Xa'inliq we uning insaniyetke bolghan ziyini

Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2013-10-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, uyghur aptonom rayonining reisi nur bekrining 6 -  iyul küni, shinjang téléwiziyisi we xitay merkizi xelq téléwiziyiside söz qilip, shawgüen weqesi we ürümchi namayishi heqqide ipade bildürüwatqan körünüsh.
Süret, uyghur aptonom rayonining reisi nur bekrining 6 - iyul küni, shinjang téléwiziyisi we xitay merkizi xelq téléwiziyiside söz qilip, shawgüen weqesi we ürümchi namayishi heqqide ipade bildürüwatqan körünüsh.
http://news.cctv.com

 

Qedimdin hazirghiche "Xa'in" sözi milletke we weten'ge ashkara hem yoshurun asiyliq qilip kelgen kish'ilerge qaritilip kelgen bir atalghu bolup, hazirqi künde uning da'irisi kéngiyip ketken.
Zamanimizda "Xa'in" sözi weten we milletke asiyliq qilghuchilarni öz ichige alghanning sirtida, munapiqlarni, chéqimchilarni, öz millitining ziyinigha chapidighan ghalchilarni, satqunlarni we heqiqetke köz yumghuchilarnimu öz ichige alidu.
Xa'inlar weten we milletni ghajaydighan chashqanlar, milletning görkari, xelqning qénini yoshurughuchi, öz qérindashlirining béshini bésimdarlargha sun'ghuchi eblexlerdur. Uyghur millitidiki xa'inlar tebiqisi zor köpchilik yazghuchilar we sha'irlarni, qara qorsaq, jan baqar mollilarni, hoquq bilen mensep üchün her nersisidin kéchidighan achköz emeldarlarni, mensep temeside öz millitini sétishni kesip qiliwalghan ghalchilarni we ishchi, xizmetchi, déhqanlar qatlimidiki bir qisimlarnimu öz ichige alidu.
Xa'inliq - tégi pesliktur
20 - Esirning meshhur islam mutepekkuri ellame muhemmed ghezzali xa'inliq we uning rezilliki heqqide mundaq dep yazghan:"Xa'inliq bir xil rezil qilmish. Uni meniwiyiti bulghan'ghan, rohi kor, nepsaniyetchilik idiyisi küchlük, intayin pes ademler sadir qilidu. Islam neziride xa'inliqning gunahi munapiqliq we kapirliqning gunahidin éghir ikenlikide shek yoq. Qur'an kerimide:"Xiyanetke adetlen'gen, gunahqa chömgen kishini alla heqiqeten dost tutmaydu" dep kelgen. Bir hediste: "Alla birer bendisini halak qilmaqchi bolsa, uningdin hayani sughurup alidu, uningdin haya sughurup élin'ghandin kéyin, u her kimning nepritige we ghezipige layiq biri bolup qalidu, uningdin kéyin, uningdin amanet yoqilidu, uningdin amanet yoqalghandin kéyin, u hemishe xiyanet qilidighan xa'in'gha aylinip qalidu, u xa'in'gha aylan'ghandin kéyin, uningdin rehim _ shepqet yoqilidu, uningdin rehim _ shepqet yoqalghandin kéyin, u kishi lenetkerdige aylinidu, u lenetkerdi bolghandin kéyin, iman uningdin chiqip kétidu" dep kelgen. Xa'inlar meyli özining qowm - qérindashliri, meyli özliri ishligen xojayinliri teripidin hergizmu yaxshiliqqa érishelmeydu. Chünki xa'in - millitidin tan'ghan tuzkor bolghanliqtin, uni bashqilar emes, özining qowm - qérindashlirimu söymeydu. Uningdin nepretlinidu. Mundaq xa'inlarni ishletken xojayinlirimu ulargha ishench qilmaydu, söymeydu, wapa qilmaydu, axiri ularni ujuqturup tügitidu. Chünki özining qowm - qérindashliridin tan'ghan, ularning ziyini üchün ishligen xa'inlarni ishletken xojayinlarmu ularning wapasizliqini, tuzkorluqini, waqti kelse xojayinlirinimu sétip qoyidighanliqini yaxshi bilidu - de, ulargha waqtinche in'amlarni qilip turup xizmetlirige sélip bolupla ulardin qutulushning koyigha kiridu. Dunyada xa'indek peskesh, ziyankar, nomussiz we exmeq mexluq bolmisa kérek. Chünki u millitiningla emes, aldi bilen özining görini kolaydu emesmu?!"
Uyghurlardin chiqqan xa'inlarning ziyinimu az bolmighan
Meripet tor békitide élan qilin'ghan maqalilerning biride, Uyghur ziyaliyliridin birining mundaq dep yazghanliqi qeyt qilin'ghan: "Munapiqliq ene shundaq tégi peslik we uchigha chiqqan rezilliktur. Uyghur millitidin chiqqan, tégi pes, rezil xa'inlarning xelqimizge salghan ziyanliri az bolmighan. Mesilen: miladiye 8 - esirde Uyghur dölitining yimirilip tashlinishigha Uyghur dölitining sariyidiki bir qisim xa'in, munapiqlarning pütün mexpiyetliklerni qarshi terepke yetküzüp qoyush arqiliq öz dölitige xiyanet qilghanliqi seweb bolghan. Shundaqla se'idiye xanliqining yimirilip qalmaqlarning qoligha ötüp kétishidimu, mensep temeside düshmen'ge sétilip ketken ap'aq xoja bashchiliqidiki munapiqlarning xa'inliqi asasliq rol oynighan. Hazirmu bu xildiki munapiqlarning xelqimizge bolghan ziyankeshliki dawam qilmaqta.
Hazirmu bésimdarlarning azraq in'amigha aldinip öz xelqini ulargha tutup béridighan, qorsiqi yoghinap qalghan ayallarni pilanliq tughutning ghalchilirigha chéqip qoyidighan, birer ademning balilarni allahni we resulullahni tonutqanliqini bilip qalsa saqchilarni bashlap kélidighan, xelqim, millitim dégenlerning kallisini zalimlargha sowghat qilidighan haywan mijez xa'inlar, satqunlar we munapiqlar az emes."
Chéqimchiliq we uning xeterliri
Chéqimchiliq __ birawni ziyan'gha uchritish üchün uning heqqide bashqilardin anglighan bir - ikki éghiz gepni, yalghan sözler bilen köptürüp qarshi terepke anglitish yalghanchiliqi bolup, xa'inliqning bir türidur. Bu adettiki gep toshushtin perqliq jinayettur. Chünki gep toshush meqsetsizmu emelge ashidu. Emma chéqimchiliq rezil meqsetler arqisida élip bérilidu. Bundaq chéqimchiliq shu insanning niyiti buzuq, rohi késel, biperwa adem ikenlikini bildüridu.
Bir qétimliq chéqimchiliqning sewebi bilen dostlar we a'ililer otturisida öchmenlik peyda bolup, bextning asasi bolghan xatirjemlik, inaqliq buzulidu. Ijtima'iy hayatta chéqimchiliqqa qarshi turushning ünümlük charisi __ chéqimchining sözige qulaq salmasliq, yaki ishenmesliktur. Chéqimchining yaman aqiwiti toghruluq peyghember eleyhissalam: "Kimki bir kishining bashqilar anglap qélishini yaqturmaydighan sözini anglitip qoyidiken, qiyamet küni uning ikki quliqigha qoghushun qoyulidu"(1) dep körsetken.
Meschitlerge kirgen ishchi - xizmetchilerni chéqip qoyush, éghir ayaq ikenliki bilinip qalghan ayallarni derhal melum qilish, qoshnisining öyige kirip chiqqanlarni tizimlash, yaratquchisini tonush yolida mexpiy halda diniy bilim oqughanlarni saqchilargha melum qilip tutup bérish qatarliq xa'inliq türlirini sadir qilidighanlar xojayinliri teripidin bérilidighan azghine waqitliq in'amlargha sétilip, öz millitini qurutush yoligha kirgen mel'unlardur. Mundaq mel'unlar hazirqi Uyghur jem'iyitining yuqiri - töwen hemme qatlamlirida tolup tashmaqta. Mundaqlarda azraq bolsimu iman we wijdan yoqmidu? ularni özining qowm - qérindashlirini sétishtin tosidighan kichikkine bolsimu adimiylik ghururimu qalmighanmidu? ular özlirining échinishliq aqiwitini hés qilmamdighandu?!

 

Toluq bet