Сиясий анализчилар хитай вәзийити һәққидә тохталди

Хитай һөкүмитиниң юқири қатлам әмәлдарлириниң вәзийити 80-йилларниң ахиридики парчилиниш алдида турған совет иттипақи вәзийитигә охшап қалған.
Мухбиримиз меһрибан
2012.05.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay-demokiratchi-xu-ping-305 Сүрәттә, бейҗиң баһари жорнилиниң баш муһәррири сийасий анализчи ху пиң әпәнди.
Сүрәтни ху пиң әпәнди тәминлигән.

Әнглийидә чиқидиған “хәлқара вәзийәткә нәзәр” журнилида елан қилинған “хитай компартийисиниң юқири қатлимидики вәһимә” намлиқ мақалидә нөвәттики хитай компартийисиниң юқири қатлам рәһбәрлик қатлими ичидики вәзийәт билән 1989-йили сабиқ совет иттипақи парчилиниш алдидики вәзийәт селиштурулуп, йеңи әвлад хитай компартийиси рәһбәрлири арисидики вәһимилик кәйпият селиштурулған. Чәтәлләрдики сиясий анализчилардин ху пиң әпәнди һәм елшат һәсән әпәндиләр мақалидики қарашлар һәққидә тохтилип, хитайниң нөвәттики вәзийити һәққидә өз қарашлирини баян қилди.

“хәлқара вәзийәткә нәзәр” журнилида елан қилинған “хитай компартийисиниң юқири қатлимидики вәһимә” намлиқ мақалидә, хитайниң нөвәттики вәзийити тәһлил қилинип, хитай һөкүмитиниң юқири қатлам әмәлдарлири вәзийитиниң 80-йилларниң ахиридики парчилиниш алдида турған совет иттипақи вәзийитигә охшап қалғанлиқи оттуриға қоюлған.

Чәтәлләрдики сиясий анализчилардин америкидики елшат һәсән әпәнди һәм бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири елшат һәсән әпәндиләр, мақалидики анализларниң нөвәттики хитай вәзийитини бирқәдәр әтраплиқ әкс әттүрүп бәргәнликини билдүрүп, әмәлийәттә хитайниң нөвәттики вәзийитиниң әйни йиллиридики совет иттипақидинму кәскин һаләттә икәнликини илгири сүрди.

Елшат әпәнди хитай коммунист һөкүмитиниң нөвәттики сиясий вәзийитини әйни йиллиридики совет иттипақи вәзийити билән селиштуруп,хитай коммунист һөкүмитиниңму еғир сиясий давалғуш ичидә туруватқанлиқини билдүрди.

Бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири ху пиң әпәнди, хитай һөкүмитиниң нөвәттики вәзийитиниң 80-йилларниң ахиридики совет иттипақи вәзийитигә мәлум нуқтидин охшап қалсиму, әмма йәнила пәрқлиқ икәнликини әскәртти.

Ху пиң әпәнди мундақ деди: “гуруһвазлиқ күриши кәскинләшкән хитайниң юқири қатлам рәһбәрлик системиси әйни йиллиридики совет иттипақидин көп пәрқлиниду. Хитай һөкүмити бир партийилик һаким мутләқлиқ түзүмини қоғдап қелишқа тиришмақта. Болупму иқтисадий җәһәттә байлиқ топлашни мәқсәт қилған, парихорлуқ чириклик қилмишлири билән хәлқниң нәпритигә қалған коммунист һөкүмәт, әгәр хитайда демократик идийә һәм һәрикәтләргә йол қоюлса, өзлириниң сабиқ совет иттипақи парчиланғандин кейинки мәзгилдики болшивеклардиму яман ақивәткә қалидиғанлиқини яхши билиду. Диққәт қилидиған болсақ һазирқи хитай һөкүмити охшимиған пикир еқимлирини чәткә қеқиш, хәлқниң демократик һәрикәтлирини бастуруш җәһәтләрдә 80-йилларниң ахирқи мәзгилидики сабиқ совет иттипақи һөкүмитигә қариғанда мутәәссип болупла қалмай, бәлки 1989-йили хитайда оқуғучиларниң демократийини тәләп қилған мәзгилдики дең шавпиң һөкүмитидинмумустәбит болған сиясәт йүргүзмәктә.Бундақ шараитта хитай һөкүмитиниң сабиқ совет иттипақиға охшаш тинч һалда демократийә йолиға меңиши вә яки әрәб әллиридә партлиғандәк ясимән гүли һәрикитиниң хитай коммунист һөкүмитини өзгәртип, хитайда демократийини әмәлгә ашуруши тәс. Шуңа хитай пуқралири чоқум аммиви қаршилиқ һәрикәтлири арқилиқ коммунист һөкүмәтни ағдуруп ташлашқа тиришиш керәк.”

Ху пиң әпәнди йәнә уйғур тибәт қатарлиқ милләтләр елип бериватқан қаршилиқ һәрикәтлири һәққидиму тохталди.

Ху пиң әпәнди баянида, уйғур, тибәт, моңғул қатарлиқ милләтләрниң қаршилиқ һәрикәтлириниң хитай коммунист һөкүмитини әндишигә селиватқан болсиму, әмма йәнила хитай нопусиниң 90% тини тәшкил қилидиған хитай хәлқиниң коммунист һөкүмәткә қарши омумйүзлүк қаршилиқ кәйпияти шәкилләнгәндила андин хитайда демократийә әмәлгә ашидиғанлиқини тәкитлиди.

Елшат әпәнди зияритимиз ахирида,хитайниң нөвәттики вәзийити һәм уйғурлар дуч келиватқан иҗтимаий шараит һәққидә тохталди.

Елшат әпәнди сөзидә мәйли қандақла болмисун, нөвәттики хитай коммунист һакимийитиниң һаман ғулайдиғанлиқини, хитайниң демократийә йолиға меңиши муқәррәр бир нәтиҗә икәнликини тәкитләп,хитайниң демократийә йолиға меңишиниң уйғурлар тәқдиригә көрситидиған тәсириниң муһимлиқини тонуп йетиш вә униңдин пайдилинишниң уйғур тәшкилатлириниң уйғур хәлқиниң өз тәқдирини өзи бәлгиләш принсипини әмәлгә ашурушта техиму муһим икәнликини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.