Паалийәтчиләр: "ғазатчиларниң җиһадқа чақириш нишанини ичкиридики уйғур оқуғучиларға қаратқанлиқи мубалиғә"

Мухбиримиз әркин
2015-03-30
Share
shinjang-sinipi-siyasiy-terbiye.jpg Уйғур аптоном районлуқ даириләр мәхсус уюштурған "шинҗаң тәшвиқат өмики" хитайниң ички өлкисидики мәлум мәктәптә оқуватқан уйғур оқуғучиларға сиясий лексийә сөзлимәктә. 2014-Йили.
Social Media

Гуаңҗудики хуанән педагогика университетиниң бир қанчә нәпәр уйғур оқуғучиси өткән йили из-дерәксиз йоқап кәткән. "җәнубий җуңго әтигәнлик почта гезити"ниң илгири сүрүшичә, даириләр йоқап кәткән уйғур оқуғучиларни радикал диний гуруһниң тәсири вә ярдимидә ғазат қилиш үчүн чәтәлгә чиқип кәтти, дәп қарайдикән.

"җәнубий җуңго почта гезити" хәвиридә йәнә, хитай даирилириниң ичкиридики уйғур оқуғучилар хәлқара ғазатчиларниң адәм қобул қилиш нишани болуп қалди, дәп қарайдиғанлиқини илгири сүргән.

Лекин уйғур паалийәтчиләр, "җәнубий җуңго почта гезити"ниң хәвири мубалиғиләштүрүлгәнликини билдүрди. Уларниң көрситишичә, хәлқара ғазатчиларниң уйғур алий мәктәп оқуғучилирини нишанға алғанлиқи гуманлиқ пикир. Әнглийәдә олтурушлуқ паалийәтчи әзиз әйса әпәнди, бу арқилиқ хитайниң шәрқий түркистандики бастуруш һәрикитини қанунлуқ қилип көрсәтмәкчи болуватқанлиқини илгири сүрди. У, бу пикирни дәлилләйдиған, испатлайдиған һечқандақ дәлил йоқлуқини билдүрди.

Әзиз әйса мундақ деди: "бу йәрдә мубалиғиму қилиду, хитай, растму сөзләйду, ялғанму сөзләйду. Бу йәрдә һечким билмәйду немә болуватқанлиқини. Чүнки, тәрәпсиз органлар вә мухбирларниң нәқ мәйданға берип, хәвәр қилиш имканийити йоқ. Хоңкоңдики гезитләр болсун, һәммиси хитайниң бәргән мәлуматини асас қилиду. Хитай дөлити тәрипидин берилгән хәвәрләр гуманлиқ. Әмәлийәттә, униң қайси раст, қайси ялғанлиқиға һечким соал қоймайду. Демәк, бу нуқтидинла униң қанчилик ишәнчлик икәнликини биливалалаймиз. Һечқайсиси таразиға тохтимайду. Дәл пакит вә тәпсилатлирини бәрмигән хәвәрни қандақ ишәнчлик, дәп қариғили болиду. Әгәрдә мәсилән, хитай шундақ дөләт болуп, ахбарат әркинлики капаләткә игә қилинған болса, ғәрбниң яки шәрқниң мухбирлириниң ашу йәргә берип, хәвәр қилишиға йол қойған болса, илла-билла мақул дәйттуқ. Лекин улар ундақ әмәс. Һәммиси шу хитай бәргән мәлуматлар. Әлвәттә, аввал униңға соал бәлгиси қоюш керәк."

"җәнубий җуңго әтигәнлик почта гезити"ниң 27‏-март санидики хәвиридә илгири сүрүшичә, хуанән педагогика университетидики уйғур оқуғучиларниң чәтәл ғазатчилириға қошулғанлиқиға даир бу хәвәрни хитайниң бирқанчә учур мәнбәси тәминлигән. Бирақ хәвәрдә, учур билән тәминлигүчи хәвәр мәнбәсиниң салаһийити, чәтәл ғазатчилириниң ярдимидә чәтәлгә чиқип кәткән хуанән педагогика университети оқуғучилириниң исим-фамилиси қатарлиқ тәпсилатлар берилмигән.

Хәвәрдә илгири сүрүшичә, 2014-йили өзини америкилиқ җәмийәтшунас, дәп тонуштурған бирәйлән хуанән университетини зиярәт қилип, уйғур оқуғучилар билән учрашқан. Мәзкур гезитни учур билән тәминлигүчи мәнбәләр, бу кишини хәлқара радикал диний гуруһниң әзаси, дәп қарайдиғанлиқини билдүргән.

Учур билән тәминлигүчи мәнбәләр "җәнубий җуңго әтигәнлик почта гезити"гә бәргән мәлуматида, бу кишиниң бирқанчә уйғур оқуғучини қобул қилип, уларни пул билән тәминлигәнликини һәм малайшияға йолға салғанлиқини билдүргән. Бирақ у йәнә, "малайшия уларниң ахирқи бекитиму яки уларниң ахирқи бекити түркийә билән сүрийәму, буниси намәлум?" дегән.

Бу мунасивәт билән биз, гуаңҗудики хуанән университетиға телефон қилип, әһвални соридуқ, бирақ бу мәктәпниң нөвәтчи аманлиқ хадими учур беришни рәт қилди. У, бундақ бир вәқәдин хәвири йоқлуқини, мәктәп даирилириниң аманлиқни күчәйтишкә даир бирәр уқтурушини көрүп бақмиғанлиқини билдүрди.

"җәнубий җуңго әтигәнлик почта гезити" хәвиридә йәнә, бәзи хитай мутәхәссислириниң бу мәсилигә болған қаришини нәқил кәлтүрүп, уларниң хуанән педагогика университетида йүз бәргән әһвал тәнһа һадисә, дәп қаримайдиғанлиқини илгири сүргән.

Ләнҗу университетиниң профессори яң шу мәзкур гезиткә бәргән баянида, "ислам дөлитиниң адәм қобул қилиш тори бейҗиң, шиән вә шундақла гуаңҗу қатарлиқ шәһәрләргә таралди" дегән.

Бирақ, әнглийәдә олтурушлуқ уйғур паалийәтчи әзиз әйса әпәнди, хитай һөкүмити вә униң мутәхәссислириниң бу хил вәқәләрни мәқсәтлик мубалиғиләштүрүватқанлиқини әскәртип, уларниң бу арқилиқ шәрқий түркистандики бастуруш һәрикитини қанунлуқ қилип көрситишкә урунуватқанлиқини билдүрди.

Әзиз әйса мундақ деди: "шу қериндашлиримиз, шу инсанлиримиз нормал яшиялайтти, әгәр хитай һөкүмити сияситини өзгәрткән болса, уйғурлардин кәчүрүм сориған болса, қануний җәһәттин, иҗтимаий, җәмийәт, иқтисади җәһәтләрдин яхши муамилигә еришкән болса, шу яшлар бәлким ундақ қилмас болғийтти. Әҗәба хитай бу вәқәләрни мубалиғә қилип, бесимдин қутулуп, чәтәлгә чиқип нормал яшаш, өзиниң бихәтәрликини капаләткә игә қилиш, адәмдәк яшаш һоқуқини қолға кәлтүрүш үчүн чиққан бу мусапирларни сүрийәдики ислам дөлитигә маңған муҗаһидлар, җиһадчилар, дәп тәриплиди. Әлвәттә, униңға нурғун соаллар қоюлиду. Чүнки, хитай өзиниң бастуруш сияситини хәлқара алдида тил қисилмай, булар җиһадчилар, булар террорчилар, дегән тәшвиқатиға мәқсәтлик елип бериватқан тәшвиқат.

Чүнки, бу бир қетимла болмиди, өткән йилиму бир қетим мушу ‹ислам дөлити телефон қилди, қиз оқуғучилар келип бизгә хотун болсун' дегән гәпләрни қилди. Бу ахбаратчилиққиму, әқилғиму сиғмайду. Бу хитай тор ахбаратлирида елан қилинди, бир йилниң алдида, ислам дөлити йеңи пәйда болған вақитларда. Мәқсәт улар уйғурларниң күрәш, давалирини бир амал қилип мушу хәлқара ислам җиһадлириға бағлап, мушу арқилиқ уйғур авазини бесиқтурмақчи. Мәқсәт мушу, башқа нәрсә әмәс."

"җәнубий җуңго әтигәнлик почта гезити" хәвиридә йәнә, бу вәқә хитай даирилириниң һошярлиқини қозғап, гуаңҗудики алий мәктәпләрдә бихәтәрлик тәдбирлирини күчәйткәнликини, уйғур оқуғучиларниң болса чәтәлликләргә йеқинлашмаслиққа агаһландурулғанлиқини билдүргән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт