របាយការណ៍​នៃ​ការ​កាន់​អំណាច​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ​រយៈពេល​៣០​ឆ្នាំ

ដោយ វិទ្យុ អាស៊ីសេរី
2015-01-13
អ៊ីម៉ែល
មតិ
Share
បោះពុម្ព
រូបថត​នៅ​លើ​គម្រប​សៀវភៅ​របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ (Human Rights Watch) ស្ដីពី​រយៈពេល ៣០​ឆ្នាំ​ក្នុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។
រូបថត​នៅ​លើ​គម្រប​សៀវភៅ​របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ (Human Rights Watch) ស្ដីពី​រយៈពេល ៣០​ឆ្នាំ​ក្នុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។
HRW

ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មករា ស្អែក​នេះ គឺ​ជា​ខួប​គម្រប់​រយៈពេល ៣០​ឆ្នាំ ដែល​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​កាន់​តំណែង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី។ ស្រប​គ្នា​នេះ​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ (Human Rights Watch) ចេញ​របាយការណ៍​ថ្មី​មួយ​ស្ដីពី​រយៈពេល ៣០​ឆ្នាំ​ក្នុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​លោក ហ៊ុន សែន។

អង្គការ​នេះ​បង្ហាញ​ថា លោក ហ៊ុន សែន គឺ​ជា​មេដឹកនាំ​ដែល​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​ទី​៦ ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដឹកនាំ​កាន់​ដំណែង​យូរ​ជាង​គេ​ក្នុង​ពិភពលោក។ អង្គការ​នេះ​បាន​ចាត់​ទុក​លោក​ថា​ជា​មេដឹកនាំ​កាន់​អំណាច​យូរ​ដោយ​ប្រើប្រាស់​មធ្យោបាយ​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន រួម​មាន​ការ​ប្រើ​អំពើ​ហិង្សា ការ​គាប​សង្កត់ និង​អំពើ​ពុករលួយ។ យ៉ាងណា​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ច្រាន​ចោល​របាយការណ៍​នេះ ដោយ​ចាត់​ទុក​អង្គការ​នេះ​ថា ព្យាយាម​បង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី និង​រដ្ឋាភិបាល។

ក្នុង​របាយការណ៍​ដែល​មាន​កម្រាស់​ជាង ៧០​ទំព័រ​របស់​អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ (Human Rights Watch) បាន​រៀបរាប់​ពី​ជីវិត​ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ដែល​អាច​កាន់​កាប់​អំណាច​បាន​យូរ គឺ​នឹង​ចូល​ដល់ ៣០​ឆ្នាំ​នៅ​ពេល​នេះ។

របាយការណ៍​របស់ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​លើក​ឡើង​ចំណុច​ជា​ច្រើន​ពាក់​ព័ន្ធ​ដល់​ការ​ប្រើប្រាស់​អំណាច​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ដើម្បី​រក្សា​តំណែង​ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​លោក​បាន​កាន់​តំណែង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៥។

របាយការណ៍​ដដែល​លើក​ឡើង​ទៀត​ថា លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដឹកនាំ​ដែល​ឋិត​ក្នុង​តំណែង​តាមរយៈ​ការប្រើប្រាស់​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​ចេតនា​នយោបាយ​គ្រប់​គ្រង​កង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​គៃ​បន្លំ​ការ​បោះឆ្នោត ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពុក​រលួយ​ធ្ងន់ធ្ងរ និង​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​បរទេស​គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ទីក្រុង​ហាណូយ ដែល​ជ្រើសរើស​លោក​អោយ​កាន់​តំណែង និង​អាច​បន្ត​តំណែង​ទៅ​មុខ​ទៀត​ស្រប​តាម​ការ​អះអាង​របស់ លោក ហ៊ុន សែន នៅ​ពេល​កន្លង​ទៅ។

របាយការណ៍​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ខ្លះ លោក ហ៊ុន សែន បាន​បង្ហាញ​អោយ​ឃើញ​ថា បាន​ខិត​ខំ​ប្រឹងប្រែង​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​វ័យ​ក្មេង​ក្នុង​ការ​នាំ​ប្រទេស​ត្រឡប់​ទៅ​ឆាក​អន្តរជាតិ និង​បាន​សម្របសម្រួល​អោយ​មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​ក្រុង​ប៉ារីស កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩១។ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ស្ថានភាព​ពិត​គឺ​ផ្ទុយ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទេ ដ្បិត​ក្នុង​តួនាទី​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ជំនួស​អោយ​ការ​ប្រើប្រាស់​តួនាទី​ដើម្បី​កែលំអ​វិស័យ​សុខាភិបាល ការ​អប់រំ និង​បទដ្ឋាន​រស់​នៅ​របស់​ពលរដ្ឋ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅ​វិញ រួម​មាន​អំពើ​កាប់​សម្លាប់​ក្រៅ​ច្បាប់ ទារុណកម្ម ការ​ចាប់​ឃុំ​ខ្លួន ត្រួតត្រា រារាំង​សេរីភាព​សមាគម ការ​ជួប​ប្រជុំ និង​ការ​បង្កើត​បណ្ដាញ​ស៊ើបការ រាយការណ៍​នៅ​ពេញ​ប្រទេស​ ក្នុង​គោលបំណង​បំភិតបំភ័យ បំភ័ន្ត​សាធារណៈ​មតិ។ យុទ្ធសាស្ត្រ​ចម្បង​ជាង​គេ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន គឺ​ការ​គំរាម​កំហែង និង​ប្រើ​ប្រាស់​កម្លាំង។

ក្នុង​ពេល​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន កាន់​អំណាច​មាន​សកម្មជន​នយោបាយ​បក្ស​ប្រឆាំង អ្នក​សារព័ត៌មាន មេដឹកនាំ​សហជីព​ជា​ច្រើន​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​ដោយ​ចេតនា​នយោបាយ។ ករណី​ខ្លះ​ដែល​ឃាតក​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់ ប៉ុន្តែ​ពុំ​ត្រូវ​ស៊ើបអង្កេត ចោទ​ប្រកាន់ ឬ​ដាក់​ទោស​ឡើយ។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​អង្គភាព​ព័ត៌មាន និង​ប្រតិកម្ម​រហ័ស​នៃ​ទីស្ដីការ​គណៈ​រដ្ឋមន្ត្រី លោក ទិត សុធា មាន​ប្រសាសន៍​ថា របាយការណ៍​របស់ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ ជា​របាយការណ៍​បំផ្លើស​ការ​ពិត ព្យាយាម​បំភ្លេច​រាល់​សមិទ្ធផល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​សម្រេច​បាន៖ «របាយការណ៍​នេះ​បំភ្លេច​ចោល​ទាំង​ស្រុង​នូវ​វីរភាព​គ្មាន​ពីរ​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ដែល​បាន​តស៊ូ លះបង់ បូជា​អាយុ​ជីវិត រហូត​ធានា​បាន​នូវ​សុខ​សន្តិភាព និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ សុទ្ធ​តែ​មាន​ឫស​គល់​នៃ​បញ្ហា​ដែល​ជា​កត្តា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពិត​ប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ នេះ ជា​ទម្លាប់​គាត់​តែងតែ​ខ្វាក់​ភ្នែក​ជុំវិញ​សភាពការណ៍​ពិត ហើយ​គាត់​តែងតែ​និយាយ​បំផ្លើស​នូវ​ព័ត៌មាន​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន»

ទោះ​យ៉ាងណា​របាយការណ៍​នោះ​បាន​កត់ត្រា​ពី​បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដែល​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែល​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ​ចាប់​តាំង​ពី​លោក​បាន​កាន់​តួនាទី​ជា​មេបញ្ជាការ​ទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្ស​៧០ ចំពោះ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង​ជនជាតិ​ចាម។ នៅ​ក្នុង​ទសវត្ស​៨០ ពេល​លោក​ធ្វើ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការងារ​ដោយ​បង្ខំ និង​ឃុំឃាំង​មនុស្ស​ជា​ប្រព័ន្ធ។ លុះ​ក្នុង​ទសវត្ស​៩០ លោក​បាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​កាប់​សម្លាប់​ក្រៅ​ច្បាប់​ក្នុង​រដ្ឋ​ប្រហារ ការ​គប់​គ្រាប់​បែក​លើ​ហ្វូង​បាតុករ។ ក្នុង​រយៈពេល​ចុងក្រោយ​នេះ លោក​បាន​រារាំង​ដំណើរ​ការ​របស់​សាលាក្ដី​កាត់​ទោស​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម មិន​គោរព​គោលការណ៍​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌ លោក​ហាក់​បំភ្លេច​ចោល​អនុសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ស្ដីពី​សិទ្ធិ​មនុស្ស ដែល​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​បាន​ផ្ដល់​សច្ចាប័ន រួម​នឹង​ការ​គំរាម​កំហែង​ជា​ច្រើន​ទៀត​ទៅ​អ្នក​នយោបាយ អ្នក​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល។ ស្រប​គ្នា​នេះ​កម្ពុជា ត្រូវ​រាយការណ៍​ថា ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ពុករលួយ​ធ្ងន់ធ្ងរ រី​ឯ​លោក ហ៊ុន សែន មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​រាប់​រយ​លាន​ដុល្លារ​តែ​ក្នុង​រយៈពេល​ដែល​លោក​លេច​មុខ​ក្នុង​តួនាទី​ដឹកនាំ​គិត​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៩។

លោក ទិត សុធា បន្ត​ថា របាយការណ៍​របស់ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បង្ហាញ​ថា អង្គការ​នេះ​នៅ​តែ​បន្ត​ផ្សព្វផ្សាយ​បង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​របស់​ប្រមុខ​ដឹក​នាំ និង​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ក្នុង​ឆាក​អន្តរជាតិ តាម​និន្នាការ​ប្រឆាំង៖ «ក្រុម​ប្រឆាំង​គេ​បាន​សហការ​គ្នា​យ៉ាង​ស្អិតល្មួត​ក្នុង​ការ​ផ្គុំ​នូវ​របាយការណ៍​មួលបង្កាច់ ដើម្បី​សម្អុយ​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​នរណា​មួយ ជា​ពិសេស​គឺ​គេ​ប៉ុនប៉ង​សម្អុយ​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​រាជរដ្ឋាភិបាល​នេះ​យូរ​មក​ហើយ»

នៅ​ទំព័រ​ចុង​ក្រោយ​របស់​របាយការណ៍​បាន​បញ្ជាក់​ថា របាយការណ៍​នេះ​ស្រាវជ្រាវ​នឹង​សរសេរ​ដោយ​នាយក​ប្រចាំ​តំបន់​អាស៊ី នៃ​អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ លោក ប្រ៊ែដ អាដាម (Brad Adams) និង​ក្រុម​ការងារ​របស់​លោក។ ក្នុង​របាយការណ៍​ក៏​បាន​លើក​ឡើង​នូវ​អនុសាសន៍​មួយ​ចំនួន​ទៅ​សហគម​អន្តរជាតិ ដៃគូ​អភិវឌ្ឍន៍ និង​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដើម្បី​អនុវត្ត​ជំរុញ​អោយ​មាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​គាំទ្រ​ដល់​ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា ដែល​ចង់​បាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌ នីតិរដ្ឋ​បញ្ចប់​អំពើ​ពុករលួយ និង​ការ​រំលោភ​ដីធ្លី មិន​ថា ក្នុង​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ឬ​ក្នុង​អាណត្តិ​ដឹកនាំ​របស់​អ្នក​ផ្សេង​ឡើយ។

ការ​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន

របាយការណ៍​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ចំនួន ៧៣​ទំព័រ​របស់ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ រៀបរាប់​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​នយោបាយ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន តាំង​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍ ឆ្នាំ​១៩៧០ រហូត​មក​ទល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​ជីវប្រវត្តិ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ព្រម​ទាំង​ដំណើរ​ជីវិត​របស់​លោក​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ទាក់ទង​ផែនការ «ក៥» នៅ​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ផង​ដែរ។

សូម​ស្ដាប់​សេចក្ដី​រាយការណ៍​របស់​លោក យាង សុជាមេត្តា៖

កើត​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥២ នៅ​ភូមិ​ពាមកោះស្នា ខេត្ត​កំពង់ចាម លោក ហ៊ុន សែន មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា ហ៊ុន ប៊ុនណាល់។ លោក​គឺ​ជា​កូន​ទី​៣ ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន​ទាំង​អស់ ៧​នាក់ ដែល​ក្នុង​នោះ​បង​របស់​លោក​ម្នាក់​បាន​ស្លាប់​តាំង​ពី​មុន​លោក​បាន​កើត​ម្ល៉េះ។

លោក ហ៊ុន សែន មាន​ជីដូន​ជីតា​ដែល​មាន​ជីវភាព​ល្អ​គួរ​សម គឺ​មាន​ដី​ចំនួន ១៥​ហិកតារ​នៅ​ជាប់​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក គ្រួសារ​ត្រកូល "ហ៊ុន" បាន​ធ្លាក់​ខ្លួន​ក្រ​ជា​បន្តបន្ទាប់ ដោយសារ​ដី​មិន​អាច​ដាំ​ដុះ​បាន​ល្អ។

មុន​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ក្នុង​សម័យ​ដែល​កម្ពុជា បាន​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​កង​ទ័ព​ជប៉ុន ឪពុក​របស់​លោក ហ៊ុន សែន គឺ​លោក ហ៊ុន នាង គឺ​ជា​អតីត​ព្រះសង្ឃ​គង់​នៅ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​ពី​កង​ទ័ព​ជប៉ុន ចាញ់​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ លោក ហ៊ុន នាង បាន​ចូល​រួម​ជាមួយ​ចលនា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ដើម្បី​ដេញ​បារាំង កុំ​ឲ្យ​វិល​ត្រឡប់​មក​ដាក់​អាណានិគម​លើ​កម្ពុជា​វិញ។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រនិយម លោក ហ៊ុន នាង បាន​ធ្វើជា​អ្នក​ឃោសនា​ឲ្យ​អ្នក​នយោបាយ​ម្នាក់ ដែល​ក្រោយ​មក​អ្នក​នយោបាយ​រូប​នោះ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​សមាជិក​សភា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៦។

នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម​នោះ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ចូល​រៀន​ថ្នាក់​បឋម​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​របស់​លោក។ តែ​ដោយសារ​នៅ​ទីនោះ​ពុំ​មាន​ថ្នាក់​អនុវិទ្យាល័យ​សិក្សា​បន្ថែម នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៤ ឬ ១៩៦៥ ឪពុក​ម្ដាយ​របស់​លោក​បាន​បញ្ជូន​លោក​ឲ្យ​មក​ស្នាក់នៅ​វត្ត​នាគវ័ន្ត ក្រុង​ភ្នំពេញ ដើម្បី​បន្ត​ការ​សិក្សា ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​លោក ហ៊ុន សែន មាន​អាយុ​ប្រហែល ១២ ឬ ១៣​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។

​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦៩ លោក ហ៊ុន សែន បាន​បោះបង់​ការ​សិក្សា។ លោក​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​វត្ត ដោយសារ​លោក​ភ័យខ្លាច​ការ​តាម​ចាប់​ខ្លួន​ពី​សំណាក់​សមត្ថកិច្ច​របស់​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ។ ការ​រត់​គេច​ខ្លួន​នោះ គឺ​បន្ទាប់ពី​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​របស់​លោក​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​វត្ត​នាគវ័ន្ត ដោយសារ​គាត់​ជា​សកម្មជន​ប្រឆាំង​នឹង​របប​សម្រេច​សីហនុ។ នៅ​មុន​ឆ្នាំ​១៩៦៩ នោះ​ដែរ ឪពុក​របស់​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ផ្លាស់​ទី​ទៅ​រស់​នៅ​ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​កំពង់ចាម ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម។

លោក ហ៊ុន សែន ធំ​ដឹង​ក្ដី​ឡើង​ក៏​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​រឿង​នយោបាយ​និង​យោធា ដោយសារ​មាន​ស្ថានភាព​កើត​ឡើង​នៅ​តំបន់​មេមត់ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៩ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧១។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៧០ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ឃើញ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​កម្ពុជា ស្លាប់​ដោយសារ​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​របស់​កងទ័ព​អាមេរិក និង​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងត្បូង នៅ​ក្បែរ​ស្ពាន​មួយ​ក្នុង​ស្រុក​ស្នួល ខេត្ត​ក្រចេះ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នោះ​ហើយ​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន និយាយ​ថា ជា​កត្តា​ជំរុញ​ទឹក​ចិត្ត​គាត់​ឲ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​អាមេរិក។

​ស្ថានភាព​យោធា​នៅ​កម្ពុជា មាន​ការ​ប្រែប្រួល​បន្ទាប់​ពី​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ទម្លាក់​ពី​អំណាច​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០។ ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ទម្លាក់​ចេញ​ពី​តំណែង បាតុកម្ម​គាំទ្រ​សម្ដេច សីហនុ បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ស្នួល និង​ក្នុង​ចម្ការ​កៅស៊ូ​នា​ស្រុក​មេមត់។ នៅ​ខែ​មីនា ដដែល​នោះ សម្ដេច សីហនុ បាន​ប្រកាស​តាម​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពី​បរទេស អំពាវនាវ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា​ដើម្បី​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល លោក លន់ នល់។

លោក ហ៊ុន សែន និយាយ​ថា នៅ​ពេល​ដែល​សម្ដេច សីហនុ ត្រូវ​បាន​ទម្លាក់ លោក​កំពុង​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​មេមត់។ លោក​ថា លោក​បាន​ឮ​ការ​អំពាវនាវ​របស់​សម្ដេច សីហនុ។ ដោយ​មាន​ការ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ពី​លោក ហ៊ុន នាង ដែល​ជា​ឪពុក លោក ហ៊ុន សែន រួម​ជាមួយ​យុវជន​មួយ​ចំនួន​ផ្សេង​ទៀត​ក៏​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ចូល​ក្នុង​ចលនា​តាម​ការ​អំពាវនាវ​របស់​សម្ដេច សីហនុ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧០។

ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្តី លោក ហ៊ុន សែន អះអាង​ថា មុន​ពេល​ចូលរួម​ក្នុង​ចលនា​នោះ លោក​មិន​បាន​ដឹង​ថា ប៉ុល ពត មាន​តួនាទី​ដឹកនាំ​ក្នុង​ចលនា​នោះ​ទេ។ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា ហ៊ុន សំរេច វិញ នៅ​ពេល​ដែល​លោក​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា។

បើ​ទោះ​ជា​ពេល​នោះ លោក ហ៊ុន សែន មាន​អាយុ​ទើប ១៨​ឆ្នាំ​ក្ដី ប៉ុន្តែ​បើ​ប្រៀប​ជាមួយ​ពួក​ឧទ្ទាម​ផ្សេង​ទៀត លោក​មាន​ការ​អប់រំ​គ្រាន់​បើ​ជាង​គេ ដោយសារ​លោក​បាន​ជួយ​បង្ហាត់​បង្រៀន​ក្រុម​លោក​ពេល​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នោះ​ហើយ ទើប​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា «គ្រូ»។ ក្រុម​របស់​លោក ហ៊ុន សែន មាន​គ្នា​ប្រមាណ​ពី ៣០០ ទៅ ៥០០​នាក់។ ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​វៀតណាម ជ្រើសរើស​បណ្ដុះបណ្ដាល​ផ្នែក​យោធា​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ទ័ព​ប្រយុទ្ធ។

ពីរ​សប្ដាហ៍​នៅ​ក្រោយ​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល ពោល​គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣០ មេសា ឆ្នាំ​១៩៧០ លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​មេបញ្ជាការ​កងអនុសេនាតូច ដែល​មាន​កូន​ទាហាន​ចំនួន ៤៨​នាក់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ លោក​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​បណ្ដុះបណ្ដាល​នៅ​សាលា​ទ័ព​ពិសេស រយៈពេល ១​ឆ្នាំ នៅ​ឃុំ​ត្រពាំងព្រីង ស្រុក​តំបែរ។ ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​សម្ព័ន្ធ​យុវជន​នៃ​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា។ ចាប់​តាំង​ពី​នោះ​មក លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​តំណែង​ក្នុង​ជួរ​យោធា​ជា​បន្តបន្ទាប់ រហូត​គាត់​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធ​យោធា និង​នយោបាយ​នៃ​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​កង​អនុសេនាធំ​ដែល​មាន​កូន​ទាហាន​ក្រោម​បង្គាប់​ប្រមាណ ១៣០​នាក់។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​ដដែល លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​បណ្ដុះបណ្ដាល​ផ្នែក​យោធា​បន្ថែម​ទៀត គឺ​នៅ​ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល​លោក​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ពី ហ៊ុន សំរេច ទៅ​ជា ហ៊ុន សែន វិញ។ នៅ​មុន​ឆ្នាំ​១៩៧៣ លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​បញ្ជាការ​កងវរសេនាតូច ដែល​មាន​តំបន់​ប្រតិបត្តិ​នៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​នៃ​ទន្លេ​មេគង្គ។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ កងវរសេនាតូច​របស់​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​កងវរសេនាធំ​ក្នុង​ភូមិ​ភាគ​២១ ដែល​ក្នុង​នោះ​ក៏​មាន​កងវរសេនាធំ​លេខ ៥៥ និង ៧៥ ផង​ដែរ។ លោក ហ៊ុន សែន និយាយ​ថា ឋិត​ក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធ​នេះ លោក​គឺ​ជា​មេបញ្ជាការ​កងវរសេនាតូច និង​កងទ័ព​ពិសេស ដែល​គ្រប់គ្រង​កូន​ទាហាន​ចំនួន ៥០០​នាក់។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន លោក​ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា​មេបញ្ជាការ​កងវរសេនាធំ​ដែល​មាន​កូន​ទាហាន ២.០០០​នាក់​ក្នុង​ដៃ។ ព្រម​ជាមួយ​គ្នា​នោះ កងវរសេនាតូច​លេខ ៧៥ ក៏​ឋិត​ក្រោម​បញ្ជាការ​របស់​លោក​ផង​ដែរ។

លោក ហ៊ុន សែន និយាយ​ថា ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ លោក​បាន​បញ្ជាការ​វាយ​ប្រហារ​ក្នុង​បំណង​គ្រប់គ្រង​តំបន់​ទន្លេបិទ។ លោក​ថា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៦ មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ លោក​ត្រូវ​គ្រាប់​ចំ​ភ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​ដោយសារ​ការ​បាញ់​ប្រហារ​របស់​ទាហាន លន់ នល់ ដែល​ពេល​នោះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​សន្លប់​អស់​រយៈពេល ១​សប្ដាហ៍។

នៅ​ក្រោយ​ថ្ងៃ​រំដោះ ១៧ មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ នៅ​ពេល​ដែល​កំពុង​សម្រាក​ព្យាបាល​របួស​ភ្នែក​នៅ​ឡើយ​នោះ លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រធាន​កងវរសេនាធំ​ស្វយ័ត​ពិសេស​នៅ​តំបន់​បូព៌ា។ មុន​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៧៥ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ជា​សះស្បើយ​ពី​មុខ​របួស​ដែល​លោក​អាច​ចូល​រួម​ប្រជុំ​បាន។ លោក​បាន​ចូល​រួម​ឡើង​វិញ​ក្នុង​កងវរសេនាធំ​របស់​លោក ហើយ​ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​នៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ក្នុង​ស្រុក​មេមត់ នៃ​ភូមិ​ភាគ​២១។

ក្នុង​ពេល​នោះ​ដែរ នៅ​ឯ​ស្រុក​ក្រូចឆ្មារ ខេត្ត​កំពង់ចាម សហគមន៍​ជនជាតិ​ចាម​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ងើប​ឡើង​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ថ្មី។ ការ​បង្ក្រាប​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា នៅ​ខែ​កញ្ញា និង​តុលា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ទៅ​លើ​ពួកគេ បាន​បិទ​បញ្ចប់​ការ​បះបោរ​នោះ។ យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ លោក ហ៊ុន សែន បដិសេធ​ថា កម្លាំង​របស់​គាត់​មិន​បាន​ពាក់ព័ន្ធ​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នោះ​ឡើយ។ លោក ហ៊ុន សែន និយាយ​ថា ក្នុង​ពេល​លោក​ឋិត​នៅ​មេមត់​នោះ លោក​បាន​ប្រឆាំង​បញ្ជា​របស់​បក្ស​នោះ​គឺ​ការ​បដិសេធ​មិន​ព្រម​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​សម្លាប់​ជនជាតិ​ចាម។ លោក ហ៊ុន សែន ថា គាត់​បាន​ប្រាប់​ទៅ​មេ​ខាងលើ​របស់​លោក​ថា ៦០% ទៅ ៧០% នៃ​កូនចៅ​របស់​លោក​មាន​ជំងឺ​គ្រុនចាញ់ ដូច្នេះ​ពួកគេ​មិន​អាច​ទៅ​បង្ក្រាប​ការ​បះបោរ​របស់​សហគមន៍​ជនជាតិ​ចាម បាន​ឡើយ។ លោក ហ៊ុន សែន អះអាង​ថា ការ​បង្ក្រាប​នៅ​ពេល​នោះ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​កម្លាំង​មក​ពី​ស្រុក​ក្រូចឆ្មារ នោះ​តែម្ដង។

​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ ក៏​មាន​ប្រភព​បញ្ជាក់​ថា កម្លាំង​មក​ពី​កងវរសេនាតូច ៥៥ នៃ​កងវរសេនាធំ​ភូមិ​ភាគ​២១ មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​បង្ក្រាប​នោះ ដែល​សកម្មភាព​ទាំង​អស់​នេះ គឺ​ជា​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ។

​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ចាក​ចេញ​ពី​កម្ពុជា ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៧៧ ដោយ​លោក​អះអាង​ថា លោក​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ទៅ​នឹង​គោលនយោបាយ និង​ការអនុវត្ត​របស់​ពួក​ខ្មែរក្រហម​នៅ​ពេល​នោះ។

ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ការ​វាយ​ប្រហារ​របស់​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម​ទៅ​លើ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន កងទ័ព​វៀតណាម បាន​លើកទ័ព​ចូល​មក​ឈ្លានពាន​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ថ្ង​ទី​២៥ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៧៨។ ពួកគេ​កាន់​កាប់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ បាន​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ថ្ងៃ​៧ មករា ឆ្នាំ​១៩៧៩ ហើយ​ចំណែក​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​វិញ បាន​រត់​ទៅ​កាន់​ព្រំដែន​កម្ពុជា-​ថៃ។

វៀតណាម​បាន​លើក​បន្តុប​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី ដែល​ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ទទួល​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​នៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ និង​អតីត​មន្ត្រី​ខ្មែរ​ក្រហម ដើម្បី​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា។ ខ្មែរ​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​ទទួល​បាន​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​នៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ នោះ រួមមាន​ដូចជា លោក ប៉ែន សុវណ្ណ ដែល​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ចំណែក​អតីត​មន្ត្រី​ខ្មែរ​ក្រហម​វិញ មាន​ដូច​ជា លោក ហ៊ុន សែន ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការ​បរទេស​វ័យ​ក្មេង​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​លើ​ពិភពលោក។

​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ លោក ប៉ែន សុវណ្ណ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក ដោយសារ​លោក​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម ហើយ​លោក ចាន់ ស៊ី ក៏​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជំនួស ដែល​ក្រោយ​មក​ក៏​បាន​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ពេល​កាន់​តំណែង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៤។ ទីក្រុង​ហាណូយ បាន​ចាប់​អារម្មណ៍​ចំពោះ​សមត្ថភាព និង​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​លោក ហ៊ុន សែន។ ពួកគេ​ក៏​បាន​លើក​បន្តុប​លោក ហ៊ុន សែន ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៨៥។

ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា សេរីភាព​បុគ្គល​និង​សេរីភាព​នយោបាយ​មិន​ត្រូវ​បាន​គោរព​ឡើយ។ ក្នុង​ចំណោម​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ធ្ងន់ធ្ងរ​ក្នុង​របប​នោះ គឺ​ការ​អនុវត្ត​នូវ​ផែនការ «ក៥»។ ផែនការ​នេះ​ហើយ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ច្រើន​ពាន់​នាក់​ស្លាប់​បាត់បង់​ជីវិត​ដោយសារ​ជំងឺ និង​គ្រាប់​មីន។ លោក ឡេ ឌឺកថូ (Le Duc Tho) មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​វៀតណាម ទទួល​បន្ទុក​ការងារ​នៅ​កម្ពុជា ទំនង​ជា​អ្នក​ណែនាំ​ឲ្យ​បង្កើត​ផែនការ «ក៥» ដល់​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​កម្ពុជា នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៨៤។

បើ​តាម​លោក ស៊ិន សេន អតីត​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ សម័យ​រដ្ឋ​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​វៀតណាម ប្រគល់​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ឲ្យ​ធ្វើជា​អ្នកដឹកនាំ​ការ​អនុវត្ត​ផែនការ «ក៥» នេះ ក្រោយពី​លោក ចាន់ ស៊ី ស្លាប់​នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៨៤។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៨៥ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ឲ្យ​លោក ញឹម វណ្ណដា មក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ការ​អនុវត្ត​ផែនការ «ក៥» ជំនួស​លោក​វិញ ដែល​នៅ​ពេល​នោះ លោក ញឹម វណ្ណដា គឺ​ជា​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ផែនការ ហើយ​ក្រោយ​មក​បាន​ក្លាយ​ជា​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ។

ជា​រួម ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ប្រមាណ​ជាង ១​លាន​នាក់​អាច​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​កាន់​តំបន់​ព្រំដែន​កម្ពុជា-​ថៃ ដែល​នៅ​ទី​នោះ​ពួកគេ​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​លក្ខខណ្ឌ​ការងារ​លំបាក ខ្វះ​ជម្រក និង​ខ្វះ​ម្ហូប​អាហារ​ជាដើម។

​លោក ស៊ិន សេន និយាយ​ថា គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​នៅ​កម្ពុជា គាំទ្រ​ផែនការ «ក៥» នោះ​ទេ។ លោក​ថា មាន​តែ​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ឲ្យ​អនុវត្ត​ផែនការ​នេះ។ លោក​ថា នៅ​ពេល​ពួកគេ​ទៅ​អនុវត្ត​ផែនការ «ក៥» ពួកគេ​មិន​សង្ឃឹម​ថា អាច​មាន​ជីវិត​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ​ឡើយ។

ក្រោយ​ពី​បាន​ក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៨៥ មក លោក ហ៊ុន សែន បាន​គ្រប់គ្រង​ទៅ​លើ​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​នគរបាល និង​កង​សន្តិសុខ​ផ្សេង​ទៀត។ នេះ​មាន​ន័យ​ថា លោក ហ៊ុន សែន ទទួល​បន្ទុក​គ្រប់គ្រង​ទាំង​វិស័យ​ការពារ​ជាតិ និង​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង។

​កង​កម្លាំង​ទាំង​អស់​នេះ​ហើយ ដែល​ត្រូវ​លោក ហ៊ុន សែន ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​កម្ចាត់​ក្រុម​ប្រឆាំង ៣​ប្រភេទ ដែល​ធ្វើការ​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​កង​កម្លាំង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ត្រី​ភាគី ក្រុម​ប្រឆាំង​ដោយ​អហិង្សា និង​ក្រុម​អ្នក​ខ្វែង​គំនិត​នៅ​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា។

​ក្នុង​ការ​ប្រឈម​ជាមួយ​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម និង​ក្រុម​អ្នក​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​បក្ស​តែមួយ​នៅ​កម្ពុជា រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា បាន​ប្រព្រឹត្ត​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​ប្រព័ន្ធ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ ដែល​រួមមាន​ការ​ឃុំ​ខ្លួន​រយៈពេល​វែង ដោយ​ពុំ​មាន​ការ​កាត់​ទោស​ត្រឹមត្រូវ ការ​កាត់​ទោស​ដោយ​អយុត្តិធម៌ ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម អំពើ​ឃោរឃៅ និង​ការ​សម្លាប់​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ជាដើម។

ការ​ប្រើប្រាស់​អំណាច​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ក្នុង​សម័យ​អ៊ុនតាក់​និង​ឆ្នាំ​១៩៩៧

ក្នុង​ផ្នែក​បន្ត​ទៀត​នេះ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​លើក​ឡើង​អំពី​ការ​ប្រើប្រាស់​អំណាច​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អាជ្ញាធរ​បណ្ដោះ អាសន្ន​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ឬ អ៊ុនតាក់ (UNTAC) បាន​មក​កម្ពុជា ដោយ​គិត​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៣ និង​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧។

តើ​អង្គការ​នេះ​បាន​កត់ត្រា​អ្វីខ្លះ​ពី​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អ៊ុនតាក់ ចូល​មក​កម្ពុជា និង​បញ្ហា​នយោបាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧?

សូម​ស្ដាប់​សេចក្ដី​រាយការណ៍​របស់​អ្នកស្រី សុ ជីវី៖

អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​រៀបរាប់​ថា ដើម្បី​ស្វាគមន៍​ការ​មក​ដល់​របស់​អ៊ុនតាក់ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​បង្កើត​ក្រុម​ការងារ​ពិសេស ដើម្បី​វាយ​ប្រហារ គំរាមកំហែង និង​បំភិតបំភ័យ​គណបក្ស​នយោបាយ​មួយ​ចំនួន រួម​មាន​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​និយម​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម  និង​ក្រុម​ប្រឆាំង​ដទៃ​ទៀត។ ក្នុង​រយៈពេល​នេះ លោក ហ៊ុន សែន នៅ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង​កាន់​កាប់​កងទ័ព។

អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​សំអាង​របាយការណ៍​ចុង​ក្រោយ​មួយ​របស់​អ៊ុនតាក់ ដែល​រៀបរាប់​ពី​អំពើ​ហិង្សា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ដោយ​កងកម្លាំង​នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ ស្រប​គ្នា​នេះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ដែល​បន្ត​ការងារ​ពី​សាធារណរដ្ឋ​កម្ពុជា ជា​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ការ​ប៉ុនប៉ង​សម្លាប់​ក្រុម​នយោបាយ​ប្រឆាំង​ចំនួន​ជិត ៤០​ករណី និង​ពលរដ្ឋ​ជា​ជន​ស៊ីវិល​ជាង ២០​ករណី​ទៀត​នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ជាតិ​អាណត្តិ​ទី​១។ របាយការណ៍​បន្ត​ទៀត​ថា ការ​រំលោភ​បំពាន​ទាំង​នោះ ប្រព្រឹត្ត​ដោយ​កងកម្លាំង​នគរបាល និង​យោធា​ដែល​អនុវត្ត​ក្រោម​បញ្ជា​របស់​ភ្នាក់ងារ​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ ក្រៅ​ពី​នេះ គេ​បាន​បង្កើត​ក្រុម​កង​កម្លាំង​ជា​ច្រើន មាន​ទាំង​ក្រុម​ចំហ និង​ក្រុម​សម្ងាត់។ ក្រុម​ប្រភេទ​នេះ​មាន​ទាំង​នៅ​ថ្នាក់​ក្រសួង បណ្ដា​ក្រុង និង​ខេត្ត។

អ្នក​ធ្វើ​ការ​តាម​ក្រុម​ទាំង​នោះ​អាច​នឹង​ត្រូវ​គេ​ជ្រើសរើស​ចេញ​ពី​កងកម្លាំង​រក្សា​សន្តិសុខ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ក្រុម​ទាំង​នោះ ត្រូវ​បង្កើត​ក្នុង​គោលដៅ​វាយ​ប្រហារ​ក្រុម​ប្រឆាំង។ ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​ទាំង​នោះ​មាន​ក្រុម​មួយ​ដែល​ទំនង​ជា​ក្រុម​ដែល​ក្រោយ​មក​បាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​គ្រាប់​បែក​លើ​ហ្វូង​បាតុករ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧ និង​ការ​រំលោភ​បំពាន​ផ្សេង​ទៀត ហើយ​ក្រោយ​មក​ក្រុម​នេះ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ថ្មី គឺ​កងពល​តូច ង៧០ ដែល​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់​ថា ជា​កងកម្លាំង​ផ្ទាល់​របស់​លោក ហ៊ុន សែន។ ក្នុង​របាយការណ៍​ដដែល​បាន​លើក​ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្ដែង​ពី​ក្រុម​មួយ​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​នៃ​រដ្ឋ​កម្ពុជា ដែល​អាច​ជាប់​ទាក់ទង​នឹង​គម្រោងការ​សម្លាប់​សកម្មជន​ប្រឆាំង។ មន្ត្រី​ម្នាក់​ដែល​អ៊ុនតាក់ បាន​សម្ភាស​ប្រាប់​ថា នៅ​ពេល​ដែល​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ភ័យ​ខ្លាច​ចាញ់​ឆ្នោត ស៊ិន សុង និង ស៊ិន សេន ដែល​ទទួល​បន្ទុក​សន្តិសុខ​ផ្ទៃក្នុង បាន​រួម​គ្នា​ជាមួយ​ក្រុម​ឧត្ដមសេនីយ៍ ប៉ូលិស និង​ទាហាន បង្កើត​រចនា​សម្ព័ន្ធ​ថ្មី​មួយ។ ក្រុម អា៩០ (A90) ជា​ក្រុម​សម្ងាត់​ដែល​ត្រួត​ពិនិត្យ និង​គ្រប់គ្រង​ស្ថានភាព​ទូទាំង​ប្រទេស។ ក្រុម​នេះ​ក៏​មាន​តួនាទី​ស្វែង​រក​ចលនា​នយោបាយ និង​ក្រុម​ប្រឆាំង។ រី​ឯ​ក្រុម អា៩២ (A92) ក៏​ជា​ក្រុម​សម្ងាត់​នៅ​ក្រោម​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ។

ក្រុម​ទាំង​២​នេះ​អាច​សម្លាប់ អាច​ចាប់ខ្លួន​ដោយ​សម្ងាត់ និង​ចាប់​ជំរិត។ មន្ត្រី​ដដែល​នោះ​ប្រាប់​ទៀត​ថា នៅ​ពេល​ក្រុម​របស់​លោក ម៉ក់ ជីតូ ដែល​កាល​ណោះ​ជា​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ប៉ូលិស រក​ឃើញ​គោលដៅ​គឺ​តែង​សុំ​សេចក្ដី​សម្រេច​ពី​ថ្នាក់​លើ។ លោក ម៉ក់ ជីតូ បាន​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​សម្លាប់​ជា​ច្រើន។ លោក សុខ ផល ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ផ្នែក​សន្តិសុខ​​ជាតិ​ត្រូវ​រាយការណ៍​ទៅ ស៊ិន សេន។ ចំណែក លោក លួ រ៉ាមីន កាន់​ផ្នែក​អន្តរជាតិ។

ក្រោយ​មក លោក ស៊ិន សេន ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ដាក់​ពន្ធនាគារ​នៅ​ក្នុង​គម្រោង​រដ្ឋ​ប្រហារ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៤។ ក្រុម អា (A) ក៏​ត្រូវ​កែ​សម្រួល។ ពេល​ដែល ហ៊ុន សែន ទាមទារ​អោយ​តែងតាំង​អ្នក​ថ្មី​អោយ​កាន់​តំណែង​ថ្មី​ដែរ គឺ​មេ​ប៉ូលិស​ជាតិ នោះ​គឺ​លោក ហុក ឡងឌី ដែល​ក្រោយ​មក​ពង្រីក​ការ​គ្រប់គ្រង​ទៅ​ដល់​ដែន​អំណាច​របស់​លោក ជា ស៊ីម និង​​លោក ស ខេង។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ក្រុម​នេះ​ត្រូវ​ដំណើរការ​ក្រោម​នគរបាល ដោយ​បែង​ចែក​ជា​២​ក្រុម គឺ​កម្លាំង​ល្អ និង​កម្លាំង​សម្ងាត់។

អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​លើក​ឡើង​ថា រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​ពុំ​មាន​នរណា​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​រៀប​រាប់​ក្នុង​របាយការណ៍​របស់​អ៊ុនតាក់​នោះ ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​អោយ​ទៅ​ទទួល​ខុសត្រូវ​មុខ​ច្បាប់​ឡើយ។ ប៉ុន្តែ​កាន់​តែ​អាក្រក់​ថែម​ទៀត គឺ​អ្នក​ទាំងនោះ​ត្រូវ​ផ្ដល់​តួនាទី​អោយ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​អ៊ុនតាក់ បាន​ដក​ចេញ។

ចូល​ទៅ​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧ រដ្ឋាភិបាល​សម្ព័ន្ធ​ភាព​រវាង​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​បែកបាក់។ ការ​ផ្ទុះ​អាវុធ​ដាក់​គ្នា​រវាង​កងកម្លាំង​បក្ស​ទាំង​២ ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​បាត់ដំបង។

ក្រោយ​មក​លោក សម រង្ស៊ី ដែល​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ពី​តួនាទី​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ការ​តវ៉ា​ជា​ច្រើន។ ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​ដដែល លោក​បាន​ចូលរួម​ក្រុម​អ្នក​តវ៉ា​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល ដែល​មាន​មនុស្ស​ប្រមាណ ២០០​នាក់ និង​បាន​ទៅ​ដល់​ក្បែរ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង។ ការ​គប់​គ្រាប់​បែក​ទៅ​លើ​ក្រុម​នេះ​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស ១៦​នាក់ ជា​ច្រើន​នាក់​ទៀត​របួស។ ក្រុម​ប៉ូលិស​ដែល​ឋិត​នៅ​ទី​នោះ​បាន​រារាំង​មិន​អោយ​សង្គ្រោះ​អ្នក​រងគ្រោះ។ ហេតុការណ៍​នោះ​គឺ​ជា​លើក​ដំបូង​បង្អស់​ដែល​កងកម្លាំង​កងពល​តូច​លេខ​៧០ ត្រូវ​គេ​ពង្រាយ​ឃ្លាំ​មើល​អ្នក​តវ៉ា។ យ៉ាង​ណា​ ការិយាល័យ​ស៊ើបការណ៍​សហព័ន្ធ ឬ អេហ្វ.ប៊ី.អាយ (FBI) បាន​បញ្ឈប់​បេសកកម្ម​របស់​ខ្លួន​មុន​កំណត់​ដោយ​ពុំ​មាន​មូលហេតុ។ ចំណែក​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ ពុំ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ដែរ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ក្រុម​មន្ត្រី​ត្រូវ​ឡើង​តំណែង។ មេបញ្ជាការ​កងពលតូច​លេខ​៧០ លោក ហ៊ុយ ពិសិដ្ឋ ត្រូវ​តែងតាំង​ជា​ឧត្ដមសេនីយ៍ និង​អនុ​រដ្ឋលេខាធិការ​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ។ ចំណែក​មេបញ្ជាការ​រង​កងពលតូច​លេខ​៧០ ដែរ​នោះ លោក ហ៊ីង ប៊ុនហៀង ក្រោយ​មក​ត្រូវ​តែង​តាំង​ជា​មេ​បញ្ជាការ​រង​កង​យោធពលខេមរភូមិន្ទ។ ករណី​គប់​គ្រាប់​បែក​នោះ​នៅ​តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​និទណ្ឌភាព​នៅ​កម្ពុជា។ នៅ​ក្រោយ​ហេតុការណ៍​គប់​គ្រប់​បែក​នោះ លោក ហ៊ុន សែន បាន​បន្ត​ប្រើ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បំបែក​ដើម្បី​ទទួល​បាន​សំឡេង​ភាគច្រើន​ក្នុង​សភា ដោយ​ផ្ដល់​សំណូក និង​គំរាម​កំហែង​ប្រឆាំង​សមាជិក​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច។

នៅ​ក្នុង​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៧ លោក ហ៊ុន សែន បង្កើត​អោយ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ដែល​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ហៅ​ថា ជា​រដ្ឋប្រហារ​ប្រឆាំង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ទី​១ ទ្រង់ នរោត្តម រណឫទ្ធិ។

កង​កម្លាំង និង​ក្រុម​មន្ត្រី​មួយ​ចំនួន​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា មាន​លោក ជា ស៊ីម ស ខេង និង​លោក កែ គឹមយ៉ាន ជា​ដើម​ បាន​ប្រឆាំង​នឹង​ផែនការ​រដ្ឋ​ប្រហារ​នោះ ប៉ុន្តែ​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រើ​កម្លាំង​ផ្ទាល់​ខ្លួន។ រដ្ឋប្រហារ​នោះ​ត្រូវ​បន្ត​ដោយ​ការ​សម្លាប់​ក្រៅ​ច្បាប់ ការ​បូជា​សព ដែល​មិន​ស្គាល់​អត្តសញ្ញាណ ដោយ​លាក់​កំបាំង​ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​ការ​ឃុំឃាំង​ដោយ​កងកម្លាំង​របស់​លោក ហ៊ុន សែន។ អ្នក​រងគ្រោះ​ភាគ​ច្រើន​ជា​កងកម្លាំង​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បាន​រក​ឃើញ​ថា ពេល​នោះ​មាន​មន្ត្រី​បក្ស​នយោបាយ​ប្រមាណ​ពី ៤០ ទៅ ៦០​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​ក្រៅ​ច្បាប់។

ក្នុង​របាយការណ៍​ក៏​បាន​រៀបរាប់​ពី​ការ​ស្លាប់​របស់​ឧត្ដម​សេនីយ៍​មួយ​ចំនួន​ មាន ចៅ សម្បត្តិ ក្រូច យឿម បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​ចាប់​បាន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៨ កក្កដា ដោយ​កងកម្លាំង​អង្គភាព​ឆត្រយោង ៩១១ ក្រោម​បញ្ជាការ​របស់​លោក ចាប ភក្តី។ សាក្សី​និយាយ​ថា អ្នក​ទាំង​២ ត្រូវ​បាញ់​ចំក្បាល​ចំនួន ៣​គ្រាប់។ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​ពុំ​ដែល​ស៊ើប​អង្កេត​ករណី​នេះ​ឡើយ គឺ​គ្រាន់​តែ​អះអាង​ថា លោក ចៅ សម្បត្តិ ខាំ​អណ្ដាត​សម្លាប់​ខ្លួន។ យ៉ាង​ណា​សាកសព​របស់​អ្នក​ទាំង ២ ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ ដោយ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និង​ក្រុម​គ្រួសារ​ដែល​បង្ហាញ​ពី​អំពើ​ទារុណកម្ម​មុន​ពេល​សម្លាប់។ អង្គភាព ៩១១ ត្រូវ​រក​ឃើញ​ថា ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ទារុណ​កម្ម។ នៅ​ពេល​ដែល​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បើក​ការ​ស៊ើប​អង្កេត មេ​បញ្ជាការ​អង្គភាព ៩១១ លោក ចាប ភក្តី បាន​ទទួល​ស្គាល់​ថា ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន ប៉ុន្តែ​បដិសេធ​ថា មិន​បាន​ដឹង​ថា មាន​រឿង​អ្វី​កើត​ឡើង​ចំពោះ​អ្នក​ទាំង​នោះ​ឡើយ។ ក្រោយ​មក​លោក ចាប ភក្តី ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន ថែម​ទាំង​ត្រូវ​បាន​ឡើង​បុណ្យ​ស័ក្ដិ តែងតាំង​ជា​ឧត្ដមសេនីយ៍​ទៀត។

ករណី​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​គេ គឺ​ការ​សម្លាប់​លោក ហូ សុក ដែល​ជា​មន្ត្រី​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច ជា​រដ្ឋលេខាធិការ​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ ធ្លាប់​ចេញ​មុខ​ប្រឆាំង​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ក្នុង​ករណី​រៀបចំ​បណ្ដឹង​ប្រឆាំង​លោក ម៉ុង ឬទ្ធី ជា​អ្នក​ជំនួញ​ដែល​ស្និទ​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ជួញដូរ​គ្រឿង​ញៀន។ លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់​គំរាម​អោយ​អ្នក​ហ៊ាន​លូកលាន់​រឿង​នេះ​អោយ​ពាក់​មួក​ដែក។ លោក ហូ សុក ក៏​មាន​សត្រូវ​ម្នាក់​ទៀត នៅ​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ គឺ​លោក ហុក ឡង់ឌី។ នៅ​ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារ​លោក​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ទៅ​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ ហើយ​ត្រូវ​បាញ់​សម្លាប់។ សាកសព​របស់​លោក​ត្រូវ​ដុត​ចោល​ក្នុង​វត្ត​មួយ​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​អធ្រាត្រ។ មនុស្ស ៣​នាក់ ត្រូវ​នាំ​ទៅ​សួរ​ចម្លើយ​ក្នុង​ករណី​នេះ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ដោះលែង​អោយ​រួច​ខ្លួន ហើយ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​បន្ត​ក៏​ពុំ​មាន​លទ្ធផល។

របាយការណ៍​បន្ត​ទៀត​ថា ជន​ស៊ីវិល​ដែល​ត្រូវ​សម្លាប់​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​រដ្ឋ​ប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ នោះ គឺ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ខ្មែរ សញ្ជាតិ​កាណាដា លោក ដោក សុគន្ធ ឬ ម៉ៃឃើល សេនៀ (Michael Senior) នៅ​ពេល​កំពុង​ថត​រូប កងកម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​ប្រមូល​ជ័យភណ្ឌ​តាម​ហាង ឬ​ផ្ទះ​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ ភរិយា​របស់​លោក គឺ​ជា​សាក្សី​ផ្ទាល់​ភ្នែក ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​ចំណាត់​ការ​ផ្លូវ​ច្បាប់​ណា​មួយ​ឡើយ។

ការ​សម្លាប់​ទាំង​អំបាលម៉ាន គឺ​ជា​ការ​បំភិត​បំភ័យ​អ្នក​នយោបាយ​ប្រឆាំង បាន​និរទេស​ខ្លួន​រហូត​ដល់​មាន​ការ​សម្រប​សម្រួល​របស់​ជប៉ុន អាមេរិក និង​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អោយ​ចូល​រួម​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៨។ ប៉ុន្តែ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ពោរពេញ​ដោយ​អំពើ​ហិង្សា និង​មូលដ្ឋាន​ទន់​ខ្សោយ។ លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន ឈ្នះ​សំឡេង​ភាគ​ច្រើន​ក្នុង​សភា។ ទាំង​រដ្ឋ​ប្រហារ និង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ជួយ​អោយ​លោក ហ៊ុន សែន ពង្រឹង​អំណាច។

នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៩៩ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ បាន​អះអាង​ប្រាប់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ថា ខ្លួន​បាន​ដាក់​បណ្ដឹង​ចំនួន ៧​ផ្សេងៗ​គ្នា ប៉ុន្តែ​គេ​ពុំ​ឃើញ​មាន​ដំណឹង​អ្វី​ពី​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ជន​ដៃ​ដល់​ឡើយ។

ការ​វាយ​ប្រហារ​ទៅ​លើ​ក្រុម​ប្រឆាំង រំលោភ​ដីធ្លី និង​ការ​លូក​ដៃ​ចូល​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម

ក្នុង​ផ្នែក​បន្ទាប់​នេះ នឹង​រៀបរាប់​អំពី​ការ​វាយ​ប្រហារ​ទៅ​លើ​ក្រុម​ប្រឆាំង ការ​រំលោភ​ដីធ្លី និង​ការ​លូក​ដៃ​ចូល​ក្នុង​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​របស់ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី​១៣ មករា ឆ្នាំ​២០១៥។

សូម​ស្ដាប់​ការ​រៀបរាប់​របស់​លោក អាន ស៊ីថាវ អំពី​របាយការណ៍​នេះ៖

របាយការណ៍​អង្គការ ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ បាន​សរសេរ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​សាកល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រើប្រាស់​កង​កម្លាំង​របស់​ខ្លួន ដើម្បី​ធានា​នូវ​ជ័យជម្នះ ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ពេល​នោះ ស្រប​ពេល​ដែល​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និង​គណបក្ស​សម រង្ស៊ី ក៏​បាន​បង្កើត​​ជា​សម្ពន្ធភាព​​​មួយ​ដើម្បី​ប្រកួត​ប្រជែង​យក​ជ័យ​ជម្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​​នោះ​ដែរ។

ការ​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ និង​ការ​​កាប់​សម្លាប់​​ដោយ​មិន​ឆ្លង​កាត់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ ការ​គំរាម​កំហែង​ចំពោះ​សមាជិក​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ រួម​ទាំង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​សុំ​សិទ្ធិ​ជ្រក​កោន​នៅ​បរទេស​ របស់​មេ​ដឹក​នាំ​គណបក្ស​​ទាំង​ពីរ​ បាន​​​ធ្វើ​អោយ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា មាន​ប្រៀប​​ជាង​គូ​ប្រជែង​របស់​​ខ្លួន។

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ គណបក្ស សម រង្ស៊ី ​នៅ​តែ​ចាត់​ទុក​ថា ជា​សំឡេង​ប្រឆាំង​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ដដែល ហើយ​សមាជិក​គណបក្ស សម រង្ស៊ី បាន​ទទួល​ការ​គំរាម​កំហែង​ និង​សម្លាប់​ជា​បន្ត​បន្ទាប់។ ជាក់​ស្ដែង​សកម្មជន​គណបក្ស សម រង្ស៊ី លោក ជុំ ឌឿន ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ឃាត​នៅ​ខែ​​មីនា ឆ្នាំ​១៩៩៩។ ការ​វាយ​ប្រហារ​ប្រឆាំង​ចំពោះ​គណបក្ស សម រង្ស៊ី កាន់​តែ​មាន​សកម្មភាព​ខ្លាំង​ឡើង​នៅ​កំឡុង​​ឆ្នាំ​២០០០ នៅ​ពេល​ដែល​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​សង្កាត់។ នៅ​ពេល​នោះ ​ ​អ្នក​រៀបចំ​បណ្ដាញ​គណបក្ស សម រង្ស៊ី នៅ​មូលដ្ឋាន លោក ជីម ជួន ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ ស្រប​ពេល​ដែល​មាន​ការ​គំរាម​កំហែង​សម្លាប់​សកម្មជន​​របស់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​នោះ​ជា​ច្រើន​នាក់​ទៀត ទាំង​នៅ​ជនបទ និង​រាជធានី​ភ្នំពេញ។

ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០១ ​សកម្មជន​គណបក្ស សម រង្ស៊ី ១៥​នាក់ ត្រូវ​បាន​ឃាតក​បាញ់​សម្លាប់។ អ្នក​ស៊ើប​អង្កេត​​ខាង​សិទ្ធិ​មនុស្ស​បាន​រាយការណ៍​ថា ​មាន​ការ​គំរាម​កំហែង និង​អំពើ​ហិង្សា​កើត​ឡើង​ចំនួន ៨០​ករណី​កើត​ឡើង​ចំពោះ ​គណបក្ស សម រង្ស៊ី។ ប៉ុន្តែ​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រតិកម្ម​ចំពោះ​ពាក្យ​រិះគន់​ ចំពោះ​អ្នក​ស៊ើប​អង្កេត​​សិទ្ធិមនុស្ស ថា​​​លម្អៀង​អគតិ​ចំពោះ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា។

បន្ថែម​លើ​​នេះ នៅ​អំឡុង​​​ពេល​បោះឆ្នោត​សកល​នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៣ អំពើ​ហិង្សា​ខាង​ផ្នែក​នយោបាយ​នៅ​តែ​កើត​មាន ក្នុង​នោះ​មាន​មន្ត្រី​គណបក្ស​ សម រង្ស៊ី ចំនួន ៧​នាក់​ ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​។ ម៉្យាង​វិញ​​ទៀត ទីប្រឹក្សា​ជាន់​ខ្ពស់​នៃ​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច លោក ឱម រាត់សាឌី ត្រូវ​​គេ​សម្លាប់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៨​ កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០០៣ នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ដែល​​អំពើ​ឃាតកម្ម​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​អះអាង​ជា​ការ​គំរាម​កំហែង​ផ្នែក​នយោបាយ​ចំពោះ​​គណបក្ស សម រង្ស៊ី និង​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ ចំពោះ​សកម្មជន​ខាង​សិទ្ធិមនុស្ស​ និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​វិញ​ ក៏​​ទទួល​បាន​កាត់​ទោស​ក្រោម​បទ​​បរិហារ​បង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ទាក់ទង​នឹង​ការ​​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​ និង​អំពើ​ពុក​រលួយ។

ទោះ​បី​ជា​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០០៣ មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់ ​ជា​ពិសេស​សហភាព​អឺរ៉ុប និង​ប្រទេស​ឃ្លាំ​មើល​ការ​បោះឆ្នោត​ផ្សេង​ទៀត ក៏​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា អះអាង​​ថា​ ខ្លួន​ទទួល​បាន​ជ័យជម្នះ​ដោយ​សំឡេង​ភាគ​ច្រើន។ ប៉ុន្តែ​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និង​គណបក្ស សម រង្ស៊ី មិន​ទទួល​ស្គាល់​ចំពោះ​ជ័យជម្នះ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន នោះ​ទេ។ នៅ​ពេល​នេះ អំពើ​ហិង្សា​ខាង​ផ្នែក​នយោបាយ​បាន​កើត​ឡើង​ជា​បន្តបន្ទាប់ ​ដូច​ជា ​កើត​មាន​ចំពោះ​និពន្ធ​នាយក​នៃ​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​លោក ហ៊ុន សែន ជា​សាធារណៈ និង​តារា​ចម្រៀង​​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​ជា​ដើម ហើយ​មាន​សកម្មជន​​នយោបាយ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ៥​នាក់​បន្ថែម​ទៀត​ ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៤ ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​សហជីព​​ដ៏​ល្បី​ឈ្មោះ​ លោក ជា វិជ្ជា ដែល​ជិតស្និទ្ធ​បំផុត​នឹង​គណបក្ស សម រង្ស៊ី។

ក្រោយ​មក​ ក្រោម​​បទ​ចោទ​អំពី​ការ​បរិហារកេរ្តិ៍ និង​បទ​បង្កើត​កម្លាំង​​ប្រដាប់​អាវុធ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់​​​ របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទៅ​លើ​​គណបក្ស​ប្រឆាំង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៥ ​​សមាជិក​សភា​បី​នាក់​ រួម​មាន​​លោក​ សម រង្ស៊ី និង​លោក ជា ប៉ូច ​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​លោក ជាម ចន្នី ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ​ចាប់​ខ្លួន។ លើស​ពី​នេះ​ទៀត ​​ ក្រុម​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល ដែល​ប្ដឹង​លោក ហ៊ុន សែន ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន ក្នុង​នោះ​មាន​លោក​ រ៉ុង ឈុន ប្រធាន​​សមាគម​គ្រូ​បង្រៀន​កម្ពុជា​ឯករាជ្យ និង​លោក ម៉ម សូណង់ដូ ប្រធាន​វិទ្យុ​សំបុក្រឃ្មុំ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ដាក់​គុក​ព្រៃ​ស ចាប់​តាំង​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០៥ ​ដល់​ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៦ ​ដោយសារ​បាន​រិះគន់​សន្ធិសញ្ញា​ព្រំដែន​ជាមួយ​វៀតណាម។

ទាក់​ទង​នឹង​គោលនយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​លោក ហ៊ុន សែន វិញ បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ នៃ​ការ​ប្រឈម​មុខ​ដាក់​គ្នា​រវាង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​រំលោភ​ដី​ធ្លី​ពី​សំណាក់​ឈ្មួញ​មាន​អំណាច ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន។ បញ្ហា​នេះ បាន​ក្លាយ​ជា​របត់​ថ្មី​មួយ​ ដែល​​បញ្ហា​នេះ​បាន​ល្បី​រន្ទឺ ​ធ្វើ​សហគមន៍​ក្រីក្រ​ជា​ច្រើន​នាក់​​រង​គ្រោះ។ ជម្លោះ​ដីធ្លី​កើន​ឡើង​ជា​បន្តបន្ទាប់ ជា​ពិសេស​កើត​លើ​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​តិច ​​បើ​ទោះបី​ជា​លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រកាស​ថា​ កម្មសិទ្ធិ​ដី​ធ្លី​របស់​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​តិច ត្រូវ​តែ​ការពារ​ក៏ដោយ។ តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ស្ថានការណ៍​​នោះ​កាន់​តែ​អាក្រក់​ទៅ បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​សង្កាត់ បាន​បញ្ចប់។

ស្រប​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នេះ ​កង​កម្លាំង​​ប្រដាប់​អាវុធ​ក៏​បាន​បង្ក្រាប​ទៅ​លើ​​​ក្រុម​អ្នក​តវ៉ា​ដី​ធ្លី​ជា​ច្រើន​ទៀត ដូច​ជា​​ក្រុម​ជនជាតិ​ព្នង នៅ​ខេត្ត​​មណ្ឌលគិរី ដែល​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន។ នៅ​រាជធានី​​ភ្នំពេញ​ ប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​ច្រើន​នាក់​ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ​ជម្លៀស​ចេញ​ ដោយ​គេ​អះអាង​ថា​ ទី​កន្លែង​ដែល​ពួក​គេ​កំពុង​រស់​នៅ​ជា​ដី​កម្មសិទ្ធិ​ឯកជន និង​ត្រូវ​ការ​អភិវឌ្ឍ។ នៅ​ពេល​នោះ ក៏​បណ្ដាល​ឲ្យ​​អំពើ​ហិង្សា​កើត​ឡើង​ជា​បន្តបន្ទាប់​​រវាង​ប្រជាពលរដ្ឋ និង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ។

មិន​ត្រឹម​តែ​មាន​អំពើ​អយុត្តិធម៌​ដែល​កើន​ឡើង​អំឡុង​ពេល​​ការ​បោះឆ្នោត​ក្រោយ​ឆ្នាំ​២០០៣ នោះ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​​ក្រោយ​ឆ្នាំ​២០០៨ ក៏​មាន​រឿង​អយុត្តិធម៌​​ជា​ច្រើន​ទៀត​​កើត​ឡើង​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ។ ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​២០០៨ ​ ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​ទៅ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ មន្ត្រី​រាជរដ្ឋាភិបាល​ និង​អ្នក​ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​មន្ត្រី​រាជរដ្ឋាភិបាល​ជា​ដើម។

របាយការណ៍​បន្ត​ថា ការ​កើន​ឡើង​តម្លៃ​ដី​ធ្លី ការ​ផ្ដល់​គម្រោង​អភិវឌ្ឍ​ និង​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​នៃ​ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ ជា​មូលហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ជម្លៀស​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដោយ​បង្ខំ​ចេញ​ពី​លំនៅឋាន​របស់​គេ។ ការ​ជម្លៀស​ប្រជាពលរដ្ឋ​នោះ ​កើត​ឡើង​នៅ​តំបន់​ដី​ក្រហម​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ សៀមរាប និង​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ ដោយ​កង​កម្លាំង​ប្រើ​ឧស្ម័ន​បង្ហូរ​ទឹក​ភ្នែក ការ​ប្រើ​អាវុធ​បាញ់​សំដៅ​​ទៅ​ក្រុម​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​ធ្វើ​ការ​តវ៉ា​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​​មនុស្ស​ស្លាប់ និង​រង​របួស​ជា​ច្រើន​​នាក់។ នៅ​អំឡុង​ពេល​តវ៉ា​នៅ​ស្ថានការណ៍​​ក្រោយ​ការ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០០៨ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ ៦០​នាក់ បាន​ជាប់​ពន្ធនាគារ។

នៅ​ឆ្នាំ​២០១២ ​ក៏​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ជា​ច្រើន​ទៀត​ បាន​កើត​ឡើង​ រវាង​​កង​កម្លាំង​​រក្សា​សន្តិសុខ​របស់​រដ្ឋ ស្រប​ពេល​ដែល​​មាន​ការ​ផ្ដល់​ដី​ដល់​ឈ្មួញ​អ្នក​មាន​អំណាច​កើន​ឡើង។ ម៉្យាង​វិញ​ទៀត​ ការ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ចំពោះ​គោលនយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​​រាជរដ្ឋាភិបាល​ នៃ​ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ បាន​បង្កើត​ភាព​ចលាចល​នៃ​កម្លាំង​ពលកម្ម។

ក្នុង​ខែ​​មេសា ឆ្នាំ​២០១២ សកម្មជន​ការពារ​ព្រៃ​ឈើ​និង​បរិស្ថាន​ លោក​ ឈុត វុទ្ធី ត្រូវ​បាន​កង​​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​​​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ ត្រូវ​បាន​គេ​​បាញ់​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នៅ​ខេត្ត​កោះកុង​ នៅ​ពេល​ដែល​រូប​លោក​បាន​ព្យាយាម​ថត​សកម្មភាព​ការ​កាប់​ឈើ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់។ មួយ​ខែ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ខែ​មិថុនា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១២​ ក្មេង​ស្រី​ម្នាក់ ឈ្មោះ ហេង ចន្ធា ត្រូវ​បាន​កង​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​បាញ់​សម្លាប់​នៅ​ខេត្ត​ក្រចេះ នៅ​ពេល​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​តវ៉ា​ពី​ការ​រំលោភ​​ដីធ្លី​ពី​ឈ្មួញ​បរទេស។ ម៉្យាង​វិញ​ទៀត ស្ត្រី​បឹង​កក់​​ចំនួន​ ១៣​នាក់​ ត្រូវ​​បាន​តុលាការ​កាត់​ទោស​ឲ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​រយៈ​​ពេល ២​ឆ្នាំ​កន្លះ ​នៅ​ពេល​ដែល​ពួកគេ​ព្យាយាម​តវ៉ា​​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​សង​សំណង​សមរម្យ​ពី​គម្រោង​អភិវឌ្ឍ​​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​មនុស្ស​ជិតស្និទ្ធ​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន និង​ដៃគូ​វិនិយោគ​ជនជាតិ​ចិន។

​ទាក់ទង​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថ្ងៃ​ទី​២៨ កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៣ វិញ របាយការណ៍​បន្ត​ថា លោក ហ៊ុន សែន បាន​ស្នើ​ឲ្យ​ព្រះមហាក្សត្រ​លើក​លែង​ទោស​ឲ្យ​លោក សម រង្ស៊ី ដើម្បី​អាច​វិល​ចូល​ការ​​បោះឆ្នោត​សកល​វិញ​បាន។ ប៉ុន្តែ​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ពេល​នេះ គណបក្ស​ប្រឆាំង​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ ដឹក​នាំ​ដោយ​លោក សម រង្ស៊ី ដែល​ទទួល​បាន​ ៥៥​អាសនៈ ទល់​នឹង​ ៦៨​អាសនៈ ​មិន​ប្រកប​ដោយ​សេរី និង​យុទ្ធមិត្ត​ទេ ដោយសារ​មាន​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​ជា​ច្រើន ហើយ​លោក សម រង្ស៊ី អះអាង​ថា​ ​នឹង​មិន​ចូល​ក្នុង​រដ្ឋ​សភា​ឡើយ។

គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​បដិសេធ​ចំពោះ​ការ​ស្នើ​សុំ​ស៊ើប​អង្កេត​អំពី​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​ដោយ​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ ស្រប​ពេល​ដែល​កង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ អះអាង​​បញ្ជាក់​អំពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​គេ​ចំពោះ​ជ័យជម្នះ​របស់​គណបក្ស​​ប្រជាជន​កម្ពុជា និង​ចង់​​ឲ្យ​លោក ហ៊ុន សែន បន្ត​ធ្វើ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បន្ត​ទៀត។ នៅ​ពេល​នោះ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រមែប្រមូល​កង​កម្លាំង​ពី​ទី​កន្លែង​ផ្សេង​មក​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ដើម្បី​ការពារ​​​ស្រប​ពេល​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាមទារ​ឲ្យ​លោក ហ៊ុន សែន ចុះ​ចេញ​ពី​តំណែង។ រាជរដ្ឋាភិបាល​បាន​បិទ​ការ​តវ៉ា​ទាំង​អស់ រួម​ទាំង​នៅ​ទីលាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​ជា​ដើម។ ម៉្យាង​វិញ​​ទៀត​ ដើម្បី​បង្ក្រាប​ការ​តវ៉ា​នានា​ តុលាការ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ បាន​កាត់​ទោស​មនុស្ស ៥៥​នាក់​ ដាក់​ក្នុង​ពន្ធនាគារ។

​នៅ​ស្ថានការណ៍​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣ ការ​រំលោភ​ដី​ធ្លី​ដោយ​អ្នក​មាន​អំណាច និង​ ឈ្មួញ រួម​ទាំង​ការ​បណ្ដេញ​ចេញ​​ដោយ​បង្ខំ និង​ការ​​​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទីតាំង​ដោយ​មិន​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ បាន​បន្ត​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់។ ការ​ស្រាវជ្រាវ​ដោយ​អង្គការ​លីកាដូ បាន​រក​ឃើញ​ថា ចំនួន​នៃ​ការ​រំលោភ​ដី​​ធ្លី​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​២០១៤ បាន​កើន​ឡើង​លើស​ឆ្នាំ​២០១៣​ ចំនួន​បី​ដង។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជម្លោះ​ដី​ធ្លី​បណ្ដាល​មក​ពី​គ្មាន​​​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ចែកចាយ​មិន​បាន​គ្រប់គ្រាន់​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​​នៅ​ជនបទ។

ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​សាលាក្ដី​ខ្មែរ​ក្រហម​វិញ របាយការណ៍​របស់​អង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ បាន​សរសេរ​ថា លោក ហ៊ុន សែន បន្ត​រារាំង​ទៅ​លើ​ដំណើរការ​នៃ​សាលាក្ដី​ ដោយសារ​តែ​លោក ហ៊ុន សែន មាន​អំណាច​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​តុលាការ​កម្ពុជា ទាំង​ស្រុង។

បើ​ទោះ​ជា​មាត្រា​ទី ១០៩ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ បាន​ចែង​ថា​ អំណាច​តុលាការ​ត្រូវ​តែ​ឯករាជ្យ​​ ក៏​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នៅ​តែ​ធ្វើ​មិន​ដឹង​មិន​ឮ​នូវ​អ្វី​ដែល​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បាន​សរសេរ​នោះ​ទេ។

ចៅក្រម​ភាគ​ច្រើន​បំផុត​បាន​រាយការណ៍​ទៅ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា រួម​ទាំង​ប្រធាន​តុលាការ​កំពូល លោក ឌិត មន្ទីរ ដែល​ជា​សមាជិក​​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​​គណបក្ស​​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​គ្រប់​ជាន់​ថ្នាក់​ត្រូវ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដែល​​មាន​សិទ្ធិ​គ្រប់​បែប​​យ៉ាង​ក្នុង​ការ​ដក​និង​​តែង​តាំង​ចៅក្រម​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន តែង​តែ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ពេល​ដែល​លោក​កាន់​អំណាច​រយៈ​ពេល ៣០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។

ម៉្យាង​វិញ​ទៀត ការ​នាំ​សមាជិក​​​ខ្មែរ​ក្រហម​ណា​ម្នាក់​ទៅ​កាត់​ទោស​លុះ​ត្រា​តែ​មាន​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​លោក ហ៊ុន សែន។ បញ្ហា​នេះ ​ដោយសារ​តែ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​​​ខ្មែរ​ក្រហម​មួយ​ចំនួន​ដែល​ធ្វើ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​​រដ្ឋាភិបាល​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ បាន​ទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន ជា​ថ្នូរ​ពួក​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ការពារ​ និង​មួយ​ចំនួន​ទៀត ត្រូវ​បាន​លោក ហ៊ុន សែន ស្នើ​ឲ្យ​ព្រះមហាក្សត្រ​លើក​លែង​ទោស​​​ ពី​បទ​ឧក្រិដ្ឋ។

​​​លោក ហ៊ុន សែន បាន​កាន់​តំណែង​ចាប់​ពី​មេ​បញ្ជាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៧០ រហូត​ដល់​តួនាទី​​បច្ចុប្បន្ន​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី និង​ជា​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ​ដែល​ព្យាយាម​ការពារ​សមាជិក​ខ្មែរ​ក្រហម​​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ តែ​នៅ​ទី​បញ្ចប់​ គឺ​ថ្ងៃ​ទី​២១ មិថុនា ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ លោក ហ៊ុន សែន និង​សម្ដេច​ក្រុមព្រះ នរោត្ដម រណឫទ្ធិ បាន​ស្នើ​​សុំ​ជំនួយ​​ទៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដើម្បី​បង្កើត​តុលាការ​មួយ​ដែល​ស្រដៀង​នឹង​តុលាការ​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​​​អន្តរជាតិ ដើម្បី​ស្វែង​រក​បញ្ហា​ពិត​មួយ​នៃ​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ពី​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​សម័យ​ខ្មែរក្រហម។

ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​ចំពោះ​ការ​ស្នើ​នោះ អគ្គលេខាធិការ​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ លោក កូហ្វី អាណាន់ (Kofi Annan) បាន​​​បង្កើត​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​​មួយ​ដើម្បី​បង្កើត​យន្តការ​តុលាការ​មួយ ដោះស្រាយ​ពី​បទ​ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ និង​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩។ ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​​របស់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ អះអាង​ថា​ ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា ​នៅ​ខ្វះ​ចំណុច​ច្រើន​ដើម្បី​ឈាន​ដល់​ការ​កាត់​ទោស​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ត្រឹមត្រូវ។

បញ្ហា​នេះ លោក ហ៊ុន សែន ដែល​កាន់​តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​តែ​មួយ​គត់​ដែល​បដិសេធ​ចំពោះ​​សំណើ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដោយ​លោក ហ៊ុន សែន អះអាង​ថា​ តុលាការ​កម្ពុជា​ អាច​ដំណើរការ​កាត់​ទោស​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​បាន។ លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា គ្រប់គ្រង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ទាំង​ស្រុង​ ដែល​លោក ហ៊ុន សែន មាន​សិទ្ធិ​ជ្រើស​តាំង​ចៅក្រម​ណា​ម្នាក់​ដើម្បី​ដំណើរ​ក្ដី និង​កំណត់​ទំហំ​នៃ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត។ ប៉ុន្តែ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ចង់​បាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​ចៅក្រម​អន្តរជាតិ។

នៅ​ទី​បំផុត​ ការ​​ចរចា​រវាង​លោក ហ៊ុន សែន និង​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ សម្រេច​បង្កើត​សាលាក្ដី​ដោយ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​ចៅក្រម​ជាតិ​និង​អន្តរជាតិ។ ម៉្យាង​វិញ​ទៀត លោក ហ៊ុន សែន​ បាន​កំណត់​ចំនួន​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម ដែល​ត្រូវ​កោស​ទោស​រួម​មាន នួន ជា ខៀវ សំផង អៀង សារី ឌុច និង​តាម៉ុក។ លោក ហ៊ុន សែន បាន​អះអាង​ថា គ្មាន​មេដឹកនាំ​ណា​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​មក​​កាត់​ទោស​ទៀត​នោះ​ទេ ក្រៅ​ពី​ចំនួន​​ដែល​បាន​កំណត់​នេះ។

ប៉ុន្តែ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨ ​ព្រះរាជអាជ្ញា​អន្តរជាតិ​ធ្លាប់​ បាន​ស្នើ​​ឲ្យ​មាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ជន​សង្ស័យ​ចំនួន ៥​នាក់​បន្ថែម​ទៀត​ ដូច​ជា ស៊ូ មេត មាស មុត អែម អាន អឹម ចែម និង យឹម ទិត្យ ប៉ុន្តែ​សហ​ព្រះរាជអាជ្ញា​ខាង​ភាគី​កម្ពុជា បាន​ច្រាន​ចោល​នូវ​សំណើ​នោះ។ ប៉ុន្តែ​សំណុំ​រឿង​នេះ ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជអាជ្ញា​ជន​ជាតិ​បារាំង ឲ្យ​បើក​​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ជន​សង្ស័យ​ទាំង​នោះ ដោយ​​កំណត់​សំណុំ​រឿង ០០៣ និង ០០៤។ បញ្ហា​នេះ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ព័ត៌មាន លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ អះអាង​ថា ​បើ​មន្ត្រី​ តុលាការ​អន្តរជាតិ​នោះ​ ចង់​បាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​​សំណុំ​រឿង​នេះ មន្ត្រី​នោះ​គួរ​តែ​រៀប​ចំ​បង្វេច​ត្រឡប់​​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ​ទៅ។

បញ្ហា​នេះ សហ​ព្រះរាជ​អាជ្ញា​បរទេស​បាន​លា​លែង​ពី​តំណែង​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ដោយ​អះអាង​ថា ​​ការងារ​​របស់​ពួក​គាត់​ត្រូវ​បាន​រារាំង​ដោយ​ហេតុផល​​នយោបាយ។ ប៉ុន្តែ​រហូត​ដល់​ពេល​នេះ សហ​ចៅក្រម​អន្តរជាតិ នៅ​តែ​បន្ត​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​សំណុំ​រៀង ០០៣ និង ០០៤ ដោយ​​សហ​ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា​អន្តរជាតិ អះអាង​​ថា​មាន​សង្ឃឹម​តិច​ណាស់​ដែល​អាច​នាំ​ជន​សង្ស័យ​មក​កាត់​​ទោស ស្រប​​ពេល​ដែល​ ជន​សង្ស័យ​​ជា​ឃាតក​ទាំង​នោះ កំពុង​នៅ​មាន​ជីវិត និង​រស់​នៅ​យ៉ាង​សប្បាយ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា៕

ខ្លឹមសារ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ខាង​លើ​នេះ មិន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ទស្សនៈ​របស់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី នោះ​ទេ។

ចុច​ត្រង់​នេះ​ដើម្បី​អាន​របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ

កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

ព័ត៌មាន (76)
Share

Chan Virak

ពី Indiana

I don't think Hun Sen should be sent to jail, but he should get the death penalty. He is a Traitor and worst than Pol Pot.

Mar 09, 2018 10:38 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

ចៅហ្វាយ​ក្រុង​ដែនឌឺណុង (Dandenong) នៃ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី ដើម​កំណើត​ខ្មែរ លោក ជា យូហន អំពាវនាវ​អោយ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ-​អូស្រ្តាលី រួម​គ្នា​ធ្វើ​រូប​ទីងមោង និង​ផ្ដិត​រូបថត​លោក ហ៊ុន សែន ដើម្បី​ដុត​អោយ​បាន​កាន់​តែ​ច្រើន។

Feb 24, 2018 05:34 PM

how secret reveal dictator stay longer in power

All Khmer pple should know how dictator's"Hun Sen" handbook to remain in power for the last 39+year brutal ruler.A-he wants"HS" to depend on as few pple are possible to keep him in power,B-he wants the pool of pple he could call upon to fill the role of that small govm't that pool,to be as large as possible.That way,the folks who are in the small group that keep him in power know that if they're award,they're easily replaced,C-he wants to tax the pple as highly as he can,because he wants revenue to enrich himself and to bribe his cronies,D-he wants to distribute the minimum amount of that revenue that he can get away with-just enough to keep his coalition loyal to him,and do a dirty job for himself.He wants as much of the money leftover for his own discretion as possible,F-If at all possible,he doesn't to use the revenue to improve the lives of his pple because a"it's most expensive than paying off a few cronies and b" see rule 1-if the pple are his coalition,the ones he'll has got to pay off to remain in power-his risk of losing power is much greater,that is the way he wants to stay in power as he can.

Jan 21, 2018 10:35 AM

Kate

ពី L.A

He has killed thousands of Khmer people he is a ex member of high ranking Khmer Rouge that every body know. He was installed in power by VN as their puppet. He is a TRAITOR or Kbot cheat. I take care my of health to live longer and wait to see his fate. Why ICC ignore his serious crime case against humanity like this ?????

Jan 06, 2016 09:02 PM

K.Kim

On October 26,2015 is the worst events of dictator Hun Sen's fascist govn't for the last 36s mass destruction ,which led to high jacked the legislative seat from opposition party member "shame on them ," and lead the two opposition lawmakers fulled of bleeding and rush to emergency care in BangKok hospital "coup d'etat ",after dictator Hun Sen declared emergency strike back to against those opposed his brutal ruling "in Paris ".It's show to the world that dictator Hun Sen rogue puppet govn't are approaching into deadly waterfall and tries to do aggressiveness to overcome their last political resort "live or die ".Bad man Hun Sen political SAMKOK strategy is finally dead ended,worst and rough political on international stage .This time he cannot hidden secret reveal to the world anymore ,what a horrific crime happened on October 26,2015 ?, before leave to Paris and staying in Paris ?,and Hun Sen himself should be shameful to his aggressive behavior and lead the nation into chaotic society " he thought the regime will plunge into deadly waterfall ",actually pple no more distrust him that most the reason he concerned about .Include his top senor military Ge.Hing Bun Hieng had rejected about his unit get involves in rally to oust Kem Sokha from vice-senate seat and lead two opposition lawmakers into bloodshed "hate crime ",but fact is still a fact and ask why Hun Sen's bodyguards unit get involves protesting against senator K.Sokha by Hun Sen's ordered and why dictator Hun Sen ask for public helps this matter ,if he was the one ringleader in this case and knew the plans has been setup by himself before leave to Paris ,communicating through in the air ,communicating in khmer embassy " Paris ", and he communicated through to all his criminal network inside were order to do so "by him " .October 26 ,2015 in the morning weird rush hour business near national parliament building in Phnom Penh city with many eye witnesses what they'd seen a horrific violent protesters rides through to national parliament building holding the bans slogan against kem Sokha to step down and those rallies divided be 3 different groups "most young men protester,or call Red Dragon guard youths for Hun Sen son Hun Many" ,1st group lead the protesting around the building ,and 2nd group lead by Hun Sen's bodyguards from Toul Kra Saing base unit "Ta Kmao city "province of Kandal" to break through inside parliament hall by without security force represent or no any police men standby and other weird thing why they blocked a way that usually for employees exited everyday and why today they let both lawmakers exit at the backdoor while the perpetrators awaiting to ambush them leaving the office "criminal minds ",and 3rd group leading through to kem Sokha's house with howling rocks and sticks inside during senator K.Sokha and family stay inside the house and H calls to govn't security office and police to intervention to stop these violent protesters ,but no anybody pickup the phone "logic ",and he feels all his family are still very dangerous situation .According to the eye witnesses who were Taxi drivers "unidentified their names ",because the security reason and clarified that on October 25,2015 at evening hour,someone called him for rental car to transport them to the meeting in Phnom Penh city on October 25th , but he's going to pickup them there ,they told him driven through to inside the base "that Hun Sen's bodyguard unit base " or call "Pong Leung base" near Ta kmao city .The same man added that when he got there he saw 10 mid-size buses awaiting there and each car had loaded around 18 people .The same guy stated that those Hun Sen's bodyguards unit wore civilian plan clothes to avoid public eyes suspicious or their illegal activity .The same driver said;he and others driver had transport them around 200 army personals leave their base to join the violent protester who against opposition parliament members to step down by without the reason and cause voodoo violent on the street and caused two lawmakers almost lose their life by "stupid voodoo mob-mafia gangster-shame on thugs " ,and those owner Taxi drivers repeated that ,those units are from Hun Sen's bodyguards quarter in Ta Kmao " Kandal ",or call "Banteay Pong Leung ",location near Prek Samrong village ,Ta Kmao district ,Kandal province ,approximate 11 or 12km from capital of Phnom Penh ,in supporting with other cpp's protesters .The drivers said; they paid them $40 per vehicle to get them to Phnom Penh for meeting " they do not tell us about protesting " .One taxi driver added that during along way driving he saw some those men carried sticks ,stones and other carried slogan banners in their handfuls ,and all those men were army and all are young men less than 30s old ,most of them do not talk with us ,but they only communicate with their peers,or by-Icom set communication .This voodoo violent protesters was starting during dictator Hun Sen in Paris on October 26,2015 ,and he sent the bad messages to his violent protesters inside must be readness and prepare the worst to against opposition party supporters who against him in Paris ,and maybe remove vice-senator Kem.Sokha's seat from legislative post "dictator aggressive behavior ",and he warns to opposition party leader if you want to play with me...don't be mad... ,if you are mad...don't be play ,and if you've a right to protest against me here ,and i also have a right to against you there and you'll see it "stupid thug violent comment",because pple unwelcome him by the way what he did to khmer pple suffering in the last 36s repressive ruler "dictator rule " .The taxi drivers said ; when they got them there ,a ringleader told them "taxis " wait us and move your vehicles to park at Koh Pich " call Diamond island bridge",not park here and then they given us a lunch box for each driver ,but when we got lunch time we found nothing eat inside the box "stupid crooks scam us" .After voodoo violent protesters end ,we all taxi drivers transport them back to their base ,on along way ride home,we heard those men talking about hitting ,beating ,kicking those two victims with exciting " the driver wonder why and where they leave the sticks ?",and another man who claimed he was a cpp's youth supporter...it said;they told him and other protesters come to meeting at Toul Kra Saing "Hun Sen's bodyguard base unit ," when him and other pple got into the base ,the army given us each with lunch boxes and told us go to meeting at another Big base " bias",then they take us directly to Pnom Penh city and start voodoo violent on the street to against Mr.Kem Sokha without the reason and he claim that if we all know this stupid plans...there's no anybody come to join this stupid violent at all "shame on crooks ",this tmil group has no religion by Hun Sen creator like Pol Pot did .The man said;after ended protesting they return back to Ta Kmao ,but this time they want us drive to route-1 avoid Tiger street and turn into their base ,when we got inside the base the ringleader protester given each of us with 20,000 Riels=$5 ,but they didn't tell us where those money use for ? ,and another group protesters claimed that when we drive them home and dropped them those protesters at the front hotel in Ta Kmao ,suddenly one man in white shirt come out and given each protester with 20,000 Riels and most of them ignoring that money and it use for ? .In accusing this case ,Hun Sen's senor national defense Ge.Tear Banh rejected all comments and it said;has no military forces get involve with this protesters to against opposition party at all .However ,Mr.Long Demon who was national security officer and city major of Phnom Pech both claimed that those violent protesters has no right to protesting at this time and those group aren't report through to the national security department before it approved " they break the rule of law " and will face consequences if founded .See those violent protester who on the street without police forces or no authority standby " crooks on wildness" .This act of coward by Hun Sen shows to worldwide about this failure rogue govn't and very dirty...dirty looks and very shame on his forehead stained with bloodshed for whole life .Hun Sen had violated khmer national constitution rules and international rule of law and the ICC will rule this horrible man for justice for khmer suffering .

Nov 01, 2015 07:30 PM

អ្នក​អាន​អនាមិក

The best analysis.
Thks Happy new 2018 for all of u!

Jan 01, 2018 05:17 AM

មើល​មតិ​ទាំង​អស់.

គេហទំព័រ​ទាំងមូល