Chet'ellerdiki xitay mutexessisliri muhit mesilisi heqqide xitay hökümiti üstidin erz qilmaqta

• Muxbirimiz méhribanning bu heqtiki programmisi
• Download story audio

Yéqinda kanadadiki xitay mutexessisliri birlikte birleshken döletler teshkilatining xelq'ara jinayi ishlar sot mehkimisige erz sun'ghan bolup, erzde xitay rehberlirining 530 milyard amérika dolliri tölishi kérekliki telep qilindi.

Kanadadiki "buméy" munazire tor bétining mes'uli rén buméy we bundin ilgiri birleshken döletler teshkilatida ashliq bölüm emeldari bolup ishligen yéza igilik mutexessisi luw jigaw qatarliq 5 neper mutexessis birlikte birleshken döletler teshkilatining xelq'ara jinayi ishlar sot mehkimisige we shundaqla xitay xelq ali sot mehkimisige xitay kompartiyisi, xitay hökümiti we sabiq kompartiye sékritari jyang zémin, sabiq bash ministir ju rongji we xitay xelq qurultiyi sabiq bashliqi li péng qatarliqlar üstidin erz sunup, mezkur emeldarlarning öz wezipisini ötesh jeryanida hoquqidin paydilinip, ikologiyilik muhitqa xalighanche ziyan yetküzgenliki, shundaqla xelq'ara ikologiyilik muhitqimu éghir ziyan yetküzgenliki heqqide shikayet qildi.

Ular birleshken döletler teshkilatining xelq'ara jinayi ishlar sot mehkimisige sunulghan bu erzide, jyang zéming, ju rungji we li ping qatarliqlarning memliket ichi we sirtidiki iki'ologiyilik muhitqa élip kelgen ziyini üchün jinayi jawabkarliqni öz üstige élishini we muhitqa élip kelgen ziyini üchün 530 milyard amérika dolliri tölishi kéreklikini telep qildi.

Mezkur erzde éytilishiche, 1990 - yilidin buyan, yeni jyang zémin, li ping, ju rungji qatarliqlar hoquqqa ige bolghandin bashlap, iqtisadning tereqqi qilishi bilen bir waqitta, muhit zor derijide buzghunchiliqqa uchrap, peqet xitay xelqghila emes, belki etraptiki chégridash döletlergimu chong ziyan élip kelgen.

Erzdin burunqi teyyarliq

Rén buméy, luw jigaw qatarliqlarning bildürüshiche, ular mezkur erzini sunushtin ilgiri, uzun waqit teyyarliq qilghan. Yeni memliket ichidin nurghun munasiwetlik matiriyallarni toplighandin kéyin, andin erz sunush qararigha kelgen. U bu heqte mundaq dédi:

"Biz memlikettiki chéghimizda, nurghunlighan matériyallarni yighqan. Bolupmu 1989 - yilidin buyanqi 15 yil jeryanida, biz jyang zéminning xitay iqtisadigha bergen bahasigha asasen, iqtisatning tereqqi qilishi bilen, bay we kembegheller otturisidiki perqning künséri kéngiyip kétiwatqanliqini, bolupmu bu xil tereqqiyat üchün muhitning zor derijide bedel töligenlikini bayqiduq. Démek, xitay iqtisadining tereqqiyati muhitni xalighanche buzush arqiliq qolgha kelgen".

Rén buminning bildürüshiche, mezkur erzni yézishta ishletken matiriyallarning hemmisi xitay hökümiti teripidin élan qilin'ghan melumatlargha hemde xitay hökümet emeldarliri özlirimu iqrar boliwatqan emeliy pakitlargha asaslan'ghan.

Bizning meqsitimiz, téximu köpligen kishilerni xewerdar qilish

Dawagerler erzide 12 türlük qanun nizamnamigha asaslinip turup, xitay hökümitining muhitqa buzghunchiliq qiliwatqanliqi heqqide türlük pakitlarni otturigha qoyghan. Rén buminning bildürüshiche, jawabkar bir waqit ichide xelq'ara qanuni we dölet qanunigha xilapliq qilghan. Mezkur erz qobul qilinip dilo turghuzulushtin burun, xitay hökümiti belkim héchqandaq inkas qayturmasliqi mumkin, lékin xelq'ara jinayi ishlar sot mehkimisi bu diloni tikligen zaman, xitay emeldarliri inkas qayturmay amali yoq. U bu heqte mundaq dédi:

"Bizning meqsitimiz téximu köpligen kishilerni buxil ehwaldin xewerdar qilishtur. Shundaqla xelq'araning bu jehette xitaygha bésim ishlitip, muhitning téximu chong ziyan'gha uchirishidin saqlinishtur. Biz xelq'araning, shundaqla xitay xelqining bizning erz qilghanliqimizni qollishini ümid qilimiz. Shundaqla xitay puqralirining kechmish tejirbilirige qarap, ularning choqum bizni qollaydighanliqigha ishinimiz".

Rén bu minning bildürüshiche, ular hazir intérnet tor betliride téximu köpligen dawagerler bilen alaqiliship, ularning imzasini toplimaqta. Imza qoyush herikiti 4 - ayning béshighiche dawamlishidiken. (Méhriban)