Хитай -японийә мунасивитидики илгириләш


2005.04.22

4 - Айниң 22 - күни, мәтбуатларда елан қилинған хәвәрләргә асасланғанда, хитайда японийигә қарши намайиш йүз бәргәндин кейин пәйда болған хитай - японийә оттурисида күнсери җиддийлишиватқан икки дөләт мунасивитини һәл қилиш җәһәттә һазир йеңи илгириләш боливатиду.

"С н н радио-телевизийә ширкити" ниң хәвәр қилишичә, японийиниң баш министири җуниширо койзуми әпәнди һиндонезийиниң җакарта шәһиридә ечиливатқан асия- африқа дөләт башлиқлири йиғинида "бандон йиғининиң 50 йиллиқини хатириләш" бойичә қилған сөзидә уруш йиллирида японийиниң мустәмликичилик вә таҗавузчилиқ һөкүмранлиқиға учриған дөләтләрдин сәмимий әпу сорайдиғанлиқини билдүргән.

1995 - Йилидиму японийиниң әйни вақиттики баш министири уруш йиллирида японийиниң мустәмликичилик вә таҗавузчилиқ һөкүмранлиқиға учриған дөләтләрдин сәмимий әпу сориған иди.

"Ройтирис агентлиқи" ниң хәвәр қилишичә, японийиниң баш министири җуниширо койзуми әпәнди җакарта йиғинида иккинчи дуня урушида японийиниң таҗавузиға учриған дөләтләрдин әпу сориғандин кейин, мухбирларниң суаллириға җаваб бәргәндә " ху җинтавниң 4 - айниң 23 - күни мән билән икки дөләт мунасивити һәққидә сөһбәтлишидиғанлиқидин хәвәр таптим " дегән.

Җакарта йиғинида, худди ройтирис агентлиқи баян қилғандәк, японийиниң баш министири койзуми әпәнди "әпу сораш" шәкли арқилқ иккинчи дуня урушида японийиниң таҗавузчилиқ вә мустәмликичилик һөкүмранлиқиға учриған дөләтләргә "зәйтун йопурмиқи" сунғандин кейин, хитайниң дөләт рәиси хуҗинтав билән сөһбәтлишишму күн тәртипкә қоюлуп, японийә - хитай мунасивитидә йеңи илгириләш пәйда боливатқанда, "б б с" ниң хәвәр қилишичә, хитайниң ташқи ишлар министирлиқи йәнә японийидә парламинт әзалиридин 100 гә йеқин адәмниң ясукуни бузрукгаһиға берип тавап қилғанлиқиға қаттиқ наразилиқ билдүрүп баянат елан қилған.

Хәвәрдә баян қилинишичә, 4 - айниң 22 - күни японийидә 80 нәпәр парламент әзаси ясукуни бузрукгаһиға барған. Койзуми әпәнди 2001 - йилидин кейин һәр йили ясукуни бузрукгаһиға берип турған иди. Әмма буйил әркинлик-хәлқпәрвәтлик партийисиниң койзуми әпәндидин башқа әзалириниң һәммиси барған.

Хитайниң җамаәт хәвпсизлик миниситирлиқи, худди б б с ниң хәвиридә баян қилинғандәк, 4 - айниң 21 - күни дөләт пуқралириға "рухсәт қилинмиған намайишқа қатнашмаслиқ керәк; интернет яки янфон арқилиқ, җайларда болған намайиш тоғрисидики учурларни тарқатмаслиқ керәк" дәп агаһландуруш бәргәндин кейин, "франсийә агентлиқи" ниң хәвәр қилишичә, хитай һөкүмити 4 - айниң 22 - күни йәнә интернеттики хитай - японийә мунасивитигә даир муһакимә болуп туридиған бирмунчә тор понкитлирини тақиған. Хәвәрдә баян қилинишичә, хитайда японийигә қарши намайиш башланғандин кейин, бир мунчә интернет тор бәтлиридә 5 - айниң 1 - вә 4 - күнирилиридә шаңхәй, нәнниң, венҗу, чоңчиң қатарлиқ шәһәрләрдә техиму чоң намайиш елип бериш һәққидә чақириқ қилинип, бирмунчә йеңи темилар ғулғула қилиниватқан иди. Әмди дөләт пуқралири бундақ тор бәтлиригә кирип әркин пикир баян қилалмайду. Хитайниң һөкүмәт телевизийә- радиолири һазир хитайниң ташқи ишлар министири ли җавшиңниң сөзини нәқил кәлтүрүп "рухсәт қилинмиған намайишқа қатнашмаслиқ керәк, әмма җәмийәтниң муқимлиқини сақлашқа зиян йәткүзмәслик шәрти астида тәртиплик, соғуққанлиқ шәкил билән һесият ипадилисә болиду" дәп тәкитлимәктә.

"Улуғ ира гезити" дә баян қилинишичә, хитай коммунист партийиси һазир җәмийәттә әвҗ еливатқан " коммунист партийидин чикиниш долқуни"дин вә дөләт ичидә күнсири кәскинлишиватқан иҗтимаий зиддийәтләрдин өзини қутқузуш үчүн, хәлқ ичидә "вәтәнпәрвәрлик тәрбийиси" дегән һәрикәтни елип берип, бу һәрикәт арқилиқ японийигә қарши намайиш қозғатқан иди. Әмма хитай коммунист партийиси қозғиған японийигә қарши намайишлар һазир мурәккәпләшти. У һазир хитай коммунист партийисгә қарши һәрикәткә айлинишқа башлиғанлиқтин, шундақла хитай коммунист партийиси әхлақий җәһәттә дуняниң әйиплишиға учрап, өз-өзидин әндишә қилип, җиддийлишип кона адити бойичә йәнила хәлққә залимлиқ қилишқа башлиди. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.