Musulmanlarni ghezeplendürgen filimning arqa körünüshi

Ötken heptide, amérikining kaliforniye shtatida turushluq esli misirliq qibtilardin bolghan nikola basili teripidin ishlen'gen filim dunyaning her qaysi jayliridiki musulmanlarning ghezipini örletkendek, bashqa dindikilernimu ghezeblendürüwetken idi.
Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2012-09-18
Share
musulmanlar-namayish-film-305.jpg Islamgha qarshi filimdin ghezeplen'gen musulmanlar amérika bayriqini köydürmekte. 2012-Yili 18-séntebir, hindistan.
AFP

Chünki, filim islam peyghembiri muhemmed eleyhissalamgha haqaret qilish meqsiti bilen ishlen'gen bolup, uni adettiki insandinmu töwen qilip teswirligendin tashqiri, uning ulugh obrazini selbiy qilip körsetken.

Nikolaning bu qilmishini her qaysi dölet mes'ulliri, din ademliri we dunyadiki her xil teshkilat we jama'etler qattiq eyiblidi. Hetta amérika tashqi ishlar ministiri hillariy klintonmu bu qilmishni eng uchigha chiqqan wehshiy qilmish dep eyiblidi. Her qaysi islam döletlirining diniy ishlar mes'ulliri filim heqqidiki tenqidiy pikirlirini élan qilish bilen bir waqitta, musulmanlarni héssiyat bilen emes, belki eqil we menteqe bilen ish körüshke dewet qildi. Shundaqtimu köpligen islam sheherliride bu filimge qarshi namayishlar bolup ötti we bir qanche kishi bu sewebtin hayatidin ayrildi. Filim heqqidiki inkaslar ereb dunyasining gézit we zhurnallirida üzülmestin yézilip turmaqta.

Qanunshunaslargha köre, gherb dunyasi bu jinayetni pikir erkinliki dep aqlimaqchi bolsimu uni aqliyalmaydu. Chünki pikir erkinliki bashqilarning héssiyatini zidilimeslik we héchkimni ziyan'gha uchratmasliq sherti bilen shexsi erkinlik bolalaydu. Emma, hemme adem özining shexsiy erkinliki dawasi bilen bashqilarning ghururigha tegse, ularning héssiyatini zidilise, dunyada tinchliq bolmaydu.

Melum bolushiche, nikola basili misirliq xristi'anlardin bolup, amérikidiki misirliq qibtilarni misir hökümitige qarshi küshkürtüsh arqiliq hemishe mesile sadir qilip kéliwatqan shexs bolup, uning nöwettiki qilmishi her qaysi din igilirinimu qattiq narazi qilghan. Hetta kaliforniyidiki qibtilar chirkawining rahibimu bu filimni eyibligen we mundaq dégen:
"Biz bu filimni qattiq eyibleymiz. Chünki bizning dinimizning telimati bizge bashqa dindikilerning étiqadigha hörmet qilishni perz qilghan".

Londonda chiqidighan "Ottura sherq" gézitining 2012-yili 18-sanida yazghuchi ghassan imamning qelimi bilen "Peyghember eleyhissalamgha haqaret qilghan filimning arqa körünüshi"dégen témida bir maqale élan qilin'ghan bolup, maqalide mundaq dep yézilghan:
"Gherb dunyasidiki bezi radikal küchlerning uzundin biri islamgha we islam peyghembirige adawiti barliqi bir heqiqet. Ular her pursette islam dinini medeniyet esirige maslishalmaydighan, bashqilar bilen chiqishalmaydighan, urushqaq din qilip körsitish üchün tiriship kelmekte. Emma bu, amérika yaki yawropa xelqining xahi'ishigha wekillik qilmaydu. Belki shu radikal shexslerning özigila wekillik qilidu. Ehwal bundaq iken, amérika we yawropa elliri musulmanlarning düshmini sanalmaydu. 2005-Yili daniyide muhemmed eleyhissalam heqqide hejwiy resimler neshr qilin'ghan bolsa, bu yil bu radikalliq yene bir derije tereqqiy qilip peyghember eleyhissalamni uning shenige layiq kelmeydighan shekilde teswirlep filim ishleshke qeder yétip barghan. Filimning ishlen'genliki bir jinayet. Jinayet bolupmu dunyadiki bir yérim milyard musulman xelqning ghururigha tégidighan, ularning héssiyatini zidileydighan bir chong jinayet. Bu jinayetni sadir qilghanlarni yolluq halda jazalash üchün héssiyatqa emes, eqilge tayinip ish körüshek toghra kélidu. Mesilen: gherb döletliride "Kishiler otturisida düshmenlik peyda qilishqa teshebbus qilish jinayettur" deydighan qanun bar. Biz shu qanundin paydilinip, bu filimni ishlesh arqiliq musulmanlar bilen bashqilar otturisida düshmenlik peyda qilishqa teshebbus qilghuchilarning jazalinishini telep qilishimiz lazim. Yene biz iqtisadqa chidap peyghember eleyhissalamni tonushturghan filimlerni özimiz ishlep her qaysi tillarda tarqatsaqmu eng yaxshi reddiye bolidu."

Bén'ghazi shehiride ölgen amérika bash elchisining néme gunahi bar?

Maqalide yene mundaq dep yézilghan:
Amérika qoshma shtatliri liwiyining bén'ghazi shehiridiki bash elchisidin ayrilip qélish bilen ziyan tartti. Bén'ghazida elchixana bilen birge partlap hayatidin ayrilghan amérika bash elchisi ereb tilini yaxshi bilidighan, ereblerni chüshinidighan, ereb döletliride uzun yil xizmet qilghan shexs bolup, ötken yili kazafiyning qetli'amini toxtitish üchün obama bilen hillariy kilintonlarni kazafiygha qarshi hawadin heriketlinishke qayil qilghan shexs turup, yene liwiyide kazafiyning qetli'amidin özi qutquzup qalghan ademler teripidin öltürülgen. Bu adem naheq öltürülgen. Eger bu partlitishni elqa'ide yaki qaysibir musulman jama'et qilghan bolsa, ular choqum islamning shenige dagh yetküzgen boldi. Chünki, islamda birawning gunahi seweblik bashqa biri jazalanmaydu. Qur'an kerimide "Biraw yene birining gunahini üstige almaydu" dep körsitilgen. Filimni misirliq qibti ishligen tursa, obamaning yaki amérikining néme gunahi bar? filimni obama ishlimigen tursa, néme üchün amérika elchixanilirigha hujum qilimiz? bizning bu qilmishimiz filimni ishligenlerning gherizi üchün xizmet qilmamdu? chünki, ular islam dinini térrorluqni teshebbus qilidighan din qilip körsitish üchün bu filimni ishligen tursa, biz elchixanilarni partlatsaq bolamdu? filimni ishligen qibtigha yéqindin yardemleshken amérikiliq shexs stiwin kléynning "Biz bu filim arqiliq özimiz meqset qilghan ademlerge yettuq. Men islamning shenige dexli yetküzidighan birer sözni qilipla qoysam, musulmanlar qozghilip chiqidu" dégen sözi buni ispatlimamdu?

Melumki, bu shexs öz waqtida wyétnam urushigha qatnashqan, kéyin islamgha qarshi jama'et toplash bilen shughullan'ghan, bolupmu iraqning felluje shehiride urushqa qatnashqan oghli yarilinip méyip bolup qalghandin kéyin, uning musulmanlargha bolghan öchmenliki éship ketken. Emma, mundaq bir yaman niyetlik ademning qilmishidin pütün amérikini mes'ul tutush toghra bolamdu?"

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet