Istanbuldiki bir yighinda türkiye we islam dunyasi Uyghur mesilisige köngül bölüshke chaqirildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2015-01-05
Share
qanighan-yarimiz-sherqiy-turkistan.jpg "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" namliq yighindin körünüsh. 2014-Yili 4-yanwar, istanbul.
RFA/Arslan

2014-Yili 1-ayning 4-küni istanbulda chaqirilghan "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" namliq yighinda türkiye we islam dunyasi Uyghur mesilisige köngül bölüshke chaqirildi. Bu yighinni "Imar yashlar we medeniyet jem'iyiti" uyushturghan bolup, yighin eyub sheherlik hökümetning yighin zalida ötküzüldi. Yighin'gha Uyghur, türk bolup 300 din artuq kishi qatnashti.

Yighin qur'an kerim tilawet qilish bilen bashlandi. Yighinda "Imar yashlar we medeniyet jem'iyiti" ning re'isi yüsüp ependi échilish nutqi sözlidi.

Yüsüp ependi néme üchün sherqiy türkistan mesilisi toghrisida yighin ötküzgenlikining meqsiti üstide toxtilip mundaq dédi: sherqiy türkistanda "Bash kötürgenni ur!" dégen buyruq alghan xitay eskerliri musulmanlargha qoral tenglep turidighan bir yurtning namidur. Her küni nechche minglighan xitay köchmenler kélip yerlishiwatqan sherqiy türkistanda qérindashlirimiz öz yurtlirida her küni zulum, bésim, qorqush we endishe ichide, basturush we qetli'amlargha qarshi mewjutluqini qoghdash üchün küresh qilmaqta.

Yüsüp ependi sözide yene, Uyghurlarning bésim we zulumgha uchrawatqanliqni ipadilep mundaq dédi: sherqiy türkistan, 13 yashliq bir bala qur'an oqughanliqi üchün öltürülgen, ramzanda roza tutush we diniy ibadet qilish cheklen'gen bir jughrapiyening namidur. Namaz oqush resmiy cheklen'gen yerning ismi sherqiy türkistandur. Sherqiy türkistandiki zulum we bésimlarni sözlep tügetkili bolmaydu. Shuning üchün islam ümmiti sherqiy türkistan'gha ige chiqishi, zulum we bésimning yoq bolup, adaletning berpa bolushi üchün heriket qilishi kérek.

Yüsüp ependi sözide türkiye dunya musulmanlirining Uyghurlargha yéterlik derijide köngül bölmigenlikini tenqid qilip mundaq dédi: sherqiy türkistanda mushundaq éghir zulum boluwatqan bolsimu, sherqiy türkistan türkiyediki musulmanlar we dunyadiki bashqa musulman xelqlerning küntertipide bashqa rayonlardiki ishghal zéminlirigha köngül bölgen'ge oxshash küntertipke kelmidi. Buning sewebi bolsa, xitayning sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan basturush siyasiti, kishi we jem'iyetlerning sherqiy türkistanni tashqi dunya bilen baghlap turidighan uchur-alaqe wasilarni qollinishi chekligenliki sewebidindur. Xitayning bu xil siyasiti netijiside sherqiy türkistan üsti ochuq türmige aylan'ghan weziyettidur we toghra bir shekilde uchur élish intayin qiyindur. U yerdiki zulumni sanap tügetkili bolmaydu.

Yighinda yene Uyghurlar we sherqiy türkistan mesilisi toghrisida teyyarlan'ghan höjjetlik filim körsitildi.

Sherqiy türkistan mesilisi yéngi bir mesile emes belki hel bolmay kéliwatqan kona bir mesile

Yighinda istanbul-eyub shehirining sheher bashliqi remzi aydin ependi söz qilip, sherqiy türkistan mesilisining yéngi bir mesile emeslikini, hel bolmay kéliwatqan kona bir mesile ikenlikini ipadilep mundaq dédi: sherqiy türkistan mesilisi yéngi bir mesile emes belki hel bolmay kéliwatqan kona mesile. Bu islam ümmitining mesilisi bolup bu ümmetning qanighan yarisidur.

Remzi aydin mundaq dédi: elwette bu zulumdin qutulidighan künlermu kélidu. Bizge nisbeten bu mezlum jughrapiyilerdiki qérindashlirimizni zulum astidin qutuldurush üchün qolimiz bilen, tilimiz bilen yardemlishishimiz kérek we yaki qelbimizde naraziliqi körsitishimiz kérek.

Sherqiy türkistan ma'arip hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetulla oghuzxan, türkistan islam qérindashliq jem'iyitining mes'ulliridin exmet ependiler söz qildi.

Hidayetulla oghuzxan sözide sherqiy türkistanning tarixiy, jughrapiyisi we medeniyiti shundaqla yer asti we yer üsti bayliqliri toghrisida toxtalghandin kéyin, Uyghurlarning hazirqi ijtima'iy, siyasiy, diniy, til-ma'arip jehetlerde duch kéliwatqan mesililerni otturigha qoydi.

Hidayetulla oghuzxan sözide yene, sherqiy türkistan jughrapiyesining yipek yolining muhim ötkilige jaylashqanliqi, xitayning gherbke chiqish ötkili bolushtin ibaret muhim ehmiyetke ige istratégiyilik bu orun bolghanliqi sewebidin xitayning bu zéminni dawamliq ishghal astida tutup turush üchün u yerde qetli'am yürgüzüwatqanliqi, sherqiy türkistan xelqini assimilyatsiye qilish üchün diniy étiqadtin uzaqlashturushqa uruwatqanliqini bildürdi.

Hidayetulla oghuzxan yene mundaq dédi: sherqiy türkistan xelqi tarixtin buyan islam tarixi we medeniyitige büyük xizmet qilghan 1000 yildin artuq islam tarixiy we medeniyitige ige bir xelq bolghan bolsimu, bügünki künde eng ajiz, eng mezlum bir xelq bolup qarangghu künlerni béshidin ötküzüwatidu. Islam ümmiti bu mesilige köngül bölüshi we ige chiqishi kérek.

2 Sa'et dawam qilghan bu yighinda weten toghrisida ösmür balilar shé'ir we hékmet oqudi.

Yighin sherqiy türkistanda türmige qamalghan we shéhit bolghanlar üchün du'a oqush bilen axirlashti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet