Китаб: диний етиқади җәһәттин бастурулуватқан уйғурлар

Акира икәгами әпәндиниң “мән әмди билдим 21-әсирдики хәвәрләрни” намлиқ китаби японийә шуиха нәшрияти тәрипидин нәшр қилинип, кәң оқурмәнләрниң қизғин алқишиға еришти.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2012-08-06
Share
emdi-bildim-21-esirdiki-xewerlerni-kitab-305.jpg Акира икәгами әпәндиниң “мән әмди билдим 21-әсирдики хәвәрләрни” намлиқ китабиниң муқависи. 2012-Йили, японийә.
RFA/Erkin Tarim

Мәзкур китабниң аптори болған японийилик тонулған журналист, дөләтлик NHK телевизийә истансисиниң мухбири акира икәгами әпәнди, 1950-йили японийиниң нагано өлкисидә дуняға кәлгән болуп, 1994-йилидин бери өзиниң бир йүрүш нәшр қилинған китаблири билән тонулуп кәлмәктә. Апторниң вәкил характерлик китаблиридин “мән әмди билдим хитайни”, “мән әмди билдим тарихни”, “өзгириватқан дуня”, “қабилийәтни сөзләш” қатарлиқ әсәрлири бар болуп, бу қетим нәшр қилинған “мән әмди билдим 21-әсирдики хәвәрләрни” намлиқ китабида аптор “диний етиқади бастурулуватқан уйғурлар” намлиқ мақалисидә уйғурларниң һазирқи вәзийәттә диний етиқади җәһәттин хитайниң қаттиқ қоллуқ сияситидә дәпсәндә қилиниватқанлиқини оттуриға қойиду.Акира икәгами әпәндиниң “диний етиқади бастурулуватқан уйғурлар” намлиқ мақалиси. 2012-Йили, японийә.

Аптор мақалисини мундақ башлайду: ‏
Шинҗаң уйғур аптоном райони дегән аталғудики “шинҗаң” дегән сөзниң мәниси хитай тилидики “йеңи земин” дегән мәнини билдүриду. Бу земин чиң сулалисиниң кейинки йеримида хитайға қошувелинған болуп, бу земинниң әсли игиси уйғурлар болуп “уйғур” дегәнниң мәниси қәдимки уйғур тилида “уюшуш” дегән мәнини билдүриду. Уйғурлар һазир әрәб елипбәси асасидики уйғур йезиқини ишлитиду. Уйғурлар түркий милләт болуп ислам диниға етиқад қилиду.

Шинҗаң уйғур аптоном райониға японийидин қарисиңиз, хитайниң ғәрб тәрипигә җайлашқан. Шинҗаң уйғур аптоном райониниң әсли исми шәрқий түркистан болуп, бу дегәнлик шәрқтики түркләрниң вәтини дегәнликтур. Әмма һазирқи хитай һөкүмити бу исимдин қаттиқ қорқуш билән биргә уйғурларниң өз вәтининиң җуғрапийилик атилишиниму чәклигән.

Илгири гоминдаң заманида бу земинниң җәнубий тәрипидә шәрқий түркистан ислам җумһурийити қурулған вә шундақла шималий тәрипидә шәрқий түркистан җумһурийити қурулған болуп, бу икки җумһурийәт қисқа вақит ичидила йоқ қилинған болсиму, әмма уйғурлар йеқинқи заман тарихида қурулған бу җумһурийәтләрни қайтидин қуруш үчүн тиришмақта. Болупму уйғурларға қошна оттура-асиядики түркий хәлқләр мустәқил болғандин кейин, уйғурлар арисида йоқ болған җумһурийәтлирини әслигә кәлтүрүш үмиди техиму күчәйди. Әмма, хитай бу мол йәр асти байлиқиға игә, мол нефит, газ енергийә мәнбәсини қолдин чиқирип қоймаслиқ үчүн, уйғурларға қаттиқ қоллуқ сиясәт йүргүзүп уйғурларни қораллиқ бастурмақта.

Уйғурлар өзлиригә аллаһ тәрипидин берилгән бу байлиқларниң хитай һакимийити тәрипидин булаң-талаң қилиниватқанлиқиға қарши түрлүк һәрикәтләрни елип бармақта. Хитай һакимийити уйғурларниң диний етиқадиниң күчлүклүки сәвәбидин, уларни ассимилятсийә қилип өзлиригә бойсундуралмайватқанлиқиниң бирдин-бир сәвәби уйғурларниң муқәддәс ислам динида болғанлиқи үчүн уйғурларни рамзан айлирида қаттиқ бастуруш, роза тутқузмаслиқ, уларға мәҗбурий тамақ йегүзүш, сақал-бурутлирини алғузиветиш, ханим-қизларни яғлиқ вә ислами кийимләрни киймәсликкә мәҗбурлаш қатарлиқ сесиқ сиясити арқилиқ өзлири елип бериватқан бу бастурушларни хәлқара ахбарат васитилиридин йошуруп, һәрбий, сақчи күчигә тайинип уйғурларни бастуруп кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт