲ့ရတာကြောင့် အိပ်ရာကနေ မထနိုင်တဲ့အထိ အခြေအနေဆိုးရွားနေတယ်လို့ PPNM က ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ RFA အနေနဲ့ သီးခြားအတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးသလို၊ အကျဉ်းထောင်အာဏာပိုင်ဘက်ကလည်း တုံ့ပြန်ချက်မရသေးပါဘူး။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပြန်ကြားရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်းကိုလည်း RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုခြင်းမရှိပါဘူး။

အင်းစိန်ဗဟိုအကျဉ်းထောင်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဒီရိုက်နှက်ညှဉ်းပန်းမှုကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချကြောင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို ဆက်လက်ကာကွယ်သွားမယ်လို့ PPNM ကပြောပါတယ်။

ချင်းတွင်းမြစ်ဘေးမှာ ရွှေမှော်လုပ်ကိုင်နေတဲ့ ရွာတွေဖြစ်တဲ့ သငါရွာ၊ ကထူးချောင်းရွာနဲ့ ကရားရွာတွေကို စစ်တပ်ဟာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ် နှစ်စင်းပေါ်ကနေ ဗုံးနှစ်လုံးပစ်ချခဲ့တာလို့ အဲဒီအခြေအနေကိုသိတဲ့ မော်လိုက်ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဆုံးသွားတဲ့ အမျိုးသမီးကတော့ သငါရွာခံပါ။ လူလတ်ပိုင်းပဲရှိသေးတယ်။ ရွှေမှော်ကို ရော့ကဒ်တွေနဲ့ပစ်တော့ သူ့ဗိုက်ကိုထိသွားတာ။ ဆေးရုံပို့သေးပေမဲ့ အသက်မမီတော့တာလို့ ကြားတယ်။ နောက်ထပ် ဒဏ်ရာရာတဲ့ သူတွေကတော့ ဆေးရုံမှာ ဆေးကုသမှုယူနေကြပါပြီ”

ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေဟာ ရွှေမှော်လုပ်ငန်းတွေမှာ လုပ်ကိုင်နေတဲ့ အမျိုးသားတွေဖြစ်ကြပြီး အများစုက အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်စရာ မရှိတော့ဘူးလို့ သူက ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ် ဗုံးကြဲသွားတဲ့ ရွှေမှော်ဧရိယာတဝိုက်မှာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေတာမရှိဘူးလို့လည်း ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။ တိုက်ပွဲမရှိဘဲ အခုလိုမကြာခဏလေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်နေတာကြောင့် အခုနှစ်အတွင်း လူ ဆယ်ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာထုတ်ပြန်တာမျိုး မရှိသေးသလို စစ်ကိုင်းတိုင်း ပြောခွင့်ရသူ ဦးအောင်ဇော်ဦးကို RFAက တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေဆိုပါဘူး။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့ကလည်း မော်လိုက်မြို့နယ်နဲ့ဖောင်းပြင်မြို့နယ်က ကျေးရွာ လေးရွာကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ဒေသခံ ခုနစ်ဦး သေဆုံးကာ ဆယ်ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၈၄၆ ဦး အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။

မမိုးဆန်းစုကြည်ဟာ ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ချမှတ်ခံထားရပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့မှာ လွတ်ရက်စေ့လို့ ပြန်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပေမဲ့ သာယာ၀တီ ထောင်အပေါက်၀မှာပဲ ပြန်လည်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတာလို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီနောက် ပုဒ်မ ၅၂ (က) နဲ့ ဆက်လက်တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး တစ်နှစ်ခန့်အကြာမှာ နောက်ထပ် ထောင် ငါးနှစ် ချမှတ်ခံရတာလို့ မိသားစုနဲ့ နီးစပ်သူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“သာယာ၀တီကနေ အင်းစိန်ကို ပြန်ပို့ထားတာသူ့ကို။ အမှုက ရုံးထွက်နေရတာက တစ်နှစ်လောက်ရှိပြီ မနေ့(ဇူလိုင် ၆ ရက်)ကမှ အင်းစိန်ထောင်မှာ ၅၂ (က) နဲ့ အမိန့်ချလိုက်တာ။ လွတ်ရက်စေ့တဲ့သူကို ပြန်ဖမ်းပြီးတော့ ထောင်ထပ်ချခံရတာပေါ့”

အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ပုဒ်မ ၅၂ (က) နဲ့ ပုဒ်မ ၅၀ (ည) တို့နဲ့ တရားစွဲဆိုခံရသူ (၁၂,၄၈၇) ဦးရဲ့ ကြားနာစစ်ဆေးဆဲ အမှုပေါင်း (၉,၅၃၂) မှုကို ပိတ်သိမ်းပြီး လွှတ်ပေးဖို့ စစ်ကော်မရှင်က ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့မှာထုတ်ပြန်တဲ့ လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် အမိန့်မှာ ထည့်သွင်းကြေညာခဲ့ပါတယ်။

မမိုးဆန်းစုကြည်ရဲ့ အမှုဟာ အဲဒီလွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်နဲ့ အကျုံးဝင်ပေမဲ့ လွတ်မြောက်ခွင့်မရဘဲ ထောင်ထပ်ချခံရတာဟာ စစ်ကော်မရှင်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ အောက်ခြေထောင်အာဏာပိုင်တွေရဲ့ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်မှုကြား ကွာဟချက်ရှိနေတယ်လို့ တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေတချို့က ပြောပါတယ်။

အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီ ဗဟိုလူငယ် တာဝန်ခံလည်းဖြစ်တဲ့ မမိုးဆန်းစုကြည်ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ်မြို့နယ် လှည်းတန်းက သူနေထိုင်ရာ တိုက်ခန်းမှာ စစ်တပ်က ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့တာပါ။

အဲဒီတုန်းကတော့ နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅ဝ၅-က၊ မတရားအသင်း ဆက်သွယ်မှု ပုဒ်မ ၁၇ (၁) တို့နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ဦးစွာ ချမှတ်ခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မမိုးဆန်းစုကြည်ရဲ့ ဖခင် ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညီပုဟာလည်း စစ်တပ်အာဏာသိမ်းတဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅ဝ၅-က ၊ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ (၅၅) တို့နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံထားရပါတယ်။

NLD ပါတီ လူ့အခွင့်အရေးမှတ်တမ်းကောက်ယူရေးအဖွဲ့ (HRDT-NLD) ရဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလကုန်အထိ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း NLD ပါတီခေါင်းဆောင်တွေအပါအဝင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၁၄၉) ဦးနဲ့ NLD ပါတီဝင် (၂,၈၈၀) ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပါတယ်။

ဆေးဖြတ်ကာလကို အများဆုံး ခြောက်လ သတ်မှတ်ထားပြီး ဆေးဖြတ်ဖို့ ကုသပေးတာအပြင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ကုစားမှုတွေကိုပါ တွဲလုပ်ပေးနေတယ်လို့ ဘဝသစ်လူငယ်ပြုစုပျိုးထောင်ရေး သင်တန်းကျောင်းတာဝန်ခံ ဦးဘရန်လတ်က ပြောပါတယ်။

“အနည်းဆုံး ခြောက်လသတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ရောက်လာတဲ့လူတွေတို ပထမဆုံး ယင်းကန်ကျတယ်။ ကျွန်တော်တို့က မူးယစ်ဆေးဝါးအစား ကုသပေးတဲ့ဆေး ယင်းထိန်းဆေးတွေ နီးစပ်ရာ NGO အဖွဲ့အစည်းဆီကနေ မက်သဒုန်းလေးတွေပေါ့နော်။ ယင်းထိန်းဆေးကိုတိုက်ပြီးမှ ပြုစုပေးတာဖြစ်ပါတယ်”

ဒီသင်တန်းကျောင်းကို ရောက်လာသူအများစုဟာ မူးယစ်ဆေးစွဲနေတာကြောင့် မိသားစုက စွန့်ပစ်ထားသူတွေနဲ့ ဘဝပျက်သွားကြသူတွေ ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဆေးဖြတ်နေသူတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ အစားအသောက်နဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတွေကို အလှူရှင်တွေ ပံ့ပိုးမှုနဲ့ ရပ်တည်နေရတာကြောင့် သင်တန်းကျောင်း ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်ဖို့ အကူအညီတွေ ဆက်လက်လိုအပ်နေတယ်လို့လည်း ကျောင်းတာဝန်ရှိသူတွေက ပြောပါတယ်။

နယ်စပ်မြို့တွေမှာ ရာမ၊ ဘိန်းမဲနဲ့ ဘိန်းဖြူလို မူးယစ်ဆေးဝါးတွေကို နေရာတိုင်းမှာ အလွယ်တကူ ဝယ်ယူသုံးစွဲလို့ရနေတာကြောင့် မူဆယ်မြို့မှာ မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲသူတွေ ပိုများလာတယ်လို့ ကျောင်းတာဝန်ရှိသူတွေက ပြောပါတယ်။

ထိုင်းလို ယာမလို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ကြွဆေး (WY) ဆေးပြားတစ်ပြားကို အရင်က မြန်မာငွေကျပ် ငါးထောင်ဈေး ရှိခဲ့ပေမယ့် လက်ရှိမှာတော့ ကျပ်တစ်ထောင်ဝန်းကျင်နဲ့ ဝယ်ယူလို့ရနေပြီလို့ ဆိုပါတယ်။

မူးယစ်ဆေးစွဲခဲ့ဖူးပြီး ရှစ်လကျော်ကြာ ဆေးဖြတ်ခဲ့ရတဲ့ နမ့်စန်မြို့နယ်က ကိုဇော်ဇော်အောင်က ဒီဘဝသစ်လူငယ်ပြုစုပျိုးထောင်ရေးသင်တန်းကျောင်းမှာပဲ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ပြန်လုပ်နေပါတယ်။

“မူးယစ်ဆေးဝါး သားကောင်တွေအနေနဲ့ဆို ဒီဆေးဖြတ်စခန်းတွေက အဆင်ပြေတယ်ဗျ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် မူးယစ်ဆေးဝါးကို အခမဲ့ဖြတ်ပေးတာက တခြားနေရာမှာလည်းမရှိဘူးလေနော်။ တချို့လည်း ဖြတ်ချင်တယ် ငွေရေးကြေးရေးမတတ်နိုင်တာတွေ ရှိတယ်လေနော်။ ကျွန်တော်တို့ ဆေးတွေဘာတွေ ပြတ်သွားလို့ ဘဝအတွက် ကောင်းသွားတဲ့အချိန်ကြရင် မိသားစုနဲ့လည်း အဆင်ပြေသွားတာပေါ့”

မူးယစ်ဆေးစွဲခဲ့တဲ့သူ့ကို ဇနီးနဲ့မိသားစုက နှစ်နဲ့ချီ စွန့်ပစ်ကာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခံ ခဲ့ရတာကြောင့် ဆေးသုံးစွဲခဲ့မိတာကို နောင်တရမိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မူဆယ်မြို့က လူမူကူညီရေးလုပ်ကိုင်နေသူတွေနဲ့ ပရဟိတကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ ပြောပြချက်အရ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကနေ လက်ရှိအထိ မူဆယ်မြို့နယ်က KTV နဲ့ Hi ခန်းတွေမှာ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးတာ လွန်ပြီး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲ့ လူငယ် ၁၇ ဦးအထိရှိခဲ့သလို တချို့ရုပ်အလောင်းတွေဟာ လမ်းဘေးမှာ ပိုင်ရှင်မဲ့အဖြစ် စွန့်ပစ်ခံထားရတာတွေ ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

မူဆယ်မြို့မှာ မူးယစ်ဆေးဝါး ပပျောက်ဖို့အတွက် စစ်တပ်အပြင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အားလုံး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်စေချင်တယ်လို့ မူဆယ်မြို့နယ်က အမည်မဖော်လိုတဲ့ ပရဟိတလူမှုကူညီရေးသမားတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“မူဆယ်မှာ Hi ခန်းထဲမှာ လူငယ်လေးတွေ တစ်နေ့တမျိုး ဆေးလွန်ပြီးသေနေကြတာ မနည်းဘူးလေ။ ဒေသခံအနေနဲ့ဆို လက်နက်ကိုင်တွေမှာရော စစ်တပ်ကရော အတူပူးပေါင်းပြီး ရှင်းလင်းစေချင်တာ။ ရှမ်းမြောက်တကြောမှာ တရားမဝင်မူးယစ်ဆေးဝါး ချက်နေတာတွေ သိနေကြတာပဲ”

ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးနဲ့ ရာဇဝတ်မှု နှိမ်နင်းရေးဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ (UNODC) ရဲ့ ဇွန်လထုတ် အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မက်သဖက်တမင်းထုတ်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံအဖြစ် ရှိနေပြီး၊ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ရှိနေချိန်မှာ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေက ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်မှုတွေကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ တိုးမြှင့် လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ တစ်စုံတရာထုတ်ပြန်ထားတာမရှိသေးပါဘူး။

မူးယစ်ဆေးဝါးတွေကို စျေးပေါပေါနဲ့ အလွယ်တကူဝယ်ယူလို့ရနေတဲ့ဒေသတွေမှာ မူးယစ်ဆေးကြောင့် ဒုက္ခရောက်နေသူတွေကို ပြန်လည်ထူထောင်ပေးဖို့ အခုလို အခမဲ့မူးယစ်ဆေးဖြတ် စခန်းတွေ ရှိနေပေမဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် မလုံလောက်သေးဘူးလို့ ကူညီဆောင်ရွက်နေသူတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီလို စာချုပ်ဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ လာအိုခရီးစဉ်အတွင်း သဘောတူခဲ့တာဖြစ်ပြီး မြန်မာဘက်က Primus Sapphire Power ကုမ္ပဏီနဲ့ လာအိုဘက်က Phongsupthavy Group Sole ကုမ္ပဏီတို့က ၃၄ လ (၂ နှစ် ၁၀ လ) အတွင်းမှာ ပြီးစီးနိုင်ဖို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါဟာ မြန်မာ-လာအို လျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ မူဘောင်အတွင်းကနေ လုပ်ဆောင်တာဖြစ်ပြီး စီးမံကိန်းပြီးသွားရင် ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို တစ်ထောင့်တစ်နေရာကနေ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ပြောပါတယ်။

လက်ရှိ သဘောတူစာချုပ်ဟာ စီမံကိန်းအကောင်အထည်ဖော်ရေး သဘောတူညီချက် အဆင့်မဟုတ်သေးပဲ ဖြစ်နိုင်ခြေစူးစမ်းလေ့လာရေး စာချုပ်ဖြစ်ပြီး၊ စီမံကိန်းရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပမာဏနဲ့ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတွေကို ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်က ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ မြစ်ရေစီးကြောင်းပြောင်းလဲတာနဲ့ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုတွေကြောင့် ယခင်လည်း ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေအကြား အငြင်းပွားမှုတွေ ရှိခဲ့တာပါ။

ဒီစီမံကိန်းနဲ့ပတ်သက်လို့ တည်ဆောက်ရေးပိုင်းမှာ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပေမဲ့ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုတွေအပေါ် မြစ်အောက်ပိုင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေကြောင့် ကန့်ကွက်မှုတွေရှိလာနိုင်တယ်လို့ ထိုင်းနိုင်ငံအခြေစိုက် မြန်မာ့အရေးလေ့လာသူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အထက်ဖက်က တရုတ်အနေနဲ့ လည်းဒီမြစ်ပေါ်မှာပဲ ရေအားလျှပ်စစ်ဆောက်ထားတာရှိခဲ့သလို အောက် ဖက်က ထိုင်းဆိုရင်လည်း ဒီလာအိုအပိုင်ထဲမှာ ဆည်လာဆောက်ထားတာရှိတာမို့ ဆည်တည်ဆောက်မှုအပိုင်းက ဖြစ်နိုင်ချေရှိ နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်တပိုင်းဖြစ်တဲ့ သဘာဝဂေဟစနစ်ကို ထိခိုက်စေတဲ့အပိုင်းကတော့ မြစ်အောက်ဖက်မှာရှိတဲ့ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုနဲ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွေ ပါဝင်တဲ့ မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း ကော်မရှင် (Mekong River Commission - MRC ) က ရှိနေတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကန့်ကွက်မှုတွေ ရှိလာနိုင်တယ်လို့ ထင်တယ်။ အရင်က ဆောက်ခဲ့တဲ့အထက်က တရုတ်ရဲ့ဆည်နဲ့ အောက်က ထိုင်းရဲ့ဆည်ကြောင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်းမှာ ကြီးမားတဲ့သဘာဝဘေးတွေ ကြုံခဲ့ရတဲ့အတွက် အခုဆည်ကိုပါ ထပ်ဆောက်ခွင့်ကို MRC က ခွင့်ပြုလိမ့်မယ်လို့မထင်ပါဘူး"

မဲခေါင်မြစ်ကြောင်းကော်မရှင် (Mekong River Commission – MRC) မှာ အပြည့်အ၀ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေ အဖြစ် ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယားနဲ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံတွေအဖြစ် တရုတ်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတို့ ပါဝင်ပြီး ဒေသတွင်း ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွေကို ပြုလုပ်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဇူလိုင်လ ၃ ရက်ကနေ ၅ ရက်အထိ သုံးရက်တာ ကြာမြင့်တဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်း အခုသတောတူ စာချုပ်အပြင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နားလည်မှု စာချွန်လွှာ (Tourism MoU)၊ နေပြည်တော်နဲ့ ဗီယင်ကျန်း မြို့တို့ ညီအမမြို့တော်အဖြစ် တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (Sister City MoU) နဲ့ အာကာသနည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကိုလည်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။

စစ်မှုထမ်းသင်တန်းအသစ်တွေ စဖွင့်မယ့်အချိန်တွေမှာ လူလိုက်ဖမ်းတာတွေ ပိုများလာတတ်တယ်လို့ Rangoon Scout Network (RSN) အဖွဲ့ရဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဧပြီလတုန်းက သင်္ကြန်ကာလဖြစ်တာနဲ့ စစ်တပ်ဘက်က အရပ်ဝတ်လဲကာစ ဖြစ်တာကြောင့် ဖမ်းတာတွေ နည်းသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ မေလနဲ့ ဇွန်လမှာတော့ ပြန်များလာတယ်။ စစ်မှုထမ်းသင်တန်းအသစ်စမယ့်အချိန်နီးလာရင် လူပြည့်ဖို့ အသည်းအသန် လိုက်ဖမ်းတာတွေရှိတယ်။ လမ်းပေါ်ကနေ ဖမ်းတာ၊ စာရင်းနဲ့လိုက်ခေါ်တာ၊ ဧည့်စာရင်းစစ်ပြီး ခေါ်သွားတာတွေရှိတယ်။ သတ်မှတ်ထားတဲ့စစ်သားဦးရေပြည့်အောင် ဖြည့်ကြတာ၊ အစောပိုင်းမှာတော့ ပိုက်ဆံနဲ့ညှိပြီး ပြန်လွှတ်တာတွေရှိပေမဲ့ သင်တန်းနီးလာရင်တော့ ပိုတင်းကြပ်လာတတ်တယ်”

RSN အဖွဲ့ ပြောဆိုချက်အရ ဧပြီလမှာ ၃၂ ဦး၊ မေလမှာ ၆၁ ဦး၊ ဇွန်လမှာ ၅၇ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဒီလိုဖမ်းဆီးမှုတွေဟာ မြို့နယ် ၁၅ ခုကျော်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဖမ်းဆီးခံလိုက်ရတဲ့အထဲ အသက် ၁၈ နှစ်ကနေ ၃၅ နှစ်အတွင်း အမျိုးသားတွေဆိုရင်တော့ စစ်မှုထမ်းအတွက် စုဆောင်းတဲ့အထဲပါသွားကြတာ များတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။

RSN စာရင်းအရ ဒီသုံးလအတွင်း ဖမ်းဆီးခံရတဲ့သူတွေထဲက ၄၄ ဦးကို စစ်မှုထမ်းသင်တန်းအတွက်ဆိုပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ခေါ်ဆောင်သွားတယ်လို့ သိရပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ ဧပြီလမှာ ၁၁ ဦး၊ မေလမှာ ၂၀ ဦး၊ ဇွန်လမှာ ၁၃ ဦး ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဧည့်စာရင်းစစ်တယ်ဆိုတဲ့အကြောင်းပြချက်နဲ့ ဧပြီလမှာ ၉ ဦး၊ မေလမှာ ၁၁ ဦး၊ ဇွန်လမှာ ၁၇ ဦး စုစုပေါင်း ၃၇ ဦးဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

ဒီအချက်အလက်တွေဟာ မြေပြင်က သတင်းရင်းမြစ်တွေကို အခြေခံကာ ပြုစုထားတာဖြစ်ပြီး လက်တွေ့မှာတော့ ဒီထက်ပိုများနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပြန်ကြားရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်းကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုခြင်းမရှိပါဘူး။

Rangoon Scout Network (RSN) အဖွဲ့ဟာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းက ထူးခြားဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ သတိထားသင့်တဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အဓိကထား ဖော်ပြပေးနေတဲ့ အဖွဲ့ ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့စာရင်းတွေအရ ၂ဝ၂၅ ခုနှစ် မေလကနေ ၂ဝ၂၆ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စစ်သားစုဆောင်းခံရတဲ့ လူငယ် သုံးသောင်း ကျော် (၃၃,၀၉၂ ဦး) ရှိပြီး အဲဒီအထဲမှာ အဓမ္မဖမ်းဆီးခံရပြီး စစ်တပ်ထဲအပို့ခံရတဲ့ ဖြစ်ရပ် နှစ်ထောင် နီးပါး (၁,၉၄၄ ခု) ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ NUG လူ့အခွင့်အရေးဝန်ကြီးဌာန စာရင်းထဲမှာ ရန်ကုန်တိုင်းထဲက လူငယ် (၂,၃၂၁) ဦး စစ်သင်တန်းအပို့ခံထားရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေ ရှောင်တိမ်းနေရတာ ဆယ်ရက်လောက် ရှိလာပြီဖြစ်တာကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာပြတ်တောက်နေပြီး အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ချောက်ဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ရှောင်နေရတာ ရက်ကြာလာတော့ စားနပ်ရိက္ခာက ပြတ်သလို ဖြစ်နေတာပါရှင့်။ မိုးဖွဲကျရင် မိုးလုံပေမဲ့ မိုးအရမ်းရွာရင် နေစရာ အခက်အခဲ ဖြစ်တာမို့ မိုးရွာမှာတောင် ကြောက်နေရပါတယ်။ ဒီကြားက လေယာဉ်ကလည်း မကြာခဏဝဲ ရှောင်တဲ့နေရာ စစ်ကြောင်း ရောက်လာမလား ဆိုပြီး စိုးရိမ်သောကနဲ့ နေနေကြရတယ်။ အဓိက အခက်အခဲက ပါသွားတဲ့ စားနပ်ရိက္ခာ က ကုန်သလောက် ဖြစ်နေတာ။ တစ်နေ့လုပ်မှ တစ်နေ့စားရတဲ့ သူတွေဆို အဝတ်တစ်ထည် ကိုယ်တစ်ခုနဲ့ ပြေးလာရတာ ရွာထဲက အချင်းချင်းကပဲ ဝေမျှစားနေရကြတာပါ”

ဆူးတော၊ ညောင်ဇင်၊ လေပင်ကုန်း၊ ရွာမ၊ ညောင်ချောင်း စတဲ့ ရွာတွေက နေအိမ် ရာနဲ့ချီ မီးရှို့ခံရပြီး အဲဒီရွာတွေ အပါအဝင် ရွာပေါင်း ဆယ်ရွာထက်မနည်းက ဒေသခံတွေ ဘေးလွတ်ရာ ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့ကတည်းက ချောက်မြို့နယ်ထဲကို ဝင်လာတဲ့ အင်အား ၅၀၀ ဝန်းကျင်ပါတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းဟာ လက်ရှိအချိန်အထိ ရွာတွေကို ပတ်ပြီး စစ်ကြောင်း ထိုးနေသလို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့လည်း တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်အသွင်ပြောင်းအစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

ချင်းနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ထိစပ်နေတဲ့ မကွေးတိုင်းထဲက အဓိကလမ်းကြောင်းတွေကို စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့အတွက် စစ်ရေးပြင်းထန်နေပြီး ဒုက္ခသည် တစ်သိန်းကျော် အကူအညီ လိုနေတယ်လို့ RFA က စုံစမ်းသိရပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတစ်ဝန်း တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ် ရွှေ့ပြောင်းရသူ ၃ ဒသမ ၇ သန်းကျော်ရှိပြီး မကွေးတိုင်းထဲမှာ နှစ်သိန်းရှစ်သောင်း(၂၈၀,၀၀၀) ရှိနေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့အထိ စာရင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အရွယ်မရောက်သေးသူ ကလေးသူငယ်တွေကို စစ်မှုထမ်းခြင်းကနေ ကာကွယ်တားဆီး ထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီ အစည်းအဝေးမှာ အဲဒီလို ပြောလိုက်တာပါ။ အဲဒီကလေးငယ်တွေကို သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တွေကတဆင့် မိဘထံပြန်အပ်ပြီးပြီလို့ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိမှာ စစ်မှုထမ်းဖို့ စုဆောင်းခံရတဲ့ ကလေး ရာဂဏန်းလောက်ကို ပြန်လွှတ်ပေးပေမဲ့ အဲဒီအရေအတွက်ဟာ အမှန်တကယ် စုဆောင်းခံရတဲ့ ကလေးအားလုံးကို ကိုယ်စားမပြုနိုင်ဘူးလို့ မြန်မာ့စစ်ဘက်ရေးရာနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ လေ့လာရေးအဖွဲ့(MDSI) က သုတေသန တာဝန်ခံ CDM ဗိုလ်မှူးနောင်ရိုး RFA ကိုပြောပါတယ်။

“စစ်တပ်မှာ သူတို့ သက်သေပြဖို့အတွက် ဒီလိုမျိုး အပြ လုပ်ရပ်တွေ လုပ်ဆောင်လေ့ရှိတယ်။ အသက်ငယ်တဲ့သူတွေ မပါဘူး ပါလာရင်လည် သူတို့ စစ်ဆေးပြီးတော့ ပြန်လွှတ်တယ်ဆိုတာကို အလီဘိုင်ပြဖို့ စတိလုပ်ရပ်လေးတွေ ဖော်ဆောင်လေ့ရှိတယ်။ ဒါက စစ်တပ်ရဲ့ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ပဲ။ တကယ်တော့ စစ်မှုထမ်း အပတ်စဉ်တိုင်းမှာ အသက်မပြည့်သေးသူတွေ များစွာပါဝင်နေတယ်ဆိုတာ ကြားသိရတယ်။ အလင်းဝင်၊ ထွက်ပြေး လွတ်မြောက်လာတဲ့ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတွေကို မေးမြန်းချက်တွေအရလည်း သူတို့အပတ်စဉ်တိုင်းမှာ သူတို့ ဒါတွေကို တွေ့မြင်ခဲ့ရတာတွေ ရှိတယ်။ သူ့တို့ အရေအတွက် အင်အားပြည့်မီဖို့အတွက် ငယ်ရွယ်တဲ့သူတွေကို စုဆောင်းပြီး မှတ်ပုံတင်မှာ အသက်လိမ်လည်ပြီးတော့ အသက်ပြည့်မီကြောင်း မှတ်ပုံတင်စာရွက်စာတမ်းတွေကို အတုပြုလုပ်ပြီးတော့ သင်တန်းကျောင်းတွေကို ပို့ဆောင်လေ့ကျင့်နေတဲ့ အခြေအနေတွေက စစ်တပ်ထဲမှာ တကယ်ပဲရှိနေတယ်။ အဲဒီတော့ ဒီ ၁၁၃ ဦးဟာ အမှန်တကယ် စုဆောင်းခံရတဲ့ ကလေးသူငယ်အားလုံးကို ကိုယ်စားမပြုနိုင်ဘူး”

အာဏာသိမ်းကာလ နိုင်ငံတစ်ဝန်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေပြင်းထန်နေချိန် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ စစ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင်က အသက်သွင်းခဲ့တာပါ။

အဲဒီနောက်ပိုင်း အဓမ္မစစ်သားစုဆောင်းတာတွေရှိခဲ့သလို အသက်မပြည့်သေးတဲ့ ကလေးတွေကိုပါ စစ်မှုထမ်းဖို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေရှိခဲ့တယ်လို့ ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေက ပြောဆိုထားပါတယ်။

ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုတစ်နှစ်ထဲမှာပဲ တပ်သားသစ် ၆၀,၀၀၀ ကျော် စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီအရေအတွက်ဟာ အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်မီ ၂၀၂၀ ခုနှစ်က စုဆောင်း ရရှိခဲ့တဲ့ အင်အားထက် ခြောက်ဆခန့် ပိုများလာတယ်လို့ MDSI က ဇွန်လ ၁၂ နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ရဲ့ ကလေးသူငယ်များနဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာတွေအရ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ကလေးသူငယ်တွေကို တိုက်ခိုက်ရေးမှာ ပါဝင်စေတာ၊ ကင်းစောင့်ခိုင်းတာ၊ သတင်းပို့ခိုင်းတာနဲ့ ပစ္စည်းသယ်ယူခိုင်းတာ စတဲ့ စစ်ရေးတာဝန်တွေအတွက် စုဆောင်းအသုံးပြုနေတာတွေ ဆက်ရှိနေပြီး ကလေးသူငယ်တွေအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ချိုးဖောက်မှုတွေကလည်း မြင့်မားနေဆဲဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အဲဒီထဲမှာ နှစ်လသားအရွယ် ကလေးငယ်ကနေ အသက် ၁၃ နှစ်အောက်အရွယ် (၆၃၂) ဦး ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အတည်မပြုနိုင်သေးတဲ့ သေဆုံးသူ ကလေးပေါင်း ၄၀၀ ခန့် ကျန်နေသေးတာကြောင့် ဒီ့ထက် ပိုများနိုင်တယ်လို့လည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကလေးတွေအားလုံး အခြေခံအခွင့်အရေးတွေ ဆုံးရှုံးနေပြီး အနာဂတ်ပျောက်ဆုံးနေတဲ့အကြောင်း နိုင်ငံတကာသိအောင် ဒီအစီရင်ခံစာကို ထုတ်ပြန်တာလို့ AAPP တာဝန်ခံ ဦးအောင်မျိုးကျော်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီအစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်ရတဲ့ရည်ရွယ်ကတော့ နိုင်ငံတကာကို အဓိကပြောချင်တာပေါ့နော်။ ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံမှာ ကလေးငယ်တွေက အနာဂတ်ပျောက်ဆုံးနေတယ်။ ဒီကလေးငယ်တွေက ခိုကိုးရာမဲ့ ဖြစ်နေတယ်”

မကွေးတိုင်းအတွင်း စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်ကာ လက်နက်ကြီးနဲ့ ပစ်ခတ်ပြီး နေအိမ်တွေကို မီးရှို့ခဲ့တာကြောင့် သားသမီးတစ်ဦးဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲ့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ မိခင်တစ်ဦးက သူ့အနေနဲ့ အခုချိန်အထိ စိတ်ဒဏ်ရာတွေ မပျောက်သေးဘူးလို့ ပြောပါတယ်။

“ကျွန်မတို့နိုင်ငံမှာ ဒီအာဏာသိမ်း အကြမ်းဖက်စစ်တပ်ကြောင့် ကလေးငယ်တွေ ၁,၀၀၀ ကျော်တောင် သေပေးလိုက်ရပြီလားရှင်၊ ကျွန်မတို့ဖြင့် ကလေးလေးတစ်ယောက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတာတောင် ဘယ်လိုမှ ခံစားလို့ ဖြေဆည်လို့ မရသေးဘူး။ မိဘတွေဆိုတော့ ရူးမတက်ခံစားနေရတာ။ ပြန်မရနိုင်တဲ့ အရာလေ။ အခုအချိန်ထိလည်း စိတ်ဒဏ်ရာတွေက မပျောက်သေးပါဘူး။ ကျွန်မတို့လိုနောက်ထပ် မိသားစုတွေ ဒီလိုမဖြစ်ဖို့ပဲ မျှော်လင့်ပါတယ်”

မြန်မာပြည်မှာ စစ်တပ်ကြောင့် ကလေးငယ်တွေ ဘဝတွေ မလုံခြုံဘဲ အနာဂတ်တွေ ပျောက်နေရတာဖြစ်တယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်မြို့က နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“နိုင်ငံကို ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်မှာလဲ ကလေးငယ်တွေအတွက် လုံခြုံတဲ့နေရာ၊ ဘယ်မှာလဲ ကလေးတွေကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးမယ့် ကျောင်းလိုနေရာ။ ဒီနေရာတွေကိုလည်း စစ်တပ်က လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ကျောင်းပေါင်း ၅၀၀ နီးပါးက ပျက်စီးသွားပြီ။ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ တိုင်းပြည်ကို ကာကွယ်တဲ့ စစ်တပ် တစ်ခု ရှိဖို့ လိုတယ်ဆိုတာ မူအရ လက်ခံတယ်။ မြန်မာပြည်မှာ အခုလို စစ်တပ် ရှိနေတာကတော့ တိုင်းပြည်အနာဂတ်ကို ဖျက်ဆီးဖို့ သပ်သပ်ချည်း ဖြစ်နေတာမို့ လက်မခံနိုင်ဘူး”

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းထားတဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ကလေးသူငယ် ၆၃၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ တချို့ဟာ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံထားရသလို မိသားစုနဲ့ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခံထားရတာ၊ စစ်ကြောရေးအတွင်း ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရတာတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့လည်း AAPP ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအထိ စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း စာသင်ကျောင်း၊ မူကြိုနဲ့ သင်တန်းကျောင်း အနည်းဆုံး ၄၇၀ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်တပ်ဟာ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် စာသင်ကျောင်းတွေကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှု ပိုများလာတာကြောင့် လုံခြုံတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကလေးတွေ ပညာသင်ကြားခွင့်ကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်လာတယ်လို့လည်း ထောက်ပြထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် မြန်မာပြည်မှာ ကလေးသူငယ်တွေ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့ နိုင်ငံတကာအနေနဲ့ ပိုမိုထိရောက်တဲ့ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ပေးဖို့လည်း AAPP ရဲ့ တာဝန်ရှိသူ ဦးအောင်မျိုးကျော်က တိုက်တွန်းပါတယ်။

ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ တပ်မတော်သတင်းမှန် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့က ဗိုလ်မှူးချုပ် စံညိုဝင်းကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

ဒီတစ်ပတ်အစီအစဉ်မှာတော့ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ မြန်မာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံအညဏ်ပေးမှုတွေလုပ်ဆောင်နေတဲ့ လူငယ်လုပ်ငန်းရှင် မနွဲ့ဒါလီဇော်ကို ဖိတ်ခေါ်ထားပါတယ်။

မနွဲ့ဒါလီဇော်ဟာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပြည်ပကိုထွက်ခွာလာရတဲ့လူငယ်တွေထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ သူ ပထမဆုံးထူထောင်ခဲ့တဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ပြိုလဲသွားပြီးနောက် ဘ၀ကို ခက်ခက်ခဲခဲနဲ့ ပြန်လည်ရုန်းထခဲ့ရတယ်လို့ပြောပါတယ်။

ဒီအစီအစဉ်ကို RFA ရဲ့ Facebook, YouTube တွေကနေလည်း ကြည့်ရှု နားဆင်နိုင်ပါတယ်။

ဒီတိုက်ပွဲတွေဟာ နေပြည်တော်နဲ့ နယ်မြေချင်းထိစပ်နေတဲ့ ပဲခူးတိုင်း ဆွာနဲ့ ရေတာရှည်မြို့နယ်ထဲက စစ်တောင်းမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းဒေသ၊ မကွေးတိုင်း အောင်လံ၊ တောင်တွင်းကြီး၊ နတ်မောက်မြို့နယ်တွေထဲက အလယ်ရိုးမဒေသတွေမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဇွန်လ တစ်လအတွင်းမှာ တိုက်ပွဲခုနစ်ကြိမ်ထက်မနည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်တပ်စစ်ကြောင်းကို ကြားဖြတ် တိုက်ခိုက်တာတွေအပြင် စစ်ခန်းသိမ်းနိုင်တဲ့အထိ တိုက်ပွဲတွေပြင်းထန်ခဲ့တယ်လို့ နေပြည်တော် PDF က ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ဘက်ကလည်း ဒရုန်း၊ လက်နက်ကြီး၊ Mi-35 တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ်၊ Y-12 လေယာဉ်၊ ဂျက်တိုက်လေယာဉ် တွေအသုံးပြုပြီး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တိုက်ပွဲတွေအတွင်း PDF ဘက် ထိခိုက်သေဆုံးမှုတချို့ရှိပေမဲ့ အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ထားတာမတွေ့ရသေးပါဘူး။

တိုက်ပွဲတွေရှိနေတဲ့ ဇွန်လအတွင်းမှာပဲ စစ်တပ်က ရေတာရှည်မြို့နယ်ထဲကို စစ်ကြောင်းထိုးပြီး ပိတောက်ကုန်းနဲ့ ကျွန်းကုန်းရွာ နှစ်ရွာပေါင်းက နေအိမ် ၇၀ ခန့်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ကလည်း NUG နဲ့ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ မြို့ရွာတွေကိုထိုးစစ်ဆင်နေပြီး တိုက်ပွဲတွေအတွင်း NUG ဘက်က နယ်မြေတွေနဲ့ မြို့ရွာတချို့ ပြန်လည်စွန့်လွှတ်လိုက်ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

NUG က အခုလို နေပြည်တော်ဘက်မှာ တိုက်ပွဲတွေမှာ ဖန်တီးခဲ့တယ်ဆိုပေမယ့် စစ်တပ်ခန့် အစိုးရကို စစ်ရေးနိုင်ငံရေးအရ ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့အဆင့်ထိတော့ မရောက်နိုင်သေးဘူးလို့ စစ်ရေးနိုင်ငံရေး လေ့လာသူတစ်ဦးကတော့ သုံးသပ်ပါတယ်။

“အဓိက ကတော့ နယ်မြေကို သိမ်းပိုက်စိုးမိုးထားနိုင်တဲ့ အနေအထားမျိုးမဟုတ်ဘဲ ယာယီပြောက်ကျား စစ်သဘောနဲ့ လျှပ်တပြက် အဝင်အထွက် ပြုလုပ်စစ်ဆင်ရလို့ နေပြည်တော်လုံခြုံရေးကို ထိခိုက် နိုင်လောက်အောင် စစ်တပ်ကို ဖိအားမပေးနိုင်သေးတာမျိုးအဖြစ် မြင်ရတယ်။ သူတို့ လက်ရှိဆင်နွဲနေတဲ့ စစ်ဆင်နည်းပုံစံက ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးလို အင်နဲ့အားနဲ့ လက်နက်ခဲယမ်းအပြည့်အစုံနဲ့ အဓိကကျတဲ့ နယ်မြေထိန်းစခန်းတွေကို သိမ်းပိုက်နိုင်တဲ့ သမရိုးကျ စစ်နည်းဗျူဟာနဲ့ မဟုတ်ဘဲ ပြောက်ကျားစစ် သဏ္ဍာန်ဖြစ်နေတာကြောင့် နေပြည်တော်ကိုခြိမ်းခြောက်နိုင်ဖို့က အချိန်ယူရပါဦးမယ်”

နေပြည်တော်နဲ့ အနီးတစ်၀ိုက်မြို့နယ်တွေက တိုက်ပွဲတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်က သတင်းထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။

စစ်တပ်ကလည်း NUG နဲ့ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ မြို့ရွာတွေကိုထိုးစစ်ဆင်နေပြီး တိုက်ပွဲတွေအတွင်း NUG ဘက်က နယ်မြေတွေနဲ့ မြို့ရွာတချို့ ပြန်လည်စွန့်လွှတ်လိုက်ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

မြန်မာနှစ်သစ်ကူးကာလဖြစ်တဲ့ ဧပြီလမှာ ၆၀၈ ဦး၊ မေလမှာ ၃၀၁ ဦးနဲ့ ဇွန်လမှာ ၁၉၅ ဦး ပြည်ပပြန်ထွက်ခွာခွင့် ပယ်ချခံခဲ့ရပြီး သုံးလအတွင်း စုစုပေါင်း ၁,၁၀၄ ဦး ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အသွင်ပြောင်း အစိုးရက ပြည်ပပြန်ထွက်မယ့် အလုပ်သမားတွေကို ကန့်သတ်ချက်မျိုးစုံနဲ့ ပယ်ချနေတာလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်အခြေစိုက် ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အေဂျင်စီတစ်ခုရဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ပြည်တွင်းပြည်ပ အလုပ်သမားအားလုံး ပုံစံမျိုးစုံနဲ့ ချိုးဖောက်ခံနေရတာပါပဲ။ ပြည်ပထွက်မယ့်သူ အလုပ်သမားအသစ်တွေလည်း ကန့်သတ်ချက်တွေများလာသလို ခွင့်နဲ့ပြန်လာကြတဲ့ အလုပ်သမားတွေလည်း နည်းမျိုးစုံနဲ့ မတူတဲ့ဇာတ်လမ်းတွေနဲ့ ပယ်ချခံနေရတာတွေ့ပါတယ်။ OWIC ကတ်ရှိလည်း ခွင့်စာနဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားမတူရင် ပေး မပြန်ဘူးကြားပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ စစ်ကောင်စီက သတ်မှတ်ထားတဲ့ (စစ်မှုထမ်း)အသက်ကန့်သတ်ချက်နဲ့ မငြိတဲ့လူငယ်တွေတောင် ပေးမပြန်တာရှိနေသေးတာ (စစ်မှုထမ်း) သတ်မှတ်ထားတဲ့အသက်အရွယ်နဲ့ ငြိစွန်းနေရင်တော့ ပိုဆိုးတာပေါ့၊ အဲဒါမျိုးကတော့ အလုပ်သမားအသစ်လည်း ထွက်လို့မရပါဘူး။”

အများစုဟာ ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အလုပ်သမားသက်သေခံ (OWIC) ကတ်ရှိပေမယ့် လိုအပ်ချက်မပြည့်စုံဘူးဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ ပယ်ချခံရတာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အလုပ်ရှင်ခွင့်စာ၊ အခွန်ပေးဆောင်ထားကြောင်း အထောက်အထား၊ ဗီဇာနဲ့ ပြည်ဝင်တံဆိပ်တုံး မပြနိုင်တာတွေကြောင့်လည်း ပြန်ထွက်ခွင့် မရသူတွေ ရှိတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ပြည်ပကို ပြန်ထွက်ခွာခွင့် မရကြတဲ့သူတွေထဲမှာ ပြည်ပကနေ မိသားစုထံ လွှဲပို့ထားတဲ့ ဝင်ငွေ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း မပြည့်မီတာ၊ ရပ်ကွက်နဲ့ ရဲစခန်းထောက်ခံစာမပါတာ၊ အလုပ်ရှင်က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လာခွင့်ပေးထားတဲ့ စာ မပြနိုင်တာ၊ သံရုံးထောက်ခံစာ မပါတာတွေကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ အသေးစိတ်သိနိုင်ဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးကျော်ကျော်လွင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းပေမဲ့ လက်ခံဖြေဆိုတာ မရှိပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ ၂၈ နေ့ကတော့ ပြည်ပရောက် မြန်မာအလုပ်သမားတွေအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လာတဲ့အခါ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတွေမှာရှိတဲ့ မြန်မာသံရုံးနဲ့ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးတွေကနေ ထောက်ခံစာ မဖြစ်မနေ ထုတ်ယူခဲ့ရမှာ ဖြစ်တယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ လက်အောက်ခံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ပြည်ပရောက် အလုပ်သမားတွေရဲ့ လုပ်ခလစာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင်လမ်းကြောင်းက မလွှဲရင် ပြည်ပထွက်ခွါဖို့အတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် သက်တမ်းတိုးပေးမှာ မဟုတ်သလို ပြည်ပအလုပ်အကိုင် အလုပ်သမားသက်သေခံ (OWIC) ကတ်လည်း ထုတ်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ နေ့ကတည်းက စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ လက်အောက်ခံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားခဲ့ပါတယ်။

အလုပ်သမားအရေးကူညီသူတွေကတော့ ပြည်ပရောက် အလုပ်သမားတွေအပေါ် ကန့်သတ်ချက်တွေနဲ့ ပိုပြီးတင်းကျပ်လာတာကြောင့် အလုပ်သမားတွေရဲ့ လွတ်လပ်စွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ထိခိုက်လာနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်။

ဇွန် ၃၀ ရက်နေ့က နေပြည်တော်မှာလုပ်တဲ့ သမ္မတရုံး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ သတင်းထောက်တွေရဲ့ မေးမြန်းချက်တွေကို ပြန်လည်ဖြေကြားရာမှာ အခုလို ပြောဆိုခဲ့တာပါ။

CMEC စီမံကိန်းတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့အတွက် သဘောတူထားတယ်ဆိုတာကို ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်တဲ့ တရုတ်–မြန်မာ ပူးတွဲကြေညာချက်မှာ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအထဲမှာ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းနဲ့ မန္တလေး–မူဆယ် ရထားလမ်းစီမံကိန်းတွေကို ဆက်လက်အကောင်အထည် ဖော်မယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဇွန်လက တရုတ်ခရီးစဥ်မှာလည်း စီမံကိန်းတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုတဲ့ သဘောတူညီချက်တွေ ပါရှိတာတွေ့ရပါတယ်။

“တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ Belt and Road စီမံကိန်းနဲ့ CMEC စီမံကိန်းတွေက နယ်စပ်ဒေသ ငြိမ်းချမ်းမှ အဆင်ပြေနိုင်မယ်ဆိုတာပါပဲ” လို့ ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးက ပြောပါတယ်။

မူဆယ်–မန္တလေး ရထားလမ်းစီမံကိန်းမှာ လမ်းကြောင်းလေ့လာမှုအပိုင်းပြီးစီးပြီး အစီအစဉ် စတင်နိုင်တဲ့ အဆင့်ကို ရောက်နေပေမယ့် မန္တလေး–ကျောက်ဖြူအပိုင်းမှာတော့ လမ်းကြောင်းရွေးချယ်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ထားပြီး ဖြစ်ပေမယ့် လက်ရှိပဋိပက္ခတွေကြောင့် လုံခြုံရေးမသေချာတဲ့နေရာတွေမှာ လုပ်ငန်းတွေ ရပ်ဆိုင်းထားရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အလားတူ အိန္ဒိယနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေတဲ့ ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစီမံကိန်းကိုလည်း နယ်မြေအေးချမ်းမှသာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်မယ်လို့ ပြောပြီး လုံခြုံရေးကောင်းမွန်တာနဲ့ ချက်ချင်းပြန်လည် စတင်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဂျပန်နိုင်ငံက ODA အကူအညီတွေ ရပ်ဆိုင်းထားတာကြောင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းတွေ ထိခိုက်နေပြီး ရထားလမ်းစီမံကိန်းတွေပါ ရပ်တန့်နေတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဂျပန်အစိုးရကိုလည်း အရင်သဘောတူထားတဲ့ အကူအညီတွေ ပြန်လည်ပေးအပ်နိုင်ဖို့ တောင်းဆို လိုပြီး လက်ရှိမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အကူအညီတွေ လိုအပ်နေ သေးတယ်လို့ ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးက ပြောပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတွေကတော့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ နယ်စပ်ဒေသတွေဟာ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေကြောင့် မတည်ငြိမ်သေးတဲ့အခြေအနေရှိနေပြီး စီမံကိန်းအကောင်အထည်ဖော်မှုတွေဟာ လုံခြုံရေးအခြေအနေအပေါ် အများကြီးမူတည်နေတဲ့အတွက် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ရဲ့ သဘောတူညီမှုတွေလည်း လိုအပ်တယ်လို့ သုံးသပ်နေကြပါတယ်။

တစ်ဖက်က တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရကတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေး၊ နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတွေမှာ ပူးပေါင်းကူညီသွားမယ်လို့လည်း နှစ်နိုင်ငံဆွေးနွေးမှုတွေမှာ ထည့်သွင်းပြောဆိုထားပါတယ်။

မိသားစုတွေ ထမင်းလက်ဆုံစားနေချိန်မှာ စစ်တပ်က ဂျိုယိုကော်ပရာ နှစ်စီးနဲ့ ဗုံးကြဲတာကြောင့် တစ်မိသားစုတည်းက အမျိုးသမီး တစ်ဦးနဲ့ အမျိုးသား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့တာလို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မိသားစုတစ်စုတည်း ၇ ယောက်ထိတာ။ လေးယောက်က ဆုံးသွားပြီ သုံးယောက်က အရေးပေါ် ဆေးကုသနေရတယ်။ အဲဒီမိသားစုက ညဦးပိုင်း ထမင်း၀ိုင်းဖွဲ့စားနေကြတာ အဲဒီမှာ ဂျိုယိုကော်ပရာနှစ်စီးနဲ့ ဗုံးသီးလေးလုံး ချတယ်။ ထမင်းစားနေတုန်းကို သူတို့အပေါ် အတည့်ကျသွားတာ။ အဲဒီရွာမှာ တိုက်ပွဲဖြစ်တာမရှိဘူး”

အိုးပုံတောရွာကို ညနေပိုင်းနဲ့ ညဦးပိုင်းအထိ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ဂျိုင်ယိုကော်ပရာတွေ အသုံးပြုပြီး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

သေဆုံးသူနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို မသိရသေးသလို စစ်တပ်ဘက်ကလည်း တစ်စုံတရာ သတင်းထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးပါဘူး။

ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းမှာပဲ အိုးပုံတောရွာနဲ့ ငါးမိုင်ခန့်အကွာမှာရှိတဲ့ တောင်သာမြို့နယ် လှည်းကူးမရွာကိုလည်း စစ်တပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ အိုးပုံတောရွာနဲ့ လှည်းကူးမရွာတွေဟာ တောင်သာ-နွားထိုးကြီး ကားလမ်းအနီးမှာ တည်ရှိပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့ကလည်း နွားထိုးကြီးမြို့နယ် ဆူးဖြူကုန်းရွာမှာ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ဒေသခံတွေ စုပေါင်းကျင်းပတဲ့ ဘောလုံးပွဲကို စစ်တပ်က ပေါင် ၅၀၀ ဗုံးသီးတွေ ကြဲချ တိုက်ခိုက်တာကြောင့် ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၈၄၆ ဦး အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒီခရီးစဉ်ဟာ မြန်မာမှာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ သမ္မတအဖြစ် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လာနိုသမ္မတရ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်တာဖြစ်ပြီး ဇူလိုင် ၃ ရက်ကနေ ၅ ရက်အထိ သုံးရက်တာ ကြာမြင့်မယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လာအိုသမ္မတ မစ္စတာ ထောင်လွန်း ဆီဆုလစ် (Thongloun Sisoulith) တို့ တွေ့ဆုံချိန်မှာ ကာကွယ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လျှပ်စစ်နဲ့ စွမ်းအင်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးရေး ကိစ္စတွေမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ဖို့ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက သတင်းထုတ် ပြန်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး၊ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်း ကျားဖြန့်တိုက်ဖျက်ရေးအပါအဝင် မဟာဗျူဟာ မြောက် မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေအဖြစ် အဆင့်မြှင်တင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မဲ့ အခြေအနေတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

နှစ်နိုင်ငံသဘောတူညီချက်တွေအနေနဲ့ ခရီးသွားလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နားလည်မှု စာချွန်လွှာ (Tourism MoU)၊ နေပြည်တော်နဲ့ ဗီယင်ကျန်း မြို့တို့ ညီအမမြို့တော်အဖြစ် တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (Sister City MoU) နဲ့ အာကာသနည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့ သဘောတူညီချက်တွေအရ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး (Strategic Partnership) ကို အဆင့်မြှင့်တင်မယ်လို့ ပြောဆိုပေမဲ့ စီးပွားရေး နဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်တွေ မတွေ့ရဘဲ နိုင်ငံရေးနဲ့ သံတမန်ရေးအရ နှစ်နိုင်ငံနီးကပ်မှုကို အချက်ပြလိုတဲ့သဘောသာ သက်ရောက်တယ် လေ့လာသူတွေက ပြောပါတယ်။

အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေက စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကို တစ်နိုင်ငံချင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံလာတာတွေ ရှိပေမဲ့ အာဆီယံတစ်ဖွဲ့လုံးရဲ့ သဘောထားကတော့ မပြောင်းလဲနိုင်ဘူးလို့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီခရီးစဥ်ဟာ အာဆီယံနိုင်ငံတွေထဲမှာ ပထမဆုံးဆိုပေမဲ့ အာဆီယံရဲ့ လက်ရှိစစ်ကော်မရှင် အစိုးရအပေါ်မှာ ထားတဲ့ သဘောထားကတော့ ထားထူးခြားခြား မပြောင်းလဲနိုင်ဘူးလို့ မြင်ပါတယ်။ ဘာလို့လည်းဆိုတော့ လာအိုဟာ အစကတည်းကလည်း အာဆီယံထဲမှာ မြန်မာ့အရေးကို စိတ်ဝင်တစားနဲ့ ပါဝင်ပြောဆိုတဲ့ နိုင်ငံမဟုတ်လို့ပါ။ တစ်နိုင်ငံချင်းထိတွေ့ဆက်ဆံကြတယ်ဆိုစေပါမူ စစ်ကော်မရှင်ဖက်က ဘုံ ၅ ချက်အပေါ် ထူးခြားတုန့် ပြန်ချက်မရှိလာဘူးဆိုရင်လည်း ကျန်အာဆီယံတဖွဲ့လုံးရဲ့ သဘောထားဟာလည်း မပြောင်းလဲနိုင်ဘူးလို့ ထင်ပါတယ်”

အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ် ဒီနေ့အထိ အကောင်အထည်ပေါ်မလာတဲ့အတွက် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကို ဖယ်ကျဉ်ထားတာဟာ ထိရောက်မှုမရှိဘူးဆိုတဲ့ ရှုမြင်မှုတွေလည်း အာဆီယံအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတာပါ။

အာဆီယံအလှည့်ကျ ဥက္ကဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကတော့ မြန်မာ့အရေးအတွက် ရရှိထားတဲ့ ဘုံသဘောတူညီချက်ငါး ရပ်အောက်ကနေ ဖြေရှင်းဖို့ သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကြောင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ လွှတ်ပေးရေးအပါအဝင် ဒီဘုံသဘောတူညီချက်တွေကို လိုက်နာအကောင်အထည်ဖော်ဖို့အတွက်လည်း ဇူလိုင်လ ၁ ရက်န့မှာ ထုတ်ပြန်တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ဒီနေ့ (ဇူလိုင် ၃ ရက်) မနက်က ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုမှာ မြေစာပုံပြိုကျတာကြောင့် ကျောက်စိမ်းတူးဖော်ရေးကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း အမျိုးသား ခုနစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဆိပ်မူကျေးရွာဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“မြေပြိုမှုမှာပါသွားတဲ့ ဝန်ထမ်းအကုန်လုံးကို ဒီညနေပိုင်းမှာပဲ ရှာဖွေလို့တွေ့သွားတယ်ပေါ့။ မြေစာပုံပြိုတာရယ် ရွှံနွံတွေရောကြောင့် အကုန်လုံးက အသက်ရှုကြပ်ပြီး ဆုံးကြတာ။ တချို့လူတွေ မနည်းဆွဲထုတ်ရတယ်လို့ကြားတယ်။ ပြီးတော့ ၂၇ ရက်နေ့က မြေစာပုံပြိုတာလည်း ခြောက်ဦးပဲအလောင်းရတယ်။ ငါးယောက်လောက် ရှာမတွေ့ဘူးလို့ ပြောတယ်။ အဲဒီရက်ပိုင်းက မိုးတွေကရွာ ရေတွေကကြီးနဲ့ ရှာဖွေရေးတွေ တော်တော်ခက်ခဲတာလည်း ပါမှာပေါ့နော်”

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့ကလည်း နမ့်မှော်ကျေးရွာက စွန့်ပစ်မြေစာပုံဟောင်းမှာ မိုးများပြီး ရုတ်တရက်ပြိုကျခဲ့တာကြောင့် ရေမဆေးကျောက်ရှာဖွေနေသူ ခြောက်ဦးသေဆုံးကာ ငါးဦးပျောက်ဆုံးနေဆဲပဲလို့ သူက ဆိုပါတယ်။

ဒီမြေစာပုံပြိုကျမှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်ရဲ့ စစ်တပ်ပြောခွင့်ရသူ လူမှုရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

လတ်တလော ဖားကန့်မြိုပေါ်ရပ်ကွက်တွေမှာ ဇွန်လပထမပတ်ကတည်းက မိုးအဆက်မပြတ် ရွာနေပြီး ရေကြီးရေလျှံနေတာကြောင့် တိုက်ပွဲတွေတော့ ငြိမ်သက်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။

RFAက ပြုစုထားတဲ့စာရင်းတွေအရ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ်လက်ရှိအချိန်အထိ ဖားကန့်မြို့နယ်မှာ မြေပြိုမှု ၂၅ ကြိမ်ထက်မနည်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး သေဆုံးသူ ၉၂၀ ဦး အထိရှိနေပါတယ်။

ပေါက်မြို့နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ကျေးရွာတွေက အိမ်ထောင်စု ၂၀၆၄ စု၊ လူဦးရေ (၁၀,၁၇၁) ဟာ နီးစပ်ရာကျေးရွာတွေနဲ့ တောတောင်တွေထဲမှာ စစ်ဘေးရှောင်နေရတယ်လို့ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ ပေါက်မြို့နယ် လူမှုရေးရာ၊ အလုပ်သမားနဲ့ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားရေးဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ပေါက်မြို့နယ် ပုသိမ် - မုံရွာ လမ်းမကြီးဘေးတစ်လျှောက်က ရွာတွေ ရှောင်နေရတယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီစစ်ကြောင်းက ပေါက်မြို့နယ် ပုသိမ် - မုံရွာ လမ်းမကြီးအတိုင်း သွားမှာ။ အခု ပေါက်နယ်ထဲကို ရောက်နေပြီ။ အဲကရွာတွေ အကုန်ရှောင်ရတာပေါ့။ အဲနားမှာ စစ်ရှောင်တွေ တအားများတယ်။ ကတ္တရာလမ်းဘေးရွာတွေက အကုန်လုံး လိုလို ရှောင်နေရတယ်”

အဲဒီစစ်ကြောင်းက ပခုက္ကူမြို့အခြေစိုက် တပ်မ ၁၀၁ က ထွက်လာတဲ့ အင်အား ၅၀၀ လောက်ပါတဲ့ စစ်ကြောင်း ဖြစ်ပြီး မြိုင်မြို့နယ်နဲ့ ပခုက္ကူမြို့နယ်က ပျူစောထီးလက်နက်ကိုင်တွေရှိရာ ကျေးရွာတွေကနေ ဇွန်လ ၃၀ ရက် နေ့မှာ ပေါက်မြို့နယ်ထဲ ရောက်လာတာလို့ ဆိုပါတယ်။

ပေါက်မြို့နယ်တွင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ရေပြာရဲစခန်းနဲ့ ကုက္ကိုလ်စုရွာကို ဦးတည်သွားမယ့် အခြေအနေ ရှိတယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

အိုးအိမ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရသူတွေအတွက် အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာ နဲ့ အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ (NUG) ရဲ့ ပေါက်မြို့နယ် လူမှုရေးရာ၊ အလုပ်သမားနဲ့ လူသားချင်း စာနာထောက်ထားရေးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်အသွင်ပြောင်း အစိုးရဘက်ကတော့ တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၂၃ ရက်က မြိုင်မြို့နယ် တွင်းမရွာမှာ ရပ်နားခဲ့တဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ Mi 17 ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပေါက်နဲ့ မြိုင်မြို့နယ်တွေကို စစ်တပ်က လေကြောင်းရော မြေပြင်ကပါ အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတစ်ဝန်း တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ် ရွှေ့ပြောင်းရသူ ၃ ဒဿမ ၇ သန်းကျော်ရှိပြီး မကွေးတိုင်းထဲမှာ နှစ်သိန်းရှစ်သောင်း(၂၈၀,၀၀၀) ရှိနေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ၂ဝ၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့အထိ စာရင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်တပ်ဘက်မှာ ရာနဲ့ချီတဲ့ စစ်သားတွေ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားသလို ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော်(CPA) ရဲ့ တန်ပြန်ထိုးစစ်တွေကြောင့် ရှေ့ဆက်မတိုးနိုင်ဘူးလို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ စစ်ရေးသတင်းအရင်းအမြစ်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“နယ်မြေအနေအထားက သူတို့မကျွမ်းကျင်ဘူးလေ။ ဒီရာသီ ဒီအခြေအနေက တောင်ပေါ်သားတွေမဟုတ်ရင် တောင်ပေါ်နေလို့အဆင်မပြေဘူး ဆိုတော့ သူတို့ရှေ့ဆက်မတိုးနိုင်တာပေါ့။ ကျွန်တော်တို့ ကာကွယ်ရေးတပ်တွေဘက်မှာလည်း တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ထိခိုက်ကျဆုံးတာတွေ ရှိပါတယ်။ အတိအကျကိုတော့ သက်ဆိုင်ရာက ထုတ်ပြန်ပါလိမ့်မယ်”

အခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်ကစပြီး မကွေးတိုင်းဘက်ကနေ အင်အားထောင်ချီပါတဲ့ စစ်တပ် စစ်ကြောင်းဟာ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းက မြို့တွေကို စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်လာပြီးနောက် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေကို ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော်(CPA) အပြင် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့တွေ ဖြစ်တဲ့ ယောတပ်တော်(YA)နဲ့ ယောကာကွယ်ရေးတပ်(YDF) တို့ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်နေတာလို့ ဆိုပါတယ်။

မြေပြင်တိုက်ပွဲတွေမှာ အထိအခိုက်များနေတဲ့ စစ်တပ်က မင်းတပ်နဲ့ ကန်ပက်လက်မြို့တွေကို လေကြောင်း၊ လက်နက်ကြီးနဲ့ အသေခံဒရုန်းတွေ သုံးပြီး ပစ်ခတ်နေတာကြောင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေနဲ့ အသက်မပြည့်သေးတဲ့ကလေးသူငယ်အပါအဝင် အရပ်သားပြည်သူတွေ ထိခိုက်သေဆုံးမှုတွေ ရှိတယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ထည့်ပြောထားပေမဲ့ အတိအကျကိုတော့ မဖော်ပြထားပါဘူး။

လက်ရှိ ချင်းပြည်နယ်တွင်း စစ်ရေးအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က တစ်စုံတရာထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

မင်းတပ်နဲ့ ကန်ပက်လက်ဒေသတွေဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကို အစောဆုံး လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ခဲ့တဲ့ ဒေသတွေထဲမှာ ပါဝင်ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်တိုက် ကြုံနေရဆဲဖြစ်ပါတယ်။

BNI-Myanmar Peace Monitor ရဲ့ မှတ်တမ်းအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်အထိ စစ်အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၃,၂၂၅ ကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်ဟာ အများဆုံး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ ဒေသတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့ တွေ့ခွင့်မပေးနိုင်ကြောင်း ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့က စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ သမ္မတရုံး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောဆိုခဲ့ပြီးနောက် အခုလို ထပ်မံတောင်းဆိုလိုက်တာပါ။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံးကို လွှတ်ပေးဖို့၊ အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ ကျန်းမာရေးမကောင်းသူတွေကို လွှတ်ပေးဖို့ ထပ်မံတိုက်တွန်းတယ်လို့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အာဆီယံရေးရာဌာန ပြောခွင့်ရသူ ဒက်စ် အင်ပီရီယယ် (Dax Imperial) က ပြောတဲ့အကြောင်း ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရသတင်းဌာန PNA က ဖော်ပြပါတယ်။

အဲဒီလိုလုပ်ဆောင်တာဟာ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ်မှာ မျှော်မှန်းထားတဲ့အတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ပြည့်၀တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲတွေဆီ တက်လှမ်းနိုင်ဖို့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့ တွေ့ဆုံခွင့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားတဲ့အပေါ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတာဖြစ်လို့ တွေ့ခွင့်မပေးနိုင်ကြောင်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ သမ္မတရုံး ပြောခွင့်ရသူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်စိုးက ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောခဲ့တာပါ။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ သားငယ် ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris)က တော့ မိခင်ဖြစ်သူကို အကျဉ်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးစံနှုန်းတွေအရ မိသားစုနဲ့ ပုံမှန်ဆက်သွယ်ခွင့် ပြုရမှာဖြစ်တယ်လို့ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှာပဲ သူရဲ့ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာကတဆင့် ပြောဆိုထားပါတယ်။

ငါးနှစ်ကျော်တဲ့အထိ မိခင်ဖြစ်သူကို တယ်လီဖုန်းနဲ့တောင် စကားပြောခွင့်မရသလို လူချင်းတွေ့ခွင့်လည်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါမှ မရခဲ့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိမှာ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့လည်း တွေ့ဆုံခွင့် ပယ်ချခံထားရတာကြောင့် မိခင်ဖြစ်သူ သက်ရှိထင်ရှားရှိနေပြီး ကျန်းမာရေးကောင်းတယ်ဆိုရင် ယုံကြည်ရပြီး သီးခြားလွတ်လပ်တဲ့ အတည်ပြုချက်တွေနဲ့ သက်သေပြဖို့ လိုအပ်ကြောင်းလည်း ကင်မ်အဲရစ်က တောင်းဆိုထားပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေအိမ်မှာ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားပြီး ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ကြောင်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ပြောဆိုထားပေမဲ့ စစ်တပ်နဲ့ရဲ ယူနီဖောင်းဝတ် သုံးဦးနဲ့ ထိုင်စကားပြောနေတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ဓာတ်ပုံတစ်ပုံ ထုတ်ပြန်ထားတာကလွဲလို့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြတာမျိုးတော့ မရှိသေးပါဘူး။

အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်တွေ စွပ်စွဲခဲ့တဲ့ အမှုတွေထဲက နောက်ဆုံး လက်ကျန် အမှုတွေကို အမိန့်ချတဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းကစပြီး ရှေ့နေအဖွဲ့နဲ့ လုံး၀ တွေ့ဆုံခွင့် မရတော့သလို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခံထားရတာပါ။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ရှေ့နေအဖွဲ့က လူချင်းတွေ့ခွင့်ရဖို့ အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ စစ်အာဏာပိုင်တွေက ခွင့်မပြုခဲ့ပါဘူး။

မန္တလေးမြို့ ၅၈ လမ်း၊ လမ်း ၆၀ နဲ့ ၆၁ လမ်းကြားမှာ နေ့လယ်ခင်း လူသွားလူလာများနေချိန် ဖုန်းလုယက်ခံခဲ့ရသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက သူ့အတွေ့အကြုံကို အခုလို ပြောပါတယ်။

“အိမ်က အငယ်မ ဖုန်းလာလို့ ပြောနေတုန်း နောက်ကကောင်က လုသွားတာ။ အမကလည်း အော်တာပေါ့ ဖုန်းပါသွားတော့။ ဘေးကလူတွေကလည်း ကြောင်ကြည့်နေတယ်။ အဲဒါ လူရှိတယ်။ နေ့ခင်းကြီး ၁၂ ခွဲ ၁ နာရီလောက်ပဲ ရှိဦးမှာ။ လူတွေသွားလာနေကြတာ အဲလိုကြီးကို ပေါ်တင်လုတာ”

စစ်တပ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပြည်တွင်း မတည်မငြိမ် ဖြစ်နေချိန် အလုပ်အကိုင် ရှားပါးမှု၊ လောင်းကစားနဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုတွေ များလာတာကြောင့် ဒီလို ဒုစရိုက်မှု၊ လုယက်မှုတွေ ပိုများလာတာလို့ မြို့ခံတွေက သုံးသပ်ကြပါတယ်။

ငွေကျပ် သုံးသိန်းနဲ့ ဖုန်းလုယက်ခံခဲ့ရတဲ့ မန္တလေးမြို့ခံ ရှေ့နေတစ်ဦးက - ဒုစရိုက်မှုကျူးလွန်သူတွေကို ထိထိရောက်ရောက် အရေးမယူတာကြောင့် နေ့စဉ် လုယက်မှုတွေ ဖြစ်နေတာလို့ ပြောပါတယ်။

“ကိုယ်သိတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းနားလေး တစ်ရပ်ကွက်၊ နှစ်ရပ်ကွက် လိုက်စုံစမ်းလိုက်ရင် တစ်နေ့ တစ်နေ့ (ဖုန်း)လေးငါးလုံးလောက်က ပါသွားတာကြီးပဲ။ အဲဒါတွေက အမှန်အတိုင်းပြောရရင် ခိုးဆိုးခါးတွေကို ထိရောက်တဲ့ အရေးယူမှုမပေးဘဲနဲ့ မျက်နှာသာပေးထားလို့ပေါ့ဗျာ။ အခုနောက်ပိုင်း ဒီ ခိုးဆိုးခါးနှိုက်တွေက ထောင်ကျလည်း အပျင်းပြေလောက်ကျနေတော့ လွတ်ငြိမ်းထဲမှာ လွတ်ရင် ထိပ်ဆုံးက လွတ်လာတာ။ ထိပ်ဆုံးက လွတ်လာတော့ မကြောက်တော့ဘူးပေါ့ဗျာ”

သူ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း ဖုန်းနဲ့ ဆိုင်ကယ်လုယက်ခံရသူတွေ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာစံ၊ မဟာအောင်မြေ၊ ချမ်းမြသာစည်နဲ့ ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တွေ ပါဝင်တဲ့ မဟာအောင်မြေခရိုင် ရဲတပ်ဖွဲ့စာရင်းတွေအရ အခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့ကနေ ဧပြီ ၇ ရက်နေ့အထိ ခိုးမှု၊ လုယက်မှုနဲ့ ဖောက်ထွင်းမှုအပါအဝင် အမှု ၂၈၀ ကျော် တိုင်ကြားထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။

လုယက်သူတွေဟာ သုံးဦးကနေ ငါးဦးအထိ အဖွဲ့လိုက် လှုပ်ရှားတာရှိသလို၊ လူရှင်းတဲ့ နေရာတွေမှာတော့ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက စစ်ဆေးနေသလို ဟန်ဆောင်ပြီး လုယက်တာတွေလည်း ရှိတယ်လို့ မြို့ခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအထဲမှာ အသက်အန္တရာယ်ပြုပြီး လုယက်တာတွေအထိ ရှိတယ်လို့ အုပ်စုလိုက် ထိုးကြိတ်လုယက်တာကို မျက်မြင်တွေ့ခဲ့ဖူးတဲ့ မြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“တစ်ခါကဆို ကိုယ်တွေရှေ့မှာတင်လုတာ ညကြီး ၇ နာရီ လောက်ကို မီးပွိုင့်မှာ။ ကောင်လေးကို မျက်ခွက်ကို နှစ်ချက်ဆင့်ထိုးလိုက်တယ်။ ဟိုကလေးက ပျာသွားပြီးမှ အဲမှာ ဆိုင်ကယ်တူးဘောက်တွေ လှန်ပြတာ အဲမှာ ဆိုင်ကယ်ကို စောင့်ပိတ်ချပြီးတော့ ထိုးတဲ့ကောင်က ခွထိုင်လိုက်ပြီး မောင်းချသွားတာ။ ဒီရက်ပိုင်းကတော့ မန္တလေးတစ်မြို့လုံး နေရာစုံမှာ ဆိုင်ကယ်လုယက်မှုတွေက အရမ်းများနေတာ။ ဇိုးလိုလို သူခိုးလိုလို ဂျပိုးလိုလို ကောင်တွေပေါ့။ အဲလိုကောင်တွေက များနေတာ လုယက်မှုက”

ဒီလိုဒုစရိုက်မှုတွေကို အာဏာပိုင်တွေက အရေးမယူဘဲ လျစ်လျူရှုထားတာကြောင့် ပိုဆိုးလာတာလို့ မြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဘယ်နယ်မြေမှာ ဘယ်ကောင်တွေ လှုပ်ရှားတယ် ဘယ်ကောင်တွေ ဂိုဏ်းရှိလဲဆိုတာ သူတို့အကုန် စာရင်းက ရှိပြီးသား သိပြီးသားကို သူတို့ မဖမ်းချင်လို့သာ မဖမ်းတာ။ ဘာလို့ဒါတွေကို လွှတ်ပေးထားလဲ”

ဒီလိုဒုစရိုက်မှု ကျူးလွန်သူတွေထဲမှာ စစ်တပ်က သင်တန်းပေးထားတဲ့ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင်တွေလည်း ပါဝင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

မြို့ခံတွေပြောပြချက်အရ ဒီလအတွင်းမှာပဲ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်က ဆိုင်ကယ်လုယက်မှုတစ်ခုနဲ့ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်က ပိုက်ဆံလုယက်မှုတစ်ခုတို့မှာ ကျူးလွန်သူတွေဟာ အလယ်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်က ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင်တွေ ဖြစ်နေတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့် အစိုးရက သတင်းထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးပါဘူး။

မြို့လယ်ခေါင်နဲ့ လူစည်ကားရာ နေရာတွေပါမကျန် လုယက်မှုတွေ ပေါ်ပေါ်ထင်ထင်ဖြစ်နေတဲ့ မန္တလေးမြို့မှာ စိုးရိမ်စိတ်တွေနဲ့ နေ့စဉ် နေထိုင်နေရတဲ့ မြို့ခံတွေက ဒီလိုဒုစရိုက်မှုတွေ လျော့နည်းပပျောက်လာဖို့ မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုရှင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်တဲ့ အရပ်သား အစိုးရကို စစ်တပ်က ဖြုတ်ချပြီး ဆယ်နှစ်တာ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကို အဆုံးသတ်ခဲ့ကြောင်း၊ ဒီလိုအာဏာသိမ်းခဲ့တဲ့အတွက် မကျေနပ်တဲ့ ပြည်သူသန်းပေါင်းများစွာက နိုင်ငံတစ်ဝှန်းဆန္ဒပြပွဲတွေ ပြုလုပ် ဆန့်ကျင်ခဲ့တဲ့အတွက် စစ်ခေါင်းဆောင်တွေက အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းတာ၊ ဖမ်းဆီးထောင်ချတာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလို စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်တွေကို တော်လှန်တဲ့ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး ပေါ်ပေါက်လာ ခဲ့ကြောင်း၊ နောက်ဆုံး ရရှိတဲ့ စာရင်းတွေအရ စစ်အာဏာသိမ်းအပြီး သေဆုံးရသူ အရေအတွက်ဟာ ၁၀၀,၁၁၄ ဦးရှိသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ACLED အဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

အမှန်တကယ်သေဆုံးရသူ အရေအတွက် အတိအကျတော့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်တာမရှိသလို ခန့်မှန်းချက်တွေ ကလည်း ကွဲပြားမှုရှိပေမယ့် ငါးနှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ်ဟာ အာရှမှာ လူသေဆုံးမှုအများဆုံး ပြည်တွင်းစစ်အဖြစ် လေ့လာသူတွေက သုံးသပ်ကြပါတယ်။

ဇွန်လက ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ အသက်ဆုံးခဲ့ရသူ ၄၉ နှစ်အရွယ် မသိန်းအေးနုကတော့ “နာကျင်ကြေကွဲရတာ အဆုံးမရှိသလိုပါပဲ။ အကြီးအကျယ်ဒေါသဖြစ်ရသလို အကြီးအကျယ်လည်း စိတ်နာရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကြာတော့လည်း ဘယ်သူ့ကို ဒေါသဖြစ်ရမလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို စိတ်နာရမလဲ မသိ‌အောင် ဖြစ်နေရပါပြီ။ ကံကိုပဲ ယိုးမယ်ဖွဲ့ပြီး စိတ်ဖြေရတော့တာပါပဲ”လို့ သူက AFP သတင်းဌာနကို ပြောပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်က ၅ နှစ်အကြာမှာ ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်တွေကို ဖမ်းဆီး၊ အကျဥ်းချ၊ နိုင်ငံရေးကဘေးထုတ်ပြီး စစ်တပ်စိတ်တိုင်းကျ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ဒီရွေးကောက်ပွဲကို ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံတကာက လုပ်ပွဲအဖြစ်နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအတုလို့ ဝေဖန်ရှုံ့ချခဲ့ပါတယ်။

ဒီရွေးကောက်ပွဲကနေ စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားတဲ့ ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ အနိုင်ရခဲ့ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှုးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကိုပဲ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြောက်ခဲ့ ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြည်သူတွေလိုလားတဲ့ လိုလပ်တရားမျှတတဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်ရောက်မလာဘဲ နာမည်ပြောင်း စစ်အစိုးရပဲ ဆက်ပြီး အုပ်ချုပ်နေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက ထောက်ပြကြပါတယ်။

ACLED အဖွဲ့ရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပါလက်စတိုင်းဒေသပြီးရင် ဒုတိယ အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခအထူပြောဆုံးနိုင်ငံဖြစ်လာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုကွဲ ၁၂၀၀ အထိ ရှိနေတာကို စာရင်းပြုစုနိုင်ခဲ့ပြီး “ကမ္ဘာပေါ်မှာ စစ်တပ်ဆန့်ကျင်ရေး အကြောင်းရင်းတစ်ခုထဲမှာ အဖွဲ့ကွဲအများဆုံး၊ အစိတ်စိတ်အမွှာအမွှာအဖြစ်ဆုံး လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဖြစ်တယ်”လို့ ACLED က ပြောပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီး လူငယ်တွေကို အတင်းအကြပ် စစ်မှုထမ်းစေခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ နှစ်ဆန်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ စစ်ရေးနိုင်ငံရေး ကူညီပံ့ပိုးမှုတွေရခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၅ တစ်နှစ်ထဲမှာ လူငယ် ၅၀၀၀၀ ကျော်ကို အတင်းအကြပ်စစ်မှုထမ်းစေခဲ့ပြီး အဲဒီနောက် ၂၀၂၅ နှစ်ကုန်မှာ မြန်မာစစ်တပ်ဟာ စစ်ရေးမှာအသာစီးရ လာခဲ့ပေမယ့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ အနိုင်တိုက်နိုင်စွမ်းမရှိခဲ့ပါဘူးလို့လည်း ACLED အဖွဲ့ရဲ့ အစီအရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့က အမေရိကန်အောက်လွှတ်တော် အရှေ့အာရှနဲ့ ပစိဖိတ်ရေးရာဆပ်ကော်မတီကြားနာပွဲမှာ အခုလို ပြောကြားလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

“ပြီးခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်တာမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဌာနမူဝါဒတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံက အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေကို နှစ်များစွာ ကြာလာသည့်တိုင် မရပ်တန့်နိုင်ခဲ့ကြောင်း၊ အခုလက်ရှိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက ပဋိပက္ခတွေ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့နဲ့ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းတွေအပါအဝင် လူသန်းပေါင်းများစွာ အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်စေတဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကြပ်အတည်းတွေဖြေရှင်းနိုင်ဖို့အတွက်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို တိုက်ရိုက်အကျိုးရှိစေမယ့် သက်ဆိုင်သူအားလုံးနဲ့ ထိတွေ့ ဆက်ဆံဖြေ ရှင်းသွားဖို့ တံခါးဖွင့် နည်းလမ်းရှာနေပါတယ်”လို့လည်း လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ပြောပါတယ်။

ဒီကြားနာပွဲဟာ အမေရိကန်အကျိုးစီးပွားဦးစားပေးမူဝါဒ အကောင်အထည်ဖော်ရေးကို အဓိကထား ဆွေးနွေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ကြားနာပွဲအစမိန့်ခွန်းမှာပဲ ဆပ်ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ရန်းကင် (Young Kim) မြန်မာနိုင်ငံက ပြည်တွင်းစစ် ချုပ်ငြိမ်းရေးကိစ္စကို ထည့်သွင်းမေးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အောက်လွှတ်တော်အမတ် အမီ ဗီရာ (Ami Bera) က မြန်မာနိုင်ငံက ပြည်တွင်းစစ်ပဋိပက္ခနဲ့ မြန်မာ့အရေး ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ နိုင်ငံခြားရေး ဌာနက လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အခြေအနေတွေကို မေးမြန်းခဲ့အပြီး အခုလို နိုင်ငံခြားရေးဌာန လက်ထောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ဖြေကြားခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီအိမ်တွေကို ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားပြီးဖယ်ပေးဖို့ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးက ဇွန်လ ၁၂ ရက်မှာ အမိန့်စာပေးပို့ခဲ့တာပါ။ အဲဒီအိမ်တွေဟာ အများပြည်သူဆိုင်ရာချောင်းမြေပေါ်မှာ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆောက်ထားတာလို့ဆိုပေမယ့် ဂရန်ပေါက်ပြီးသားအိမ်တွေလည်းပါနေပါတယ်။

လုံခြုံရေးအရ ဒေါ်သန်းရီ လို့ အမည်လွှဲထားတဲ့အမျိုးသမီးက သူ့အိမ် ဂရန်ပေါက်ပေမဲ့ ဖယ်ပေးရတာလို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အန်တီတို့နေလာတာ ၂၃ နှစ်ရှိပါပြီ။ တခါမှ ဒီလိုဖယ်ရှားမခံရဖူးဘူး။ ဂရန်လည်းပေါက်ပါတယ်။ တချို့တွေ လည်း ဂရန်မရှိဘဲ ဒီအတိုင်းနေနေကြတာရှိပါတယ်။ အန်တီတို့ဆို ဂရန်ပေါက်ပေမဲ့လည်း ဘာမှကိုပြောဆို ညှိနှိုင်းလို့မရဘဲ ဖယ်ရှားခံလိုက်ရတယ်"

လောလောဆယ်မှာတော့ သူတို့မိသားစုဟာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှာ မှီခိုနေရပြီး၊ တာဝန်ရှိသူတွေက အစားထိုးမြေနေရာ ပေးမလားဆိုတာ မျှော်လင့်နေပါတယ်။

ဖယ်ရှားခံလိုက်ရတဲ့အိမ်တွေမှာ ကျန်းမာရေးမကောင်းတဲ့သူတွေ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ ကျောင်းသားတွေလည်းရှိတဲ့အတွက် အခုလို အိမ်ဖျက်ခံရတဲ့အခါ ကလေးတွေ ကျောင်းမတက်နိုင်ကြတော့ဘူးလို့ အမည်မဖော်လိုသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ကလေးတွေဆိုလည်း ကျောင်းဖွင့်ရာသီလည်း ဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ စားဝတ်နေရးကလည်း တအား ကြပ်တည်းတဲ့ ကာလဖြစ်တယ်။ လုပ်ငန်းကိုင်ငန်းတွေ အဆင်မပြေ ဖြစ်နေကြတယ်။ အားလုံး ဒုက္ခတွေ ရောက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ဒီလိုတွေ လုပ်လို့ကျတော့ ပြည်သူကတော့ နစ်နာမှု များပြားလာတာပေါ့”

NLD အစိုးရလက်ထက်က ရန်ကုန်မြို့မှာ ကျူးကျော်လို့သတ်မှတ်ခံရတဲ့ အိမ်ထောင်စုတစ်သိန်းကျော်ကို ယာယီနေထိုင်ခွင့် စမတ်ကဒ်ထုတ်ပေးထားခဲ့ပါတယ်။ အခုတော့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအောက်မှာ စမတ်ကဒ်ရထားတဲ့သူတွေလည်းအိမ်ဖျက်ခံနေရတယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။

ဖျက်မယ်ဆိုရင်တောင် အစားထိုးပြန်ပေးသင့်တယ်လို့ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့ခံတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ကိုသန်းအောင်က ပြောပါတယ်။

“ဘယ်အစိုးရပဲ တက်လာတက်လာ သူလိုချင်တယ်ဆိုရင် ဒီနယ်မြေမှာ ပိုင်ဆိုင်မှု အထောက်ထား ရှိတဲ့သူဆို ထားခဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု အထောက်ထား မရှိတဲ့သူတွေကို ဖယ်။ အခုက ပိုင်ဆိုင်မှု ရှိရှိ မရှိရှိ ဒီမြေသည် သိမ်းတယ်ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ သိမ်းနေတာ မတရား အဓမ္မ အများကြီးပဲ အဲဒီလိုမျိုးက မြောက်ဥက္ကလဘက်မှာရော ဟိုးပုလဲဘက်မှာရော ဖြစ်ခဲ့တယ်”

အိမ်တွေဖယ်ရှားလိုက်တာနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ရန်ကုန်တိုင်း ပြောခွင့်ရသူ ဦးနေလင်းထွန်းကို RFA က တယ်လီဖုန်း နဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

နှစ်ရှည်နေထားတဲ့သူတွေအတွက် အိမ်တွေကိုဖျက်ရင် အစားထိုးနေရာပေးရမယ်ဆိုတာ ဥပဒေမှာ ပြဋ္ဌာန်းထားတယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“နိုင်ငံပိုင်မြေ လစ်လပ်ထားတဲ့ မြေ၊ ပလပ်ထားတဲ့မြေပေါ် ကျွန်တော်တို့ တက်နေတယ် နေရင်း နေရင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလာရင် ဂရန်ချပေးဖို့ သွားလျှောက်လို့ရသွားပြီ။ အနေကြာ ဖြစ်သွားတာ။ အကျုံးဝင်သွားတာပေါ့ အနှစ် ၂၀ အနှစ် ၄၀ ဆို ပြောစရာမလိုတော့ဘူးလေ"

RFA မှတ်တမ်းတွေအရ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းခဲ့တဲ့အချိန်ကစပြီး ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ရန်ကုန်တိုင်းမှာ မရမ်းကုန်း၊ ဒဂုံမြို့သစ်ဆိပ်ကမ်း၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းနဲ့ တောင်ပိုင်း၊ ဒေါပုံ၊ မင်္ဂလာဒုံ၊ လှိုင်သာယာ၊ သန်လျင်မြို့နယ်တွေက အိမ် သုံးသောင်း နီးပါး ဖယ်ရှားခံခဲ့ရတာတွေ့ရပါတယ်။

တပ်ရင်းမှူး ပုလဲမောင် ပစ်သတ်ခံရတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့က စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးခုံရုံး ဖွဲ့စည်းကာ ဒေသတွင်း ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မရှိစေဖို့ ယင်းမာပင်ခရိုင်စစ်ဌာန တာဝန်ရှိသူတွေကို တာဝန်ကနေ ယာယီရပ်ဆိုင်းပြီး တိုင်းစစ်ဌာနရဲ့ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုအောက်မှာ ထားရှိထားတယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ပါရှိပါတယ်။

တပ်ရင်းမှူး ပုလဲမောင်ကို ပစ်ခတ်ခဲ့သူကိုလည်း ခရိုင် ဗဟိုစစ်အချုပ်ထောင်မှာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားပြီး ဖြစ်တယ်လို့လည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဇွန်လ ၂၆ ရက် မွန်းလွဲပိုင်းက ယင်းမာပင်မြို့နယ်မှာ ခရိုင်စစ်ဌာန အစည်းအဝေးတက်ဖို့ စောင့်နေတဲ့ အမှတ် (၆) တပ်ရင်းမှူး ပုလဲမောင်ကို ခရိုင်ကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်စွမ်းသူမောင်ရဲ့ ကိုယ်ရေးအရာရှိက ပစ္စတိုသေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဇွန်လ ၃ဝရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အဲဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးခုံရုံးက စတင်စစ်ဆေးနေပြီဖြစ်သလို စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်တွေအပေါ် မူတည်ကာ စစ်ဥပဒေနဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေအရ သက်ဆိုင်သူတွေကို စစ်တရားရုံး ဒါမှမဟုတ် စစ်ခုံရုံးတင် စစ်ဆေးစီရင်သွားမယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စုံစမ်းစစ်ဆေးနေတဲ့ကာလအတွင်း ယင်းမာပင်ခရိုင်စစ်ဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်က တပ်ရင်း၊ တပ်ဖွဲ့တွေကို စစ်ကိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနက တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသွားမယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးက ကျူးလွန်တဲ့သူတွေကို ဘယ်သူပဲဖြစ်ဖြစ် စည်းမျဉ်းတွေအတိုင်း အရေးယူဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဒီဖြစ်စဉ်မှာ စစ်ရုံးချုပ်က ခရိုင်ကွပ်ကဲရေးမှူးအပါအဝင် တာဝန်ရှိသူတွေကို ယာယီတာဝန်ရပ်ဆိုင်းပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးခုံရုံး ဖွဲ့စည်းတာက အဖွဲ့အစည်းအတွင်း တာဝန်ခံမှုရှိကြောင်း ပြသတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခုလို့ မြင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည်သူတွေ ယုံကြည်နိုင်ဖို့ဆိုရင် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုရလဒ်ကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ထုတ်ပြန်ပြီး ကျူးလွန်သူ ဘယ်သူပဲဖြစ်ဖြစ် စည်းမျဉ်းဥပဒေအတိုင်း အရေးယူဖို့ လိုပါတယ်။ သူ့လူ၊ ငါ့လူဆိုပြီး ကာကွယ်ပေးနေရင် အဖွဲ့အစည်းအပေါ် ယုံကြည်မှု ထိခိုက်လာနိုင်ပါတယ်”

အဲဒီပစ်ခတ်မှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနဲ့ ကျူးလွန်သူတွေကို ဥပဒေနဲ့အညီ ထိထိရောက်ရောက် အရေးယူပေးဖို့ PDF တပ်ရင်း၊ တပ်ဖွဲ့တွေအပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

စီးနင်းပစ်ခတ်မှုဖြစ်ပြီးနောက် မုံရွာ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့(ပလဖ) တာဝန်ခံ ကိုအာကူး ဒဏ်ရာတွေနဲ့အတူ ပျောက်ဆုံးနေပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားသူတွေအပါအဝင် ပလဖတပ်ဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ရှောင်တိမ်းနေကြတယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဒေသခံ သတင်းအရင်းအမြစ်တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စီးနင်းတဲ့အထဲမှာတော့ တပ်ရင်း ၂၂၊ ၂၃၊ ၂၄၊၂၅၊ ၂၈ ရင်း ငါးရင်းပါတယ်။ 5+လို့ ခေါ်တယ်။ အထူးစပယ်ရှယ်ဖွဲ့ထားတာမျိုးလိုပေါ့နော်။ စီးနင်းမှုပြီးတော့ ပလဖတာဝန်ခံ ကိုအာကူးက သေဆုံးတယ်လို့ သတင်းထွက်ပေမဲ့ အခု မသေဘူး ဒဏ်ရာရတယ်ပဲ ကြားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်မှာလဲဆိုတာတော့ မသိကြဘူးဗျ”

ဒီစီးနင်းမှုအတွင်း ပြည်သူ့လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးနဲ့ ပလဖစခန်းမှာ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ အချုပ်သားတစ်ဦး၊ နောက်ထပ် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မုံရွာမြို့နယ် ပလဖတာဝန်ခံ ကိုအာကူးဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်က မုံရွာမြို့ပေါ်မှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဓားပြတိုက်မှုမှာ ကျူးလွန်သူတွေကို ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးစဉ် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာက တဆင့် တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ခဲ့တဲ့အတွက် တော်လှန်ရေးအသိုင်းအဝိုင်းကြား သဘောထားကွဲလွဲခဲ့ကြပြီး မကျေလည်မှုတွေ ရှိခဲ့ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

မုံရွာမြို့နယ်အတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်တွေ အချင်းချင်းစီးနင်းပစ်ခတ်မှုနဲ့ပတ်သက်လို့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) ဘက်က ထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးပါဘူး။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး NUG ရဲ့ ပြည်ထဲရေးနဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နီကို RFA က ဆက်သွယ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတာဖြစ်လို့ တွေ့ခွင့်မပေးနိုင်ဘဲ ပြစ်ဒဏ်ကျခံပြီးတဲ့ အချိန်မှသာ တွေ့ခွင့်ရနိုင်မယ်လို့ အကြောင်းပြပါတယ်။

“အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်က တွေ့ခွင့်တောင်းတာ တွေ့ခွင့် ပေး မပေး၊ ဒီမေးခွန်းကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ပြစ်မှုတွေနဲ့ ဥပဒေအရ အရေးယူခံထားရတဲ့ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအတွက် အင်တာနေရှင်နယ် ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ တွေ့ခွင့်မရပါဘူး။ ပြစ်ဒဏ်ကျခံပြီးသွားတဲ့ အချိန်ကျရင် တွေ့ခွင့်ရရင် ရနိုင်ပါတယ်။ အခုအချိန်က ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတဲ့အချိန်ဖြစ်တဲ့အတွက် တွေ့ခွင့်မရပါဘူး”

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပုံမှန်ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးပေးနေပြီး အားလုံးကောင်းမွန်တယ်လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့လည်း ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြတာမျိုးတော့ မရှိသေးပါဘူး။

ဒေါ်အောင်ဆန်စုကြည်ရဲ့ သားငယ် ကိုထိန်လင်း ခေါ် ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris) ကတော့ မိခင်ဖြစ်သူဟာ နှလုံးရောဂါနဲ့ အရိုးပွရောဂါတွေကို ခံစားနေရပြီး ကျန်းမာရေး ပိုဆိုးရွားလာတယ်လို့ ကြားသိရကြောင်း ဂျပန် Kyodo သတင်းဌာနကို ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းမှာ ပြောထားပါတယ်။

အာဆီယံအလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အာဆီယံ အထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့ လူချင်းတွေ့ဆုံခွင့်ပေးဖို့အတွက် မေလ ၆ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန် တောင်းဆို ထားပါတယ်။ ဒီလိုတွေ့ခွင့်ပေးတာဟာ သက်ဆိုင်သူအားလုံးနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု တိုးမြှင့်နိုင်မှာဖြစ်သလို အားလုံးပါဝင်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲတွေကို ရှေ့ဆက်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင်တယ်လို့လည်း ဖိလစ်ပိုင်ဘက်က ပြောထားပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဘယ်သူနဲ့မှ တွေ့ဆုံခွင့်မပေးတာဟာ စစ်အုပ်စုက လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်နေကြောင်း ကမ္ဘာကို ပြသနေတာလို့ ရန်ကုန်တိုင်း စမ်းချောင်းမြို့နယ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦဘိုဘိုဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်နဲ့ စစ်အုပ်စုဘက်က အခုချိန်အထိ ပေးမတွေ့ဘူးဆိုတာ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် ငါးရပ်ကို အခုအချိန်အထိ စစ်အုပ်စုက လိုက်နာဖို့ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးဘူးလို့ ယူဆလို့ရပါတယ်။ တကယ်တော့ ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးရပ်ဆိုတာ စစ်ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် သဘောတူခဲ့တာပါ။ ဒီအတွက် အကောင်အထည်ဖော် လိုက်နာရပါမယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဘယ်သူနဲ့မှ ပေးမတွေ့ဘူးဆိုပြီး နှစ်ရှည်လများထား ထားတဲ့ဥစ္စာဟာ လူ့အခွင့်အရေးကို အကြီးအကျယ် ချိုးဖောက်နေတယ်ဆိုတာ ကမ္ဘာကြီးကို ပြသနေသလိုပါပဲ”

အသက် ၈၁ အရွယ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ စစ်တပ်စွပ်စွဲထားတဲ့ အမှု ၁၉ မှုအတွက် ထောင် ၃၃ နှစ် ကျခံခဲ့ရပြီး လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် တချို့ရခဲ့တာကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၁၉ နှစ်နီးပါး ဆက်လက်ကျခံရဖို့ ရှိနေပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီ ၃ဝရက်နေ့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော်အကျဉ်းထောင်ကနေ သတ်မှတ်ထားတဲ့နေရာဆီ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ကျန်ရှိနေတဲ့ ပြစ်ဒဏ်တွေကျခံဖို့ သတ်မှတ်လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့အတူ စစ်တပ်နဲ့ရဲ ယူနီဖောင်းဝတ် သုံးဦးနဲ့ ထိုင်စကားပြောနေတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဓာတ်ပုံကို စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက သူတို့ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ သတင်းဌာနတွေကတဆင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်တွေ စွပ်စွဲခဲ့တဲ့ အမှုတွေထဲက နောက်ဆုံး လက်ကျန် အမှုတွေကို အမိန့်ချတဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းကစပြီး ရှေ့နေအဖွဲ့နဲ့ လုံး၀ တွေ့ဆုံခွင့် မရတော့သလို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခံထားရတာပါ။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ရှေ့နေအဖွဲ့က လူချင်းတွေ့ခွင့်ရဖို့ အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ စစ်အာဏာပိုင်တွေက ခွင့်မပြုခဲ့ပါဘူး။

ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့ အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခံထားရတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေကြောင်း သက်သေပြပေးဖို့အတွက် သားဖြစ်သူ ကင်မ်အဲရစ်အပါအဝင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေက ဧပြီလတတိယပတ်ကစပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ “Proof of Life” လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ပြီး တောင်းဆိုနေကြပါတယ်။