Ereb bahari iraqqa bardimu?

Iraqta hökümetke qarshi namayish bir heptidin biri ewjige chiqqan bolup, iraqning her qaysi sheher we yézilirida omumlashqan.
Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2013-01-08
Share
sadam-olum-305.jpg Iraqning sabiq prézidénti sadam hüseyin dargha ésilghan körünüsh. 2006-Yili 30-dékabir, baghdat.
AFP

Tehlilchilerge köre, iraqta sadam hüseyin hakimiyiti aghdurulghandin biri bu künlerdikige oxshash chong namayishlar bolup baqmighan iken.  Ereb dunyasidiki yazghuchilardin köp sanliqi iraqtiki hazirqi namayishlarni iraqqa ereb baharining yétip kelgenlikining béshariti dégen mezmunlarda maqalilerni élan qilishqa bashlighan.

Emma, ereb dunyasining siyasiyonliri iraqta ta'ipiwazliq urushining bash kötürüshidin endishe qiliwatqanliqini bildürüshken. Chünki, iraq köp dinliq we köp mezheplik bir dölet bolup, mezhepchilik we ta'ipiwazliq toqunushliri partlaydighan bolsa, ehwal süriyiningkidinmu yaman bolup kétish éhtimali bar iken.

Londonda chiqidighan "Ottura sherq" gézitining 2013-yili 8-yanwar künidiki sanida, "Iraqqa ereb bahari bardimu yaki ta'ipiwazliqning bash kötürüshimu?" dégen témida bir maqale élan qilin'ghan bolup, maqalide mundaq dep yézilghan:
"Sadam hüseyin hakimiyiti chüshkendin biri iraq üchün eng qorqunchluq ish ta'ipiwazliq toqunushi idi. Ereb dunyasining mutepekkurliri we eqilliq siyasiyliri buningdin agahlandurup kelgen idi. Chünki, iraqtek köp dinliq we köp mezheplik bir dölette ta'ipiwazliq yüz berse, uning palakiti hergiz kichik bolmaytti. Shundaqtimu iran, hizbulla we esed hakimiyetliri qalaymiqandin paydilinish siyasitini yürgüzgen bolup, iraqning béshini saq qoymidi. Iran hakimiyiti iraq bash ministiri nuri malikini öz kontrolluqigha kirgüzüwalghandin tashqiri sünniy-shi'e toqunushlirini ulghaytip keldi. Hetta iran héch teptarmastin, iraqning üstidin süriyige esker we qoral-yaraq toshudi. Nuri maliki bolsa, buni inkar qilip turdi, emma iran öz pilanini ishqa ashuruwerdi. Iran, hizbullachilar we esed ereb baharidin nuqtiliq paydilinishni pilanlighan bolsimu,  ishlar ularning oylighinidek chiqmay qaldi, beribir ereb bahari ghelibe qilishqa qarap méngiwerdi. Netijide iran bilen hizbullachilarning xelq terepte emesliki we démokratiyini qollimaydighanliqi otturigha chiqti. Esedning bir tereptin öz xelqini bombilap turup, yene bir tereptin ularni qoral tashlashqa chaqirghan nutqi uning diktatorluqini téximu yorutup berdi."

Iraqta ta'ipiwazliq bash kötürse, qoshna döletlermu aman qalmaydu

Se'udi erebistanida chiqidighan "El weten" gézitining shu künidiki sanida, "Iraqta özgirish bolsa, bashqa ereb döletliri endishe ichide qalidu" dégen témida bir maqale élan qilin'ghan bolup maqalide mundaq dep yézilghan:
"Süriye krizisi ikki yildin biri hel bolmay sörilip turghan bu peytte, iraq mesilisi chiqti. Emma iraq mesilisi hel bolup, xelqning tiliki orundalmisa, ehwal tolimu yaman bolidu. Chünki iraq süriyige oxshimaydu. Süriyide ziddiyet hakimiyet bilen xelq otturisida boluwatidu. Emma iraqta sünniy-shi'e toqunushi adettiki toqunushlargha oxshimaydu. Bu toqunush iraqta bashlansa, bashqa ereb döletlirige selbiy tesir qilidu. Chünki, bashqa ereb döletliridimu sünniy-shi'e birge yashaydu. Mundin bashqa her qaysi din we her qaysi mezheplerningmu öz aldigha lidérliri bar. Ular shu lidérlirining arqisidin mangidu. Iranning iraqta yétishtürgen muritlirimu köp, nuri maliki shularning biri. Sadam hüseyin dewride hakimiyet sünniylerning qolida idi, emdi shi'elerning qolida bolup kelmekte. Shi'elerdin beziliri tepriqichilikning otini yéqip 'emdi iraqta sünniylerning dewri tügidi, shi'ening zamani bashlandi' dégen shu'arlarnimu yangratmaqta. Eger sünniy-shi'e urushi partlap qalsa, uning aldini élish qiyin bolidu, ziyan-zexmitimu az bolmaydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet