တံတားဦးလေတပ်က တက်လာတဲ့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နှစ်စီးက ဝက်လက်မြို့နယ် ညောင်ပင်ကြီးတော၊ ကူကောင်းနဲ့ မတ္တရာ မြို့နယ် ဒေါင်းကျွန်းရွာတို့ကို မနက် ၇ နာရီခန့်မှာ လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတဲ့အပြင် ဒုံးကျည်နဲ့ပါ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ကူကောင်းရွာက အသက် ၆၃ နှစ်အရွယ် ဒေါ်မာရီသေဆုံးခဲ့ပြီး အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ် နောက်ထပ်အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တာလို ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ပထမအစီးက ညောင်ပင်ကြီးတောကို ကြဲပြီးတော့မှ မတ္တရာအနောက်ခြမ်းကိုပါ Rocket နဲ့ပစ်သွားတာ။ ညောင်ပင်ကြီးတောမှာ ရွာအရှေ့ဖျား ကွင်းပြင်ထဲကျတာဆိုတော့ လူအထိအခိုက်မရှိဘူး။ ဒုတိယအစီးကကျတော့ ကူကောင်းရွာရဲ့ အရှေ့တောင်ပိုင်းကို ရော့ကတ်တွေနဲ့ချည်းပစ်သွားတာဗျ။ အဲဒီမှာ တစ်ဦးသေ၊ တစ်ဦးဒဏ်ရာရတယ်။ နေအိမ်သုံးလုံးပျက်စီးတယ်။ နွားသုံးကောင် ဒဏ်ရာရတယ်”

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ ဒေါင်းကျွန်းရွာပျက်စီးထိခိုက်တဲ့အခြေအနေကိုတော့ မသိရသေးပါဘူး။ ဝက်လက်နဲ့ မတ္တရာမြို့နယ်တွေဟာ ရေဘေးဒုက္ခရောက်နေတဲ့နေရာတွေဖြစ်ပြီး ဒေါင်းကျွန်းရွာကို စစ်တပ်က ရေကြောင်းကနေ သင်္ဘောနဲ့ စစ်ကြောင်းထိုးနေလို့ ဒေသခံတွေ တိမ်းရှောင်နေရတဲ့ရွာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မနက်ပိုင်းမှာတော့ ရေကြောင်းကလာတဲ့ စစ်တပ်သင်္ဘောတွေက ဒေါင်းကျွန်းရွာရဲ့ ဧရာ၀တီမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းမှာရှိတဲ့ သဖန်းဒေါင့်ရွာကို ရောက်နေပြီလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးပါဘူး။

ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့ကလည်း ဝက်လက်မြို့နယ် ကမ်းဖြူရွာ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် စာသင်ဆောင် နှစ်ဆောင်နဲ့ နေအိမ် သုံးလုံးခန့် ပျက်စီးပြီး နွား ၁၃ ကောင် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၉၁၉ ဦးအထိ ရှိလာပါတယ်။

ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ကျောက်ဆင်ရွာဒေသခံ အသက် ၆၉ နှစ်အရွယ် ဦးသန်းအောင်နဲ့ သားဖြစ်သူ အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ် ကိုပြည့်အောင်တို့ နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး အသက်မပြည့်သေးတဲ့ မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် အမျိုးသမီးနှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

ကျောက်ဆင်ရွာမှာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေတာမရှိဘဲ လောင်းလုံးမြို့ပေါ် အခြေစိုက် ခလရ-၁၀၄ တပ်ရင်းကပစ်လိုက်တဲ့ လက်နက်ကြီးနှစ်လုံးကျရောက် ပေါက်ကွဲတာကြောင့် မိသားစုလိုက် ဒဏ်ရာရပြီး သေဆုံးရတာလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ လောင်းလုံမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“သေဆုံးသွားတဲ့ သားအဖနှစ်ဦးလုံးကို ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၈ ရက်)ပဲ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်တယ်။ သူတို့နှစ်ယောက်က မီးဖိုချောင်မှာ ရှိနေတုန်း တစ်လုံးတည့်တည့်ကျတာ။ နောက်တစ်လုံးကကျ သူတို့အိမ်အနောက်ကို ကျတာပါ။ မြေပြင်မှာတော့ ကျောက်ဆင်ရွာပတ်ပတ်လည်မှာ လတ်တလော တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေတာမရှိဘူးဗျ”

ကျောက်ဆင်ရွာက ဒေသခံအများစု ဘေးလွတ်ရာနေရာတွေကို ယာယီပြောင်းရွှေ့နေထိုင်နေကြပြီး အိမ်စောင့်အဖြစ် အမျိုးသားတွေသာ ကျန်နေခဲ့တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်ကလည်း လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ ဂေါအင်းရွာကို စစ်တပ်စစ်ကြောင်း ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီးနောက် ဒေသခံတွေရဲ့ ဆန်၊ဆီ၊ကြက်သွန်စတဲ့ အခြေခံရိက္ခာတွေကို ယူဆောင်သွားတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရွာခံအမျိုးသားနှစ်ဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး အခုချိန်ထိ ပြန်မလွတ်လာသေးဘူးလို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတရာထုတ်ပြန်တာမျိုး မရှိသေးသလို တနင်္သာရီတိုင်း ပြောခွင့်ရသူ တိုင်းလူမှုရေးဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

စစ်တပ်က ဆောမြို့နားကို လေကြောင်းကနေ ၁၂ ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် ဘေးလွတ်ရာကို ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရအမည်မဖော်လိုတဲ့ ဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ထီးလင်း၊ ဆောနယ်စပ်၊ ချင်းပြည်နယ် နယ်စပ် အဲဘက်မှာလည်း တိုက်ပွဲ ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၈ ရက်) တော်တော် ပြင်းထန်ပါတယ်။ လေကြောင်းတွေကနေ လာပစ်တယ်။ ပြည်သူတွေ အများကြီး ရှောင်ရှားနေရပါတယ်။ ပြေးနေရတဲ့ရွာတွေကတော့ အများကြီးပေါ့ဗျာ။ ရွာပေါင်း ၃၀ လောက် ရှိမယ်။ တစ်မြို့နယ်လုံး ပြေးနေရတာဗျာ။”

ဆောမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းက ၁၅ ရွာခန့်၊ ကျောက်ထုမြို့အနီးက ၆ ရွာ၊ လောင်းရှည် နဲ့ ဆောမြို့ကြားက ၆ ရွာခန့်က ဒေသခံတွေ ထွက်ပြေးနေရတာလို့ ပြောပါတယ်။

ထီးလင်း၊ ဆောနဲ့ ချင်းပြည်နယ် အစပ်ကို စစ်တပ်က အင်အား ၅၀၀ လောက်နဲ့ စစ်ကြောင်းတွေဖြန့်ခွဲပြီး လှည့်ပတ်နေတာကြောင့်လည်း တိုက်ပွဲတွေ နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဖြစ်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ချင်းပြည်နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့ကို စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ အင်အား ၃၀၀ ခန့်လည်း ပြန်ဆုတ်လာတာကြောင့် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ ဆောမြို့အနီးမှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဆောမြို့နယ်ကို ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတွေ ပိတ်ဆို့ထားတာကြောင့် အခြေခံ စားသောက်ကုန်နဲ့ ဆေးဝါး ပြတ်လတ်နေပြီး အဲဒီဒေသက စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေအတွက် အရေးပေါ်အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ ကူညီနေသူတွေနဲ့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့် အစိုးရက တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

လက်ရှိမှာ ရေဦး၊ တန့်ဆည်၊ ကန့်ဘလူ၊ ခင်ဦး၊ ဒီပဲယင်း၊ ရွှေဘိုနဲ့ ဝက်လက်မြို့နယ်တွေမှာ ရေပြန်ကျလာပေမယ့် မြေနိမ့်ပိုင်းနေရာတချို့မှာ ရေကျန်နေဆဲပဲလို့ ကိုရှင်းသန့်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်ကိုင်း၊ မြင်းမူ၊ မြောင်ကတော့ ရေမကျသေးဘူး။ ရေတွေဝင်နေဆဲ၊ မြုပ်နေဆဲပါပဲ။ ကျန်တဲ့ ရေကျသွားတဲ့မြို့နယ်က ရွာတွေမှာတော့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေတာရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တဲအိမ်တွေပြိုသွားတာ၊ စစ်ရှောင်စခန်းတွေပြိုသွားတာကတော့ တော်တော်လေး ခက်ခဲဦးမယ့်အနေအထား ဖြစ်ပါတယ်”

ရေကျပြီးတဲ့နောက်မှာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် ငွေကြေးအခက်အခဲရှိနေပြီး ပြည်သူတွေရဲ့ ကူညီပူး ပေါင်းမှု လိုအပ်နေတယ်လို့ ကိုရှင်းသန့်က ပြောပါတယ်။

ခင်ဦးမြို့နယ်မှာလည်း မူးမြစ်ရေပြန်ကျလာပေမယ့် အင်း၊ အိုင်နဲ့ မြောင်းအနီး မြေနိမ့်ပိုင်းကျေးရွာတချို့မှာ ရေမကျသေးတာကြောင့် ရေဘေးရှောင်မိသားစုတချို့ နေအိမ်မပြန်နိုင်သေးဘူးလို့ ခင်ဦးမြို့နယ် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

ရေဘေးဒုက္ခသည်တွေဟာ လမ်းဘေးမှာ ချက်ပြုတ်စားသောက်နေရသလို သောက်သုံးရေမသန့်ရှင်းတာကြောင့် ကလေးတချို့ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောဖြစ်နေပြီး လူကြီးတချို့လည်း အရေပြားရောဂါတွေ ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

Women for Justice (WJ) အဖွဲ့က ကောက်ယူထားတဲ့ စာရင်းအရ စစ်ကိုင်းတိုင်းမှာ ရေဘေးကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်အထိ အနည်းဆုံး ၂၆ ဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦးပျောက်ဆုံးနေတယ်လို့ RFA ကို ပြောထားပါတယ်။

ရေဘေးကြုံနေရတဲ့ ဒေသခံတွေဟာ ရေဘေးရှောင်နေချိန်မှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းနဲ့ ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကိုပါ ကြုံနေရပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်က အရာတော်မြို့နယ် မူးမြစ်ဘေးက ရေဘေးကြုံနေရတဲ့ ကောင်းသစ်ရွာကို စစ်တပ်က ဒရုန်းနဲ့ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၁၀ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ အရာတော်မြို့နယ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်မှာလည်း ဝက်လက်နဲ့ မတ္တရာမြို့နယ်အစပ် ဧရာဝတီမြစ်ဘေးက ရေမြုပ်နေတဲ့ ကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် ဒေါင်းကျွန်းရွာက အသက် ၆၀ အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့် အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ စစ်ကိုင်းတိုင်း စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦးကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ အကြိမ်ကြိမ်ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာ မရှိပါဘူး။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG ရဲ့ ဩဂုတ် ၁၂ ရက်နေ့အထိစာရင်းတွေအရ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း မြို့နယ် ၁၄ ခုမှာ လူဦးရေ နှစ်သိန်းကျော် (၂၂၇,၄၉၁ ဦး) ရေဘေးဒုက္ခကြုံနေရပါတယ်။

လက်ရှိ မြစ်ကြီးနားမြို့က နေရာ ၁၀ ခုထက်မနည်းမှာ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ဆုံ-မြစ်ညာမြစ်ဝှမ်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုရေးနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကချင်ဒေသခံကော်မတီက ဒီတွေ့ဆုံပွဲတွေကို ဦးဆောင်နေတာလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီပွဲတွေဟာ ဆည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လူထုထောက်ခံမှုရအောင် စည်းရုံးတဲ့ပွဲတွေပဲလို့ ကချင်လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ KHRW ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုဂျေကော့ဘ်က ပြောပါတယ်။

“အခုအချိန်မှာဆိုရင် လူထုစည်းရုံးရေး အကြိမ်ရေ ၅၀ ထက်မနည်း လုပ်ပြီးမှ တရုတ်အစိုးရထံ ပြန်လည်တင်ပြဖို့ လုပ်ဆောင်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ပြည်သူလူထုတွေကို ဖိတ်စာနဲ့ခေါ်တာရှိတယ်။ အိမ်တိုင်ရာရောက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးက လိုက်ခေါ်တာရှိတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာ ပြည်သူလူထုတွေကို အတင်းအဓမ္မ စည်းရုံးရေးတွေ လုပ်ဆောင်တာ တွေ့ရတယ်။”

လက်ရှိ ဆည်တွေ ရေမနိုင်တော့ဘဲ ရေလွှတ်ချရတာနဲ့ တာတမံကျိုးပေါက်တာတွေကြောင့် ပြည်သူတွေ ရေဘေးကြုံနေရချိန် မြစ်ဆုံစီမံကိန်း ပြန်အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ကြိုးပမ်းလာတာကို ပိုသတိထားဖို့လိုတယ်လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်က ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်မှာ အဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးပါ ဧရာဝတီမြစ်ဆုံ-မြစ်ညာ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း ဦးဆောင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တရုတ်အစိုးရပိုင် State Power Investment Corporation (SPIC) ရဲ့ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Yunnan International Power Investment ကုမ္ပဏီနဲ့ ပူးပေါင်းအကောင်အထည်ဖော်ဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။

အဲဒီတွေ့ဆုံပွဲတွေမှာ မြစ်ဆုံဆည်က ကချင်ပြည်နယ်ရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနဲ့ လျှပ်စစ်လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မယ်၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေ တိုးလာမယ်ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက အဓိကထား ပြောဆိုနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း နိုင်ငံတော်က ခွင့်ပြုထားတဲ့ စီမံကိန်းတွေကို အထောက်အထားမခိုင်လုံဘဲ ကန့်ကွက်ရင် တည်ဆဲဥပဒေအတိုင်း အရေးယူမယ်လို့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီလိုအခြေအနေကြောင့် မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို မလိုလားတဲ့ ဒေသခံတွေကြားမှာတောင် ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ကန့်ကွက်ဖို့ ခက်ခဲနေတယ်လို့ ကချင်တမျိုးသားလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားနှင့် လူငယ်သမဂ္ဂ AKSYU လူငယ်တာဝန်ခံ ကိုထိန်နန်က ပြောပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့ ဒေသခံတွေအနေနဲ့ ဒီစီမံကိန်းကို ကန့်ကွက်တယ်၊ လုံးဝ မဖြစ်စေချင်ဘူး၊ စိုးရိမ်တယ်။ သို့သော် ဖမ်းဆီးအရေးယူခံရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ခြိမ်းခြောက်ချက်တွေကြောင့် တချို့နေရာမှာ ကန့်ကွက်ဖို့ နည်းပါးလိမ့်မယ်”

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က ပြင်ဆင်နေတဲ့ စီမံကိန်းတွေထဲမှာ မြစ်ဆုံမှာ တစ်ခု၊ မေခ (အန်မိုင်ခ) မြစ်ပေါ်မှာ ငါးခုနဲ့ မလိခမြစ်ပေါ်မှာ တစ်ခု စုစုပေါင်း ခုနစ်ခု ပါဝင်ပါတယ်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အရေး လှုပ်ရှားသူတွေကတော့ မြစ်ဆုံ၊ မေခနဲ့ မလိခမြစ်တွေပေါ်မှာ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းတွေ ဆက်တိုက်ဆောက်လုပ်ရင် ဧရာဝတီမြစ်ရဲ့ သဘာဝစီးဆင်းမှုနဲ့ ဂေဟစနစ်ကို ထိခိုက်နိုင်သလို မြစ်အောက်ပိုင်းနဲ့ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအထိ သက်ရောက်မှုရှိလာနိုင်တယ်လို့ ထောက်ပြပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စီမံကိန်းတွေကြောင့် ဒေသခံတွေရဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်နိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံက ရရှိမယ့် အကျိုးအမြတ်နဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေ မမျှတဘူးလို့လည်း ဝေဖန်ကြပါတယ်။

မြစ်ဆုံအပါအဝင် မြစ်ညာမြစ်ဝှမ်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း ခုနစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်ရင် တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ လျှပ်စစ်လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မယ်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရ သမ္မတရုံး ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်စိုးက ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောထားပါတယ်။

ကချင်လူထုကတော့ သဘာဝနဲ့ အနာဂတ်ကို စတေးပြီး ရယူရမယ့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမျိုးကို မလိုချင်ဘူးလို့ ကချင်တစ်မျိုးသားလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားနှင့် လူငယ်သမဂ္ဂ AKSYU လူငယ်တာဝန်ခံ ကိုထိန်နန်က ပြောပါတယ်။

“ကချင်လူထုတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုလည်း လိုချင်တယ်။ သို့သော် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မြစ်၊ ချောင်း၊ သဘာဝနဲ့ အနာဂတ်ကို ရင်းနှီးပြီးမှ ရယူမယ့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမျိုးတော့ မလိုချင်ဘူး”

ဩဂုတ်လ ဒုတိယပတ်ကစပြီး သာယာဝတီအကျဉ်းထောင်ကို တောင်ငူအကျဉ်းထောင်ကနေ ပြောင်းလာတဲ့သူတွေကို အကျဉ်းထောင်အတွင်း အနေအစားအဆင်ပြေစေဖို့နဲ့ ပိုမိုချောမွေ့တဲ့ အလုပ်တွေ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရဖို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ ထောင်တွင်းအခေါ် “ဘောင်ချာ” ဆိုပြီး တစ်ဦးကို ကျပ် သုံးသိန်းစီ တောင်းနေတာလို့ PPNM ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ မရောင်နီလင်းက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဘောင်ချာကြေး မပေးတဲ့သူတွေကို တစ်နေကုန် ပင်ပန်းတဲ့၊ နေပူထဲမှာ အလုပ်လုပ်ရတဲ့ တောင်ယာလုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ခိုင်းတယ်။ ပြီးရင် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ညှိုးနွမ်းစေနိုင်တဲ့၊ ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ အိမ်သာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အလုပ်တွေကို ခိုင်းပါတယ်”

ငွေမပေးနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေကို နေရာထိုင်ခင်းပိုင်းမှာလည်း ခွဲခြားထားသလို ထောင်ဝန်ထမ်းတွေက ကောင်းကောင်းမွန်မွန် မဆက်ဆံတာတွေလည်းရှိတယ်လို့ PPNM က ပြောပါတယ်။

သာယာဝတီအကျဉ်းထောင်မှာ အခုလို ကျပ်သုံးသိန်း တောင်းခံမှုကို အကျဉ်းဦးစီးဌာနက ဦးစီးအရာရှိ ပြည့်ဖြိုးအောင်နဲ့ ဦးစီးအရာရှိ သန်းဝင်းတို့က အဓိကတာဝန်ယူပြီး ဖိအားပေး တောင်းခံနေတာလို့ PPNM ကပြောပါတယ်။

ဒီပြောဆိုချက်တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပဲခူးတိုင်း အတွင်းရေးမှူး ဦးခင်မောင်ချိုကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာမရှိပါဘူး။

ငွေကြေးပေးဆောင်သူတွေနဲ့ မပေးနိုင်သူတွေကြား ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေ ရှိနေပြီး ငွေပေးထားသူတွေကို အလုပ်ကြမ်း မခိုင်းဘဲ ငွေမပေးနိုင်သူတွေကိုသာ အလုပ်ကြမ်း ခိုင်းစေနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အခုလို ငွေကြေးတောင်းခံတာဟာ အကျဉ်းထောင်စည်းကမ်း၊ အကျဉ်းထောင်ဥပဒေတွေနဲ့ မကိုက်ညီသလို သာယာဝတီအကျဉ်းထောင်အပြင် အခြားအကျဉ်းထောင်တွေမှာလည်း ကျပ်သုံးသိန်းကနေ ငါးသိန်းကြားအထိ တောင်းခံတာတွေ ရှိတယ်လို့ PPNM ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ မရောင်နီလင်းက ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ငွေကြေးမပေးနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေကို နေရာထိုင်ခင်းပိုင်းမှာလည်း ခွဲခြားထားသလို ထောင်ဝန်ထမ်းတွေက ကောင်းမွန်စွာ မဆက်ဆံတာတွေလည်း သိသိသာသာရှိတယ်လို့ PPNM က ပြောပါတယ်။

PPNM ကတော့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေဆီက အာဏာကိုအသုံးပြုပြီး ငွေကြေးတောင်းခံတာနဲ့ ငွေမပေးနိုင်သူတွေကို အလုပ်ကြမ်းတွေနဲ့ ဖိအားပေးခိုင်းစေတာဟာ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ အခြေခံအခွင့်အရေးနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေတဲ့ လုပ်ရပ်ဖြစ်တာကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချတယ်လို့ ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတွေ ပြောဆိုချက်အရ သာယာဝတီထောင်ဟာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ အပေါ် ပစ်မှတ်ထားနှိပ်ကွပ်လေ့ရှိတဲ့ နာမည်ဆိုးနဲ့ ကျော်ကြားတဲ့ အကျဉ်းထောင် ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စာရင်းတွေအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီရေးလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ ပြည်သူ စုစုပေါင်း ၃၁,၇၇၆ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး အဲဒီထဲမှာ ၂၂,၅၇၅ ဦး ထိန်းသိမ်းခံထားရဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းမှာ သင်္ဘောပေါ်က စစ်သားတွေက စစ်လှေငယ်တွေနဲ့ အေးကျွန်းရွာကို ဝင်ရောက်ပစ်ခတ်စီးနင်းခဲ့ပြီး ရွာကနေအိမ်တချို့ကို မီးရှို့ခဲ့သလို အရပ်သားတချို့ကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားတယ်လို့ Wetlet Informational Network အဖွဲ့ရဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“လက်ရှိကတော့ သုံးလေးရက်အတွင်းမှာ လေကြောင်းရော၊ ရေကြောင်းရော၊ လက်နက်ကြီးရော နေ့ညမပြတ် တိုက်ခိုက်နေတာ ရှိတယ်ဗျ။ ဩဂုတ် ၁၅ရက်က မီးရှို့သွားတဲ့ အေးကျွန်းရွာမှာဆိုရင် ပြည်သူတချို့မိသွားတာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရေအတွက်ဘယ်လောက်မိတယ်၊ နေအိမ်ဘယ်လောက် မီးရှို့ခံရတယ်ဆိုတဲ့ အသေးစိတ်ကိုမသိရသေးဘူး ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် စစ်တပ်က အဲဒီတစ်၀ိုက်မှာရှိနေသေးတော့ ပြန်ကပ်လို့ မရသေးဘူး”

စဉ့်ကူးမြို့နယ်ထဲက ဆင်သေ၊ ရွှေဘယက်၊ ပေါက်ကုန်း၊ ကျွန်းဦးနဲ့ လက်ပံဇင်ရွာတွေကို စစ်တပ်က ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့ကနေ ၁၆ ရက်အထိ ငါးရက်အတွင်း ဒရုန်းနဲ့ အကြိမ် ၂၀ ထက်မနည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဗုံးအလုံး ၅၀ ခန့် ကြဲချခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းမှာ စစ်တပ်က ရွှေဘယက်ရွာထဲကို ဒရုန်းနဲ့ ဗုံးသီး သုံးလုံးကြဲချပြီးတိုက်ခိုက်ခဲ့လို့ အသက် ၆၄ နှစ်အရွယ် ဒေသခံ ဦးတင်ထွန်း သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ကလည်းလည်း ဆင်သေရွာကို ဒရုန်းနဲ့ တိုက်ခိုက်လို့ အသက် ၆၀ အရွယ် ဒေါ်ဝင်းမော် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သားတွေသေဆုံးတာအပြင် လယ်ယာသုံးခိုင်းနွားတချို့ ဗုံးသီးစထိမှန် သေဆုံးသလို နေအိမ်တချို့လည်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စဉ့်ကူးမြို့နယ်နဲ့ နယ်မြေချင်းဆက်နေတဲ့ မတ္တရာမြို့နယ်မှာလည်း မန္တလေးမြို့ကနေ တက်လာတဲ့ စစ်ရေယာဉ်အုပ်စုက ဧရာ၀တီမြစ်ဘေးက ရွာတချို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် စဉ့်ကူးမြို့နယ်ထဲက ဇီးကျွန်း၊ ကြက်တူရွေး၊ ပေါက်ကုန်း၊ လက်ပံဇင်၊ ရွှေဘယက်၊ သဲအင်းနဲ့ မတ္တရာမြို့နယ်ထဲက အေးကျွန်း၊ မိုးကြိုး၊ ရွာတန်းရှည်၊ သဲကျွန်းနဲ့ ဒေါင်းကျွန်း အစရှိတဲ့ရွာတွေက ဒေသခံတွေ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မတ္တရာနဲ့ စဉ့်ကူးမြို့နယ်ထဲက ဧရာ၀တီမြစ်ဘေးတလျှောက် ရွာတွေ တိုက်ခိုက်ခံနေရတဲ့ အခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

စစ်တပ်ရဲ့ ဒရုန်းနဲ့ လက်နက်ကြီးတိုက်ခိုက်မှုတွေ လက်လှမ်းမမှီနိုင်အောင် စစ်တပ်ရောက်နေတဲ့နေရာနဲ့ ငါးမိုင်အကွာလောက်အထိ တိမ်းရှောင်ကြဖို့နဲ့ ဗုံးခိုကျင်းတွေ တူးချဖို့၊ လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီး အန္တရာယ် သတိပြုကြဖို့ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေက သတိပေးနှိုးဆော်ထားပါတယ်။

မန္တလေးနဲ့ ဟုမ္မလင်းမြို့တွေကနေ တက်လာတဲ့ တိုက်လေယာဉ် နှစ်စီးက ကင်းပန်းရွာမှာရှိတဲ့ ဆေးရုံကို ပစ်မှတ်ထားပြီး လေကြောင်းကနေ ၅ ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့တာလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကင်းပန်းရွာကို လေယာဉ် နှစ်စီး ဗုံး ၈ လုံး နှစ်ခေါက်စီ ကြဲသွားတယ်။ နောက်တစ်ခေါက်က ထွက်ပြေးတာတွေကို စက်သေနတ်နဲ့ လမ်းတစ်လျှောက် ပစ်သေးတယ်။ သေဆုံးတာက ဦးလေးတစ်ယောက်၊ အပျိုအရွယ်တစ်ယောက်၊ ၉ နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ယောက်၊ အဖွားတစ်ယောက်။ ဒဏ်ရာရတာက အတိအကျ မသိရသေးဘူးဗျ။ ခန့်မှန်းခြေ ၁၃ ဦးလောက်တော့ ရှိတယ်။ ခြေပြတ်လက်ပြတ်တာတွေရောပဲ”

အဲဒီရွာက အသက် ၉ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် အမျိုးသားတစ်ဦး၊ အမျိုးသမီးတစ်ဦးနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အို တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီနေ့မှာပဲ စစ်တပ်က ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်မှာရှိတဲ့ မံစီဆေးရုံကိုလည်း လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ဆေးရုံအဆောက်အအုံတွေနဲ့ နေအိမ် နှစ်လုံး ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဆေးရုံဝန်ထမ်းနဲ့ လူနာတွေကတော့ လွတ်မြောက်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်အတွင်းက ဆေးရုံနဲ့ ဆေးခန်း တည်ရှိတဲ့နေရာတွေကို စစ်တပ်က ပစ်မှတ်ထားပြီး လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

စစ်အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်းမှာ စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ၅,၉၁၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စာသင်ကျောင်း၊ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း၊ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံနဲ့ အရပ်သားပိုင် အဆောက်အအုံ ၁,၄၄၈ လုံး ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၊ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်အထိ စာရင်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် ၂ လအတွင်း ဒေသခံ အနည်းဆုံး ၂၆ ယောက်သေဆုံးခဲ့သလို လူဦးရေ နှစ်သောင်းလောက် ဘေးလွတ်ရာထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဒေသခံတွေနဲ့ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ နီးစပ်သူတွေက RFA ကို ပြောပါတယ်။

လက်ရှိမှာ စစ်တပ်ရဲ့ ရှေ့ပြေးစစ်ကြောင်းဟာ ကျောက်ခွက် ရေနံမှော်နားကို ရောက်နေတယ်လို့ မြိုင်ဒေသခံ တစ်ယောက်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့ ကြားတာတော့ မကွေးရေနံမှော်ကို သိမ်းချင်တယ်ပေါ့။ လက်ရှိကတော့ ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေက သူတို့ မဝင်နိုင်အောင်တော့ ထိန်းသိမ်းနေတာပေါ့။ ကာနေတာပဲ။ ပြောရလို့ရှိရင် လက်ရှိတော့ သူတို့ တော်တော်လေးလည်း သေပါပြီ။ ရေနံမှော်နဲ့ နီးပါပြီ။ ရေနံမှော်ပတ်ဝန်းကျင်နား ရောက်လာပါပြီ။ မိုင်ကုန်ရှေ့သွားရင် သုံးမိုင်ဆို ရောက်ပါပြီ။ ပေါက်နဲ့ မြိုင်နဲ့ ဟိုဘက်ဒီဘက်ပေါ့။ မြိုင်နယ်ဘက်က မြိုင်နယ် ဘက်၊ ပေါက်နယ်ဘက်က ပေါက်နယ်ဘက် အဲလို နယ်ခြားတွေပေါ့။ အဲဒီဆို အခု ရေနံထွက်တဲ့ နေရာတွေ ရောက်ပြီလေ”

ပုဂံ - ညောင်ဦးက တက်လာတဲ့ ဂျိုင်ရိုကော်ပတာသုံးစီးနဲ့ ရေနံမှော်ရှိတဲ့ ဆူးဝင်းရွာနားကို ဩဂုတ်လ ၈ ရက် နေ့မှာ ဗုံးကြဲခဲ့တဲ့အတွက်လည်း အသက် ၃၉ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ယောက်နဲ့ အသက် ၃၂ နှစ် အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ယောက် သေဆုံးပြီး သုံးယောက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အင်အား ၁၀၀ ဝန်းကျင်ရှိတဲ့ စစ်ကြောင်းဟာ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာ မြိုင်မြို့နယ် မှန်ရင်းရွာဘုန်းကြီး ကျောင်းမှာ တပ်စွဲထားတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အဲဒီနေ့ နံနက်မှာ မှန်ရင်းရွာနဲ့ ယာကြီးပြင်ရွာ အနီးတစ်ဝိုက်ကို တံတားဦးလေတပ်က ဂျက်ဖိုက်တာတစ်စီး၊ ညောင်ဦးလေဆိပ်က Mi-35 တိုက်ခိုက်ရေးနဲ့ Y-12 ဗုံးကြဲလေယာဉ်တစ်စီးတို့နဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၁၃ ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ကလည်း မြိုင်မြို့နယ် ကန်နက်၊ မြင်းကိုးသစ်၊ ကိုင်းတောမ၊ ဝါးရင်းချိုင့်ရွာတွေက လူ ၅ ယောက်အသတ်ခံရပြီး၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့မှာလည်း ကွန်လပ်၊ ဘောတုံ၊ သံချောင်းရွာတွေက ဒေသခံ ၈ ယောက် သတ်ဖြတ်ခံထားရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ မြိုင်မြို့နယ်တောင်ပိုင်းကို စစ်ကြောင်းဝင်ခဲ့တုန်းက သာစည်ရွာက အမျိုးသား တစ်ယောက်၊ နှမ်းဆီကန်ရွာက အမျိုးသားတစ်ယောက်၊ မိတ္ထီလာရွာက အမျိုးသားနှစ်ယောက်၊ ဝက်ပုတ်ရွာက တစ်ယောက်နဲ့ ကုန်းရွာက တစ်ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက်နဲ့ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့မှာတော့ ပေါက်မြို့နယ် ထောက်ရှာပင်ရွာက စိတ်ကျန်းမာရေးမကောင်းတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်အပါအဝင် လူ ၅ ယောက် အသတ်ခံလိုက်ရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့မှာတော့ ဘောင်ဘင်ရွာမှာ အိမ် ၉၀ နီးပါး၊ ဂျုတ်ကုန်းရွာက အိမ် ၃၄ လုံးနဲ့ သင်းမရွာက အိမ်အလုံး ၄၀ လောက် မီးရှို့ခံရလို့ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ် ၅၆ လုံးပျက်စီးခဲ့တဲ့ ရွာသစ်ကြီးရွာက ဒေသခံတစ်ဦးကလည်း သူ့အိမ် ဗုံးထိမှန်ပြီး ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်ကြောင်းလာတော့ကျတော့ ကျွန်မတို့က ရှောင်ရတာပေါ့။ အဲဒါကို လေကြောင်းက ပတ်ပြီးတော့ စစ်ရှောင် တဲ့ဘက်တွေလည်း လိုက်ပစ်တာလေ။ အဲမှာ ကျွန်မတို့ ရွာဘက်တွေ လူရိပ်တွေ မြင်တဲ့ဘက်တွေ အကုန်လိုက် ပစ်တော့ အိမ်တွေပေါ်ကျတာပေါ့။ ကျွန်မတို့ အိမ်တွေရောပေါ့။ Y-12 ရော ဖိုက်တာရော ကြဲတော့ အိမ်တွေ ပျက်စီးပြီးတော့ ကျွန်မတို့ အခုတော့ နေလို့မရတော့ဘူးပေါ့”

ဒီအခြေအနေကြောင့် လက်ရှိမှာ စစ်ဘေးဒုက္ခသည် သောင်းနဲ့ချီပြီး အခက်အခဲမျိုးစုံရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးလုပ်နေတဲ့ မြိုင်မြို့နယ် ဒေသခံတစ်ယောက်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်ရှောင် လက်ခံတဲ့ရွာတွေလည်း ချက်မကျွေးရဲတော့ဘူး။ ကိုယ့်စားအိုးနဲ့ ကိုယ်ချက်စားရတာ။ အဆင်ပြေ တဲ့သူပဲ စားနိုင်တာပေါ့ဗျာ။ အခြေခံလူတန်းစားက ရက်ရှည်လာတော့ ချက်စားဖို့က မလွယ်ဘူးပေါ့။ လက်ရှိက တော်တော်လေး အခက်အခဲ ဖြစ်တယ်ဗျ။ စစ်ရှောင်တွေကလည်းများတယ် သောင်းဂဏန်း ရှိတယ်ဗျ။”

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရဘက်က တစ်စုံတစ်ရာထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။ ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့က မြိုင်မြို့နယ် တွင်းမရွာမှာ စစ်တပ်ရဲ့ Mi-17 ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးကို တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်တပ်က နောက်ထပ် စစ်ကြောင်းနှစ်ကြောင်း ထပ်ဝင်ရောက်လာတာ ကြောင့် ပေါက်နဲ့ မြိုင်ထဲမှာ စစ်ရေးအခြေအနေ တင်းမာခဲ့ပါတယ်။

အင်အား ၇၀၀ နီးပါးပါတဲ့ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းဟာ ယာကြီးပြင်ရွာကို ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အဲဒီကတဆင့် ရှေ့ပြေးစစ်ကြောင်းတွေက ကျောက်ခွက်ရေနံမှော်နဲ့ဝဲတူးရေနံမှော်ဒေသတို့ကို လေကြောင်းပစ်ကူ အကူအညီတွေနဲ့ ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်လိုက်တာလို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်က မြိုင်မြို့နယ်အတွင်းကို နှစ်လကျာ်အကြာ လှည့်လည်စစ်ကြောင်းထိုးပြီး မြေပြင်နဲ့ လေကြောင်း ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ပြီး ရေနံမှော်တွေကို ပြန်ထိန်းချုပ်လိုက်တာလို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ မြိုင်ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“Y-12က ရှေ့ကနေ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး အရင်လုပ်တယ်။ မြေပြင်စစ်ကြောင်းတွေကလည်း အဲဒီအကူအညီနဲ့ပဲ ဝင်သွားတာပါ။ ဒေသခံတွေကတော့ အရင်ရက်တွေကတည်းက ကြိုရှောင်ထားကြတော့ အားလုံးဘေးကင်းကြပါတယ်။ နောက်ချန်စစ်ကြောင်းကလည်း တောင်စုံရွာကနေ တက်လာပြီလို့ ကြားတယ်။ ရေနံမှော်တွေ ပြန်ပါသွားတာတော့ တော်လှန်ရေးမှာရော ဒေသခံတွေရဲ့စားဝတ်နေရေးတွေမှာရော အနည်းနဲ့အများတော့ ထိခိုက်မှုရှိပါတယ်။ ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၆ရက်)တော့ လေကြောင်းသတင်း မကြားရဘူးဗျ။ သူတို့ရောက်သွားလို့နေမှာ”

ကျောက်ခွက်ရေနံမှော်ကို ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လကတည်းက ဒေသအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး နှစ်နှစ်အကြာမှာ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးလိုက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး RFA အနေနဲ့ သီးခြားအတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။ ဒေသအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကိုတော့ RFA က ဆက်သွယ်ထားဆဲဖြစ်ပါတယ်။

စစ်တပ်ထောက်ခံတဲ့ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တချို့မှာတော့ မြိုင်မြို့နယ်ထဲက ရွာတချို့နဲ့ ရေနံမှော်တွေကို စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ထားပြီလို့ ရေးသားဖော်ပြနေကြပါတယ်။

လက်ရှိမှာ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေကြောင့် ရေနံမြေအလုပ်သမားတွေအပြင် ယာကြီးပြင်၊ မှန်ရင်း၊ ဆူးဝင်းစတဲ့ ကျေးရွာခုနစ်ရွာ ထက်မနည်းမှာနေထိုင်တဲ့ ဒေသခံနှစ်ထောင်လောက် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ နှစ်လအတွင်းမှာ လူပေါင်း ၄၀ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး နေအိမ်ပေါင်း လေးရာလောက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံထားရတာကြောင့် လူပေါင်း တစ်ထောင်ခန့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်သွားတယ်လို့ မြေပြင်မှာ ကူညီနေသူတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်တာ မရှိသေးသလို မကွေးတိုင်းပြောခွင့်ရသူ လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနဲ့လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ကမ္ဘာတဲရွာ မီးရှို့ခံရတာကြောင့် နေအိမ်တွေပျက်စီးသွားတယ်လို့ ကျောက်ပန်းတောင်းဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၆ ရက်)မနက်မှာ နှစ်ရွာ ရှို့တယ်။ အဲဒီထဲက ကမ္ဘာတဲ (တောင်ရွာ) အိမ်ခြေ အကုန်နီးပါးလောက် ပါသွားတယ်။ အိမ်ခြေ ၄၀ ပါသွားတယ်။ လေးအိမ်လောက်ပဲ ကျန်တော့တယ်။ ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၆ ရက်) မီးရှို့ခံရတာနဲ့ဆို အိမ်ခြေ ၁၀၀ ကျော်သွားပြီ။ လုယက်သွားပြီးတော့ မီးမရှို့ခဲ့တဲ့ ရွာတွေလည်း ရှိသေးတယ်။ ပျမ်းမျှ အိမ်ခြေ သုံးထောင်က ပြည်သူ့အိမ်တွေ လုယက်ခံရတယ်။ တစ်အိမ်မှ မကျန်ဘူး လုယက်ခံရတာက”

ကမ္ဘာတဲရွာ၊ ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ၊ သီးကုန်းရွာ၊ သုံးအိမ်ကုန်းရွာ၊ ချောင်းကြားရွာ၊ ကူလည်ရွာ၊ ကျောက်ခွက်ရွာ၊ စိတ္တိန်းရွာ နဲ့ လေးပင်ရွာ စတဲ့ ရွာတွေ မီးရှို့ခံရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စစ်သား၊ ရဲနဲ့ ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းထားတဲ့ အင်အား ၄၀၀ ခန့်ရှိတဲ့ စစ်ကြောင်းက ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် မြောက်ဘက်ခြမ်း၊ ပုပ္ပါးတောင်မကြီး တစ်ဝိုက်က ကျေးရွာတွေကို စစ်ကြောင်းထိုးနေတာလို့ စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တွေကလည်း ပြောပါတယ်။

စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ လမ်းကြောင်းတလျှောက် ကျောက်ပန်းတောင်း - မြင်းခြံလမ်းပေါ်က ကျေးရွာတွေအပြင် ပုပ္ပါးမြောက်ဘက်၊ ပုဂံ၊ ညောင်ဦးနဲ့ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ မိတ္ထီလာကြား မြောက်ဘက်မှာ ရှိတဲ့ ရွာတွေ စုစုပေါင်း ၃ဝလောက်က ဒေသခံတွေရဲ့ နေအိမ်တွေထဲက ပစ္စည်းတွေကို ယူသွားတာလို့ ဆိုပါတယ်။။

တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတွေအပြင် အိမ်အဝင် သံတံခါးကအစ ဆိုင်ကယ်တွေ၊ ဆိုလာပြား၊ ရေခဲသေတ္တာ၊ ပဲနဲ့ နှမ်းတွေကိုပါ စစ်တပ်က သယ်သွားကြတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

အဲဒီစစ်ကြောင်းမှာ ကျောက်ပန်းတောင်းနဲ့ မြင်းခြံအခြေစိုက် စစ်တပ်နဲ့ ရဲတွေ ပါဝင်သလို ပြည်သူ့စစ်တွေ ပါဝင်ပြီး အမျိုးသမီးတွေလည်း ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့ကတည်းက ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်နဲ့ ပုပ္ပါးတောင်မကြီး တစ်ဝိုက်ကို စစ်ကြောင်းထိုးနေတာကြောင့် ဒေသခံ သောင်းနဲ့ချီ ဘေးလွတ်ရာ ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

သံတွဲမြို့ကို စစ်တပ်က အကြိမ်ကြိမ်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ သံတွဲဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“ဒီရက်ပိုင်းမှာ တစ်လလုံးလို့ပြောရမှာပေါ့ သံတွဲကို နေ့တိုင်းလိုလို လေယာဉ်တွေဝဲတယ်။ ဗုံးကလည်း အကြိမ်ကြိမ်ကြဲတယ်။သေတဲ့သူတွေကလည်း အယောက် ဆယ်နဲ့ချီနေပြီ။ ဒီထဲမှာ တကယ်အရွယ်မရောက်သေးတဲ့ ကလေးသေးသေးလေးတွေပါတယ်။ နောက်သက်ကြီးရွယ်အိုတွေပါတယ်။ ဒါတွေက တကယ့်ပြည်သူစစ်စစ်တွေပဲ။ လက်နက်ကိုင်မဟုတ်တဲ့ စစ်သားမဟုတ်တဲ့ တကယ့်အရပ်သားစစ်စစ်ပြည်သူတွေအပေါ်မှာ ဗုံးကြဲသတ်ဖြတ်နေတာ မရှက်ဘူးလားလို့ပဲ ကျွန်တော်မေးချင်တယ်”

AA ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဩဂုတ် ၁၆ ရက်နေ့ မနက် ၆ နာရီ ၄၀ မိနစ်မှာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးက သံတွဲမြို့ အမှတ် (၈) (က) ရပ်ကွက်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး အသက် ၅ဝ အရွယ် ဦးမင်းနောင်နဲ့ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် သမီးဖြစ်သူ မချွန်းလဲ့ရွှေရည်တို့ နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ဦးဇေယျာမင်းလွှင်၊ အသက် ၂ နှစ်အရွယ် မောင်ရွှေမိုးယံဇော် နဲ့ အသက် ၄၀ အရွယ် ဒေါ်ဌေးဌေးမော်တို့ သုံးဦး ဗုံးစထိမှန်ပြီး ပြင်းထန်တဲ့ ဒဏ်ရာတွေရရှိခဲ့တယ်လို့ AA က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အဲဒီရပ်ကွက်က လူနေအိမ်နဲ့ အဆောက်အအုံ စုစုပေါင်း ရှစ်လုံးလည်း ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အလားတူ ဩဂုတ်လ ၁၆ နေ့ မနက် ၆ နာရီ ၄၉ မိနစ်မှာလည်း သံတွဲမြို့နယ် မောင်ရွှေလေးကျေးရွာအနီးကို ဂျက်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးနဲ့ ထပ်မံဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး သန့်ရှင်းရေးလုပ်သား သုံးဦး ဒဏ်ရာအနည်းငယ်ရရှိခဲ့တယ်လို့ AA က ဆိုပါတယ်။

ဒီအချက်အလက်တွေကို RFA ကသီးခြားအတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးသလို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်ကလည်း တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိပါဘူး။

ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ စစ်တပ်ခန့်ပြောခွင့်ရသူ ဦးမြင့်စိုးကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့လည်း ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

ဒေသတွင်းသတင်းဌာနတွေရဲ့ စုစည်းဖော်ပြချက်တွေအရ တစ်လနီးပါးအတွင်း ရခိုင်ဒေသမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရသူ အရပ်သား ၁၀၀ ကျော်ရှိလာပြီလို့ သိရပါတယ်။

ရခိုင်ပြည်နယ် မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်ထဲက မာန်အောင်၊ ကျောက်ဖြူနဲ့ စစ်တွေစတဲ့ သုံးမြို့နယ်က လွဲရင် ၁၄ မြို့နယ်ကို အာရက္ခတပ်တော်(AA)က ထိန်းချုပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

BWU ရဲ့ ဇူလိုင် ၁ ရက်နေ့ကနေ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ကောက်ယူထားတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ သေဆုံးသူတွေထဲမှာ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် အမျိုးသမီး ၄ ဦးနဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီး ၃ ဦး ပါဝင်ပါတယ်။

အဲဒီထဲက ၂၄ ဦးဟာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့တာဖြစ်ပြီး နှစ်ဦးကတော့ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရတာဖြစ်တယ်လို့ BWU က ဆိုပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်းနဲ့ ပဲခူးတိုင်းမှာ အမျိုးသမီး ၈ ဦးစီ သေဆုံးခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ၅ ဦး၊ မန္တလေးတိုင်းမှာ ၂ ဦး၊ မကွေးတိုင်း၊ ကရင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်တို့မှာ ၁ ဦးစီ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဇူလိုင်လအတွင်း အမျိုးသမီး ၄၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့လည်း BWU ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အဲဒီထဲမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၇ ဦး၊ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် ခုနစ်ဦးနဲ့ ပဋိပက္ခကာလအတွင်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်ခံခဲ့ရသူ တစ်ဦး ပါဝင်ပါတယ်။

BWU ရဲ့တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက “အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဘဝဟာ နေ့စဉ်လိုလို လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ နည်းမျိုးစုံနဲ့ ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနေရတဲ့အပြင် ပဋိပက္ခနဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့်ပါ အသက်တွေ ဆုံးရှုံးနေကြရတာပါ။ စစ်အုပ်စု ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်နေတာကလည်း အခုမှ မဟုတ်ပါဘူး” လို့ ပြောပါတယ်။

နိုင်ငံတဝန်းမှာ မိုးကြီးရေလျှံနေတာကြောင့် ပြည်သူတွေ ရေဘေးဒဏ်ခံနေရတဲ့အချိန်မှာလည်း အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီး အသုံးပြုတိုက်ခိုက်တာတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေပြီး အရပ်သားပြည်သူတွေ ထိခိုက်သေဆုံးနေတဲ့အပေါ် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေကလည်း ပြောဆိုဝေဖန်နေကြပါတယ်။

BWU ရဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ သတင်းမီဒီယာတွေကနေ အတည်ပြုစုဆောင်းထားတဲ့ အချက်အလက်တွေဖြစ်ပြီး၊ မှတ်တမ်းမတင်နိုင်သေးတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေလည်း ရှိနေသေးတာကြောင့် အမှန်တကယ် ထိခိုက်သေဆုံးသူအရေအတွက်က ဒီထက်ပိုများနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ တပ်မတော်သတင်းမှန် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့က ဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးအောင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုခြင်း မရှိပါဘူး။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမခြောက်လအတွင်းမှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီးတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် အမျိုးသမီး ၃၃၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မြန်မာ့အမျိုးသမီးသမဂ္ဂ (BWU) က ပြောဆိုထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ စစ်တပ်နဲ့ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေကြောင့် အမျိုးသမီး နှစ်ထောင်ကျော် (၂,၂၆၅ ဦး) သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသမီး ခြောက်ထောင်ငါးရာကျော် (၆,၅၆၇ ဦး) ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) က ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့အထိ ပြုစုထားတဲ့ စာရင်းမှာလည်းဖော်ပြထားပါတယ်။

ရေကြီးတာ ဆက်ကြာနေမယ်ဆိုရင် အခြေအနေတွေ ပိုဆိုးရွားလာနိုင်တယ်လို့လည်း WFP ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာနေကိုယ်စားလှယ် မိုက်ကယ် ဒန်ဖို့ဒ် (Michael Dunford) က ပြောပါတယ်။

“ရေကြီးတာက ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်နေကျ ‌ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုဆိုပေမဲ့ ဒီနှစ်မှာတော့ တခြားအကျပ်အတည်းမျိုးစုံကြောင့် အတော်လေးကို ရုန်းကန်နေရတဲ့ ပြည်သူတွေကို ပိုမို ဒုက္ခရောက်စေပါတယ်။ WFP အနေနဲ့ လတ်တလော စားနပ်ရိက္ခာအကူအညီတွေပေးနိုင်ဖို့ အမြန်ဆုံး လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေကြီးတာက ဆက်ပြီးကြာနေမယ်ဆိုရင်တော့ အခြေအနေတွေ အလျင်အမြန် ဆိုးရွားသွားနိုင်ပါတယ်”

ဇူလိုင် ၃၀ ရက်ကစပြီး မိုးကြီးတာကြောင့် ရေကာတာကျိုးပေါက်ပြီး ရေဝင်ရောက်ခဲ့တဲ့ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှာ ရပ်ကွက် ၅ ခုနဲ့ ကျေးရွာ ၉၈ ရွာက လူဦးရေ ၃၂,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့တယ်လို့ WFP က ဖော်ပြပါတယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတိုင်းအတာနဲ့ ရေဘေးသင့်နေတဲ့ အခြေအနေအပြည့်အစုံကိုလည်း ဆက်ပြီး စာရင်းကောက်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရေဘေးသင့်မိသားစုတွေဆီ အချိန်မီနဲ့ အတားအဆီးမရှိ သွားရောက်ကူညီနိုင်ဖို့နဲ့ အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေတွေ ရရှိဖို့ဟာ လက်ရှိစားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်း ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရေးအတွက် အရေးကြီးတယ်လို့လည်း WFP က ပြောပါတယ်။

ပဋိပက္ခတွေ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုတွေ၊ စီးပွားရေးကျပ်တည်းမှုတွေ၊ စားနပ်ရိက္ခာဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုတွေနဲ့ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူဦးရေ ၁၂ ဒသမ ၄ သန်းခန့်ဟာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ WFP ပြောထားပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးနဲ့ ဧရာဝတီတိုင်းက မြို့နယ် ၂၁ ခုမှာ လူဦးရေ ၄ သိန်းခွဲကျော် ရေဘေးကြုံနေရပြီး သေဆုံးသူ ၂၅ ဦးအထိ ရှိလာပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းက ရေဘေးဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ NUG ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီတစ်ပတ်အစီအစဉ်မှာတော့ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးကာလအတွင်း လူသိများခဲ့တဲ့ “ဒို့အရေး“ နဲ့ စစ်တပ်ရဲ့လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေအကြောင်း ကမ္ဘာက သိအောင် လှုံ့ဆော်ထားတဲ့ “Save Us From Hell “ သီချင်းတွေကို ရေးစပ်သီဆိုခဲ့တဲ့ လူငယ်အဆိုတော် ဂျွန်ဒဲရက် နဲ့ စကားပြောထားပါတယ်။

ဂျွန်ဒဲရက်ဟာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းတဲ့အချိန်က ရန်ကုန်မြို့က ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာပါဝင်ခဲ့သလို ခုချိန်အထိလည်း အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ဆက်လက်ပါဝင်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအစီအစဉ်ကို RFA ရဲ့ Facebook, YouTube တွေကနေလည်း ကြည့်ရှု နားဆင်နိုင်ပါတယ်။

ကင်ဆာရောဂါခံစားနေရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတွေဟာ မြင်းခြံ၊ ရွှေဘို၊ ညောင်ရွှေ၊ မြစ်ကြီးနား၊ အိုးဘိုနဲ့ အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွေမှာ အကျဉ်းချခံထားရသူတွေဖြစ်တယ်လို့ WOPP က ပြောပါတယ်။

အကျဉ်းထောင်တွေမှာ ကင်ဆာရောဂါကုသမှု နှောင့်နှေးလေလေ ရောဂါကျွမ်းလာနိုင်တာကြောင့် ကင်ဆာရောဂါခံစားနေရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူအားလုံး အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု လိုအပ်နေတယ်လို့လည်း မဆုမြတ်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကင်ဆာရောဂါဆိုတဲ့ သဘောတရားက ကုသမှုနှောင့်နှေးနေတာနဲ့အမျှ ရောဂါကျွမ်းတဲ့အခြေအနေမှာ ရှိတာမို့လို့ အားလုံးဟာ အသက်အန္တရာယ်ကို အချိန်နဲ့အမျှ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတာပါ။ ဒါ့ကြောင့် အားလုံးဟာ အရေးပေါ်ကုသဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ပြောချင်ပါတယ်”

ရွှေဘိုအကျဉ်းထောင်တွင်း အချိန်မီဆေးကုသခွင့် မရတာကြောင့် ကင်ဆာရောဂါဝေဒနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတစ်ဦး ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့က သေဆုံးခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

သေဆုံးသွားသူဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် နှစ်လယ်လောက်မှ ဆေးကုသခွင့်ရခဲ့တာကြောင့် ထောင်အာဏာပိုင်တွေက အချိန်မီ ဆေးကုသခွင့်မပေးခဲ့ဘူးဆိုတာကို သက်သေပြနေတယ်လို့ မဆုမြတ်က ပြောပါတယ်။

အချိန်မီဆေးကုသခွင့်မရလို့ သေဆုံးသွားတဲ့ အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်က ပုဒ်မ ၅၂ (က) နဲ့ ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရတဲ့ သူဖြစ်ပါတယ်။

အကျဉ်းထောင်တွေကို ဝင်ရောက်ခွင့်ရှိတဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) လို အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတွေ လုံလောက်တဲ့ ဆေးဝါးကုသခွင့် ရရှိရေးအတွက် ဖိအားပေးတိုက်တွန်းဖို့လိုတယ်လို့ WOPP ရဲ့ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ မဆုမြတ်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

WOPP ထုတ်ပြန်ချက်အရ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ကင်ဆာရောဂါခံစားနေရတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူ ၈ ဦးခန့် ရှိနေပြီး အချိန်မီဆေးကုသခွင့် မရရှိတာဟာ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်ခွင့်ဆိုင်ရာ အရေးကြီးတဲ့ ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိအခြေအနေမှာလည်း အကျဉ်းထောင်တွေအတွင်းက နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတွေဟာ ကင်ဆာရောဂါအပြင် အရေပြားရောဂါ၊ အစာအိမ်နဲ့ အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာတွေကိုလည်း ခံစားနေကြရတယ်လို့ WOPP က ပြောပါတယ်။

အကျဉ်းထောင်တွင်း မသန့်ရှင်းတာ၊ အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ အစားအစာတွေ မရရှိတာတွေကြောင့် ကိုယ်ခံအားနည်းတာနဲ့ အစာအိမ်ရောဂါတွေ ဖြစ်ပွားနေသလို အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ရောဂါတွေလည်း အဖြစ်များနေတယ်လို့ မဆုမြတ်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူတွေကို အကျဉ်းထောင်အတွင်း နည်းမျိုးစုံနဲ့ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုတွေ ရှိနေတာကြောင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွေလည်း ထိခိုက်နေတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

ထောင်တွင်းအခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ WOPP ပြောဆိုချက်တွေအပေါ် တုံ့ပြန်ချက်ရဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၊ တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးအောင်ကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် ဖုန်းမဖြေပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက် (PPNM) ရဲ့ အချက်အလက်တွေအရ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလအထိ အကျဉ်းထောင် ၃၂ ခုမှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၂၈၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အဲဒီထဲက ၁၄၈ ဦးဟာ အချိန်မီ ဆေးကုသခွင့်မရတာနဲ့ ဆေးဝါးမလုံလောက်တာတွေကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ PPNM က ပြောပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တစ်ရက်ထဲမှာပဲ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ပေါ်ကနေ ဗုံးသုံးလုံးကြဲချရာမှာ အမှတ်(၁)ရပ်ကွက်က မေတ္တာပေါင်းကူးလမ်းမပေါ်ကို တစ်လုံးကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး အသက်မပြည့်သေးတဲ့ ကလေးသူငယ်တွေအပါအဝင် မိသားစုဝင် ရှစ်ဦးနေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့သလို ကိုင်းခုံရွာဗုံးကြဲခံရမှုမှာတော့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ မရှိဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

သေဆုံးသူတွေကို ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက် ဒီနေ့မှာပဲ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်တယ်လို့ အဲဒီအခြေအနေကိုသိတဲ့ ဂွမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အကုန်လုံးကတစ်မိသားစုထဲကပဲ။ ငါးဦးပဲ အလောင်းကောင်းကောင်းပြန်ရတယ်လို့ ပြောလို့ရတယ်။ ကျန်တဲ့လူသုံးဦးက တစ်စစီလိုက်ကောက်ရတာ။ ဗုံးကြဲတာကလည်း တစ်လုံးနဲ့တစ်လုံး နာရီဝက်ပဲကြာတယ်။ ကျိန္တလီကိုကျ ည ၁၁ မှာကြဲပြီး ကိုင်းခုံရွာကျ ၁၁ ခွဲမှာကြဲတယ်။ ဒီကျိန္တလီဆိုတာက ဧရာဝတီ-ရခိုင်အစပ် AA ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဒေသလည်းမဟုတ်ဘူး။ လတ်တလောမှာလည်း ဒီနေရာအနီးအနားမှာ တိုက်ပွဲမရှိနေဘူး။ ဒါကိုဘာလို့ကြဲလဲဆို အရပ်သားတွေကို တမင်ဦးတည်ကြဲတာပဲ။ ကျွန်တော်တို့တော့ ဒီလိုပဲ နားလည်တယ်”

စစ်တပ်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုမှာ အသက် ခုနစ်နှစ်အရွယ် မောင်နေလင်းသန့်၊ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ် မောင်ဉာဏ်လင်းသန့်၊ အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ် မဝင်းအိကျော်၊ အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် မောင်မင်းဝေခန့်၊ အသက် ၃၆နှစ်အရွယ် မဖြိုးဖြိုးကျော်၊ အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ဒေါ်ခင်စန္ဒာထွန်း၊ အသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် ဦးထွန်းလင်းနဲ့ အသက် ၆၀ အရွယ် ဒေါ်ခင်မိုးရွှေတို့ သေဆုံးခဲ့တာလို့ AA က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ကလည်း သံတွဲမြို့နယ်ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် ဒေသခံ ၁၆ ဦးသေဆုံးခဲ့သလို၊ ၁၈ ဦးဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်မှာတော့ အာရက္ခတပ်တော်(AA) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးမြို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှာ တစ်ဦးသေဆုံးကာ ခုနစ်ဦးဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။

ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မကွေးတိုင်းနဲ့ ဧရာဝတီတိုင်းတို့က စစ်တပ်နဲ့အာရက္ခတပ်တော်တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေတဲ့ တိုက်ပွဲတွေမှာ အထိနာနေတဲ့ စစ်တပ်ဟာ နေ့ညအချိန်မရွေး လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်နေတာကြောင့် ပြည်သူတွေအနေနဲ့ လေကြောင်းရန်ကို အချိန်ပြည့်ဂရုစိုက်ကြဖို့လည်း AA က တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်တာမျိုး မရှိသေးသလို ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့စစ်တပ်ခန့်ပြောခွင့်ရသူ သယံဇာတနဲ့သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ အကြိမ်ကြိမ်ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေဆိုပါဘူး။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လ ၁၄ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အာဏာသိမ်းထားတဲ့ ငါးနှစ်ကျော်ကာလအတွင်း စစ်တပ်လက်ချက်နဲ့ အရပ်သား ပြည်သူစုစုပေါင်း ၈,၂၇၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရန်ကုန်မြို့လယ်ခါင်က လသာ၊ လမ်းမတော်၊ ပန်းပဲတန်း၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်တွေမှာ ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှော ဖြစ်တဲ့သူများလာတာ​ကြောင့် အသိ​ပေး​ကြေညာ​နေတာပါ။

သြဂုတ်လ ၉ ရက်က​နေ ၁၂ ရက်အတွင်း ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောဖြစ်လို့ ရန်ကုန်​ဆေးရုံကြီးမှာ တက်​ရောက်ကုသ နေရတဲ့သူ ၁၈၂ ယောက်အထိရှိပြီး အဲဒီအထဲက အသက်၉၂ အရွယ် တစ်ယောက်သေဆုံးသွားတယ်လို့ စစ်တပ်ခန့် ရန်ကုန်တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့က သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်​နေ့က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ပြင်းထန်တဲ့ ဝမ်းရောဂါပိုးတွေ့တဲ့သူက ၅၄ ယောက်အထိ ရှိ​နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရန်ကုန်ပြည်သူ့​ဆေးရုံကြီးမှာ ကူးစက်​ရောဂါထားတဲ့ ​ဆေးကုသ​ဆောင်တွေအပြင် ​ဆေးကုသ​ဆောင်တချို့မှာပါ ကုသ​ပေး​နေတာတွေ့ရတယ်လို့ လသာမြို့နယ်က လုံခြုံ​ရေးအရအမည်မ​ဖော်လိုတဲ့ ပရဟိတသမားတစ်ဦးက ​ပြောပါတယ်။

" ​လော​လောဆယ်​ပေါ့​နော်။ ၂၀၀ ​ကျော်တယ်လို့ ​ပြောပါတယ်။ ကျွန်​တော်တို့ ကိုဗစ် ဒီဗိုလ်ချုပ်လမ်းမဘက်က​လေ ကိုဗစ်တုန်းက​လေ Extension လုပ်ထားတဲ့ ကန့်​တွေတယ်မဟုတ်လား။ ကိုဗစ်တုန်းကလိုမျိုး အဲဒီကန့်​တွေအပြည့် ရှိတယ်။ ​နောက်ပြီး​တော့ တချို့​ဆေးကုသ​ဆောင်​တွေမှာလည်း ရှိတယ်။ အဲဒီ၂၀၀ ​ကျော်ထဲမှာ ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှော​ရောဂါပိုး​တွေ့ရှိတဲ့အ​ရေအတွက်ကို ​ပြောတာမဟုတ်ဘူး​နော်။ ဝမ်းပျက် ဝမ်း​လျှောလူနာ လို့ပဲ သတ်မှတ်လို့ရမယ်။ ​သူကစောင့်ကြည့်ကုသပြီး​တော့မှ ​စစ်​ဆေးတာကိုး။ အဲဒီ​တော့ ပိုး​တွေ့တဲ့ သူက ဘယ်နှစ်​ယောက် ပိုးမ​တွေ့တဲ့သူက ဘယ်နှစ်​ယောက်အဲဒီလိုမျိုး​တွေ ရှိမယ်"

​နာမည်​ကျော် ၁၉ လမ်းကစား​သောက်ဆိုင်​တွေအပါအဝင် လမ်း​ဘေးဆိုင်အားလုံး သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်ကစပြီး​နောက် ၅ ရက်အထိ ပိတ်ထားဖို့ အသိ​ပေးထားတယ်လို့ လသာမြို့နယ်က အမည်မဖော်လိုတဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ယောက်က ​RFA ကိုပြောပါတယ်။

" ကျွန်မတို့ ၁၉ လမ်းဆိုလို့ရှိရင် ဆိုင်​တွေကိုအကုန်ပိတ်မယ်။ ဘာမှ မ​ရောင်းရဘူး။ ၁၉ လမ်း၊ လမ်း ၂၀ ​ပေါ့​နော်။ လသာအတွင်းက အပြင်ဆိုင်​တွေ​ရော​ပေါ့။ ထမင်းဆိုင်​တွေ​ရော။ ဒီအသုပ်ဆိုင်​တွေ၊ အဲဒီလို​ပေါ့​နော်။ လမ်း​ဘေးဆိုင်​တွေအပါအဝင် ဆိုင်ကြီး​တွေနဲ့ ဖွင့်​ရောင်းတဲ့ဆိုင်​တွေပါ အကုန်ပိတ်ဖို့ ကျွန်မတို့ ဒီ​နေ့ပဲညွှန်ကြားထားပါတယ်ရှင့်"

ရန်ကုန်မြို့မှာ လမ်း​ဘေးအသုပ်ဆိုင်​တွေ၊ မသန့်ရှင်းတဲ့ စားသောက်ဆိုင်​တွေအပြင် ​ရေပိုက်လိုင်းကလာတဲ့​ရေ​တွေ​ကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောဖြစ်တယ်ဆိုပြီး လမ်း​ဘေး စား​သောက်ဆိုင်​တွေပိတ်ခိုင်းထားတဲ့အပြင် ​ရေပိုက်လိုင်းအတွင်း​ ကလိုရင်း​ဆေး​တွေထည့်ပြီး ပိုးသတ်တာ​တွေပါလုပ်​နေတယ်လို့ ​ပြောပါတယ်။

လမ်းမ​တော်မြို့နယ်က ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံတချို့မှာလည်း ဝမ်းပျက်လို့ ကု​နေတဲ့လူနာတွေ ရှိတယ်လို့ ​ဆေးရုံ အသိုင်းအဝိုင်းက​ပြောပါတယ်။ လက်ရှိမှာ​တော့ ဝမ်းရောဂါအတွက် ​ဆေးဝါး​အပြည့်အစုံရှိ​နေသလို ကူးစက်​ရောဂါကုသ​ရေး​အဆောင်​တွေမှာ သီးသန့်ထားပြီး ကုသ​ပေး​နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရန်ကုန်​ဆေးရုံကြီးက တာဝန်ရှိသူ​တွေ၊ မြို့နယ်တာဝန်ရှိသူ​တွေ၊ ပရဟိတအဖွဲ့​တွေနဲ့ လူနာရှင်တချို့ကို RFA က ​စုံစမ်းမေးမြန်းတဲ့အခါ လသာ၊ လမ်းမ​တော်၊ အလုံ၊ ​ဒဂုံ၊ မရမ်းကုန်း၊ ​သင်္ဃန်းကျွန်း၊ တာ​​မွေ၊ ဒလ စတဲ့ မြို့နယ်​တွေမှာ ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်း​လျှော​ရောဂါ​ဖြစ်နေကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ကာလဝမ်းရောဂါဖြစ်နေရင် ဆေးမြီးတိုနဲ့မကုဖို့နဲ့ ဆေးရုံဆေးခန်းသွားဖို့ ရန်ကုန်မြို့က အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဆရာဝန်တစ်ယောက်က အခုလို အကြံပြုပါတယ်။

“ကာလဝမ်းရောဂါဆန်ဆေးရေလိုမျိုး ဖြူဖြူနောက်နောက်အရည်တွေပေါ့နော်။ အနံ့အားဖြင့်ဆိုရင်လည်း ငါးညှီနံ့နံတယ်။ ဝမ်းကလည်းအရည်တွေများမယ်၊ နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပဲ အကြိမ်ရေများများသွားမယ်။ ပြီးတဲ့အခါကျရင် အော့အန်မယ်။ အဲလိုဖြစ်တဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က ရေဓာတ်တွေဆုံးရှုံးသွားတဲ့အခါမှာ နုံးကျမယ် အားကုန်မယ် ကြွက်တက်မယ်၊ အဲလိုဆိုးတဲ့အခြေအနေကနေ သတိလစ်လာမယ် အသက်သေ ဆုံးတဲ့အထိဖြစ်နိုင်တဲ့အခါကျတော့ နီးစပ်နဲ့ ဆေးရုံဆေးခန်းသွားပါ။ ဆေးမြီးတိုနဲ့ မကုပါနဲ့”

ဝမ်းရောဂါဖြစ်နေတဲ့သူကို ကူညီပြီးရင်လည်း လက်တွေသေသေချာချာဆေးဖို့၊ လူနာရဲ့အဝတ်အစားတွေကို ရေနွေးနဲ့ပြုတ်လျှော်တာ၊ ပိုးသတ်ဆေးနဲ့လျှော်တာတွေလုပ်ဖို့။ အစားအသောက်တွေကို ယင်မနားအောင်ထားဖို့၊ ကလေးငယ်တွေနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ၊ တခြားရောဂါရှိတဲ့သူတွေကို ဝမ်းရောဂါမကူးအောင် ဂရုစိုက်ဖို့ကို လည်း ဆရာမကအကြံပြုပါတယ်။

---------------------------

ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုမှာ တောင်ဘိုရွာက အသက် ခုနစ်ဆယ်ကျော် အရွယ် ဒေသခံနှစ်ဦး နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ စလင်းမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“အမျိုးသားတစ်ဦး၊ အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဆုံးတာပါ။ နေရာမှာတင်ပဲဗျ ဗုံးစဖောက်ဝင်တာက လည်ပင်းတည့်တည့်တွေဆိုတော့လေ။ ဒီနေ့(ဩဂုတ် ၁၃ရက်)လည်း လေယာဉ်လာပျံသေးတယ်။ မကြဲတော့ မကြဲသွားဘူး။ အနောက်ဘက်ကို ဆက်သွားတယ်။ ဘယ်လိုပဲပြောပြော ကိုယ့်နေရာ မကြဲပေမဲ့ တခြားနေရာ ကြဲမှာလေ။ အကုန်လုံးက ရေဘေးကြုံရလို့ ဒုက္ခကြီးနေကြတာ လေယာဉ်ကပါ လာပစ်တယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ဘဝ ပြေးစရာမြေမရှိတော့ဘူး"

ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ တောင်ဘိုရွာနဲ့ဇီးဖြူပင်ရွာတို့ကို လေကြောင်းကနေ တစ်ကြိမ်ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သလို ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်မှာ ကန်တော်ရွာ၊ ကျပန်းရွာနဲ့ ရွာသစ်ကလေးရွာတို့ကို တစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အလားတူ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်မှာတော့ ကန်ချောက်ရွာ၊ ပိတောက်ရွာ၊ သဖန်းချိုရွာ၊ ဒီးဒုတ်ပင်ရွာနဲ့ သမန်းကျင်းရွာတို့ကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးဆယ်လုံးခန့် ကြဲချခဲ့ပေမဲ့ ဒေသခံတွေ ထိခိုက်သေဆုံးတာမရှိဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

လတ်တလောမှာ အင်တာနက်နဲ့ ဖုန်းလိုင်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲနေတာကြောင့် သေဆုံးထိခိုက်သူတွေရဲ့နာမည်နဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို မသိရသေးဘူးလို့လည်း ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒဏ်ရာရသူ ဆယ်ဦးထဲက သုံးဦးဟာ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတရာ ထုတ်ပြန်တာမျိုး မရှိသေးသလို စစ်ကိုင်းတိုင်းပြောခွင့်ရသူ စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနဲ့ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦးကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမဲ့ ဖုန်းမဖြေဆိုပါဘူး။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၉၁၉ ဦးအထိ ရှိလာပါတယ်။

ပခုက္ကူမြို့အခြေစိုက် တပ်မ ၁၀၁ ကနေလာတဲ့ အင်အား ၅၀၀ ခန့် ရှိတဲ့ စစ်ကြောင်းတွေက ရွာတွေကို အင်အားဖြန့်ခွဲပြီး စစ်ကြောင်းထိုး မီးရှို့ သတ်ဖြတ်နေတာလို့ မြိုင် ဒေသခံ တစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“စစ်ကြောင်းဝင်တဲ့အချိန် တွေ့တဲ့သူက သတ်ခံရတာပဲဗျ။ ရွာတွေကို လေကြောင်းကနေ အဆက်မပြတ် ဗုံးကြဲတော့ သေဆုံးတာ ဒဏ်ရာရတာတွေ ရှိတယ်။ လက်နက်ကြီးထိလို့ သေတာလည်း ရှိတယ်ဗျ”

ယာကြီးပြင်ရွာ၊ ဘောင့်ဘင်ရွာ၊ သင်းမရွာ၊ ဂျုတ်ကုန်းရွာ၊ ဘောတုံရွာ၊ သံချောင်းရွာ၊ ကိုင်းရိုးရွာ၊ လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ ကန်နက်ရွာ၊ ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကန်နက်ရွာနဲ့ ကိုင်းတောမရွာက နေအိမ်တွေ မီးရှို့ခံလိုက်ရတယ်လို့ အညာမြေတပ်ပေါင်းစုက ထုတ်ပြန်ထားတာပါ။

လက်ရှိ အဲဒီစစ်ကြောင်းတွေဟာ ယာကြီးပြင်၊ တောင်စုံ၊ မှန်ရင်း စတဲ့ကျေးရွာတွေမှာ ရောက်ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီစစ်ကြောင်းတွေက တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ စိုးမိုးထားတဲ့ မြိုင်နဲ့ပေါက်အစပ်က ရေနံမှော်တွေကို ဦးတည်စစ်ကြောင်းထိုးနေတယ်လို့လည်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တွေက ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စစ်တပ်ခန့်အစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

အဲဒီစစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လထဲက မြိုင်မြို့နယ်ကို စစ်ကြောင်းထိုးနေတာကြောင့် ကျေးရွာ ၂၀ က စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်သောင်းခန့် ထွက်ပြေးနေရပြီး အရေးပေါ်အကူအညီတွေ လိုအပ်နေတယ်လို့ ကူညီနေသူတွေက ပြောပါတယ်။

သေဆုံးသူတွေက ကျွန်းလှမြို့နယ်မှာ ၈ ဦး၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်မှာ ၇ ဦး၊ ကောလင်းမြို့နယ်မှာ ၃ ဦး၊ တန့်ဆည်မှာ ၂ ဦး၊ ရွှေဘိုမှာ ၁ ဦး၊ ကန့်ဘလူမှာ ၁ ဦးနဲ့ ခင်ဦးမှာ ၁ ဦးဖြစ်တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

စစ်ကိုင်းရေဘေးကို လက်ရှိအာဏာယူထားတဲ့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရလက်အောက်ခံအဖွဲ့တွေရဲ့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးရောက်တာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

အဲဒီအပြင်ရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးသွားမယ့်သူတွေကို စစ်ကိုင်းတံတားမှာ တားဆီးတာ၊ ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းတွေ သယ်ယူဖြတ်သန်းခွင့်မပေးတာတွေ ရှိနေတယ်လို့ စစ်ကိုင်းတိုင်း သပိတ်အင်အားစုအထွေထွေလုပ်ငန်း ကော်မတီအဖွဲ့ဝင် ကိုရှင်းသန့်က RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ပုံမှန်အခြေအနေမှာဆိုရင်တော့ ကျွန်တော်တို့က သွားရောက်ကူညီမှုတွေနဲ့အမြန်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်မှာ ဖြစ်သလို တံခါးမရှိ ဓားမရှိ ဘာအခက်ခဲမှာ မရှိဘဲနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်မှာဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့်အခုလိုမျိုး မင်းအောင်လှိုင်က အာဏာသိမ်းထားတဲ့အချိန်မှာအခက်ခဲပေါင်းများစွာ ကြုံရတယ်။ ပစ္စည်းတွေဝယ်ပြီး အလှူခံပြီး ပြည်သူကလှူတဲ့ငွေနဲ့ သွားပြီးဝယ်ဖို့ လှူဖို့ ကိစ္စမှာတောင် စစ်ကိုင်းတံတားကနေ ပိတ်ထားတာ မျိုးတွေ၊ ပစ္စည်းတွေ ဒီဘက်ကိုမရောက်အောင် ကာထားတဲ့အခက်အခဲတွေကြုံရပါတယ်”

အညာရေဘေးဒုက္ခသည်တွေအတွက် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုစံနှုန်းတွေအရ ခွင့်ပြုပေးဖို့လိုအပ်တယ်လို့ မန္တလေးအခြေစိုက် အရေးပေါ်အခြေအနေကာကွယ်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုကော်မတီ (EMC) က အလုပ်အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ မမေနှင်းက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဒီဘက်ကိုဆင်းပြီး ကူနိုင်တာမျိုး အဲဒီလိုအခြေအနေမျိုးကမရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဘာလုပ်လို့ရလဲဆိုတော့ တကယ်ပဲ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအရ လိုအပ် တဲ့အကူအညီတွေဖြစ်တယ်။ ရေဘေးသင့်ပြည်သူတွေဖြစ်တယ်။ ဒါတွေသည် အရပ်သားဖြစ်သူတွေ ဖြစ်တယ်။ ဒီလူတွေကို ကျွန်တော်တို့ ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ နေရာကနေ ကယ်ထုတ်ဖို့အတွက် လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားမှု ဥပဒေ၊ လူသားချင်း စာနာထောက် ထားမှုစံနှုန်းတွေအရဆိုရင် လုပ်ကိုလုပ်ရမယ့်တာဝန်ရှိတယ်“

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအစီအစဥ်တွေသိရဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ ရဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း စီမံ/စီးပွားနဲ့ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦးကို RFA က တယ်လီဖုန်းနဲ့ အကြိမ်ကြိမ် ဆက်သွယ်ခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုတာမရှိပါဘူး။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရရဲ့ ခြိမ်းခြောက်ဟန့်တားတာတွေကြောင့် ကူညီချင်တဲ့သူတွေအတွက် အခက်အခဲတွေရှိတယ်လို့ လုံခြုံရေးအရအမည်မဖော်လိုတဲ့ ရန်ကုန်အခြေစိုက် ရေဘေးကူညီနေသူတစ်ယောက်က RFA ကိုပြောပါတယ်။

“ကူညီချင်တယ်ဆိုရင်တောင်မှ ကူညီဖို့ခက်ခဲတယ်၊ သဘာဝဘေးအတွက်လိုအပ်လို့ ယူသွားရမယ့်ဆေးဝါးလိုမျိုးဆိုရင် ဒါက တော်လှန်ရေးဘက်ကသူတွေကို ထောက်ပံ့ဖို့ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ခေါင်းစဉ်မျိုးတွေနဲ့ သိမ်းပစ်တာမျိုးရှိတဲ့အတွက် လှူတဲ့သူတွေကလည်း ရဲရဲဝံ့ဝံစိတ်စေတနာသန့်သန့်နဲ့ ကူညီချင်တဲ့ စိတ်ရှိတယ်ဆိုရင်တောင်မှ ကူညီဖို့လက်တွေက တွန့်နေကြဦးမှာပဲ”

စစ်ကိုင်းရေဘေးကို ကူညီထောက်ပံ့ဖို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကြောင့် အခက်အခဲဖြစ်နေတယ်ဆိုရင် ဒေသခံအဖွဲ့တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကူညီနိုင်တယ်လို့ အရေးပေါ်အခြေအနေကာကွယ်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု ကော်မတီ EMC က မမေနှင်းက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“မြေပြင်ကိုရောက်အောင်ဆိုလို့ရှိရင် ကျွန်တော်တို့လို EMC အဖွဲ့မျိုးတွေ၊ MERC အဖွဲ့တွေ၊ မြေပြင်မှာရှိတဲ့ သပိတ်အင်အားစုတွေ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေအများကြီးရှိပါတယ်။ နေ့တိုင်းလည်း ဒီလူတွေက မအားမလပ် ကူညီကယ် ဆယ်ရေးတွေစတင်လုပ်ဆောင်နေပြီ ဖြစ်တာကြောင့် ဒီအဖွဲ့တွေကတဆင့် ငွေကြေးပေးပို့လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခု သတင်းအချက်အလက် မျှဝေခြင်းအားဖြင့်လည်း ကူညီနိုင်ပါတယ်”

ရေဘေးဒုက္ခသည်ဦးရေက ကောလင်းမြို့နယ်မှာ ခြောက်သောင်းခုနှစ်ထောင်နီးပါးရှိပြီး ခင်ဦးမှာ သုံးသောင်းလေးထောင်၊ ဒီပဲယင်းနဲ့ ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှာ နှစ်သောင်းခွဲကျော်စီ ရှိနေပါတယ်။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က စစ်ကိုင်းရေဘေးဒုက္ခသည်တွေကို ကူညီတာမတွေ့ရတဲ့အပြင် ခင်ဦးမြို့နယ်က ကွမ်းတိုင်းကျေးရွာကို ဩဂုတ် ၁၁ ရက် နေ့လယ် ၂ နာရီကျော်မှာ လေကြောင်းကနေ သုံးကြိမ် ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက် သွားတယ်လို့ ခင်ဦးမြို့နယ်သတင်းမှန် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ရဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ယောက်က ပြောပါတယ်။

ခင်ဦးမြို့နယ်မှာ ရေဘေးကြောင့် ဩဂုတ် ၁၁ ရက်အထိ လူတစ်ဦး သေဆုံးထားသလို လူဦးရေ ၃၃,၉၄၀ ဦး ရေဘေးဒဏ်ထိခိုက်နေပြီး အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၇,၂၇၀ က ရေဘေးဒဏ်ခံနေရတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ရေဘေးထဲမှာပဲ ဆေးကုသမှုခံ ယူနေရတယ်လို့ ခင်ဦးမြို့ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကိုပြောပါတယ်။

“အမျိုးသမီးတစ်ဦးကတော့ ခေါင်းရှပ်ထိပြီး ဒဏ်ရာရလို့ ရေ​ဘေးထဲမှာပဲ ဆေးကုသမှု ခံယူနေရပါတယ်။ ရွာထဲက နွားခြံတစ်ခုလည်း ဗုံးထိလို့ နွားတစ်ကောင် ထိခိုက်သွားသေးတယ်။ အခု လေကြောင်း တိုက်ခိုက်တာခံလိုက်ရတဲ့ ရွာထိပ်က ချောင်းကလည်း မိုးရွာထားတော့ ရေကြီးနေပါတယ်။ ရွာမြောက်ဘက်က ပင်တင်းရေလှောင်ကန်လည်း ရေပြည့်နေလို့ ရေပိုလွှဲကနေ ရေလွှတ်ထားရပါတယ်။ ရွာတောင်ဘက်က မင်းကန်ကြီး ရေလှောင်ကန်လည်း ရေပြည့်နေလို့ ရေလွှတ်ထားရပါတယ်။ ရွာပတ်ချာလည်မှာက ရေဘေး၊ အပေါ် က လေယာဥ်ဘေး။ ရေထဲက မြွေဘေး ဘာကျန်သေးလဲ"

ကွမ်းတိုင်းရွာက ခင်ဦးမြို့ရဲ့ အရှေ့ဘက် နှစ်မိုင်လောက်ပဲ ဝေးပြီး အခုလို ရေတွေကြီးနေတဲ့အချိန် ရေဘေးထဲမှာ ရွာပေါ်ကနေ လေကြောင်းနဲ့ပါ တိုက်ခိုက်ခံရတာဆိုတော့ ရွာသူရွာသားတွေအတွက် ပိုပြီး စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ခင်ဦးမြို့နယ် အနောက်ခြမ်းမှာ ရေဘေးကြောင့် တိမ်းရှောင်နေရတဲ့ ပထမနေ့ကတည်းက ရွှေဘိုမြို့မှာရှိတဲ့ လက်ရုံးတပ်ရင်းအမှတ် ၈ ကနေ အသေခံဒရုန်းတွေနဲ့ ခင်ဦးမြို့အရှေ့ခြမ်းက ကျေးရွာတွေကို တိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ခင်ဦးမြို့နယ် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ရဲ့ တာဝန်ရှိသူက ဒီနေ့ လာတိုက်ခိုက်တဲ့လေယာဥ်ကတော့ မန္တလေးတိုင်း၊ တံတားဦးလေတပ်ကနေ တက်လာတဲ့ ဂျက်ဖိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ရေဘေးကြောင့် ခင်ဦးမြို့နယ် အနောက်ခြမ်း၊ မူးမြစ်ဘေးက တာတိုင်၊ ကျွန်းတောကြီး၊ မူးသာ၊ ယာတော်နဲ့ သက်သာပန်းတောင်း (ကားဆိပ်) ကျေးရွာတွေမှာ ရေမကျသေးဘဲ ရေကြီးနေဆဲဖြစ်ပြီး ကျန်ကျေးရွာ တွေမှာတော့ ရေအနည်းငယ် ပြန်ကျလာနေတယ်လို့ ခင်ဦးမြို့ ရေဘေးကူညီကယ်ဆယ်ရေးသမားတွေက ပြောပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရအဖွဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း စီမံကိန်း - စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦးကို RFA က အကြိမ်ကြိမ် တယ်လီဖုန်းနဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပေမယ့် လက်ခံဖြေဆိုခြင်းမရှိပါဘူး။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG ) ရဲ့ သြဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်စာရင်းမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း ခင်ဦးမြို့နယ်အပါအဝင် မြို့နယ် ၁၃ ခု ရေဘေးဒဏ်ခံနေရပြီး လူဦးရေ ၂ သိန်း ၂ သောင်းကျော် ထိခိုက်နေတယ်လို့ဖော်ပြထားပါတယ်။

NUG ရဲ့ လူမှုရေးရာ၊ အလုပ်သမားနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးဝန်ကြီးဌာန စာရင်းတွေအရ နေ့စဉ် မိုးကြီးတာ၊ ဆည်ရေတွေ ဖောက်ချတာတွေကြောင့် လူဦးရေ လေးသိန်းခွဲကျော် ရေဘေးသင့်နေပါတယ်။

ပဋိပက္ခဒေသဖြစ်တဲ့ အညာမှာ ရေဘေးသင့်ပြည်သူတွေဟာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အပြင် စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။

ဒီဒေသတွေကို အရေးပေါ်အကူအညီတွေမရောက်အောင်လည်း စစ်တပ်က တားမြစ်ပိတ်ပင်နေတယ်လို့ ကူညီနေသူတွေက ပြောပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်းက မြို့နယ် ၁၄ ခုမှာ လူဦးရေ နှစ်သိန်းကျော် (၂၂၇,၄၉၁ ဦး)၊ မန္တလေးတိုင်း မြို့နယ် ၃ ခုမှာ လူဦးရေ နှစ်သိန်းနီးပါး (၁၈၄,၁၁၈ ဦး)၊ ဧရာဝတီတိုင်း မြို့နယ် ၃ ခုမှာ လူဦးရေ လေးသောင်းကျော် (၄၀,၁၉၆ ဦး)နဲ့ မကွေးတိုင်းက မြို့နယ် ၁ ခုတို့မှာ လူဦးရေ ၉ဝဝ နီးပါး (၈၅၈ ဦး) ရေဘေးဒဏ်ခံနေရတယ်လို့ NUG က ထုတ်ပြန်ထားတာပါ။

အညာဒေသမှာ ရေဘေးကြောင့် စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေ ရေမြုပ်တာ၊ ရေထဲမျောပါတာ၊ လမ်းတံတားတွေ ပျက်စီးတာအပြင် စိုက်ပျိုးမြေဧက သောင်းနဲ့ချီ ပျက်စီးနေတယ်လို့ NUG က ဆိုပါတယ်။

စစ်တပ်ခန့်အစိုးရကတော့ အညာဒေသ ရေကြီးတဲ့အခြေအနေကို သတင်းထုတ်ပြန်တာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေ ပြောဆိုချက်အရ ဆူးဝင်းရွာ၊ ယာကြီးပြင်ရွာနဲ့ မှန်ရင်းရွာတို့အနီးက စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တွေ ယာယီနေထိုင်နေတဲ့ စစ်ရှောင်တဲတွေအနီးကို ဂျိုင်ရိုကော်ပတာနဲ့လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် အသက် ၃၀ ကျော်အရွယ် စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

တိုက်ပွဲမရှိဘဲ ဒုက္ခသည်တွေ ယာယီရှောင်နေတဲ့နေရာတွေကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲနေတာလို့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

“စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက အင်အား ၇၀၀ လောက်ပါတယ်။ ဩဂုတ်လ ပထမပတ်ကတည်းက ယာကြီးပြင်ရွာကိုရောက်နေတာ။ လောလောဆယ် ယာကြီးပြင်ကျေးရွာကို ရောက်နေတာ။ အပေါ်ကနေလည်း ဂျိုင်ရိုကော်ပတာနဲ့ ကြိုပြီးဗုံးကြဲပြီး နယ်မြေရှင်းလင်းရေး လုပ်နေတာ။ ဆုံးသွားတဲ့နှစ်ယောက်က ဆူးဝင်းရွာဒေသခံတွေပါ။ ရွာကနေ စစ်ရှောင်ရင်းနဲ့မှ ဗုံးစထိမှန်ဆုံးကြတာ။ မနေ့(ဩဂုတ် ၁ဝရက်)ကပဲ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ပါတယ်။ စစ်ကြောင်းကလည်း ရှိနေတော့ အချိန်လည်း သိပ်မဆွဲနိုင်ဘူး”

သေဆုံးသွားတဲ့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်နှစ်ဦးရဲ့ နာမည်နဲ့အသေးစိတ် အချက်အလက်တွေကို အတိအကျမသိရသေးပါဘူး။

အဲဒီစစ်ကြောင်းဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လကတည်းက ပခုက္ကူမြို့နယ်အခြေစိုက် တပ်မ- ၁၀၁ ကနေ အင်အား ၇၀၀ လောက်နဲ့ ထွက်လာတာဖြစ်ပြီး မြိုင်နယ်က ရေနံမှော်တွေကို ဦးတည်စစ်ကြောင်းထိုးနေတာလို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။

လတ်တလောမှာလည်း ယာကြီးပြင်ရွာနဲ့ မှန်ရင်းရွာအနီးမှာ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းနဲ့ ဒေသအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကြား မကြာခဏ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ခန့်အစိုးရဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

မြိုင်မြို့နယ်က ကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ တစ်လကျော်အတွင်းမှာ ဒေသခံ သုံးဆယ်နီးပါး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ဒေသခံတွေရဲ့နေအိမ် ၂၀၀ ကျော် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံထားရသလို လူဦးရေ နှစ်ထောင်ခန့် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ မြေပြင်မှာကူညီနေသူတွေက ပြောပါတယ်။

ညနေ ၄ နာရီလောက်မှာ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်နှစ်စီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ချိန် ပေါင် ၅၀၀ ဗုံးတစ်လုံးက ဘုရားကြီး ရွာလယ်လမ်းမပေါ်ကို ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့တာကြောင့် အရပ်သားတွေ ထိခိုက်၊ သေဆုံးခဲ့တာလို့ ဒေသခံတစ်ဦးက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ဂျက်ဖိုက်တာ နှစ်စီးနဲ့ သုံးကြိမ်လောက်ပတ်တယ် တစ်စီးကို တစ်လုံးကြဲချတာ နှစ်စီးဆိုတော့ နှစ်လုံးပေါ့။ ရွာသား သုံးယောက်သေတယ်။ တိုက်ပွဲမရှိဘဲနဲ့ ဝင်ကြဲသွားတာ အဲဒီနေရာမှာ PDF လည်းမရှိဘူး KNU လည်းမရှိဘူး အရပ်သားတွေချည်းပဲနေတဲ့ရွာ”

သေဆုံးသူတွေက အသက် ၉ နှစ်အရွယ် နော်အယ်ဂျာလင်း၊ အသက် ၄၀ အရွယ် မနီလာနဲ့ နော်ရှီးဒူးဖောတို့ ဖြစ်ကြတယ်လို့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) က ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှာ သတင်းထုတ်ပြန်ပါတယ်။

ဒဏ်ရာရသူတွေထဲမှာတော့ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်ကနေ ၅၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီး ၃ ဦးနဲ့ အမျိုးသား ၅ ဦး ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အမျိုးသမီး သုံးဦးနဲ့ ကလေးတစ်ဦးက ဒဏ်ရာပြင်းထန်တာကြောင့် အရေးပေါ်ဆေးကုသနေရတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဆိုင်ကယ် ၂ စီး၊ စပါးကျီ ၁လုံး၊ နေအိမ် ၁ လုံးနဲ့ စျေးဆိုင် ၁ ဆိုင်၊ ထိခိုက်ပျက်စီး ခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

KNU ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ စစ်တပ်ဟာ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် ငါးရပ်ကို မလိုက်နာဘဲ နိုင်ငံတစ်ဝန်း အရပ်သားတွေကို လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီး သုံးပြီး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တာ၊ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်တာအပါအဝင် စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကျူးလွန်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့ကလည်း ပဲခူးတိုင်း ရေတာရှည်မြို့နယ် လေလာမြောင်ရွာကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ကလေး ၃ ဦး အပါအဝင် ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ပဲခူးတိုင်းစစ်ဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅,၉၁၉ ဦးအထိ ရှိလာပါတယ်။

လတ်တလောမှာ မြစ်ကမ်းချောင်းဘေးကျေးရွာတွေ အများစုမှာ ရေကြီးနေတယ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံ လူမှုကူညီကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ မန္တလေးတိုင်း ပြန်ကြားရေး တာဝန်ခံက RFA ကို ပြောပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့ မြေပြင်အခြေအနေအရတချို့ ကျေးရွာတွေမှာ အိမ်ခေါင်မိုး မမြုပ်ရုံအထိ ရောက်တယ်။ အချို့နေရာတွေက ခါးလောက်၊ တစ်ချို့နေရာတွေက လူတစ်ရပ် ရောက်တယ်။ တစ်ရွာနဲ့ တစ်ရွာ မတူဘူးပေါ့လေ။ မနေ့(ဩဂုတ် ၁၀ရက်)ကစလို့ ကျွန်တော်တို့ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်နေရတယ်”

ဩဂုတ် ၁၀ ရက်နေ့ကစပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေတက်လာတာကြောင့် အမရပူရမြို့နယ်ထဲက ရွာ ၄ ရွာ နဲ့ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ထဲက ရွာ ၄ ရွာ ရေကြီးရေလျှံနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အလားတူ တံတားဦးမြို့နယ်မှာလည်း မိုးကြီးနေတာကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်း နဲ့ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးတလျှောက် ကျေးရွာတွေမှာ ရေကြီးရေလျှံနေတယ်လို့လည်း ပြောပါတယ်။

တံတားဦးမြို့နယ်က ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနဲ့ ငါးရာပြားကျေးရွာတို့မှာ ရေဝင်ရောက်နေတယ်လို့ စစ်တပ်ခန့် အစိုးရက သတင်းထုတ်ပြန်ပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) ရဲ့ လူမှုရေးရာ၊ အလုပ်သမားနဲ့ လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားရေးဝန်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းဒေသတွေမှာ နေ့စဥ် ရက်ဆက် မိုးကြီးတာနဲ့ ဆည်ရေဖောက်ထုတ်တာတွေကြောင့် စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးနဲ့ ဧရာဝတီတို့က မြို့နယ်ပေါင်း ၂၀ မှာ ရေကြီး ရေလျှံနေပြီး လူဦးရေ စုစုပေါင်း လေးသိန်းခွဲကျော်(၄၅၂,၁၆၃ ဦး) ရေဘေးသင့်နေပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် နှစ်ပတ်လည် အစီအရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားတာဖြစ်ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ စုံစမ်းစစ်ဆေးထားတာတွေကို အခြေခံထားတာလို့ ဆိုပါတယ်။

အထူးသဖြင့် စစ်တပ်က ကျင်းပတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင်မှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေ တိုးမြင့်လာတာဖြစ်ပြီး ဒီနေ့အထိလည်း လျော့ကျမသွားသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေမှာ ပါရာမော်တာနဲ့ ဒရုန်းတွေကို ပိုသုံးလာတာကြောင့်လည်း အရပ်သားတွေ ကြိုတင်သတိပြုဖို့ ခက်ခဲလာပြီး ထွက်ပြေးဖို့နဲ့ ပုန်းခိုဖို့အတွက် အခွင့်အလမ်း ပိုနည်းလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေမှာ တရားမဝင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်တာ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်တာနဲ့ ဖမ်းဆီးခံထားရချိန် သေဆုံးတာတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း စုဆောင်းထားတယ်လို့ IIMM က ဖော်ပြပါတယ်။

IIMM အကြီးအကဲ နီကိုလတ်စ် ခွန်ဂျန်က အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝတွေ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ရေရှည်အကျိုးဆက်တွေကိုပါ ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

“ဒီရာဇဝတ်မှုတွေကြောင့် လူတွေရဲ့ဘဝတွေ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရတယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ စုဆောင်းရရှိတဲ့ သက်သေအထောက်အထား တစ်ခုချင်းစီက ထောက်ပြနေပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းက ပြည်သူတွေဟာ အကြမ်းဖက်မှု အန္တရာယ်အောက်မှာ နေ့စဥ် ရှင်သန်နေကြရတဲ့အပြင်၊ နက်ရှိုင်းပြီး ရေရှည်ကျန်ရှိနေတဲ့ အကျိုးဆက်တွေကိုလည်း ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေကြရပါတယ်။ ဒီအချက်က ရာဇဝတ်မှုတွေအတွက် တာဝန်ရှိသူတွေဆီက တာဝန်ခံမှုရရှိဖို့ အရေးတကြီး လိုအပ်နေတယ်ဆိုတာကို အလေးအနက် ဖော်ပြနေပါတယ်”

စစ်တပ်ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သားတွေ ထိခိုက်သေဆုံးတာနဲ့ နေအိမ်အဆောက်အအုံတွေ ပျက်စီးတာ စတဲ့ အသေးစိတ်စာရင်းတွေကိုတော့ ထုတ်ပြန်ထားတာမတွေ့ရပါဘူး။

စစ်တပ်ရဲ့ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ သက်သေ ၇၅၀ ကျော်ရဲ့ ထွက်ဆိုမှုတွေအပါအဝင် ရင်းမြစ်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ကရရှိခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယို၊ အသံဖိုင်၊ စာရွက်စာတမ်း၊ မြေပုံ၊ ဂြိုလ်တုပုံရိပ်နဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာနဲ့ မှုခင်းဆေးပညာ အထောက်အထားတွေကို အခြေခံထားတာလို့ IIMM က ဆိုပါတယ်။

IIMM အစီအရင်ခံစာနဲ့ ပတ်သက်လို့ စစ်တပ်ဘက်က တစ်စုံတရာ သတင်းထုတ်ပြန်လာတာ မရှိသေးပါဘူး။ စစ်တပ်ဘက်ကတော့ အရပ်သားတွေကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်တာမရှိဘူးလို့ အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆိုထားဖူးပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိ စာရင်းတွေအရ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း စစ်တပ်နဲ့ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေကြောင့် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားသူနဲ့ ပြည်သူ စုစုပေါင်း တစ်သောင်းသုံးထောင်ကျော် (၁၃၅၀၃ ဦး) သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် လူပေါင်းနှစ်သောင်းကျော် (၂၂၅၁၉ ဦး) ဆက်လက်ဖမ်းဆီးခံထားရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။