Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgek we gherb dunyasining istémalchiliri

Muxbirimiz eziz
2020-08-27
Share
mejburiy-emgek-maska-tikish.jpg Ishchilar ürümchidiki dawalash üsküniliri zawutida qoghdash kiyimi tikiwatqan körünüsh. 2020-Yili 27-yanwar, ürümchi.
REUTERS

Xitaydin tarqalghan tajsiman wirusi sewebidin dunya miqyasida birdinla eng addiy tébbiy mudapi'e qorali bolghan maska üchün chap-chap bazar échildi. Emma buninggha chushluq maskilarning kemchilliki, barliq teyyar maskilarni wirus dunyawi apetke aylinip kétishtin ilgirila xitay hökümitining zor kölemde sétiwélip ambarlargha bésip qoyushi bilen maska zawutliri heqqidiki endishiler oxshimighan shekillerde otturigha chiqti. Shuninggha egishipla xitaydiki maska zawutlirining matériyal menbesi hemde ishlepchiqirish zenjiride ghayet zor kölemdiki "Zamaniwi qullar emgiki" ning mewjutluqi kishilerge aydinglishishqa bashlidi. "Diplomat" zhurnilining 26-awghust sanigha bésilghan mushu heqtiki muhakime maqaliside amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissarliridin nuriy türkel we jéymis kar ependiler del mushu mesilining nöwettiki gherb dunyasi üchün bir tarixiy sinaq boluwatqan zor mesilige aylinip qéliwatqanliqini alahide körsitip ötti.

Yéqindin buyan Uyghurlar diyaridiki nechche milyon kishining lagérlargha qamilishi hemde xitay hökümitining bu jaylarni "Mektep" dep teswirlishi hemmige melum sawatqa aylan'ghandin kéyin lagér tutqunlirining "Idiyede azad bolghanliri" din minglighan kishilerning xitay hökümiti bashqurushidiki toqumichiliq zawutliri we bashqa zawutlargha ishchiliqqa orunlashturulushi, bulardin eng tipik bolghan bir türkümining del wirus yuqumi mezgilide kishiler taliship sétiwélishqan maskilarni ishlepchiqiridighan zawutlarda "Zamaniwi qullar" sheklide emgekke sélinishi gherb dunyasida yene bir qétim zor diqqet qozghighan idi. Jümlidin "Yehudiylarning ‍Uyghurlarni himaye qilish herikiti" teshkilati ishligen bu heqtiki mexsus söhbettimu del mushu lagér tutqunlirining hazir gherb dunyasidiki istémalchilar izdep yürüp éliwatqan maskilarni ishlewatqan kishiler ikenliki alahide tekitlendi. Téximu muhimi söhbette del mushu maska ishlewatqan ‍Uyghurlarning mejburiy emgiki buningdin 80 yil ilgiriki lagérlargha qamalghan yehudiylarning mejburiy emgekke sélinishi bilen sélishturulushi bu mesilining qanchilik éghirliqini téximu ochuq körsetti.

Bu heqte söz bolghanda komissar nuri türkel we jéymis kar ependiler nöwette Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgek qilmishining maska zawutliridin tartip köpligen dunyawi dangliq markiliq mehsulatlarni ishlepchiqirish sahesige kéngiyip bolghanliqini alahide tekitleydu. Bolupmu "Walmart", "Apple", "Nike" qatarliq magizinlardiki mehsulatlarning Uyghurlarni asas qilghan mejburiy emgekke chétilidighanliqi, shu qatarda xitaydiki paxta mehsulatining 80 pirsentige menbe boluwatqan Uyghurlar diyarining emeliyette "Made in China" dégen xetler bésilghan hemde gherb dunyasidiki soda saraylirida sétiliwatqan paxta mehsulatlirining bashlinish nuqtisi ikenliki, bularning mutleq köp qismining del mushu xil mejburiy emgek halqisidin ötidighanliqi bayan qilinidu. Aptorlar alahide tekitligen bir nuqta del ikkinchi dunya urushidin kéyin nurémbérg xelq'ara sotida lagérlardiki mejburiy emgekning "Jinayet" dep békitilishi, eyni waqitta bu xil mejburiy emgekke chétilip qélip shermende bolghan Volkswagen shirkitining bügünki künde yene bir qétim bu hadise bilen baghlinip otturigha chiqishi hésablinidu. Nuriy türkel bu heqtiki söhbitimiz jeryanida mundaq dédi.

Xushallinarliq yéri, Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgek qilmishi amérika hökümitining keskin tenqidige duch kelgendin kéyin buninggha chétishliq köpligen mehsulatlar amérika tamozhnisida musadire qilindi. Amérika hökümitining herqaysi ministirliqlirimu Uyghurlar diyaridiki teminat zenjirige chétishliq mesilide alahide hoshyar bolush heqqide bir qatar agahlandurushlarni élan qildi. Shuning bilen birge amérika soda ministirliqimu köpligen xitay shirketlirining amérika mehsulatliri we téxnika bayliqini sétiwélishini men'i qildi. Emma nuriy türkel we jéymis kar ependilerning pikriche, nöwettiki bu ré'al tedbirler mu'eyyen emeliy qimmetke ige bolsimu, emma ularni yéterlik boldi, dep qarashqa bolmaydiken. Bu jehette ular hazirghiche amérika dölet mejliside muzakire basquchida turuwatqan "Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni cheklesh qanuni" ning resmiy maqulluqtin ötüshi buningdiki bekmu muhim bolghan bir halqa bolup, bu qanun resmiy maqullansa Uyghurlar diyarida ishlepchiqirilghan hemde mejburiy emgekke chétishliq herqandaq mehsulatning amérika bazirida sétilishi men'i qilinidiken. Nuri türkel bu heqte söz bolghanda amérika we yawropadiki istémalchilarningmu bu mesilide wijdani mejburiyitini yadidin chiqarmasliqi lazimliqini alahide tekitlidi.

Melum bolushiche, amérika hökümiti nöwette "Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni cheklesh qanuni" ni muzakire qilish bilen birge, bu mesilide dunyawi birliksep hasil qilish üchün pa'aliyette bolmaqta iken. Yéqin kelgüside mushundaq bir dunyawi ittipaq hasil bolsa u halda Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgek bedilige ishlepchiqirilghan mehsulatlarning gherb istémal baziridiki orni éghir zerbige uchraydiken. Bu bolsa xitayning iqtisadiy jehettin gumran bolushini téximu tézletküchi amillardin bolup qalidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet