តើ​ច្បាប់​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​មន្ត្រី​របប​លោក ហ៊ុន សែន ឬ H.R 526 ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច?

ដោយ មួង ណារ៉េត
2019-05-15
អ៊ីម៉ែល
មតិ
Share
បោះពុម្ព
សមាជិកសភាសហរដ្ឋអាមេរិកពីខាងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ លោក ថិត យ៉ូហូ (Ted YOHO)(រូបឆ្វេង) និង សមាជិកសភា​ពីខាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ គឺលោក អាឡែន ឡូវ៉ិនហ្សល (Alan LOWENTHAL)(រូប​ស្តាំ)
សមាជិកសភាសហរដ្ឋអាមេរិកពីខាងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ លោក ថិត យ៉ូហូ (Ted YOHO)(រូបឆ្វេង) និង សមាជិកសភា​ពីខាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ គឺលោក អាឡែន ឡូវ៉ិនហ្សល (Alan LOWENTHAL)(រូប​ស្តាំ)
ហ្វេសប៊ុក​របស់តំណាងរាស្រ្ត​ទាំងពីររូប

គណៈកម្មការ​កិច្ចការ​បរទេស​ របស់​រដ្ឋសភា​អាមេរិក កាល​ពី​ដើម​ខែ​មេសា បាន​បោះ​ឆ្នោត​អនុម័ត​សេចក្ដី​ព្រាង​ច្បាប់ ស្ដីពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា ដើម្បី​បញ្ជូន​ទៅ​រដ្ឋសភា​អនុម័ត។ ច្បាប់​នេះ ធ្វើ​ឡើង​ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​បំផ្លាញ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​កម្ពុជា ដែល​សមាជិក​រដ្ឋសភា​ទាំង​ពីរ​គណបក្ស បាន​ដាក់​ស្នើ​ច្បាប់​ស្ដីពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត កាល​ពី​ដើម​ឆ្នាំ​នេះ។ គិត​មក​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី៩ ខែ​សភា ចំនួន​សមាជិកសភា ដែល​ចូល​រួម​ចុះ​ហត្ថលេខា គាំទ្រ​សំណើ​នេះ កាន់​តែ​កើន​ជា​លំដាប់។

ច្បាប់​ស្ដីពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ២០១៩ (Cambodia Democracy Act of 2019) H.R. 526 គឺ​ជា​សេចក្ដី​ស្នើ​​ច្បាប់ ដែល​រដ្ឋសភា​សហរដ្ឋ​អាមេរិក អនុម័ត​ជា​ឯកច្ឆន្ទ​ម្ដង​រួច​ទៅ​ហើយ នៅ​ចុង​អាណត្តិ​ទី១១៥ កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ២០១៨។ កាល​ណោះ ច្បាប់​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា “ច្បាប់​ស្ដីពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ២០១៨ ឬ H.R 5754។ ច្បាប់​នោះ បាន​ទៅ​ដល់​ដៃ​ព្រឹទ្ធសភា​នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់។ ប៉ុន្តែ ព្រឹទ្ធសភា​មិន​ទាន់​បាន​អនុម័ត​នៅ​ឡើយ ហើយ​អាណត្តិ​ចាស់​នោះ ក៏​បាន​ផុត​នៅ​ត្រឹម​ចុង​ឆ្នាំ២០១៨។

តាម​នីតិវិធី​រដ្ឋ​សភា​អាមេរិក កាល​ណា​សេចក្ដី​ស្នើ​ច្បាប់​ណា​មួយ មិន​បាន​ឆ្លង​ការ​អនុម័ត​ជា​ស្ថាពរ នៅ​ក្នុង​អាណត្តិ​ដដែល​នោះ សមាជិក​សភា​ត្រូវ​ស្នើ​ច្បាប់​នោះ​ជា​ថ្មី នៅ​ក្នុង​សភា​អាណត្តិ​ថ្មី។

សភា​អាណត្តិ​ថ្មី នីតិកាល​ទី ១១៦ ចាប់​ផ្តើម​កាល​ពី​ដើម​ខែ​មករា។ មួយ​សប្ដាហ៍​ក្រោយ​មក តំណាង​រាស្ត្រ ពី​ខាង​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​លោក ថិត យ៉ូហូ (Ted YOHO) បាន​ដាក់​សេចក្ដី​ស្នើ​ច្បាប់​ដដែល​នេះ ដោយ​គ្រាន់​តែ​ប្ដូរ​ឆ្នាំ និង​រក្សា​ខ្លឹមសារ​ទាំង​ស្រុង​ឲ្យ​នៅ​ដដែល។

ច្បាប់​ស្ដីពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ២០១៩ នេះ​មាន​គោលដៅ “ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត ដោយ​សេរី ត្រឹមត្រូវ និង​យុត្តិធម៌ លើក​ស្ទួយ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ផ្នែក​នយោបាយ និង​ស្ដារ​ការ​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស នៅ​កម្ពុជា”

លោក ថិត យ៉ូហូ (Ted YOHO) ថា ច្បាប់​នេះ គឺ​ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លោក ហ៊ុន សែន និង មន្ត្រី​នៃ​របប​នេះ រួម​ទាំង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធ​ដទៃ​ទៀត ដែល​បាន​ចូល​ដៃ បំផ្លាញ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា និង ធ្វើ​ឡើង ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​តាម​សំណូមពរ​របស់​អ្នក​និយម​ប្រជាធិបតេយ្យ ជា​ពិសេស ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ដែល​រង​ភាព​អយុត្តិធម៌ ក្រោម​របប​ដឹក​នាំ​ផ្ដាច់ការ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន៖ «សហគមន៍​ខ្មែរ​យ៉ាង​ច្រើន​លើសលប់ នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ចង់​ឲ្យ​មាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​កម្ពុជា។ ពួក​គាត់​ជា​ច្រើន បាន​មក​ជួប​ខ្ញុំ​នៅ​កន្លែង​ធ្វើ​ការ។ ពួក​គាត់​គាំទ្រ​ច្បាប់​នេះ ព្រោះ​គាត់​ជឿ​ជាក់​ថា ច្បាប់​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​នេះ ពិត​ជា​អាច​ជួយ​កម្ពុជា ស្ដារ​មុខ​មាត់​ឡើង​វិញ​បាន។ ដូច​លោក​ដឹង​ស្រាប់​ហើយ ការ​បោះ​ឆ្នោត​កន្លង​ទៅ គឺ​ជា​បោះ​ឆ្នោត​ក្លែង​ក្លាយ និង​គួរ​ឲ្យ​អាម៉ាស់ ដែល​មេ​ដឹក​នាំ​ផ្ដាច់ការ​លោក ហ៊ុន សែន រម្លាយ​សំឡេង​ប្រឆាំង រួច​ហើយ​រៀបចំ​បោះ​ឆ្នោត ដោយ​គ្មាន​បក្ស​ប្រឆាំង។ ក្រោយ​បោះ​ឆ្នោត​រួច  លោក ហ៊ុន សែន បែរ​ជា​បន្ទន់​ឥរិយាបថ ចង់​បើក​ចំហ​សេរីភាព​វិញ​ខ្លះ។ ប៉ុន្តែ ជិត​ដល់​បោះ​ឆ្នោត​ទៀត គាត់​ធ្វើ​ដដែល​ទៀត។ លោក ហ៊ុន សែន កាន់​អំណាច​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨៥ ប៉ុន្តែ បើ​មើល​កម្រិត​ជីវភាព​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​វិញ នៅ​តែ​រក​ប្រាក់​ចំណូល​បាន​ទាប​ជាង​គេ ក្នុង​ចំណោម​ពលរដ្ឋ​ប្រាក់​ចំណូល​ទាប​នៅ​លើ​ពិភពលោក។ នេះ​គឺ​ដោយ​សារ​តែ​លោក ហ៊ុន សែន គាត់​ខ្វល់​តែ​បុគ្គល ហ៊ុន សែន មិន​ខ្វល់​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទូទៅ​ទេ។ ឥឡូវ​គាត់​ក្លាយ​ជា​កូន​ជឹង​របស់​ចិន​ទៀត។ ឲ្យ​តែ​ចិន​ឲ្យ​ធ្វើ​អ្វី គាត់​ធ្វើ​តាម​ហ្នឹង។ គួរ​ឲ្យ​អនិច្ចា​ណាស់

ទណ្ឌកម្ម​ទាំង​នោះ​រួម​មាន​ពីរ​ធំៗ គឺ​ទី​មួយ បិទ​ទិដ្ឋាការ ដោយ​មិន​ឲ្យ​មន្ត្រី និង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​នោះ ចូល​ទឹក​ដី​អាមេរិក និង​ទី​ពីរ គឺ​បង្កក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំង​អស់​របស់​មន្ត្រី និង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​នោះ។

គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី៩ ខែ​ឧសភា មាន​តំណាង​រាស្ត្រ​អាមេរិក​ទាំង​ពីរ​គណបក្ស គឺ​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ ដែល​ជា​បក្ស​កាន់​អំណាច និង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ជា​បក្ស​ប្រឆាំង ចំនួន ៧នាក់​ហើយ​ បាន​ចូល​រួម​ចុះ​ហត្ថលេខា​គាំទ្រ។ សមាជិក​សភា​ទាំង​នោះ រួម​មាន​បួន​រូប​ពី​ខាង​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ គឺ​លោក ស្ទីវ ឆាបុត (Steve Chabot) លោក ម៉ៃឃើល ម៉ាកខល (Michael T. McCaul) លោក ប្រ៊ៃអិន ហ្វ៊ិតផែទ្រិក (Brian K. Fitzpatrick) និង​លោក ខែនី ម៉ាឈិនធ៍ (Kenny Marchant) និង​បី​រូប​ពី​ខាង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ គឺ​លោក អាឡែន ឡូវ៉ិនស្សល (Alan Lowenthal) លោក អ៊ីលៀត អិនង៉ិល (Eliot Engel) និង​លោក ប្រ៊ែដ ស្ស៊ើម៉ែន (Brad Sherman)។ តាម​ពិត​សេចក្ដី​ស្នើ​ច្បាប់​នីមួយៗ ត្រូវ​ការ​តែ​សមាជិក​សភា​មួយ​រូប​ក៏​បាន ដើម្បី​ដាក់​ស្នើ និង​មិន​ចាំបាច់​ឲ្យ​មាន​អ្នកចូលរួម​ចុះ​ហត្ថលេខា​គាំទ្រ​នោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ សេចក្ដី​ស្នើ​ច្បាប់ H.R 526 នេះ​ មាន​សមាជិក​សភា​ចុះ​ហត្ថលេខា​គាំទ្រ​យ៉ាង​ច្រើន។

តើ​ទម្រាំ​ច្បាប់​នេះ​ចូល​ជា​ធរមាន ត្រូវ​ឆ្លង​កាត់​ដំណាក់​កាល​អ្វី​ខ្លះ?

ច្បាប់​ដែល​សមាជិក​សភា ជា​អ្នក​ស្នើ​ឡើង​នេះ គឺ​ផ្ដើម​ដោយ​អក្សរ H.R. (House of Representatives) ត្រូវ​ឆ្លង​កាត់​បួន​ដំណាក់​កាល។ ដំណាក់​កាល​ដំបូង គឺ​ដាក់​ស្នើ​ច្បាប់។ ដំណាក់​កាល​ទី​ពីរ សភា​អនុម័ត។ ដំណាក់​កាល​ទី​បី ព្រឹទ្ធសភា​អនុម័ត។ ដំណាក់​កាល​ចុង​ក្រោយ គឺ​ប្រធានាធិបតី​ចុះ​ហត្ថលេខា ដើម្បី​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​ជា​ផ្លូវ​ការ។

ឥឡូវ​នេះ ច្បាប់​នេះ​ឆ្លង​ផុត​ដំណាក់​កាល​ទី​មួយ​ហើយ។ ដំណាក់​កាល​ទី​ពីរ និង ទីបី អាច​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ឆាប់ ឬ​យូរ​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ការ​ជំរុញ​ពី​តំណាង​រាស្ត្រ ដែល​ស្នើ​ច្បាប់ និង តំណាង​រាស្រ្ត ដែល​គាំទ្រ​សេចក្ដី​ស្នើ​ច្បាប់​នេះ។ ក្នុង​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នេះ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ-អាមេរិក​ទូទៅ អាច​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​ច្បាប់​នេះ​ចេញ​ឆាប់ ដោយ​សរសេរ​ញត្តិ​ទៅ​កាន់​តំណាង​រាស្ត្រ​ប្រចាំ​រដ្ឋ ឬ​តំបន់​របស់​ខ្លួន ឬ​ណាត់​ជួប​តំណាង​រាស្ត្រ​ទាំង​នោះ ដោយ​បញ្ជាក់​អំពី​គោល​បំណង ដែល​ចង់​ឲ្យ​ប្រញាប់​អនុម័ត​ច្បាប់​នេះ។

ក្រោយ​ពី​ស្ថាប័ន​សភា និង​ព្រឹទ្ធសភា​អនុម័ត​រួច ច្បាប់​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បញ្ជូន​ទៅ​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ប្រធានាធិបតី មាន​ជម្រើស​បី។ ទី​មួយ ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​ច្បាប់​នោះ ដើម្បី​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​ជា​ផ្លូវការ។ ទី​ពីរ​ជំទាស់​ច្បាប់​នោះ ដោយ​ប្រើ​សិទ្ធិ​វេតូ (veto) រួច​បញ្ជូន​វា​ត្រឡប់​ទៅ​សភា និង​ព្រឹទ្ធសភា​វិញ។ បើ​មតិ​ពីរ​ភាគ​បី​នៃ​រដ្ឋសភា និង​ព្រឹទ្ធសភា នៅ​តែ​គាំទ្រ​ច្បាប់​នេះ ការ​ជំទាស់​របស់​ប្រធានាធិបតី គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព។ ច្បាប់​នោះ​នឹង​ចូល​ជា​ធរមាន។ ទី​បី ប្រធានាធិបតី មិន​ចាំបាច់​ធ្វើ​អ្វី​សោះ។ ក្នុង​ករណី​ដែល​ប្រធានាធិបតី​មិន​ធ្វើ​អ្វី​សោះ​នេះ ក្រោយ​ពី​ច្បាប់​នេះ​បាន​ដល់​ដៃ​ប្រធានាធិបតី ១០ថ្ងៃ វា​នេះ​នឹង​ចូល​ជា​ធរមាន​ដោយ​ស្វ័យប្រវត្តិ។

លោក ថិត យ៉ូហូ (Ted YOHO) មាន​សុទិដ្ឋិនិយម​ខ្ពស់​ថា ច្បាប់​នេះ​នឹង​ត្រូវ​សភា និង​ព្រឹទ្ធ​សភា​អនុម័ត ដោយ​គ្មាន​ជំទាស់ ឬ​អល់អែក​អ្វី​នោះ​ឡើយ៖ «ខ្ញុំ​សង្ឃឹម 100% ថា ច្បាប់​នេះ នឹង​ត្រូវ​រដ្ឋសភា​យល់​ព្រម​ជា​ឯកច្ឆន្ទ។ ខ្ញុំ​សង្ឃឹម ៩៨% ថា ព្រឹទ្ធ​សភា​នឹង​យល់​ស្រប​តាម​សំណើ​នេះ​ដែរ។ ក្រោយ​មក​ច្បាប់​នេះ នឹង​ចុះ​ហត្ថលេខា​ប្រកាស​ឲ្យ​ចូល​ជា​ធរមាន។ ដូច្នេះ ខ្ញុំ​រំពឹង​ថា នៅ ៦ខែ ឬ មួយ​ឆ្នាំ មុន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ច្បាប់​នេះ​នឹង​ចូល​ជា​ធរមាន»

ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ២០២០។

សហរដ្ឋ​អាមេរិក គឺ​ជា​ប្រទេស​ហត្ថលេខី​មួយ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស ១៩ នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ថ្ងៃ​ទី២៣ ខែ​តុលា ឆ្នាំ ១៩៩១។ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នោះ គឺ​ដើម្បី​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​រួម បិទ​បញ្ចប់​ជម្លោះ​រ៉ាំរ៉ៃ នៃ​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​កម្ពុជា ដោយ​​កម្ពុជា​សន្យា​ស្ដារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង ប្រជាធិបតេយ្យ​ជា​មូលដ្ឋាន ដោយ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត ដោយ​សេរី ត្រឹមត្រូវ និង​យុត្តិធម៌។

ប៉ុន្តែ រយៈ​ពេល​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ ចុង​ក្រោយ​នេះ ពោល​គឺ ២៥ឆ្នាំ​ក្រោយ​មាន​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ របប​លោក ហ៊ុន សែន រង​ការ​រិះគន់ និង ថ្កោលទោស​ជុំ​ទិស ដោយ​សារ​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង បំផ្លាញ​ប្រជាធិបតេយ្យ មាន​សភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ ដែល​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ស្មារតី​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ស្ថានទូត​សហរដ្ឋអាមេរិក លោក អារិន ឆ្វាតចេស (Arend Zwartjes) ​ឱ្យ​អាស៊ី​សេរី​ដឹង​កាល​ពី​ខែ​កុម្ភៈ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មាន​ភារកិច្ច​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស និង​ចង់​ឃើញ​ការ​គោរព​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិមនុស្ស នៅ​កម្ពុជា។ លោក​បន្ថែម​ថា ជា​អកុសល រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា មិន​បាន​បំពេញ​កាតព្វកិច្ច​របស់​ខ្លួន ក្នុង​ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ ដូច​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ប៉ារីស ដើម្បី​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​នោះ​ទេ។

សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មាន​យន្តការ​ច្បាប់​ជា​ច្រើន ដើម្បី​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​របប​លោក ហ៊ុន សែន ឲ្យ​ងាក​មក​រក​គន្លង​នៃ​ការ​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឡើង​វិញ រួម​ទាំង​ការ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី ត្រឹមត្រូវ និង​យុត្តិធម៌​ផង។ យន្តការ​ច្បាប់​ទាំង​នោះ រួមមាន​ទាំង​ច្បាប់​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ ២០១៩ នេះ៕

កំណត់​ចំណាំ​ចំពោះ​អ្នក​បញ្ចូល​មតិ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

គេហទំព័រ​ទាំងមូល