Türkiyediki aliy mektep oqughuchiliri Uyghurlar heqqide némilerni oylawatidu?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-04-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Izzet baysal uniwérsitétida ötküzülgen "Yiraqta bir yétim weten bar: sherqiy türkistan" mawzuluq yighin qatnashquchiliri. 2013-Yili dékabir, türkiye.
Izzet baysal uniwérsitétida ötküzülgen "Yiraqta bir yétim weten bar: sherqiy türkistan" mawzuluq yighin qatnashquchiliri. 2013-Yili dékabir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Yéqinqi yillardin béri türkiyediki aliy mektep oqughuchilirining Uyghur mesilisige bolghan qiziqishi künsayin kücheymekte. Türkiyening herqaysi uniwérsitétliridiki oqughuchi uyushmiliri, kulubilar we tetqiqat merkezliri Uyghurlar toghrisida doklat bérish yighinliri uyushturmaqta, körgezmiler achmaqta. 18-Aprél küni türkiyening sherqiy shimal rayonidiki kümüshxana uniwérsitétida ötküzülgen "Yüksiliwatqan xitay we sherqiy türkistan mesilisi" mawzuluq doklat bérish yighinida, oqutquchi we oqughuchilarning Uyghur mesilisini yéqindin közitiwatqanliqi, mesilige bolghan qiziqishi diqqitimizni tartti.

Xajettepe uniwérsitéti oqutquchisi doktor erkin ekremning doklati bashlinishtin burun, doklat anglash üchün kelgen oqughuchilargha mikrofonimizni uzattuq. Ulargha "Uyghur diyari qandaq bir jay? bu heqte pikringiz néme?" dep soriduq.

Mustafa aqsoy: hazir peqetla axbarat wasitiliridin ögen'genlirimizge asaslan'ghanda, xitay hökümiti balilirining sanidin, ibaditigiche hemme ishigha ariliship, ularni assimilyatsiye qilishqa tirishmaqta. Bu insanliq qélipidin chiqqan tragédiyeni toxtitish üchün xitaygha toxta déyish kérek. Sherqiy türkistanni teqdirige tashlap qoymasliq kérek.

Mewlüt tümen: sherqiy türkistan ata-bowilirimiz kelgen jay, ana wetinimiz. Ürümchi ‏- köp sanda musulman öltürülgen, emma dunya jama'etchiliki yéterlik derijide inkas qayturmighan bir jay. U jaydiki qirghinchiliq toxtitilsun.

Memet topal: sherqiy türkistan awazini dunyagha anglitalmighan bir peryad. Dunya quliqini étiwalghan bir zulum.

Hüseyin özqan: sherqiy türkistanda xitay teripidin élip bériliwatqan insanliq zulumini toxtat déyishning zamani keldi. U jayda élip bériliwatqan zulum tügisun, biz buninggha qarshi turimiz.

Qadir asar: sherqiy türkistan zalimlarning mezlumlargha élip bériwatqan zulumning namidur. Biz bu peryatqa qol uzitishimiz kérek. Sherqiy türkistanni teqdirige tashlap qoyushqa bolmaydu.

Hüseyin: türk axbaratiningla emes, pütün dunyadiki axbarat wasitilirining bu heqte xewer ishlishini telep qilimen. Bu qirghinchiliqning axirlishishi üchün qolidin kelgenni qilishini telep qilimen.

Merwe: sherqiy türkistan hemde pütün dunyadiki musulmanlargha élip bériliwatqan zulumning axirlishishini ümid qilimen.

Esma: sherqiy türkistanliqlargha élip bériliwatqan zulumning axirlishishini ümid qilimiz. Qirghinchiliq xewerlirini anglashni xalimaymiz.

Memet ölmez: men sherqiy türkistan heqqide shuni bilimen, xitayning ulargha zulum qiliwatqanliqini, assimilyatsiye siyasiti élip bériwatqanliqini, mesilen, u yerde 3-balisini tughqanlarni jazalanduriwatqanliqini bilimen. Mesilen, Uyghurlarning ayyultuzning resimi chüshürülgen mayka kiyishi cheklen'gen.

Dursun: xitaygha sherqiy türkistanliqlargha qiliwatqan zulumingni toxtat déyish kérek. Biz sherqiy türkistan xelqinila emes, bayraqlirinimu bilmeymiz. Türkler bir, her da'im bir bolidu. Shunga bu zulumni toxtat déyishimiz kérek.

Ali: xitayning heddidin tashqiri bésim we zulumi sherqiy türkistan xelqini bizar qildi. Din we til jehettiki erkinliki tartiwélin'ghan Uyghur xelqi charisiz qalmaqta. Buninggha dunya döletliri yardem qolini uzitishi kérek. Uyghur yashlirining héchqandaq erkinliki yoq. Namaz qilalmaydu, rozi tutalmaydu. Oqush erkinlikimu yoq. Köp qétim Uyghur élipbesi özgertildi. Buningdiki meqset Uyghurlarni bashqa qérindash türkiy xelqlerdin uzaqlashturush idi.

Oghuzxan: sherqiy türkistanda musulman Uyghurlargha élip bériliwatqan zulumni toxtat déyishning waqti kélip qaldi. Xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumigha, ten jazasigha qarshi chiqishimiz, toxtat déyishimiz kérek.

Biz bu söhbetlirimiz arqiliq, türkiyening sherqiy shimalidiki kümüshxana wilayitining kümüshxana uniwérsitétidiki oqughuchilarningmu Uyghur mesilisini yéqindin közitip, Uyghurlargha köngül bölüwatqanliqini körduq.

Toluq bet