Muhajirettiki Uyghurlar jume tahirning ölümi we uning arqa körünüshi heqqide inkas qayturdi

Muxbirimiz qutlan
2014-07-31
Share
jume-tahir-damolla-heytgah-305.jpg Héytgah jemi'esining sabiq xatibi jüme tahir
Photo: RFA


30 - Iyul seher bamdat namizidin kéyin qeshqer héytgah jamesining imami jüme tahirning pichaqlap öltürülgenlik xewiri ashkara bolghandin kéyin muhajirettiki Uyghur jama'etchiliki türlük inkaslarda boldi.

Biz jüme tahirning öltürülüshi munasiwiti bilen muhajirettiki Uyghur bilim ademliri we diniy sahediki ziyaliylarning bu heqtiki inkaslirini élishqa tirishtuq.

Qeshqerde tughulup ösken, kichikidin tartip jüme tahirning kimlikini bilidighan, nöwette gollandiyede yashawatqan diniy ziyaliy hüsenjan qarim özi bilgen we anglighan ehwallarni radi'o anglighuchilargha teqdim qildi. U jüme tahirning 1995 - yilliridin buyan xitay hökumiti teripidin nuqtiliq paydilinishqa bashlighan kishi ikenlikini bildürdi.

Uning körsitishiche, 1990 - yillarning axirilirida jüme tahir barin inqilabi, ghulja féwral weqsi hemde xongkongning xitay térritoriyesige qayturulushi qatarliq zor weqelerde "Diniy zat" bolush salahiyiti bilen xitayning siyasiy teshwiqatchisi bolup wez éytqan. Qeshqer xelqi öz waqtidila uning mahiyitini tonup yetken. Qeshqer yashliri hetta uni bir qétim taharet éliwatqan yéridin tutup hajetxanigha tashliwetken.

Türkiyede olturushluq jama'et erbabliridin abdul'eziz ependi jüme tahirning ölümi üstide toxtilip ötti. U jüme tahirning uzun yillardin buyan xitay kommunist hakimiyitining jarchisi süpitide "Qur'an kerim" we "Hedis" ni xata sherhilep kelgenlikini, bu qétim uning özige tégishlik jazasini tartqanliqini ilgiri sürdi.

Amérikida yashawatqan Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliridin memet toxti ependi bu heqte toxtilip, jüme tahirdek insanlarning xitay kommunist da'irilirining islam dinini xunükleshtürüsh urunushigha hemtayaq bolghan kishilerdin ikenlikini eskertti.

Husenjan qarim jüme tahirning kélip chiqishi we nesebi heqqide qeshqer xelqi arisida tarqalghan türlük gumanlarni tilgha élip ötti. U jüme tahirning meyli chiray - turqi, yaki rohiy haliti we yaki Uyghur tili ahangi hem sözlesh usuli jehettin bolmisun, gumanliq tereplirining köplükini, uning a'ile nesebining sirliq ikenlikini tekitlep ötti.

Amérika Uyghur jem'iyitining mu'awin re'isi ilshat hesen ependimu jüme tahirning ölümige nisbeten öz qarashlirini sherhilep ötti. Uning 1930 - yillardiki abdughopur shaptul damolla we 1990 - yillardiki harunxan haji qatarliq béshigha selle yögiwalghan xitayperest shexsler bilen bir qatardiki insan ikenlikini tilgha aldi.

Mekke mukerremde olturushluq diniy ziyaliylardin sirajidin hajimmu bu heqte pikir bayan qildi. U islam dinida qara - qoyuq adem öltürüsh we qan töküshning cheklen'genlikini, emma jüme tahirdek islam dinining rohigha we Uyghur millitining milliy menpe'itige ziyan keltürgen kishilerning öz jazasini tartqanliqini körsetti. U jüme tahirning öltürülüshige bashqa birsi emes, belki uning özining jawabkar ikenlikini tekitlidi.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet