Хитайниң уйғур қаршилиқ күчлирини тутушта қийинчилиққа учраватқанлиқи мөлчәрләнмәктә

Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2014-09-10
Share
majid-al-shafe-ependi-ongdin-1-kishi.jpg Канадада турушлуқ хәлқара тәшкилатлардин "бир дуня әркинлик тәшкилати" ниң рәиси маҗид ал шафә (оңдин биринчи киши)
RFA/Ruqiye

Хитай һөкүмитиниң аталмиш террорчиларға аит учур билән тәминлигүчиләрни 1 милйон сом билән мукапатлайдиғанлиқи һәққидә тохталған мулаһизичиләр, буниңдин даириләрниң уйғур елидики хәвпсизлик мәсилидә еғир қийинчилиққа учраватқанлиқини көрүвелишқа болидиғанлиқини илгири сүрүшмәктә.

Хитай мәтбуатлириниң хәвиридин мәлум болушичә, хитай һөкүмити аталмиш уйғур аптоном райониниң мәркизи үрүмчидә терорлуққа қарши турғучиларға мукапат соммиси елан қилған.

Еланда "өз - ара тәшкилләнгүчиләрни, террор тәшкилатлириға қатнашқан яки башчилиқ қилғучиларни, террор һәрикәтлирини пиланлиған вә юргузгән, бу мәқсәттә ианә топлап нәрсә - керәк сетивалғучиларни, террорчиларни тошуған, йошурған яки уларға ярдәм бәргучиләрни хитай сақчилириға мәлум қилғучиларға бир милйон сом мукапат берилиду. Мәлум қилғучиларниң салаһийити мәхпий тутилиду, дейилгән.

Канадада турушлуқ хәлқара тәшкилатлардин "бир дуня әркинлик тәшкилати" ниң рәиси маҗид ал шафә бу тоғридики көз қарашлирини билдуруп мундақ деди:

"хитайниң өзи бесивалған земиндики хәлққә мушундақ пәскәш оюн ойнап, уларни пул яки қораллиқ куч билән бир - бирини сетишқа мәҗбурлиши номус қиларлиқ бир иш. Мән уйғурларни тонуймән. Улар ғурури күчлүк хәлқ, мән уларниң хитайниң бу оюниға кәлмәйдиғанлиқиға ишинимән." у йәнә мундақ деди: "мән у йәрдә террорлуқниң мәвҗутлуқиға ишәнмәймән. Әлвәттә қаршилиқ көрситиш болуши мумкин, әмма буниң һәммиси хитайниң еғир зулуми тупәйлидин келип чиққан. Әгәр сизниң ата, аниңизни, гунаһсиз баллириңизни хитай өлтүрүвәтсә, йәрлириңизни тартивалса, пүтүн дуня буниңға көз юмса, сиз қандақ қилишиңиз мумкин?"

Маҗид әпәнди хитайниң дуняниң көзини бойимақчи болуватқанлиқини билдуруп мундақ деди:

"хитай давамлиқ өзи бесивалған шу земинда террорлуқ бар дегән бир тәшвиқатни көтирип чиқип, буни америка вә исраилийәдики террорлуққа селиштурмақчи болиду. Әмма бу иккиси пүтүнләй икки нәрсә, уйғурларниң мустәқил дөлити болған, уларниң өз алдиға диний вә мәдәнийити бар, лекин улар хитай тәрипидин бесивелинған. Әгәр у йәрдә хитайға қарши зораванлиқ һәрикәтлири болса, буни хитай һокумити путунләй хата усулда бир тәрәп қиливатиду. Сөзумгә диққәт қилиң, мән зораванлиқ һәрикәтлири дедим, террорлуқ демидим. Мениң хитай һөкүмитигә дәйдиғиним, әгәр улар бу мәсилини һәл қилмақчи болса, мәсилиниң негизини тепип чиқиши, уйғурларниң немә учун қаршилиқ қиливатқанлиқини тәһлил қилип уларниң һәқ - һоқуқини, земинини қайтуруп бериши керәк."

Канада хитай мунасивәтлири ташқи ишлар мәслиһәтчиси броок университетиниң профессори доктор чарлес буртон әпәнди хитайниң бу қетимқи сетивелиш сияситиниң немидин дерәк беридиғанлиқи үстидә тохтилип, буниң террорлуқ билән алақиси йоқ икәнликини, пәқәт ши җинпиңниң уйғур земинини қандақ қаттиқ қоллуқ билән контрол қилиш сияситиниң мәһсули икәнликини билдурди.

У йәнә, хитай қануни вә хитай сот мәһкимиси хитай һөкүмити үчүн хизмәт қилидиған болғачқа, инсан һәқлирини қоғдайдиған адвокатларниң роли болмайла қалмай, уларниң тәһдит вә бесимға учрайдиғанлиқини, шундақ болғанлиқтин әгәр хитайға қарши болмиған яки һечқандақ һәрикәт елип бармиған бир уйғурға тоһмәт қилинип тутулсиму ақлинип чиқишиниң мумкин әмәсликини яки интайин қийин икәнликини билдурди.

Хитайниң бу хил сетивелиш сиясити қанчилик дәриҗидә қорқунчлуқ рол ойниши мумкин? канадада турушлуқ уйғур язғучиси ғулам осман әпәнди бу һәқтики соаллиримизға җаваб берип мундақ деди:

Канадада турушлуқ уйғур язғучи ғолам осман әпәнди
Канадада турушлуқ уйғур язғучи ғолам осман әпәнди

"хитайниң бу сияситиниң қорқунчлуқ дәриҗиси һәқиқәтән юқири, чүнки биринчидин, вәдә қилған мукапат соммиси кишини чөчүткидәк дәриҗидә юқири вә уйғурлар еғир дәриҗидә намрат қалдурулғанлиқтин асан сетилиш мумкинчилики бар. Әмма, уйғур қаршилиқ көрсәткүчи күчлириниң давамлиқ хаинларға учрап қелишиму мумкин әмәс, униң устигә бу һәммила уйғурниң сетилип кетидиғанлиқиниму көрсәтмәйду." ғулам осман әпәнди йәнә, бу қетимқи сетивелиш сияситидин хитайларниң уйғур қаршилиқ көрситиш кучлирини йоқитишта қийин әһвалда қеливатқанлиқини көривелишқа болидиғанлиқини билдурди. У мундақ деди:

"демәк, хитай билән уйғурниң оттурисидики дүшмәнлик сепи айрилипту. Бурунқидәк хитай махтап қойғанға өз қериндишини тутуп беридиған ишлар түгәпту, хәлқимизниң көзи ечилипту."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт