Shi jinpingning 3 chong xataliqi uning texttin ghulishigha seweb bolamdu?

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022-05-20
Share
Shi jinpingning 3 chong xataliqi uning texttin ghulishigha seweb bolamdu? Xitay re'isi shi jinping 5G torini öz ichige alghan eng yéngi téxnikiliri toghriliq soz qilmaqta. 2019-Yili 7-iyun, rusiye.
REUTERS

Tomas stölzel we jörn pétring teripidin yézilghan, gérmaniyede neshirdin chiqidighan “Iqtisad heptilik géziti” ning 17-may sanigha bésilghan “Shi jinpingning 3 chong xataliqi” namliq maqale xitayning nöwettiki xeterlik halitini we shi jinpingning texttin ghulash éhtimalliqi barliqini yorutup bergen bolup, bu eser gérmaniyede küchlük ghulghulilargha seweb bolmaqta.

“Axirqi birqanche heptidin buyan, xitayning mustebit hökümrani shi jinpingning hoquq qurulmisi yimirilishke bashlidi” dégen jümle bilen bashlan'ghan “Shi jinpingning 3 chong xataliqi” namliq bu maqalide, gérmaniyening xitaydiki sabiq bash elchisi mixa'él sha'éfér bilen merkizi bérlindiki mérkato xitay tetqiqat inistituning tetqiqatchisi nis grünbérglerning pikirlirige orun bérilgen.

Mixa'él sha'éférning ilgiri sürüshiche, shi jinping textke chiqqandin buyan gerche “Chériklikke qarshi turush” shu'ari astida özining pütkül reqiplirini tazilap tügetken, xitay kompartiyesi merkizi komitéti siyasiy byurosidiki 9 neper da'imiy ezaning sanini 7 neperge chüshürüp, musteqil pikir qilish iqtidari bolmighan, özining sizip bergen siziqidin chiqmaydighan sadiq yashlarni wezipige tallap hoquqini mustehkemligen bolsimu, biraq uning yéqinqi birqanche heptidin buyan arqa-arqidin sadir qilghan zor xataliqliri puqralarning béyjing hökümitige bolghan ishenchisini yoqatqan.

Bu xataliqlarning biri, shi jinpingning öz xelqining köz yéshigha biperwa halda shepqetsizlik bilen yolgha qoyghan “Yuqumni nölge chüshürüsh” siyasiti bolghan. Bu siyaset seweblik xitay sana'itining jantomuri bolghan shangxey, béyjinglar qamal qilin'ghan. Zawutlar ishtin toxtighan. Xitayning iqtisadiy gewdisi tosattin yémirilgen. Xelqning naraziliqi yuqiri chekke yetken. Katta baylardin tartip addiy puqralarghiche shi jinping hakimiyitining xitayni wirus balasidin qutuldurup qalalaydighanliqigha guman bilen qaraydighan weziyet shekillen'gen. Bu ishenchisizlik we gumanlar bu yil küzde chaqirilidighan kommunistik partiyening 20-nöwetlik qurultiyida shi jinpingning dawamliq wezipe ötüshini shübhe astigha chüshürüp qoyghan.

Nis grünbérgning bayan qilishiche, nöwette xitaydiki istémalchilarning mehsulatlar we mulazimetlerge bolghan ishenchisi tamamen berbat bolghan. Buninggha ulap, yillardin buyan xam eshyada xitaygha yölinip qalghan gherb shirketliri jiddiy sür'ette xitaydin yulqunup chiqip, mehsulatlarni bashqa jaylardin sétiwélish yolini tallighan. Bumu bundin kéyinki xitay iqtisadigha zor zerbe élip kélidiken. Xitayning pat pursette bu éghir kirizistin qutulalishi mumkin emesken.

