អ្នក​វិភាគ​ថា​នយោបាយ​ប្រឆាំង​អាមេរិក​មិន​មែន​ជា​ជម្រើស​ត្រឹមត្រូវ​សម្រាប់​កម្ពុជា​ឡើយ

ដោយ មាន ឫទ្ធិ
2017-08-31
អ៊ីម៉ែល
មតិ
Share
បោះពុម្ព
លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន (ឆ្វេង) និង​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ប្រចាំ​ប្រទេស​កម្ពុជា លោក វីល្លៀម ហៃដ្ដ៍ (William A. Heidt) ជួប​ពិភាក្សា​គ្នា​នៅ​ភូមិគ្រឹះ​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៧។ Photo courtesy of U.S. Embassy Phnom Penh's facebook page
លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន (ឆ្វេង) និង​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ប្រចាំ​ប្រទេស​កម្ពុជា លោក វីល្លៀម ហៃដ្ដ៍ (William A. Heidt) ជួប​ពិភាក្សា​គ្នា​នៅ​ភូមិគ្រឹះ​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៧។ Photo courtesy of U.S. Embassy Phnom Penh's facebook page
Photo courtesy of U.S. Embassy Phnom Penh's facebook page

ទំនាក់ទំនង​រវាង​កម្ពុជា និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក មួយ​រយៈពេល​ចុង​ក្រោយ​នេះ​មាន​សភាព​ល្អក់​កករ​ជា​ខ្លាំង ជាពិសេស​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៧ នេះ ខណៈ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ហាក់​កំពុង​បង្កើន​ការ​អនុវត្ត​ជា​ចំហ​នូវ​នយោបាយ​ប្រឆាំង​អាមេរិក។ ក្រុម​អ្នក​វិភាគ និង​ឃ្លាំ​មើល​នយោបាយ​ការ​បរទេស​របស់​កម្ពុជា យល់​ឃើញ​ថា នេះ​មិន​មែន​ជា​ជម្រើស​ដ៏​ត្រឹមត្រូវ និង​ឆ្លាត​វៃ​ឡើយ ដែល​កម្ពុជា ជ្រើសរើស​យក​មាគ៌ា​នយោបាយ​ការ​បរទេស​បែប​នេះ​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​ជា​ប្រទេស​មហា​អំណាច​កំពូល​មួយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក។

ឆ្នាំ​២០១៧ នេះ មិន​មែន​ជា​ឆ្នាំ​ល្អ​ឡើយ​សម្រាប់​នយោបាយ​ទំនាក់ទំនង​ការ​បរទេស​រវាង​កម្ពុជា និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ មាន​សញ្ញាណ និង​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រឆាំង​អាមេរិក​ជាច្រើន បាន​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​កម្ពុជា ដែល​ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​តាំង​ពី​យុទ្ធនាការ​ទាមទារ​ឲ្យ​អាមេរិក​លុប​ចោល​បំណុល​ដែល​កម្ពុជា ជំពាក់​ពី​សម័យ​សង្គ្រាម​ជាង ៥០៥​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ការ​លុប​ចោល​សមយុទ្ធ​យោធា​ជាមួយ​អាមេរិក​ឈ្មោះ​ឆ្មាំ​អង្គរ និង​ការ​លុប​ចោល​កម្មវិធី​ជំនួយ​មនុស្សធម៌​អាមេរិក​ឈ្មោះ «ឃ្មុំ​សមុទ្ទ» ជាដើម។

កម្តៅ​នយោបាយ​រវាង​កម្ពុជា និង​អាមេរិក ហាក់​កើន​ឡើង​ខ្លាំង​មួយ​រយៈ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ពោល​គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា សម្រេច​បិទ​វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​ប្រជាធិបតេយ្យ (NDI) របស់​អាមេរិក និង​បណ្តេញ​បុគ្គលិក​បរទេស​របស់​អង្គការ​នេះ​ចេញ​ពី​កម្ពុជា យ៉ាង​តក់ក្រហល់។ ក្រៅ​ពី​នេះ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ​តួយ៉ាង​ដូចជា​កាសែត ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី (The Cambodia Daily) វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី (RFA) និង​វិទ្យុ​សំឡេង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក (VOA) ជាដើម ដែល​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​អាមេរិក បច្ចុប្បន្ន​ក៏​កំពុង​ទទួល​រង​នូវ​សម្ពាធ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល ក្នុង​គោលដៅ​ដើម្បី​បញ្ឈប់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ស្ថាប័ន​ព័ត៌មាន​ទាំងនេះ។

សារព័ត៌មាន ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី (The Cambodia Daily) ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០១៧។
សារព័ត៌មាន ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី (The Cambodia Daily) ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០១៧។ RFA/Sorn Chanratha

ការ​កើន​ឡើង​នូវ​សញ្ញាណ​អវិជ្ជមាន​ទាំងនេះ ស្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​យុទ្ធនាការ​យ៉ាង​សកម្ម​ប្រឆាំង​អាមេរិក​ដោយ​ចំហ​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន និង​មន្ត្រី​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា របស់​លោក តាម​រយៈ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដោយ​កាយវិការ សម្ដី និង​ជា​លាយលក្ខណ៍​អក្សរ​ថា អាមេរិក​ជា​អ្នក​នៅ​ពី​ក្រោយ​ចាំ​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​គណបក្ស​ប្រឆាំង ដើម្បី​ធ្វើ​សកម្មភាព​ផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា តាម​រយៈ​ការ​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ពណ៌ ឬ​ការ​សើរើ​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សម័យ​សង្គ្រាម ដែល​ចោទ​ថា​អាមេរិក​ជា​អ្នក​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​វិនាសកម្ម​នៅ​ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា ជាដើម។

ជាក់ស្តែង កាល​ពី​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០១៧ កន្លង​ទៅ​នេះ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​របាយការណ៍​ផ្លូវការ​មួយ​ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា «កម្ពុជា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិ​មនុស្ស៖ ប្រាប់​ពី​ការពិត»។ របាយការណ៍​សរសេរ​ចោទ​ប្រកាន់​ក្រុម​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក ជាពិសេស​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដោយ​ចំៗ​ថា៖ «ជាច្រើន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ កម្ពុជា បាន​ទទួល​រង​នូវ​យុទ្ធនាការ​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​បរទេស​មួយ​ចំនួន ដែល​ចង់​បាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​របប​នៅ​កម្ពុជា ទោះ​បី​ការណ៍​នេះ​ប្រឆាំង​នឹង​ឆន្ទៈ​របស់​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​នៅ​ប្រទេស​នេះ​ក៏ដោយ។ យុទ្ធនាការ​នេះ​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​ការ​មួលបង្កាច់​ការពិត ភូត​កុហក ការ​បំប៉ោង​បញ្ហា​តូចតាច​ក្នុង​គោល​បំណង​បង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ និង​ដាក់​កំហុស​ទៅ​លើ​ស្ថាប័ន​បច្ចុប្បន្ន​ដែល​ស្រប​ច្បាប់»

ថ្មីៗ​នេះ​ទៀតសោត ស្ថាន​បេសកកម្ម​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​កម្ពុជា ប្រចាំ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​នានា​នៅ​ទីក្រុង​ហ្សឺណែវ (Geneva) ប្រទេស​ស្វីស (Switzerland) បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​ឆ្លើយតប​ចំពោះ​កង្វល់​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ដោយ​មន្ត្រី​នាំ​ពាក្យ​ឧត្តម​ស្នងការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិ​មនុស្ស អ្នកស្រី លីហ្ស ស្រូសហ្សែលល៍ (Liz Throssell) ដោយ​សង្កត់​ធ្ងន់​ត្រង់ៗ​ថា៖ «នៅ​ពេល​និយាយ​ពី​បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​នីតិរដ្ឋ រួម​បញ្ចូល​ទាំង​សេរីភាព​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​មតិ សេរីភាព​នៃ​ការ​ចូលរួម និង​កាតព្វកិច្ច​ផ្សេងៗ​ទៀត ... កម្ពុជា មិន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​កុមារភាព​ទៀត​ទេ។ យើង​មាន​ភាព​ចាស់​ទុំ​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការ​ប្រឈម​ដោះស្រាយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដោយ​មិន​ចាំបាច់​ត្រូវការ​ប្រៀន​ប្រដៅ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​នោះ​ទេ»

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ឧត្តម​ស្នងការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិ​មនុស្ស អ្នកស្រី លីហ្ស ស្រូសហ្សែលល៍ (Liz Throssell) ថ្លែង​​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១៧។ Photo courtesy of UN.org
អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ឧត្តម​ស្នងការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិ​មនុស្ស អ្នកស្រី លីហ្ស ស្រូសហ្សែលល៍ (Liz Throssell) ថ្លែង​​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១៧។ Photo courtesy of UN.org Photo courtesy of UN.org


ក្រុម​អ្នក​វិភាគ និង​ឃ្លាំ​មើល​នយោបាយ​ការ​បរទេស​របស់​កម្ពុជា យល់​ឃើញ​ថា នយោបាយ​កម្ពុជា ប្រឆាំង​នឹង​អាមេរិក មិន​មែន​ជា​ជម្រើស​ល្អ និង​ឆ្លាត​វៃ​ដែល​កម្ពុជា គួរ​ជ្រើសរើស​យក​ឡើយ។

លោក​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ (Carlyle Thayer) សាស្ត្រាចារ្យ​កិត្តិយស​សភា​កងទ័ព​ការពារ​ជាតិ​អូស្ត្រាលី នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ New South Wales បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​អាស៊ីសេរី​ឲ្យ​ដឹង​តាម​សារ​អេឡិចត្រូនិក​នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ថា កម្ពុជា មិន​គួរ​ដុត​បំផ្លាញ​ស្ពាន​ខ្លួន​ឯង​ចោល​នោះ​ឡើយ ដោយ​បណ្តោយ​ឲ្យ​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​ទៅ​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ចិន តែ​មួយ​នោះ​ឡើយ។ លោក​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ បន្ត​ថា ឥទ្ធិពល​អវិជ្ជមាន​នៃ​ការណ៍​ដែល​កម្ពុជា ពឹង​ផ្អែក​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ចិន តែ​មួយ​មាន​ចំនួន​ពីរ​ធំៗ។ ទី​មួយ គឺ​ថ្លៃ​ឱកាស​នៃ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ជំនួយ និង​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ក្រុម​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក។ ហើយ​ឥទ្ធិពល​ទី​ពីរ គឺ​កម្ពុជា ដែល​ពឹង​ផ្អែក​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ចិន នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​អ្វី​ដែល​ក្រុង​ប៉េកាំង បង្គាប់​បញ្ជា ដូច​ដែល​គេ​ឯង​បាន​ឃើញ​ស្រាប់​ហើយ​ដែល​ថា លោក ហ៊ុន សែន កំពុង​តែ​សម្រប​ខ្លួន​តាម​ការ​រំពឹង​ចង់​បាន​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​ចិន។

សម្រាប់​លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ (Sebastian Strangio) អ្នក​កាសែត និង​ជា​អ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ «កម្ពុជា របស់​លោក ហ៊ុន សែន ឬ Hun Sen’s Cambodia» វិញ បញ្ជាក់​ប្រាប់​អាស៊ីសេរី​តាម​សារ​អេឡិចត្រូនិក​ថា លោក​មិន​គាំទ្រ​នយោបាយ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន ដែល​បង្ក​ទំនាស់​នឹង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នេះ​ទេ។ លោក​មើល​ឃើញ​ថា នយោបាយ​ប្រឆាំង​អាមេរិក​កើត​ឡើង​ដោយសារ​តែ​មន្ត្រី​មាន​អំណាច​ចង់​រក្សា​អំណាច។ លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ បន្ត​ទៀត​ថា លោក​មើល​មិន​ឃើញ​ថា ក្រុម​មន្ត្រី​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​ទាំងនេះ នឹង​មាន​ការ​កែប្រែ​ទស្សនៈ​របស់​ពួក​គេ​នេះ​ភ្លាមៗ​នោះ​ឡើយ។

មិន​ខុស​ពី​ការ​យល់​ឃើញ​ខាង​លើ​នេះ​ដែរ សម្រាប់​អ្នក​វិភាគ​នយោបាយ និងជាអ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ”ការ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ជំនួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​៖ វិធី​ដែល​ជំនួយ​បរទេស​ធ្វើ​ឱ្យ​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទន់ខ្សោយ​” (Aid Dependence in Cambodia: How Foreign Assistance Undermines Democracy) លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត អៀ សុផល លោក​ក៏​យល់​ឃើញ​ពី​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​ដំណើរការ​អនុវត្ត​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្នុង​រយៈពេល ២៥​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ដែរ។ លោក​ថា ការ​សម្រេច​ធ្វើ​ដូច្នេះ នឹង​មិន​មែន​ជា​រឿង​ប្រពៃ​នោះ​ឡើយ​សម្រាប់​កម្ពុជា។ លោក​បាន​លើក​ឡើង​ជា​ឧទាហរណ៍​ថា មេ​ដឹកនាំ​កម្ពុជា សព្វថ្ងៃ​ចង់​យក​គំរូ​តាម​របប​គ្រប់គ្រង​នៅ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី របស់​លោក លី ក្វាងយូ (Lee Kuan Yew) ដែល​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ និង​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​តាម​បែប​ផែន​របស់​ប្រទេស​នេះ ចៀសវាង​ជ្រើសរើស​យក​របប​កុម្មុយនីស្ត​ដោយ​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត អៀ សុផល បន្ត​ថា ផលវិបាក​សម្រាប់​កម្ពុជា នឹង​មាន​ច្រើន​ឥត​គណនា ក្នុង​នោះ​រាប់​តាំង​ពី​ការ​លែង​មាន​យន្តការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​លើ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត កង្វះ​គណនេយ្យភាព ឬ​តម្លាភាព ជាដើម។

ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ហេតុ​ផល​ដែល​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​និន្នាការ​ប្រឆាំង​អាមេរិក​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា នេះ ក្រុម​អ្នក​វិភាគ​នយោបាយ​ការ​បរទេស​កម្ពុជា ទាំងនេះ យល់ស្រប​ព្រមៗ​គ្នា​ថា ពិត​ជា​មាន​ការ​ពាក់ព័ន្ធ​គ្នា​រវាង​យុទ្ធសាស្ត្រ​ត្រៀម​សម្រាប់​ការ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​ឆ្នាំ​២០១៨ ខាង​មុខ​នេះ ជាមួយ​នឹង​កត្តា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​កម្ពុជា បាន​ឆ្លង​កាត់​ក្នុង​ពេល​អតីតកាល​កន្លង​ទៅ។

លោក​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ (Carlyle Thayer) សាស្ត្រាចារ្យ​កិត្តិយស​សភា​កងទ័ព​ការពារ​ជាតិ​អូស្ត្រាលី នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ New South Wale។ Photo courtesy of UNSW
លោក​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ (Carlyle Thayer) សាស្ត្រាចារ្យ​កិត្តិយស​សភា​កងទ័ព​ការពារ​ជាតិ​អូស្ត្រាលី នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ New South Wale។ Photo courtesy of UNSW Photo courtesy of UNSW

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ (Carlyle Thayer) កត់​សម្គាល់​ថា មាន​ហេតុផល​ពីរ​ដែល​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​កើន​ឡើង​នូវ​និន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាមេរិកាំង​ពី​សំណាក់​របប​គ្រប់គ្រង​របស់​លោក ហ៊ុន សែន នៅ​កម្ពុជា។ ហេតុផល​ជាក់លាក់​មួយ​នោះ គឺ​ថា​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​ឃុំ-សង្កាត់​កាល​ពី​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៧ កន្លង​ទៅ​នេះ​ក៏​ពិត​មែន ក៏ប៉ុន្តែ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា របស់​លោក​មិន​បាន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ដោយ​អស្ចារ្យ​ភ្លូក​ទឹក​ភ្លូក​ដី​នោះ​ទេ។ លោក ហ៊ុន សែន យល់​ថា កម្លាំង​ពី​ខាង​ក្រៅ​ដូចជា​ស្ថាប័ន​វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​ប្រជាធិបតេយ្យ (NDI) របស់​អាមេរិក និង​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី ជាដើម ដែល​ផ្តល់​ថវិកា​ដោយ​អាមេរិក កំពុង​ដើរ​តួនាទី​លម្អៀង​ប្រកាន់​បក្ខពួក។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បន្ត​ថា លោក ហ៊ុន សែន ចង់​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​ឆ្នាំ​២០១៨ ខាង​មុខ​នេះ​ឲ្យ​បាន​គួរ​ជា​ទី​ទុក​ចិត្ត​បំផុត។ ខណៈ​ដែល​ការ​បោះឆ្នោត​ឃុំ-សង្កាត់​បាន​បញ្ចប់​ទៅ​ហើយ លោក ហ៊ុន សែន កំពុង​ប្រើ​វិធីសាស្ត្រ​បន្ទច់បង្អាក់ និង​បង្ក្រាប​ក្រុម​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​របប​គ្រប់គ្រង​របស់​លោក។

ហេតុផល​ទី​ពីរ​វិញ គឺ​ថា​វា​ជា​កេរ​ដំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​គូស​បញ្ជាក់​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ក្រុម​បស្ចិម​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​អឺរ៉ុប អូស្ត្រាលី និង​ជប៉ុន ជាដើម តែងតែ​មាន​ការ​យល់​ឃើញ​ជា​អវិជ្ជមាន​មក​លើ​រូប​លោក ហ៊ុន សែន ដោយសារ​តែ​លោក​ធ្លាប់​ជា​អតីត​មន្ត្រី​យោធា​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។ ក្រោយ​មក​ទៀត លោក​ជា​ខ្ញុំ​កញ្ជះ​របស់​ប្រទេស​កុម្មុយនីស្ត​វៀតណាម ខណៈ​ដែល​នៅ​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ លោក​ក្លាយ​ជា​ឧបសគ្គ​ចម្បង​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​ពហុបក្ស​នៅ​ក្នុង​កម្ពុជា។ និន្នាការ និង​មនោសញ្ចេតនា​ទាំងនេះ បាន​លេច​ចេញ​ជា​រូបរាង​ឡើង​នៅ​រៀង​រាល់​ពេល​បោះឆ្នោត​ម្តងៗ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ មក​ម្ល៉េះ ហើយ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​ខាង​ក្រៅ​ដល់​បក្ស​ប្រឆាំង​នានា​នៅ​អំឡុង​ពេល​នោះ។

ជុំវិញ​បញ្ហា​ដដែល​នេះ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត អៀ សុផល បាន​ប្រាប់​អាស៊ីសេរី​ផង​ដែរ​ថា ហេតុផល​មួយ​ចំនួន​ដែល​អាច​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​យុទ្ធនាការ​ប្រឆាំង​អាមេរិក​នេះ គឺ​រួម​មាន ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០១៨ និង​កត្តា​ផ្សេងៗ​ក្រៅ​ពី​នេះ។ ក្នុង​ទស្សនៈ​របស់​ក្រុម​មន្ត្រី​កាន់​អំណាច​ខ្មែរ ពួក​គេ​យល់​ថា ២៥​ឆ្នាំ​គឺ​វា​ល្មម​គ្រប់គ្រាន់​ហើយ​សម្រាប់​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា។ ហើយ​ក្រុម​មន្ត្រី​ទាំងនោះ​គិត​ថា ពួក​គេ​គួរ​តែ​អាច​បាន​គ្រប់គ្រង​កម្ពុជា បាន​ទាំងស្រុង​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ មក​ម្ល៉េះ ដែល​ថា​ពួក​គេ​គួរ​តែ​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ពេល​នោះ។ ការ​យល់​ឃើញ​ដែល​ថា ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ និង​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋ​នោះ គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​របស់​ក្រុម​ប្រឆាំង ក៏​ព្រោះ​តែ​ក្រុម​ទាំងនោះ​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ដូច​តាម​ការ​ចង់​បាន​របស់​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល។ លោក​បន្ត​ថា ការណ៍​នេះ គឺ​មិន​ត្រឹមត្រូវ​នោះ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​អ្នក​អាច​ស្រមៃ​បាន​ថា មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​អាច​មាន​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ដូច្នេះ ហើយ​ថា​វា​ល្មម​ដល់​ពេល​ហើយ​ដើម្បី​បញ្ចប់​ការ​ប្រឆាំង​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​ស្រុក និង​ពី​សំណាក់​បស្ចិម​ប្រទេស​ទាំងអស់ ដើម្បី​ឲ្យ​ពួក​គេ​អាច​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​តាម​របៀប​ដែល​មិន​យុត្តិធម៌ និង​មិន​សេរី​តាម​ដែល​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន។

បន្ថែម​ពី​លើ​នេះ រដ្ឋាភិបាល​ជា​យូរ​លង់​ណាស់​មក​ហើយ​ជឿ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ក្រុម​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​បស្ចិម​ប្រទេស តែង​ប្រើប្រាស់​ក្រុម​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល និង​សារព័ត៌មាន​ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ជ្រៀតជ្រែក​ចូល​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់​កម្ពុជា។ នេះ​បើ​តាម​ទស្សនៈ​យល់​ឃើញ​របស់​លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ (Sebastian Strangio) ដែល​អ្នក​កាសែត និង​ជា​អ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ​អំពី​កម្ពុជា។ លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ លើក​ឡើង​ថា បញ្ហា​នេះ​កើត​មាន​ឡើង​តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៨០ មក​ម្ល៉េះ នៅ​ពេល​ដែល​កាលនោះ​មាន​សម្ពន្ធភាព​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​បរទេស​ដឹកនាំ​ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ព្យាយាម​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​ឲ្យ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ចុះ​ទន់​ខ្សោយ។ លោក​បន្ត​ថា ដោយសារ​តែ​ហេតុ​នេះ​ហើយ ហើយ​នឹង​ការពិត​ដែរ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​របស់​ខ្លួន​បាន​បន្ត​គាំទ្រ​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ក្នុង​អំឡុង​ពេញ​មួយ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៨០ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា មាន​ការ​សង្ស័យ​ជា​ខ្លាំង​ចំពោះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​ប៉ារីស បេសកកម្ម​របស់​អ៊ុនតាក់ (UNTAC) និង​រាល់​ក្រុម​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ទាំងអស់ ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​នោះ។ គិត​មក​ទល់​ពេល​នេះ បញ្ហា​នេះ​កើត​មាន​ឡើង​អស់​រយៈពេល ២៥​ឆ្នាំ​ហើយ។ ជំងឺ​បញ្ហា​ផ្លូវ​ចិត្ត​ដោយសារ​វិបត្តិ​មិន​ទុក​ចិត្ត​អ្នក​ដទៃ​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ស្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​ឡើង​នៅ​ពេល​ដែល​គណបក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល ឬ​ឡប់ប៊ី​ប្រឆាំង​នឹង​លោក ហ៊ុន សែន ដោយ​ឥត​សំចៃ​មាត់​ក្នុង​រដ្ឋសភា​អាមេរិកាំង ដោយ​បាន​ធ្វើ​ការងារ​ជា​ដៃគូ​ជាមួយ​ក្រុម​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​នានា​ដូចជា វិទ្យាស្ថាន​សាធារណរដ្ឋ​អន្តរជាតិ (IRI) របស់​អាមេរិក ដើម្បី​នាំ​មក​នូវ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​នេះ​មាន​ន័យ​ថា ប្រឆាំង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា និង​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ ពន្យល់​ថា នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៩០ និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​២០០០ សមាជិក​សភា​មួយ​ចំនួន​មក​ពី​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​និយម​របស់​អាមេរិក បាន​ថែម​ទាំង​ចេញ​មុខ​អំពាវនាវ​យ៉ាង​សកម្ម​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​របប​នៅ​កម្ពុជា ទៀត​ផង។

ឆ្លើយតប​នឹង​សំណួរ​ថា តើ​កម្ពុជា និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក គួរ​ធ្វើ​យ៉ាង​ដូចម្តេច​ដើម្បី​កែលំអ​ភាព​មិន​ទុក​ចិត្ត​គ្នា​នេះ និង​ដើម្បី​ចៀសវាង​នូវ​ការ​ត្រឡប់​ច្រំដែល​ជាន់​ដាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កាល​ពី​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម និង​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ លោក ស៊ិបប៊េស្ទៀន ស្រេ្ទងជីអូ ពុំ​មាន​ជំនឿ​ទាល់​តែ​សោះ​ឡើយ​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នេះ​អាច​យល់​ពី​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​នោះ​បាន​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ​ឡើយ។ លោក​បន្ត​ថា កម្ពុជា តែងតែ​មើល​អាមេរិក ថា​មាន​ចេតនា​ពី​ខាង​ក្រៅ​ដើម្បី​ជ្រៀតជ្រែក​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន។ ដោយឡែក​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហាក់​បី​ដូចជា​មើល​មក​កម្ពុជា វិញ តាម​ទិដ្ឋភាព​បែប​មនោគមវិជ្ជា​ចម្បង​ជា​ផ្នែក​មួយ​ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​របប​កុម្មុយនីស្ត ហើយ​ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​សមរភូមិ​នៃ​ដំណើរ​វិវឌ្ឍន៍​ជា​សាកល​របស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ លោក​ស្នើ​ថា ក្រុម​អ្នក​ធ្វើ​គោល​នយោបាយ​អាមេរិក គួរ​ព្យាយាម​មើល​មក​កម្ពុជា ផ្អែក​លើ​ស្ថានភាព​ជាក់ស្តែង​របស់​ប្រទេស​នេះ ចៀស​ជាង​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​របៀបវារៈ​នយោបាយ​ដ៏​ទូលំទូលាយ​នោះ។ ចំណែក​ឯ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា វិញ គួរ​ព្យាយាម​ហ៊ាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការពិត​ដែល​ថា មន្ត្រី​អាមេរិកាំង​ភាគច្រើន គឺ​ពិត​ជា​មាន​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ​មែន​ចំពោះ​សុខុមាលភាព​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ​លោក​ថា ជា​ការ​គួរ​ឲ្យ​សោកស្តាយ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន ភាគី​ទាំង​សងខាង​ហាក់​កំពុង​ប្រកាន់​យក​វិថី​ត្រូវ​តែ​រៀងៗ​ខ្លួន ហើយ​ការណ៍​នេះ​ទំនង​ជា​នឹង​បន្ត​បែប​នេះ​ត​ទៅ​មុខ​ទៀត។

ចំណែក​ឯ​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត ខាល ថៃយ័រ (Carlyle Thayer) វិញ លោក​បញ្ជាក់​ថា លោក​ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) មិន​ធ្លាប់​ដែល​បង្ហាញ​សញ្ញា​ឲ្យ​គេ​ឯង​ដឹង​ទេ​ថា លោក​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាពិសេស ឬ​ក្នុង​ការ​លើក​តម្កើង​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​រួម​នោះ​ទេ។ លោក​ថា ក្រសួង​ការ​បរទេស​អាមេរិក បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ពុំ​ទាន់​មាន​បុគ្គលិក​បម្រើ​ការងារ​គ្រប់គ្រាន់​នៅ​ឡើយ ហើយ​ទំនង​ជា​នឹង​មិន​មាន​ថវិកា​គ្រប់គ្រាន់​នោះ​ទេ។ ដូច្នេះ​ហើយ បេសកកម្ម​របស់​អាមេរិក​នៅ​កម្ពុជា មាន​ឥទ្ធិពល​តិចតួច​ជាង​មុន។ ការណ៍​ល្អ​បំផុត​ដែល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​នោះ គឺ​ត្រូវ​ព្យាយាម​មិន​ឲ្យ​មាន​ការ​ខូចខាត​ខ្លាំង​ក្នុង​ស្ថានភាព​លំបាក​បែប​នេះ ដូច​អ្វី​ដែល​ប្រទេស​នេះ​កំពុង​អនុវត្ត​ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ហើយ​បន្ត​គាំទ្រ​ដល់​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល និង​សន្តិសុខ​មនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក គួរ​ធ្វើ​ការ​ឲ្យ​បាន​ជិតដិត​ជាមួយ​សហគមន៍​ប្រទេស​ម្ចាស់​ជំនួយ​ដទៃ​ទៀត ប្រសិន​ណា​បើ​លោក​ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ គាំទ្រ​ទស្សនវិស័យ​ពហុភាគី​និយម​សម្រាប់​ផែនការ​យូរ​អង្វែង​ដើម្បី​ជួយ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​របស់​ប្រទេស​នេះ។ មិន​ថា​អ្វី​ដែល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ត្រូវ​ធ្វើ​នោះ​ទេ លោក​ថា​សហរដ្ឋ​អាមេរិក នឹង​នៅ​តែ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ជញ្ជាំង​ថ្ម​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង​អំណាច​ដោយ​បក្ស​តែ​មួយ​នៅ​កម្ពុជា ពី​សំណាក់​មេ​ដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ គឺ​លោក ហ៊ុន សែន។ កេរ​ដំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ នឹង​នៅ​តែ​បន្ត​ក្លាយ​ជា​ស្រមោល​នៅ​ពេល​អនាគត​សម្រាប់​កម្ពុជា ដដែល។

យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត អៀ សុផល ផ្តល់​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ថា លោក​មិន​ជឿ​ថា កម្ពុជា នឹង​ដើរ​ជាន់​ដាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លួន​ឯង​ឡើង​វិញ​ម្តង​ទៀត​នោះ​ទេ។ លោក​ថា មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​បាន​ឈាន​រហូត​ដល់​ទៅ​រំឭក​ដល់​ព្រឹត្តិការណ៍​កាត់​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោក​ចោទ​ជា​សំណួរ​ថា ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ត្រូវ​ចងចាំ​ថា តើ​ការ​នាំ​ចេញ​ទំនិញ​ភាគច្រើន​របស់​កម្ពុជា ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​ទីកន្លែង​ណា ហើយ​ថា​តើ​កូន​ចៅ​របស់​វរជន​ខ្មែរ​ទាំងនោះ​ទៅ​រៀន​នៅ​ប្រទេស​ណា​ខ្លះ? ចម្លើយ គឺ​គ្មាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប នោះ​ឡើយ ដោយ​លោក​បញ្ជាក់​បន្ថែម​ថា កូន​ចៅ​របស់​មន្ត្រី​ដែល​ជា​វរជន​ទាំងនោះ​ប្រាកដ​ជា​នឹង​មិន​ទៅ​រៀនសូត្រ​នៅ​ប្រទេស​ចិន ឡើយ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​អ្នក​មួយ​ចំនួន​ទៅ​ទីនោះ​មែន ប្រសិន​បើ​វា​ថោក និង​មិន​គិត​ថ្លៃ។ ប៉ុន្តែ​លោក​ចោទ​ជា​សំណួរ​បន្ថែម​ថា តើ​ជនជាតិ​ចិន ទាំងនោះ​បញ្ជូន​កូន​ចៅ​របស់​គេ​ទៅ​រៀន​នៅ​ប្រទេស​ណា​ដែរ ប្រសិន​បើ​គេ​មាន​មធ្យោបាយ? ចម្លើយ​ប្រាកដ​ណាស់ គឺ​ពិត​ជា​ទៅ​សិក្សា​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។

អាស៊ីសេរី បាន​ព្យាយាម​ទាក់ទង​មន្ត្រី​នាំ​ពាក្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា លោក ផៃ ស៊ីផាន ដើម្បី​ស្នើសុំ​ប្រតិកម្ម​តប​របស់​លោក​ទៅ​នឹង​ការ​លើក​ឡើង​របស់​ក្រុម​អ្នក​វិភាគ​នយោបាយ​ការ​បរទេស​កម្ពុជា ពី​ខាង​លើ​នេះ ក៏ប៉ុន្តែ​ទូរស័ព្ទ​របស់​លោក​ពុំ​មាន​អ្នក​ទទួល។

គិត​មក​ត្រឹម​ពេល​នេះ ទំនាក់ទំនង​កម្ពុជា-សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​អូស​បន្លាយ​អស់​រយៈពេល ៦៧​ឆ្នាំ​ហើយ។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​បង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​កម្ពុជា ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០៕

កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

ព័ត៌មាន (3)
Share

អ្នក​អាន​អនាមិក

Sen Cho probably forgot something. If the US imposes economic sanctions, guess who will lose the most as all big businesses in Cambodia are controlled by his family. Can Cambodia export garment to sell in China??? I don't need to answer this.

Cambodia has received a lot of concessions to export to the US and EU because these countries want to see Cambodia turn to Democracy.

So, if the U.S. and EU do not do anything to press Cambodia to turn back to democracy, it means they are colluding with Cambodia to bring back full Communism.

Sep 01, 2017 03:41 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

តើអាមេរិកមានវិធីសាស្រ្តអ្វិតបតជាមួយ ហ៊ុន សែន ទេ?

Aug 31, 2017 07:24 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

យើងសូមបួងសួងដល់គុណបុណ្យព្រះពុទ្ធ សូមលោកមេត្តាជួយបីបាច់ថែរក្សារាល់អំពើល្អដល់ពលរដ្ឋខ្មែរអោយបានចាកផុតពីសេចក្តីទុក្ខដែលកំពុងកើតមាននេះផង

Aug 31, 2017 07:15 AM

គេហទំព័រ​ទាំងមូល