“Islam memlikiti” teshkilati qazaqistan üchün xewplikmu?

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2014.11.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Melumki, kéyinki waqitlarda dunya ammiwi axbarat wasitiliride bolupmu iraq we süriye térritoriyiside heriket qiliwatqan atalmish “Islam memlikiti” teshkilati hem uning élip bériwatqan heriketliri heqqide köpligen bir-birige oxshimighan maqaliler élan qilinmaqta. Ularning beziliride hetta bu teshkilatning biwasite rusiye, yawropa, ottura asiya, shu jümlidin qazaqistan'ghimu xewp tughduruwatqanliqi éytilghan.

Yéqinda “Tén'grinyus” agéntliqi qazaqistanning aq'orda axbarat merkizining melumatigha asaslinip, qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéfning musteqil döletler hemkarliqining mexsus xizmet rehberlirige muraji'et qilghanliqini xewer qildi. Melum bolushiche, qazaqistan prézidénti musteqil döletler hemkarliqining bixeterlik we mexsus xizmet organliri rehberliri kéngishining 37-mejlisi qatnashquchiliri bilen uchriship, bügünki künde qéliplashqa xelq'ara weziyette mezkur organlar pa'aliyitining muhimliqini alahide tekitligen. U tamozhna ittipaqining ishida bixeterlik mesililirining birinchi orun'gha qoyulushi kéreklikini eskertip mundaq dédi: “Biz yéngi xewplerni, térrorchi teshkilatlarning aktiplishiwatqanliqini körüwatimiz. Bu shara'itta milliy bixeterlik we mexsus xizmet organlirining ishini muwapiqlashturushi intayin zörürdur.” u, mezkur tamozhna ittipaqi ishining janlinishi bilen, memliketler ara chégralarning süzükleshkenlikini hemde shuning bilen qanun buzghuchilarning mezkur memliketler térritoriyiliride xatirjem heriket qilish mumkinlikini eskertti. Uchrishishta shundaqla térrorchiliqqa we diniy radikalliqqa qarshi turush we bille heriket qilish mesililirimu qaraldi.

Buningdin ilgiri qazaqistanning “Kapital”, “Forbés” axbarat merkezliri “Iraq we liwan islam memlikiti rusiye, qazaqistan we ezerbeyjan'gha yétip bérishi mumkin” dégen maqale élan qilip, uningda mezkur teshkilatning tesir da'irisining yenimu kéngiyidighanliqi eskertilgen idi. Uningdiki melumatlargha qarighanda, hazir mezkur teshkilatta sabiq sowét ittipaqidin chiqqanlar köplep sanilidu we bolupmu, musulmanlarni bu teshkilatqa köprek jelp qilish ishliri kétiwatmaqta. “Milliy istratégiye mesililiri” zhurnilining bash muherriri azhdar kurtof bu heqte mundaq dégen idi: “Islam radikalining bizning memlikitimiz bilen ishi bolmaydu dégen ümidimiz, tarixiy pakitlar bilen yoqawatidu. Rusiye, qazaqistan we ezerbeyjan térrorluq heriketlirige duchar boldi. Shunglashqa saqchi organliri jinayi jazalashlarnimu inkar qilmay, barliq usullar bilen küresh qilish kérek.”

Buningdin bir ay ilgiri, qazaqistanning “Tang” téléwiziye qanili tonulghan siyasetshunas dosim setbayéfning bu heqtiki bildürüshini élan qilghan idi. Uning tekitlishiche, mezkur teshkilat qazaqistan üchün chong xewp tughduruwatmaqta. Siyasetshunas shundaqla teshkilat terep bolup urush heriketlirige qatnishiwatqan ikki yüzge yéqin qazaqistanliqning yéterlik derijide idé'ologiyilik we buzghunchiliq teyyarliqidin ötkenlikini, mubada ular wetinige qaytip kelse, memliketning muqimliqi üchün chong xewp bolidighanliqini ilgiri sürgen idi.

Ziyaritimizni qobul qilghan qazaqistan prézidénti yénidiki qazaqistan istratégiyilik tetqiqatlar institutining bash ilmiy xadimi, siyasetshunasliq penlirining doktori konstantin siroyézhkin bu heqte toxtilip mundaq dédi:
- Teshkilatning bildürüshige qarighanda, elwette, xewp tughduridu. Bu peqetla bildürüsh. Bashqilar bilen bir qatarda qazaqistandin barghanlarningmu ular terep bolup urush qiliwatqanliqi yaxshiliq emes. Qazaqistanda chégradin sirtta urushqa qatnishiwatqanlargha nisbeten jinayi jawabkarliqni sürüshtürüsh boyiche mexsus qanun qobul qilindi. Hazir ularning éniq sani namelum, bu toghrisida her xil pikirler éytiliwatidu. Yénip kéliwatqanlar hazirche yoq.”

K. Siroyézhkin shundaqla özbékistan islam herikiti “Islam memlikiti” teshkilati bilen ittipaqlishish heqqide bildürüsh élan qilghan bolsimu, kéyinrek bu bildürüshning inkar qilin'ghanliqini, emdi taliban herikitining bolsa mundaq bildürüshini hazirche téxi inkar qilmighanliqini bildürdi. U shundaqla diniy radikalliqning pütkül dunya üchün da'im xewp bolup qalidighanliqini otturigha qoydi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.