Siyasiy közetküchi memet toxti hujumlarning saqchixanilardin poyiz istansisigha yüzlinishi heqqide toxtaldi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2014.05.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
urumqi-poyiz-istansa-partilash-weqesi.jpg Ürümchi poyiz istansisidiki adem bomba hujumi weqesidin kéyinki neq meydan körünüsh. 2014-Yili 30-aprél.
EyePress News


Bügün amérikidiki dunyagha dangliq siyasiy analizchilardin farid zakariya özining blogida Uyghur pida'iylar heqqide baha berdi. U, yéqinqi kunming we ürümchi wogzali weqesini Uyghur pida'iylarning heriket iqtidarining yükseklikining ipadisi dep teriplidi؛ blogda yene, mezkur ikki qétimliq hujumda halqiliq peyt we simwolliq nishanlarning tallan'ghanliqi tilgha élinip, buni peqet qudretlik teshkilatlarningla béjireleydighanliqi eskertildi.

Bügün muxbirimiz shöhret hoshur xelq'ara közetküchilerning diqqitini tartqan mana mushu nuqta yeni Uyghur pida'iylarning hujum nishanining saqchixanilardin poyiz istansilirigha qarap yüzlinishining sewebliri heqqide siyasiy közetküchi memet toxti ependi bilen söhbet ötküzdi.

So'al: ötken yili yüz bergen 20 ge yéqin hujum qilish weqesining köpinchisi saqchixanilargha qarita bolghan, yéqinqi ikki ay ichide yüz bergen kunming we ürümchi wogzallirigha hujum qilish, uning aldida tyen'enmén qowuqigha hujum qilish weqelirini hujum nishani jehette yéngi bir yüzlinish déyishke bolamdu?

Jawab: shundaq, bolidu؛ buni istratégiyilik bir özgirish déyishkimu bolidu.

So'al: sizche bu yéngi yüzlinish we özgirishning sewebliri néme?

Jawab: bu bir tejribilerni xulasilashning netijisi. Nöwette xitay saqchixaniliri qoralliq qisim saqchiliri, adettiki saqchilar we közetchiler)yardemchi saqchilar( bolup üch qatlamliq saqchilar qoshunining mudapi'esi ichide turuwatidu. Shunga ötken yilqi weqelerde pida'iylardin jan bedili éghir bolup ketti. Elwette ular özlirining hayatini bu yolgha atighanlar, ular buni ziyan dep hésablimaydu, emma ularning kütken bir meqsiti bar, u bolsimu bir tereptin dost we düshmenlirige signal bérish, yene bir tereptin düshminige mumkin qeder chongraq zerbe bérish. Saqchixanigha qilin'ghan hujumda saqchilardin ölgenler köp bolmighandin kéyin, nishanni özgertken dep qaraymen.

So'al: xitay köchmenliri bilen bolghan munaswetning keskinlishishinimu seweblerdin biri dep qarashqa bolamdu?

Jawab: seweblerning ichidiki muhimliridin biri. Xitay xelqi hazirgha qeder, bolupmu yéqinqi köpligen weqelerde xitay hökümiti bilen oxshash bir meydanda bolup keldi, bezi heriketlerde saqchilardinmu bekrek wehshiyleshti. Eslide buningsizmu xitay köchmenliri xitay hakimiyitining sherqi türkistanni talan - taraj qilishigha waste bolup kéliwatqan bir ötmüsh hem ré'alliq bar. Xitay köchmenlirining Uyghurlargha hökümiti séliwatqan zulumgha insaniy meydanda turup mu'amile qilalmasliqi, ularning hujum nishani bolushini keltürüp chiqarghan.

So'al: hujumning saqchixanilardin ammiwiy sorun'gha yüzlinishining sewebi süpitide yene némilerni tilgha élishimiz mumkin.

Jawab: poyiz istanssi yalghuz iqtisadiy - mulazimet ornila emes, u mustemlikiche hakimiyetning bir qorali. Sherqi türkistan'gha kelkündek kéliwatqan xitay kochmenler, Uyghurlarni öy - makanliridin, térilghu yerliridin, ish imkanliridin ayrip tashlawatidu. Eger xitay köchmenlirining sani bu derijide köp bolmighan bolsa, belkim xelqqe az - tola bir nepes élish imkani bolatti. Shunga pida'iylar xitay köchmelirini toshuwatqan poyiz istansisini xitay hakimiyitining Uyghurlarni yoqitish qorallirining biri dep qarighan we bu muhim bazini hujum nishani qilghan.

So'al: signal bérishte téximu chong bérish, téximu uzaqlargha yetküzüshni közligen bolushi mumkinmu?

Jawab: mumkin. Chünki saqchixanilargha qilin'ghan hujumni xitay yoshurup kételeydu, emma poyiz istansisidek orunlarda élip bérilghan hujumni yoshurup bolush qéyin. Qisiqisi pida'iylar wetenning omumi weziyiti, özining emeliy ehwaligha qarap turup hem tejribilerni xulasilep bu yolni tallidi dep qaraymen.

So'al: bu timida eskertidighan yaki qoshumche qilidighan sözingiz barmu?

Jawab: eskertidighan bir nuqta bar. Téxi hazir saqchixanilargha hujum qilishtin waz kéchildi dégili bolmaydu, saqchi organliri we hökümet orunlirining yenila hujum nishani bolidighanliqi, tünügün aqsuda yüz bergen weqedin melum, shunga menche, hujum nishanlirini saqchixanilardin poyiz istansisi qatarliq ammiwiy sorunlarghimu kéngeydi déyish muwapiq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.