Uyghur medeniyet saheside yene bir "wang lobing" yétishti


2007-04-03
Share

kiyim-ussul.jpg
2006 – Yili 24 – öktebir küni bir Uyghur qizi béyjingning nyujyé meschitining aldida roza héytni tebriklep ötküzülgen pa'aliyette en'eniwi Uyghur kiyimliri bilen ussul oynimaqta. AFP

Yéqinda béyjingda ötküzülgen xelq'ara kiyim- kéchek heptilik körikide Uyghur, qazaq, tajik qatarliq milletlerning en'eniwiy kiyimliri asasida layihelen'gen " yipek yoli jezbidar libasliri" kiyim pasunliri,kiyim layihelesh sahesi hemde metbu'atning diqqitini tartqan. Bu kiyimler Uyghur éli herbiy sen'et ömikining kiyim layiheligüchisi sun shi'uching layiheligen kiyimler namida sehnide körsitilgen. Bu kiyim pasunlirining beziliri Uyghur we bashqa millet en'eniwiy kiyimlirining gheyri zamaniwiylashqan shekli bolghan bolsa, köp qismi Uyghur milliy en'eniwiy kiyim pasonlirining eynen köchürülmisi idi.

Mezkur kiyim pasonliri xitayning her qaysi tor betliride élan qilin'ghandin kéyin, Uyghurlar arisida zor ghulghula qozghighan bolup, Uyghur mutexessisliri bashqa milletlerning milliy medeniyitini süyistémal qilish jehette xitay kiyim layiheligüchisi sun shi'uchingning, naxsha oghrisi dep nam alghan wang lobingdin perqlenmeydighanliqini ilgiri sürmekte. Muxbirimiz gülchéhrening ziyaritini qobul qilghan kiyim layiheligüchi sun shi'uchingmu öz kespide wang lobingning az sanliq millet medeniyitidin ijadiy paydilinish rohini ölge qilghanliqini tilgha aldi.

Söhbet mezmunliri diqqitinglarda :

Yaxshimu siz ? sun shi'uching xanimmusiz? ‏- shundaq. ‏- Men amérika erkin asiya radi'osi muxbiri bolimen. Siz layiheligen kiyim pasunliri xelq'araliq kiyim heptilikide körsitilip alqishqa érishiptu, birer esiringiz netije qazandimu? ‏- men layiheligen kiyim pasunlirigha hazirche birer mukapat bérilmigen bolsimu, emma bu qétim béyjingdiki xelq'araliq sehnide "yipek yoli jezbidar libasliri" namida körsitilgen kiyim kéchekler hemmidin yuqiri bahagha érishti, hayajinini qozghidi hemde axbarat sahesinimu özige jelip qildi, hazir qaysila tor betke kirip "silu nishang" dégen xetni bassa bir munche maqale we munasiwetlik matériyallar chiqidu. ‏-Undaqta manga bu kiyim pasonliri körsitilishige " yipek yoli libasliri" dep nam bérishingizdiki sewebni chüshendürüp bergen bolsingiz? ‏- silu nishang diki nishangning menisi lerzan güzel libas dégen menide, yipek yolidiki libas dep nam bérishimdiki seweb, bashqa jaylarning kiyimliridin perqliq bolsun dédim, chünki yipek yoli asasen bizning shinjangni yeni gherbiy diyarni körsitidighan bolghachqa bu kiyim kécheklerde asasen gherbiy diyardiki her milletlerning kiyim medeniyitining alahidilikini gewdilendürmekchi idim. ‏- Siz özingizning milliti néme? ‏- men xitay millitidin . - Bu sizning birinchi qétim dunya kiyim pasonliri körikige qatnishingizmu? ‏- shundaq tunji qétimliqi shundaqla shinjangdiki az sanliq millet kiyimlirining tunji qétim dunya kiyim kéchek pasonlirining sehnisige chiqishi hésablinidu. ‏-Sizning kiyim layihilesh kespige kirishkiningizge qanchilik waqit boldi? ‏- yigirme yil boldi, esli men sehne kiyim layihiligüchisi idim . Asasen sehne hemde kéchilik murasim kiyimlirini layihiligen. Moda kiyim layihisini -2001 yilidin bashlidim désem bolidu . Yeni shu tunji nöwetlik ürümchi yipek yoli xelqara kiyim kéchikler yermenkisidin bashlandi. ‏- Hazir özingizning namida mexsus kiyim kéchek shérkitingiz barmu? ‏- men özemning ismini tawar markisi süpitide en'ge alghuzghan, men layihiligen kiyimlerni méning " sunshi'uching dégen ismimning én'glizche herp te yézilishi boyiche her qandaq zawut karxanilarda zakaz qilduralaymen. Bu qétim xelq'araliq kiyim kéchikler körikigeméning jemi 116 esirim qatnashturuldi,köp qismi Uyghurlarning en'eniwi kiyinish adetlirini asas qilghan . Hemde qazaq hemde tajik tatarlarning bezi kiyinish adetliri singdürülgenlirimu bar. ‏- Undaqta siz xelq'araliq kiyim pasunliri sehniside bu kiyim pasonlirining Uyghurlargha xas ikenlikini tonushturdingizmu? ‏-yaq . Chünki körekke qoyulghan bu kiyim pasonliri nechche bölekke bölün'gen, men bu kiyim pasunlirigha özemning bu diyarda yashash jeryanida milletler mediniyitige bolghan chüshenchem hés qilghanlirimni sen'et sheklide tedbiqlighan halda yughuriwetken.Men bu az sanliq millet kiyim pasonlirini, shinjangdiki her qaysi milletlerning en'eniwi kiyim medinitige teqlidi warsliq qilish asasida ijad qildim désem bolidu. Men bu jeryanda köp turmush ögendim nurghun jaylarda ziyarette boldum, mesilen etlestin ibaret Uyghurlarning tipik en'eniwi kiyim tikish xam matériyalidin paydilinip, öz ijadiyitimde, Uyghurlardiki bir xil özgiche shox reng tuyghusi bilen güzellik issititik tuyghuni ipadilep berdim . Yene mesilen kiriyining kichik telpikini dunyadiki eng kichik bash kiyimi diyishke bolidu, u jaydiki Uyghurlarning kiyimde tünning qarangghuluqini, ölümni ipadileydighan qarar reng bilen del uning eksi bolghan kündüzning hemde rohi erkinlik, ümidning belgisi bolghan kök rengning birleshtürülüshi méni heqiqeten qayil qildi. Heqiqiy güzellik, chongqur medeniyet arqa körünishi,xas istétik tuyghusi bolalighan milletla bu qarmu qarshi renglerni özining kiyimide dadilliq hem epchillik bilen birleshtüreleydu . Men bu xil kiyinish aditini hazirqi zaman kiyim pasonigha özleshtürdüm . Men ijadiyitimde mushuninggha oxshash ötmüsh bilen hazirni hem kelgüsini birleshtürüp eks etürginim üchün mushundaq inkasqa érishti dep qaraymen. ‏- Siz Uyghur élidin chiqqan bir kiyim layihiligüchisi bolush süpitingiz bilen, shinjangda bu sahening tereqqiyat ehwaligha qandaq baha bérisiz? ‏- shinjang nahayiti mol kiyim kéchek layihisi menbelirige ige, emma shinjangda bu kesipning tereqqiyati yenila xitayning bashqa ölkilirige qarighanda nahayiti asta . Bolupmu kiyim layihilesh kespi xadimlarning yétishishi kemchil bolmaqta . Emma bizde mol medeniyet menbesi bar . Bu sahe yenila yétishtürüshke muhtaj. ‏- Siz az sanliq millet kespi kiyim lahiligüchilerning ehwaligha qandaq qaraysiz? ‏- shinjangda az sanliq millet kiyim kéchek layihilesh kespide xadimlar yétiship chiqiwatqan bolsimu emma ularning köpinchisi peqetla sehne kiyimliri yaki milliy örüp adet kiyimlirini ishlesh bilenla cheklinip qalmaqta, méningche bu milliy en'enilikni hazirqi zaman moda pasonlirigha maslashturalaydighan her jehette takamullashqan sewiyilik kiyim lahgiligüchi hem ustiliri yétiship chiqishi kérek. Lékin ishinimenki men birinchi qedemni bastim arqamdin yértishiwatqanlar choqum chiqidu. Shinjangning kiyim kéchekliri özining xasliqi bilen choqum jonggoning hetta xelqaraning sehniliride parlaydu. Bizde kiyim kéchek layihilesh jem'iyiti quruldi, bundin kéyin bu sahe téximu kespiliship ilgirlishi mumkin, emma xelq'araliq sewiyige ériship üchün kiyim lahiligüchilirimiz unwérsal bilimlerge ige bolushi xelqning turmushigha yéqinlishishi, bazargha yüzlinishi kérek. Egerde kespi jehette chongqur bilimge ige bolmighanda gerche ularda yaxshi bir idiye bolsimu emma uni muweppeqiyetlik ipadilep bérelishi natayin. - Siz az sanliq millet kiyimliridin ölge élip kiyim layihilesh jeryanida qaysi milletning kiyimini hemmidin bek yaqturisiz? ‏- hemme milletlerning özining xas alahidilikliri bar shunga hemmisini yaqturimen. Men shinjangdiki milletlerning mushu alahide güzel kiyinish alahidiliklirining parizhdiki dunyawi kiyim pasonliri qatarida sehnige chiqishini ümid qilimen shundaqla shuning üchün tirishiwatimen . Méningche bu her qandaq kiyim layihiligüchining arzusi. ‏- Siz bu qétimliq xelq'araliq kiyim kéchikler heptilik körikide yaxshi netije hasil qilghanliqingizni qaysi tereptin dep qaraysiz? ‏- méningche bu shinjangdiki milliy medeniyetlerning ghelibisi, chünki ularda özgiche xasliq bar, kishiler dunya pason sehniside türlük zamaniwi pasonlarni köp körgen bolsimu emma milletlerning bu xil en'eniwi kiyinish adetliri ularning köz aldida bashqiche tuyghu berdi, alahide güzellik tuyghusi, bir xil oxshimaydighan perqliq medeniyet puriqini hes qildurdi, elwette buni lahiligüchining emgikidin ayrip qarighili bolmaydu. Xuddi wanglobing ijadiyitide az sanliq milletlerning muzikilirini chet'echllerge yetküzüsh shöhret qazan'ghandek,menmu bir küni az sanliq millet kiyim kéchek medeniyitini dunyagha yetküzüsh bilen bu sahede shöhret qazinishim mumkin.

Sun shi'uching Uyghur aptonum rayoni herbiy sen'et ömikining kiyim layihiligüchisi, u ölge qilip éytqan wanglobing bolsa, ilgiri shu sen'et ömekning kompozitori, shundaqla Uyghur, qazaq, tajik, tatar qatarliq milletlerning xelq naxsha muzikilirini xitaychilashturup shundaqla özgertip notigha élip öz ijadiyiti süpitide chet'ellerge sétip, Uyghur élidiki milletler teripidin naxsha oghrisi dep eyiblinip kelgen xitay. U dawanching dep élan qilghan eslidiki Uyghurlarning qemberxan naxshisi, Uyghurlarni bilmeydighan eller arisida hazirgha qeder wanglobing ijadiyiti namida tarqilip kelmekte.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet