Хитайдики сиясий вә иқтисадий милләтчилик

Мениң билишимчә, һазирқи дуняда милләтчиликни сиясәт вә иқтисад саһәсидә ғалҗирлиқ дәриҗисигә көтүрүп чиққан, әтрапидики дөләтләргә вә қошна әлләр хәлқлиригә милләтчилик билән муамилә қилидиған иккинчи бир дөләт йоқ. Әгәр бар дейилсә, бу дөләт җуңхва хәлқ җумһурийити вә бу дөләткә һөкүмранлиқ қиливатқан сиясәтвазларниң милләтчиликидур.
Обзорчимиз сидиқ һаҗи рози
2010.04.23
Xu-jintaw-Urumchide-305.jpg Сүрәт, ху җинтавниң үрүмчидики хитай қораллиқ күчлирини көздин көчүргәндә сөз қиливатқан көрүнүши.
news.sina.com.cn Дин елинди.

Милләтчилик һазирқи дуняда илим вә сияси сотсиологийә саһәсидә икки хил категорийә - әқли милләтчилик вә радикал милләтчилик дәйдиған икки хил уқум шәклидә истимал қилинип кәлди.

Әқли милләтчилик - өзини тутувелиш, барлиқ милләтләрни баравәр һоқуқлуқ орунда қоюш, бир дөләт территорийисидә һоқуқ тәқсимати вә истимал боюмлири тәқсимати йәни дөләтниң милли дарамитини тәқсим қилиш принсиплирини конкрет җари қилиш җәһәтләрдә, дөләт һоқуқ шәклиниң қандақ болушидин йәни падишаһлиқ дөләтму, демократик дөләтму қандақ болушидин қәтий нәзәр, параванлиқтин барлиқ милләтләр тәң бәһримән болуш принсипини аввал қанун арқилиқ капаләткә игә қилип, андин җәмийәттә җари қилиш, бир милләтниң тәрәққиятини көзлигәндә, мунасивәтлик иккинчи бир милләтниң һәқ - һоқуқ тәләплирини чәткә қақмаслиқтин ибарәт әқли милләтчиликниң ипадилири демократик әлләрдә омумий меһрибанлиқ, өз ‏- ара көйүнүш асасида бир җәмийәтниң параванлиқини ортақ яратти вә параванлиқтин ортақ бәһримән болушни шқа ашуруп кәлди.

Радикал милләтчилик - өзүмчилик, өз миллитиниң миллий мәнпәәтини һәммидин әла билиш, "ирқ әлачилиқи", " етник милләт әлачилиқи", "етник милләт мәркәзчилики", "һоқуқлуқ вә һоқуқсиз милләтләр пәрқи" нәзәрийә, сиясәт саһәсидә тилға елинмай, ниқаблинип һәрикәт арқилиқ ипадилиниватқан, дөләт һоқуқини ялиңачла милләтниң һоқуқиға баравәр қиливелип, армийә вә сақчи ишлитиш һоқуқини, дөләт һоқуқи вә парламент һоқуқи, аммивийлашқан һоқуқ саһәлиридин, һоқуқлуқ назарәт қилиш понкиссийилиридин айриветип армийиниң күчигә тайинип ят милләтләрни бастуруш, қанунниң күчигә әмәс, сақчиниң күчигә тайинип, аҗиз милләтләрни бастуруш, ички қисимда йолға қоюлған милләтчиликни ташқириға қаритилған милләтчилик билән гармоник һалда бирләштүрүп, дөләтниң ички вә ташқи сияситигә айландуруш, мана бу, сепи өзидин радикал милләтчиликниң ипадисидур.

Бүгүн хитай коммунистлири һөкүмранлиқидики җуңго, мәсулийәтсиз хитай милләтчилириниң һөкүмранлиқи астиға чүшүп қалған җуңгодур.

2008‏ - Йили 3 - айниң 14 - күни тибәтләрни бастурған җуңго һөкүмити, 2009 - йили 7 - айниң 5 - күни уйғурларни бастурған хитай мустәмликичилири, уйғурларниң, тибәтләрниң қанунлуқ һөкүмрани болуш уяқта турсун, һәтта хитайларниңму қанунлуқ һөкүмрани әмәсликини һәрикити арқилиқ толуқ испатлиди.

Хитайниң радикал милләтчилири уйғур билән тибәтләр алдида иттипақлишип, уйғур, тибәтләргә зораванлиқ билән қорал ишлитиш арқилиқ җуңхва хәлқ җумһурийити дегән бу дөләтниң мустәмликичи дөләт икәнликини радикал милләтчиликни һәрикәткә айландуруш арқилиқ ипадилиди. Хитай дөлитиниң ички қисимда йолға қоюлуватқан милләтчилик сияситиниң радикал тәркиплиригә мәнбәә болғучи феодаллиқ қандашлиқ, феодаллиқ аләм қариши, феодаллиқ кишилик қариши, феодаллиқ милләт қариши һечқандақ бир заманда өзгирип кәтмәй давамлишип кәлмәктә.

Әмди бүгүн, хитай мустәмликичилири радикал милләтчиликни ташқириға - җуңго билән сода вә сияси алақиләрдә болуватқан барлиқ дөләтләргә қаратқанда, иқтисади милләтчилик билән тақабил туридиған бир йолни таллап алди.

"Америка авази радиоси" 2010 - йили 4 - айниң 14 - күни мундақ хәвәр аңлатти: җуңго әмәлдарлири узундин бери ағринип келиватқан чәтәллик мәбләғ салғучиларға капаләт берип: җуңго кәлгүсидә техиму ечивитилгән мәбләғ селиш муһити һазирлап, мәбләғ салғучиларниң адил риқабитини илгири сүриду, дегән. Лекин "йеқиндин бери аз болмиған чәтәл ширкәтлири ағринип, җуңгода мәбләғ селиш муһити бурунқиға йетишәлмәй қалди,чәкләш вә тосалғу пәйда қилиш күнсайин көпәйди, бәзи пурсәтләр аввал хитайниң өзиниң ширкәтлиригә берилип, чәтәл ширкәтлирини риқабәтлишиш әвзәлликидин айривәтти, дейишти.

Аргинтиналиқ бир содигәр америка авази радиосиға мундақ сөзләп бәрди "җуңго чәтәлликләрниң җуңгода сода қилишини чәкләйдиған нурғунлиған сиясәтләрни бәлгиләп чиқти ... Чәтәл ширкәтлири орниға җуңго өзиниң ширкәтлирини дәссәтмәкчи болуватиду ....

Низамнамиләргә, қанун, принсиплириға имза қоюп, дуня сода тәшкилатиға әза болуп киргән җуңго, әмди бүгүн ноқул иқтисади милләтчиликни низамнамиларниң орниға қойған җуңго болуп қалдиму?

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.