Shi jinpingning ikkinchi xataliqi, iqtisadiy weyranchiliqqa sel qarishi bolghan. U mutexessislerning pikirlirini ilik almighan, xitay merkiziy komitétida peyda bolghan ixtilaplarni hel qilishta mustebitlik yolini tutqan we “Yuqumni nölge chüshürüsh” siyasitide jahilliq bilen ching turup, xitay iqtisadini chöktürüpla qalmay, ghayet zor kölemlik ishsizliqni peyda qilghan. Nöwette milyonlighan ishsizlar döletning béshigha bala bolidighan xeterlik weziyet kélip chiqqan. Shundaq bolsimu, shi jinping “Yuqumni nölge chüshürüsh” siyasitining özgermeydighanliqini jakarlap, yuqumgha qarshi küreshte gherb döletliri üstidin ghelibe qilmaqchi bolghan.

Shi jinpingning 3-xataliqi, uning ukra'ina-rusiye urushini xata mölcherligenliki bolghan. Shi jinping “Bu urush amérikaning diqqitini tamamen rusiye terepke tartip kétidu, biz amérikaning siyasiy we iqtisadiy bésimliridin qutulup qalimiz” dep xamxiyal qilghan. Emeliyette, rusiye-ukra'ina urushi partlighandin kéyin xitaygha qarita siyasiy we iqtisadiy bésim yalghuz amérikadinla emes, pütkül gherb döletliridin kélishke bashlighan. Gherb dunyasi xitayning rusiyening tajawuzchiliqigha qarshi ipade bildürelmeslikini, sükütte turiwélishini “Rusiyeni qollighanliq” dep chüshen'gen we xitaygha qarita pozitsiyesini jiddiy tengshigen. Chünki gherblikler “Héchqandaq bir mustebit hakimiyetke ishen'gili bolmaydu” ghanliqini bu urush tüpeyli téximu chungqur tonup yetken.

Mutexessislerning qarishiche, shi jinping bu 3 chong xataliqi sewebidin xelqining ishenchisidin ayrilghan hemde xitayning merkiziy komitétida türlük qarshiliq, naraziliqlargha duch kelgen. Bu sewebtin 20-qurultayda u özining “Polat texti” din yiqilishi mumkin iken. Eger shi heqiqetenmu hoquqidin ayrilsa, buning Uyghurlargha qandaq tesiri bolishi mumkin?

D u q ning sabiq re'isi, pishqedem Uyghur siyasiy zatliridin erkin alptékin ependi bu heqte toxtalghanda, shi jinpingning yoquriqi xataliqliridin bashqimu köpligen xataliqliri barliqini, uning ilgiriki xitay rehberliri oxshimaydighan yol tutqanliqini tilgha aldi. U sözide, shi jinping texttin chüshken teqdirdimu, xitayning Uyghurlargha tutidighan siyasitide özgirish bolushining natayinliqini eskertti. D u q ning mu'awin re'isi, istratégiye mutexessisi doktur erkin ekremmu qarashlirini ipade qilip ötti.

“Ukra'inani qollap rusiyege, teywenni qollap xitaygha qarshi turuwatqan gérmaniye” de yéqinqi mezgillerdin buyan xitayni eyibleydighan chuqanlar zor derijide ewj almaqta. Aldinqi ay gérmaniye rusiyege qarita 3-qétimliq imbargoni yolgha qoyghanda “Eger xitay bizning rusiyege imbargo yürgüzüshimizge qarshi chiqsa, tosalghu bolsa yaki rusiyege yardem berse, biz xitaygha qarita hem imbargo yürgüzimiz” dégen idi. Siyasiy analizchilar buni “Gérmaniyede yéngidin hakimiyet béshigha chiqqan birleshme hökümetning qaltis jasariti” dep teripleshken hemde sabiq bash minister anjéla mérkil zaminidiki xitay siyasitining tüptin özgirishke bashlighanliqini qeyt qilishqan idi. Nöwette gérmaniye amérika bilen zich hemkarliship xitaydin uzaqlishish, xitayning Uyghur mejburiy emgikidin yaralghan mehsulatlirining yawropa bazarlirigha kirishige qarshi turush we “Teminlesh zenjiri qanuni” ni kücheytish yolida dadil qedemler tashlimaqta.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet