Türkiyediki Uyghur musapir ayallar qandaq yardemlerge mohtaj?

Ixtiyariy muxbirimiz ruqiye
2015-01-06
Share
dolet-baghcheli-uyghur-ayal-wekiller-305.jpg Türkiye milletchi heriket partiyisi bash sékrétari dölet baghcheli Uyghur ayallirini qobul qildi. 2012-Yili 16-iyul, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Melum bolushiche, yéqini yillardin buyan herxil qachaq yollar bilen türkiyege kélip yerleshken Uyghurlar xéli salmaqni igileydighan bolup, bularning köp qisimni ayallar we balilar teshkil qilidiken.

Istanbulda yashawatqan lale xanimning bildürüshiche, xitayning zulumidin bashqa xitaydin qéchish jeryanida herxil xeterlerge tewekkül qilghan bu kishiler nöwette iqtisadiy jehettinla emes, belki psixikiliq jehettinmu yardemge mohtaj iken.

Essalamu'eleykum lale xanim, hazir türkiyege yéngidin yerleshken Uyghur ayallar we balilar eng köp sanliqni igileydiken bularning eng jiddiy birinchi orun'gha qoyulushqa tégishlik éhtiyaji néme?

Ularning bixeterlik mesili hel boldi, qelbidiki qorqunch tügidi, lékin yara téxi saqayghini yoq. Buninggha bir jeryan kétishi mumkin. Eng muhim éhtiyaj yenila iqtisad boluwatidu, musapir qérindashlirimizning hazir qolida héchqandaq iqtisad yoq, nechche a'ile bir öyde qisilip turuwatidu, héchqandaq kirimi yoq, u yer bu yerdin kelgen azghine yardemge tayinip jan saqlawatidu.

Ularning ijtima'iy we rohiy jehettin qandaq yardemge mohtaj?

Iqtisadiy jehette qorsiqini toyduralmaywatqan bir milletning rohiy jehettiki saghlamliqini oylashqudek waqti barmu deysiz? elwette ular xitayning dehshetlik zulumini körüp, éghir qiyinchiliqlar we xitaydin qéchish jeryanidiki her xil tewekkülchiliklerni bashtin kechürdi. Bolupmu bu, balilarning qelbide qorqunchaqliq yaki yatsirash, özini töwen körüsh heddidin ziyade heriketchan, achchiqi yaman bolup kétish dégendek psixikiliq haletlerni peyda qilidu. Waqtida yardem bérilmise bu, ularda chong bolghandin kéyin bashqilargha ishenmeydighan, jem'iyettin nepretlinidighan dégendek herxil mesililerge muptila qilidu.

Ten saghlamliqi, a'ile terbiyisi, türkiye muhitigha maslishish jehette qandaq telim terbiyilerge éhtiyaji bar?

Xitay zulumi keltürüp chiqarghan rohiy zulum elwette jismaniy jehettiki saghlamliqqa tesir yetküzidu. Ular bu jehette héchqandaq bilimge ige bolalmaywatidu. Türk tili bilmigenliki üchün bu heqtiki uchurlardin paydilinishimu yétersiz. Saghlamliq we bala terbiyilesh jehette islam eqidisi we penni bilimlerni birleshtürüp terbiyilinishke éhtiyaji bar.

Ayallarni küchlendürüsh ularni terbiyilesh balilarni terbiyilesh kelgüsini terbiyilesh démektur dégen mundaq bir gep bar. Yeni bir ayal bir a'ilini bir a'ile bir jem'iyetni yaki mehellini bir jem'iyet yaki bir mehelle bir döletni özgertidu dégenlik bolidu, sizningche bu ayallarning hazirqi a'ile ichidiki roli qandaq? ularning öz qimmitini jari qildurushigha qandaq tosalghular bar? mesilen erler teripidin etrapidiki muhit teripidin kélidighan tosalghu dégendek?

Ayallarning a'ile ichidiki roli bir ana bolush, lékin bu yerde qandaq bir ana bolush mesilisi bar. Yétishken ballirigha dindin, pendin, insanliqtin telim béreleydighan animu yaki balisining yétilish psixikisighimu maslishishni bilelmeywatqan animu?

Uyghur ayallirining a'ilidiki orni ezeldin nahayiti yuqiri bolup kelgen. Chong-kichik ishlarning hemmiside erler bilen barawer qarar bérish hoquqigha ige. Emma bu musapir Uyghur ayalliri xitayning dehshetlik zulumigha uchrash jeryanidiki birmunche tragédiyelerni bashtin kechürgendin kéyin, yene ashu özige bolghan ishenchini, türgünlükini, baturluqini saqlap qalalawatamdu yoq, bu izdinishke tégishlik mesile.

Türkiyediki ijtima'iy yardem teshkilatlirining bu mesilidiki roli qandaq? yéterlik bolmaywatamdu yaki Uyghur ayallirining ulardin ünümlük paydilinishigha tosalghular barmu? bolsa qandaq tosalghular mesilen?

Mexsus Uyghur ayalliri üchün qurulghan undaq bir teshkilat yoq. Türk ayalliri teshkilatliri bar bolsimu, emma Uyghur ayalliri téxi til ötkilidin ötüp bolmighanliqi üchün bu teshkilatlardin toluq paydilinip kételmeywatidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet