Xitaydiki saqta pul mesilisi éghirlashmaqta


2004-09-16
Share

Yéqinqi yillardin buyan xitayda saqta mal we saqta yimek - ichmeklikler bekmu köpüyüp ketti. Buni azdep ,hazir xitayda saqta pul mesilisi barghanséri éghirliship, hetta pulning rast - yalghinini perq étish mashinisimu ishqa yarimas bolup, ademni guman'gha qoyidighan bolghan.

Xitay jama'et xewpsizlik ministirlikining bu heqtiki sanliq melumatida bildürilishiche: bu yilning özide saqta pul bilen munasiwetlik bolghan dilolar sani 1000 din ashqan bolup, hökümet teripidin tartiwélin'ghan saqta pulning sani 400 milyon yüen'ge yetken.

Saqta pul tekshürüsh apiratimu saqta

Xewerlerdin melum bolishiche: hazirxitayda bu xil saqta pulning aldini élish tedbirliri yéterlik bolmighachqa we saqta pulni perq étish mashinisining süpiti nachar bolghachqa, pulning rast- yalghininimu perq ételmeydiken, shunglashqa xelq bu xil ehwaldin qattiq narazi bolghan. Mesilen, xitayning jiéji'ang ölkisidiki shin famililik bir ayal saqta puldin saqlinish üchün, nurghun pul xejlep, mexsus bir perq étish mashinisi alghan, lékin bu perq étish mashinisigha meyli rast pul yaki saqta pul sélinsun, perq étish signali oxshashla bolup, hichqandaq roli bolmighan. Shin famililik bu ayal bu xil mashinini ishlepchiqarghan shangxeydiki zawutqa tilifon qilip, ehwalni melum qilghanda, mezkür zawut rehberliri perq étish mashinisini almashturup bérish bir yaqta tursun, eksiche: " biz ishlep chiqarghan mashinining süpet jehette hichqandaq chatiqi yoq. Tonushturishida herxil rolining bar ikenliki yézilghan,shunga biz bu shta hichqandaq mes'uliyitimiz yoq" dep jawap bergen.

Ziyan tartidighanlar yenila puqralar

Xitaydiki saqta pulning künséri köpüyüp kétish mesilisi ,hemde perq étish mashinisiningmu ishenchisiz boliwatqanliqi chet'ellerde yashawatqan iqtisad sunaslarning diqqitini qozghimaqta. Amirika ind'i'ana uniwérsitétining proféssori jin yüenju efendi özining bu heqtiki köz qarashlirini mundaq otturigha qoydi:

Saqta pul mesilisi peqet xitaydila emes belki hemme döletlerde mewjüt bolup turmaqta. Lékin xitayda bu mesile bir qeder éghir bolup, puqrarlarning tartiwatqan ziyini téximu zor bolmaqta. Chünki banka orunlirining ilghar süpetlik perq étish mashinisi bolghachqa, ular köp ziyan tartip ketmeydu, lékin shehsiler undaq yaxshi süpetlik mashina alalishi natayin,shunga axirigha bérip heqiqi ziyan tartidighanlar yenila puqralar bolup hisaplinidu. Xitay hökümiti bu mesilide bir amal qilip aldi bilen buxil ehwalni keltürüp chiqiriwatqan qara jemiyetni tépip, uni jazalishi kérek, yene bir tereptin hökümet pul yasash téxnikisini östürüp, adettiki ademlerning uni yasiyalmaydighanliqigha kapaletlik qilalishi kérek."

Jin jüyüen efendi sözide yene xitaydiki pulni perq étish mashinisiningmu saqtiliship ketkenliki heqqide toxtulup,mundaq didi:

"Bu bolsa pütün jemiyetning exlaqigha taqishidighan bir mesile, xitayda hazir pursetpereslik we aldamchiliq qilmishliri bekmu éghir, ademlerde exlaq digen nerse qalmidi. Ular üchün pulla bolsa boldi, shunga hökümet choqum yéterlik chare-tedbirlerni qollinip, peqet saqta pullarni yighiwélishla emes, belki perq étish mashinisinimu qattiq kontrol qilishi kérek."

Kishilerning sapasi bir qeder töwen

Amirikida turushluq xitay ishliri tetqiqatchisi chin jin sung ependi özining xitayda künséri éghirlishiwatqan saqta pul mesilisidin qilche ejeplenmeydighanliqini bildürüp, mundaq didi:

" Menche hazir xitayda mewjüt bolup turiwatqan eng chong mesile jemiyettiki kishilerning sapa süpitining bir qeder töwen bolghanliqidin. Yéqinqi nechche on yildin buyan, xitayda ijtima'i exlaq digen nerse barghanséri töwenleshke bashlighan, bu xil halet xitay dölitining exlaqsiz bir döletke aylinip qélishini keltürüp chiqarghan. Shunga hazir xitayda saqta mallar bekla köp, saqta pulgha kelsek, buni peqet köpligen saqta mallarning bir türi dep qarisaq bolidu. Shunga men xitaydek bundaq bir saqta we zeherlik buyumlarni ishlepchiqirishta nahayiti mahir bolghan dölette,saqta pulning köpiyip kétishige hergizmu heyran bolmaymen."

Chin jinsung ependi muxbirimiz bilen ötküzgen söhbitide yene " eger xitay hökümiti saqta pul köpiyip kétish mesilisige yenila sel qaraydiken, bu xil ehwal axirigha bérip pul paxallighi qatarliq nurghun yaman aqiwetlerni keltürüp chiqiridu" dep körsetti:

" Eger saqta pul bek köpüyüp ketse, axirigha bérip bir döletning pul paxalliqini keltürüp chiqiridu, shundaqla dölet iqtisadiy statistikisining toghrabolmasliqini keltürüp chiqiridu. Xitay iqtisadining statistikisida ezeldin nurghun éghish we xataliqlar bar, eger saqta pul mesilisi éghirlishidiken, bu jehettiki xataliq téximu chongiyidu, buningdin bashqa yene, perq étish mashinisining saxtilishishi téximu köpligen jinayetchilerning yüreklik halda saqta pul yasap chiqirishigha yol échip béridu". (Méhriban)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet