Әрәб баһари ираққа бардиму?

Ирақта һөкүмәткә қарши намайиш бир һәптидин бири әвҗигә чиққан болуп, ирақниң һәр қайси шәһәр вә йезилирида омумлашқан.
Ихтиярий мухбиримиз өмәрҗан
2013-01-08
Share
sadam-olum-305.jpg Ирақниң сабиқ президенти садам һүсәйин дарға есилған көрүнүш. 2006-Йили 30-декабир, бағдат.
AFP

Тәһлилчиләргә көрә, ирақта садам һүсәйин һакимийити ағдурулғандин бири бу күнләрдикигә охшаш чоң намайишлар болуп бақмиған икән.  Әрәб дунясидики язғучилардин көп санлиқи ирақтики һазирқи намайишларни ираққа әрәб баһариниң йетип кәлгәнликиниң бешарити дегән мәзмунларда мақалиләрни елан қилишқа башлиған.

Әмма, әрәб дунясиниң сиясийонлири ирақта таипивазлиқ урушиниң баш көтүрүшидин әндишә қиливатқанлиқини билдүрүшкән. Чүнки, ирақ көп динлиқ вә көп мәзһәплик бир дөләт болуп, мәзһәпчилик вә таипивазлиқ тоқунушлири партлайдиған болса, әһвал сүрийиниңкидинму яман болуп кетиш еһтимали бар икән.

Лондонда чиқидиған "оттура шәрқ" гезитиниң 2013-йили 8-январ күнидики санида, "ираққа әрәб баһари бардиму яки таипивазлиқниң баш көтүрүшиму?" дегән темида бир мақалә елан қилинған болуп, мақалидә мундақ дәп йезилған:
"садам һүсәйин һакимийити чүшкәндин бири ирақ үчүн әң қорқунчлуқ иш таипивазлиқ тоқунуши иди. Әрәб дунясиниң мутәпәккурлири вә әқиллиқ сиясийлири буниңдин агаһландуруп кәлгән иди. Чүнки, ирақтәк көп динлиқ вә көп мәзһәплик бир дөләттә таипивазлиқ йүз бәрсә, униң палакити һәргиз кичик болмайтти. Шундақтиму иран, һизбулла вә әсәд һакимийәтлири қалаймиқандин пайдилиниш сияситини йүргүзгән болуп, ирақниң бешини сақ қоймиди. Иран һакимийити ирақ баш министири нури маликини өз контроллуқиға киргүзүвалғандин ташқири сүнний-шиә тоқунушлирини улғайтип кәлди. Һәтта иран һеч тәптармастин, ирақниң үстидин сүрийигә әскәр вә қорал-ярақ тошуди. Нури малики болса, буни инкар қилип турди, әмма иран өз пиланини ишқа ашурувәрди. Иран, һизбуллачилар вә әсәд әрәб баһаридин нуқтилиқ пайдилинишни пиланлиған болсиму,  ишлар уларниң ойлиғинидәк чиқмай қалди, бәрибир әрәб баһари ғәлибә қилишқа қарап меңивәрди. Нәтиҗидә иран билән һизбуллачиларниң хәлқ тәрәптә әмәслики вә демократийини қоллимайдиғанлиқи оттуриға чиқти. Әсәдниң бир тәрәптин өз хәлқини бомбилап туруп, йәнә бир тәрәптин уларни қорал ташлашқа чақирған нутқи униң диктаторлуқини техиму йорутуп бәрди."

Ирақта таипивазлиқ баш көтүрсә, қошна дөләтләрму аман қалмайду

Сәуди әрәбистанида чиқидиған "әл вәтән" гезитиниң шу күнидики санида, "ирақта өзгириш болса, башқа әрәб дөләтлири әндишә ичидә қалиду" дегән темида бир мақалә елан қилинған болуп мақалидә мундақ дәп йезилған:
"сүрийә кризиси икки йилдин бири һәл болмай сөрилип турған бу пәйттә, ирақ мәсилиси чиқти. Әмма ирақ мәсилиси һәл болуп, хәлқниң тилики орундалмиса, әһвал толиму яман болиду. Чүнки ирақ сүрийигә охшимайду. Сүрийидә зиддийәт һакимийәт билән хәлқ оттурисида болуватиду. Әмма ирақта сүнний-шиә тоқунуши адәттики тоқунушларға охшимайду. Бу тоқунуш ирақта башланса, башқа әрәб дөләтлиригә сәлбий тәсир қилиду. Чүнки, башқа әрәб дөләтлиридиму сүнний-шиә биргә яшайду. Мундин башқа һәр қайси дин вә һәр қайси мәзһәпләрниңму өз алдиға лидерлири бар. Улар шу лидерлириниң арқисидин маңиду. Иранниң ирақта йетиштүргән муритлириму көп, нури малики шуларниң бири. Садам һүсәйин дәвридә һакимийәт сүннийләрниң қолида иди, әмди шиәләрниң қолида болуп кәлмәктә. Шиәләрдин бәзилири тәприқичиликниң отини йеқип ‹әмди ирақта сүннийләрниң дәври түгиди, шиәниң замани башланди' дегән шуарларниму яңратмақта. Әгәр сүнний-шиә уруши партлап қалса, униң алдини елиш қийин болиду, зиян-зәхмитиму аз болмайду."

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт