Közetküchiler 3 - nöwetlik yawro - asiya yermenkisi arqisidiki siyasiy meqsetler üstide toxtaldi

Muxbirimiz irade
2013-09-03
Share
urumqi-ziyaretchiler-305.png Ürümchining yerlik baziridiki sayahetchiler
AFP


3 - Nöwetlik yawro - asiya yermenkisi bashlan'ghandin buyan xitay hökümiti axbarat wasitilirini ishqa sélip, yermenkini keng teshwiq qildi. Ular öz xewerliride bu nöwetlik yermenkining ilgiriki yillardikidin alahide perqlinidighanliqi, uning Uyghur élining tereqqiyati we xelq'araliq ornida zor rol oynaydighanliqini bildürdi. Emma közetküchiler bolsa xitay hökümitining ürümchidiki yermenke arqiliq hasil qilinidighan iqtisadiy ünümdin bek, siyasiy ünümige ehmiyet bériwatqanliqini bildürmekte. Töwende muxbirimiz iradedin melumat anglighaysiler.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, 3 - nöwetlik yawro - asiya yermenkisining échilish murasimigha qirghizistan we tajikistanning bash ministiri, mongghuliye qatarliq döletlerning dölet derijilik rehberliri qatnashqandin sirt, birleshken döletler teshkilati tereqqiyat komitéti, birleshken döletler teshkilati asiya - tinch okyan iqtisadiy, ijtima'iy ishlar kéngishi we shangxey hemkarliq teshkilati qatarliq alte xelq'araliq teshkilatning mes'ulliri we alaqidar xadimliri qatnashqan.

Yawro - asiya yermenkisining échilish murasimida birleshken döletler teshkilati tereqqiyat komitétining bashliqi hélin klark xanim échilish nutqi sözligen bolup, u Uyghur élining merkizi ürümchi shehiride qilghan nutqida aldi bilen özining 3 - nöwetlik yawro - asiya yermenkisige qatnashqanliqidin memnun bolghanliqini, yawro - asiya rayonining tereqqiyatining dunyaning ortaq tereqqiyati üchün muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürgen. Hélin xanim nutqida insan we muhitni chiqish qilghan tereqqiyat üstide alahide toxtilip, "Tereqqiyatning insanni merkez qilghan halda élip bérilishi, ularning ma'arip we sehiye xizmetlirini yaxshilashni chiqish noqtisi qilishi kérek" dégen. U shundaqla yene eskertip "Tereqqiyat jeryanida jem'iyettiki oxshimighan guruppilarni teng öz ichige élip, héchkimni nezerdin saqit qilmighandila, andin közligen muqimliq we paraghetke érishkili bolidu" dégen.

Hélin xanim sözi dawamida yene, Uyghur élining muhit mesilisi üstidimu alahide toxtilip :

" Yawro - asiyagha tewe bolghan bu rayon muhit mesiliside éghir riqabetke duch kelmekte. Ular chöllishish, su kemchilliki we muhit bulghinishining bashqa bir qanche xil türlirini öz ichige alidu. Uning üstige rayonda kélimat özgirishining tesirlirimu ilgirilep hés qilinishqa bashlidi. Rayonda chöllishishning téximu éghirlishidighanliqi mölcherlenmekte. Bu su yétishmeslik, ashliq ishlep chiqirilishining aziyishigha oxshash mesililerni birlikte ep kélidu. Shunga xitay hökümiti we shundaqla yawro - asiya rayonidiki bashqa hökümetler iqtisadiy hemkarliq ornatqanda muhit mesilisini eng muhim mesililer qatarigha qoyup muzakire qilishi kérek" dep eskertken we shundaqla mezkur yermenkining mana bu mesililerni hel qilip, bu jehettiki ortaqliqni ishqa ashurush üchün yaxshi bir sorun'gha aylinishini ümid qilghan.

Hélin xanimning nutuqning toluq mezmuni b d t tereqqiyat komitétining tor bétide we shundaqla uning twittir toridiki bétide toluq nusxisi bilen élan qilin'ghan bolsimu, emma xitay metbu'atlirining yermenke heqqidiki xewerliride, bu nutuqning orun almighanliqi körülmekte. Xitay metbu'atliri öz xewerliride bu nöwet yermenkige qatnashqan döletler sanining ilgirikidin köplüki, yermenkige kelgen chet'ellik méhmanlarning Uyghur élidiki ghayet zor tereqqiyatidin heyran qalghanliqi, yawro - asiya körgezmisining Uyghur éli tereqqiyati üchün intayin muhim rol oynaydighanliqini keng xewer qildi. Emma chet'ellerdiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchiliri xitay hökümitining mezkur yermenke arqiliq yetmekchi bolghan siyasiy meqsitige diqqet tartmaqta. Amérika Uyghur birleshmisining re'isi alim séyitof ependi ürümchidiki bu yermenkining xitay hökümitining rayonning heqiqiy weziyitini yoshurush meqsiti üchün xizmet qilidighanliqini bildürdi.

Tengritagh torining bu heqtiki xewiridin melum bolushiche, bu nöwetlik yawro - asiya körgezmisi mezgilide "Junggo meblighidiki karxanilarning gherbiy rayon sepiri" pa'aliyiti, shangxey hemkarliq teshkilatining ashliq bixeterliki muhakime munbiri yighini ötküzülidiken shundaqla yene, birleshken döletler teshkilati sana'et tereqqiyat mehkimisining yumilaq üstel yighini, birleshken döletler teshkilati asiya - tinch okyan iqtisadiy, ijtima'iy ishlar kéngishining asiya énérgiye yuqiri sür'etlik tashyol muhakime munbiri, junggo shinjang ottura - sherqiy yawropa (wén'giriye, litwa, latwiye, polsha) döletlirining iqtisad - soda almashturush yighini qatarliqlar ötküzülidiken. Rusiye chégra rayoni, italiye tashqi soda komitéti, wéytnamning junggoda turushluq elchixanisi, shyanggang soda - tereqqiyat idarisi, erminiye tereqqiyat mehkimisi qatarliqlarning mexsus tonushturush yighini ötküzüdiken.

Alim séyitof ependi xitay hökümitining yuqiridiki her dölet organliri we xelq'araliq qurulushlarning rehber we xadimlirigha Uyghur élige teklip qilishi pütünley özining Uyghur élidiki siyasetlirini teshwiq qilishni meqset qilsimu, emma ularning Uyghur élige kirishining yenila Uyghurlar üchün belgilik ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

3 - Nöwetlik yermenke bashlinish aldida xitay metbu'atliri bu nöwetlik yermenkige chet'el ichi we sirtidin nurghun muxbirning qatnishidighanliqini bildürgen idi. Yermenke heqqidiki xewerler xitay ichidiki metbu'atlarda keng teshwiq qilin'ghan bolsimu, emma gherb metbu'atlirida yermenke heqqide köp xewer élan qilinmidi. Bügün jakarta pochtisi géziti mezkur yermenke heqqide "Yawro - asiya döletliri rehberlirining bu qétimliq yermenkide intérnéttiki mezmunlarni kontrol qilishni muzakire qildi" dep xewer berdi. Xewerde éytilishiche, xitay, rusiye, qazaqistan, qirghizistan we afghanistan qatarliq döletlerning uchur we alaqige mes'ul bashliqliri ürümchidiki yawro - asiya yermenkisi jeryanida bir arigha kélip, intérnétte jem'iyet muqimliqini buzidighan mezmunlarni qandaq kontrol qilish mesilisi üstide muzakirileshken. Qazaqistanning medeniyet we uchur ministirlikining mu'awin ministiri qiriqbayéw arman söz qilip " Intérnétte éqip yürgen térrorluq, radikalliq we sériq mezmunlarni tazilash we uninggha qarshi küresh qilish qazaq hökümitining mejburiyiti" dégen. Xitay uchur alaqe ishliri rehbiri seymingju qilghan sözide "Xitay we yawru - asiya döletliri bilen intérnéttiki mezmunlarni kontrol qilish jehette hemkarliship, öz - ara bu jehettiki tejribilirini almashturup, bu jehettiki riqabetlerge ortaq taqabil turushi kérek" dégen. Yawro - asiya yermenkiside intérnéttiki mezmunlarni kontrol qilish mesilisining muzakire qilinishi közetküchilerning diqqitini qozghidi. Kishilik hoquqni közitish teshkilatining bash dériktori kénnét ros tiwittr torida buninggha inkas qayturup "Intérnét cheklimisi yolgha qoyup kéliwatqan döletler bir arigha kélip bu jehettiki tejribilirini ortaqlashti. Xitay bolsa bu döletlerge bu ishning qandaq élip bérilidighanliqini ögitiwatidu" dep yazghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet