Әркинликниң түрмиси боливатқан иқтисадий чоң дөләт


2005-02-10
Share

"Франсийә агентлиқи" вә "мәркизи агентлиқи" ниң бейҗиңдин хәвәр қилишичә, хитай дөләт ишлири кабинити тәрәққият - тәтқиқат мәркизиниң баянатчиси ваң меңкуй әпәнди йеқинда "хитайниң иқтисади бултур 9.5٪ Ашти, буниңдин кейинки 5 йил ичидә 8٪ дин ешип маңиду. Буниңдин кейинки 5 йил дөлитимизниң иқтисадий зор дәриҗидә гүллинидиған алтун дәвр, бу гүллиниш дөлитимизниң пән - илим күчи, тәбиий байлиқ мәнбәлири вә мол нопус байлиқидин келиду" дәп җакарлиған.

"Мәркизи агентлиқи" ниң вашингтондин хәвәр қилишичә, америка сода - тиҗарәтчиләр бирләшмиси йеқинда бир баянат елан қилған. Баянатта хитайда башқа дөләтләрниң нәшрият һоқуқини оғрилап чиқирилған мәһсулатлар вә ялған - сахта маллар америкиниң сода саһәсигә 200 милярт америка доллирилиқ зиян салди, хитай һазир бизниң сода саһәмизниң баш дүшмини болуп қалди, дәп әйибләп, америка һөкүмитидин буниңға қарита қануни тәдбир қоллинишни тәләп қилған.

Америка авазиниң хәвәр қилишичә, 2 - айниң 9 - күни америка дөләт мәҗлисиниң йиғинида 4 нәпәр дөләт мәҗлиси әзаси америка билән хитай оттурисидики мәңгулук нормал сода мунасивитини әмәлдин қалдуруш тоғрисида бир тәклип қанун лайиһиси оттуриға қойған.

Вермант шитатидин сайланған дөләт мәҗлиси әзаси бернард әпәнди сөзидә " америка билән хитай оттурисидики сода мунасивитигә әгәр әмәлийәткә һүрмәт қилған һалда қарап чиқилса, һәммә киши америкиниң бу җәһәттики сиясити үзүл- кесил ақмайдиған сиясәт болуп қалғанлиқини сезиду. Һазир бу сиясәтни өзгәртиштин башқа йол йоқ" дегән.

"Улуғ ира гезити"дә баян қилинишичә, йеқинда америкида икки доклат елан қилинған. Униң бири америкиниң дөләт учур - ахбарат комитети 1 - айниң 13 - күни елан қилған пүтүн йәр шарииниң келәрки 5 йиллиқ иқтисадий тәрәққияти тоғрисидики тәсәввур. Бу тәсәввурида ейтилишичә, 2020 - йилиға йәткәндә пүтүн дуняниң иқтисадий тәрәққияти 2000 - йилидикидин 80٪ кеңийиду. Пүтүн дуня бойичә адәм бешиға тоғра келидиған кирим миқдари 50٪ ашиду. Америка давамлиқ түрдә дунядики әң чоң иқтисадий вә һәрбий дөләтлик орнини сақлап қалған әһвал астида, дуня бойичә нопус сани әң көп дөләтләр дәп һесаблинидиған хитай билән һиндистан икки чоң иқтисадий дөләткә айлиниду. Бу җәрянда пакистан билән туқунишиватқан һиндистан вә тәйвән билән мунасивити җиддилишиватқан хитайдин ибарәт бу икки чоң иқтисадий дөләт америка билән иқтисадий реқабәткә өтиду. Бу җәрянда дуняда, худди сабиқ совет иттипақи вә хитайниң мав зедоң дәвридә һакимийәтниң залимлиқи түпәйлидин "чекидин ашқан һадисиләр" келип чиққандәк чекидин ашқан һадисиләр келип чиқиши мумкин.

Хәвәрдә баян қилинишичә, иқтисадшунас хе чиңлән бу һәқтики обзорида "әгәр хитай билән һиндистандин ибарәт бу икки чоң иқтисадий дөләтниң дуняда пәйда қилидиған хәтәрлик амиллири көпийип, хәлқ йәнила бурунқидәк ‘чекидин ашқан һадисиләр гә учрап "һайванатлар мәһәллиси" дегән әсәрдә тәсвирләнгәндәк иқтисадий турмуш көчүридиған болса, бундақ иқтисадий тәрәққиятниң инсанийәткә немә керики бар?" дәп җидди агаһландуруш бәргән .

Хәвәрдә баян қилинишичә, йеқинда америкида елан қилинған икки докилатниң йәнә бири -баш шитаби америкиниң нйо-йорк шәһридә туридиған "кишилик һоқуқ мәсилилирини көзүтүш оргини" ниң йиллиқ кишилик һуқуқ мәсилилири тоғрисидики докилати. Бу докилатта хитайда һөкүмәт хизмәтчилиридин имтиһан елиш йолға қоюлғанлиқи вә йәнә сотчилардин имтиһан елиш түзүмини йолға қуюш, узун муддәт қамақта туридиған мәһбусларни қоғдаш тоғрисида қанун түзүш дегән пиланлар оттуриға қоюлғанлиқи қатарлиқларни дәлил қилип "һазир хитайда кишилик һоқуқ яхшилиниватиду" дейилгән. Шундақла йәнә "әмма хитайда йәнила қанун кона қанун, бу дәл кишилик һоқуққа таҗавуз қилишниң мәнбәси. Һазир хитайда хәлқ намайиш қилип қаршилиқ көрсүтәләйду, әмма хәлқниң кучиға қариғанда һөкүмәт әмәлдарлири техиму ғалҗирлашқан, улар хәлқниң һәр қандақ қаршилиқ һәрикәтлирини бастуриветиду. Булупму, хитайда һазир нәшрият- мәтбуат вә учур тармақлирини тәқип астиға елиш интайин дәһшәтлик, һәтта хитайға улишидиған чәтәл тор бәтлириму қаттиқ чәклимигә учраватиду" дәп баян қилинған.

Хәвәрдә баян қилинишичә, иқтисадшунас хе чиңлән бу мәсилә тоғрисидики обзорида "хитайдин ибарәт бу иқтисадий чоң дөләтниң һөкүмити һазир мустәбитликтин ваз кәчмәйду, әмма у бир милярттин артуқ хәлқниң һәммисигә "алтун қәпәз" тоқуп , шу қәдәр көп хәлқни қәпәзләргә сулап яки қанатлирини буғучлап башқуралайдиған иқтидарғиму егә әмәс" дегән. (Вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт