Sirliq perenjilik ayal-sergerdan xanish-amine osman kim?

Amine osman yeni suziki sumikoning eyni chaghda wezipisi Uyghurlargha da'ir uchurlarni toplap, yaponiye ishpiyonluq orginigha yetküzüsh we éri osman'gha masliship, sherqi türkistan jumhuriyitini eslige keltürüsh idi.
Ixtiyariy muxbirimiz yalqun
2012-10-04
Share

1949-Yili chungching shehiri xitay kommunistlirining qoligha ötkendin kiyin, shinen saqchi idarisi teripidin yurti qeshqerdin dep tizimgha élin'ghan amine osman isimlik bir ayal qolgha élinidu we xelq'araliq ishpiyon, eksil'inqilabchi, jahan'girning qolchomiqi dégen jinayet bilen sotlinip, ölümge höküm qilinidu. Emma, türmidiki özgirish ipadisi yaxshi, dep qarilip, 1955-yili baharda ölüm jazasi bikar qilinip, türmidin qoyuwétilidu. Shuningdin kiyin bu ayal nam-nishansiz ghayib bolidu. Undaqta bu ayal kim?

1959-Yili yaponiyining paytexti tokyoda "Perenjilik ayal-sergerdan xanish" namida 235 betlik bir kitab neshr qilinidu. Kitabni yaponiyilik ayal suziki sumiko yazghan bolup, u kitabida özining 20-esirning 30-yilliridin 50-yillirighiche bolghan ariliqta xitayda élip barghan pa'aliyetlirini we amine osman namidiki salahiyitini ashkarilaydu.

Amine osman namidiki yaponiyilik ayalning esli ismi suziki sumiko bolup, tokyo qizlar ottura mektipini püttürgen. In'gliz we rus tillirigha puxta bolup, oqush püttürgendin kiyin yaponiyining herbiy qisimlirigha qarashliq ishpiyonluq orgini bilen qoyuq munasiwette bolidu. Kéyin xitaygha ewetilip, xitayda uzun yil wezipe öteydu. 1941-Yili yaponiye terepning körsetmisi bilen Uyghur yigiti osman bilen toy qilidu. Ularning toyi nenjingdiki öyide musulmanlarning qa'idisi boyiche nahayiti daghdughiliq ötküzülidu. Suziki sumiko ismini resmiy türde aminege özgertidu. Kitabqa munasiwetlik uchurlarda bayan qilinishiche, osman xoja niyaz hajining jenubqa yürüsh armiyisidikilerdin biri bolup, xoja niyazhaji qoshunliri qeshqerge kelgendin kéyin, qeshqerde qurulghan "Sherqi türkistan islam jumhuriyiti" ning aktip ishtirakchiliri we qollighuchilirining biri bolghan. Sherqi türkistan islam jumhuriyiti aghdurulghandin kéyin hindistan kontrolluqidiki keshmirge qéchip ketken we u yerdin türkiyige bérip istanbulda bir mezgil turghandin kéyin nenjinggha kélip jang jéshining yardimige érishmekchi bolghan. Nenjing hökümitidin héchbir netijige érishelmigendin kéyin, yaponiyige ketken. U toyi bolushtin ikki ay ilgiri tokyodin nenjinggha qayta qaytip kelgen. Kitab heqqidiki uchurlarda osman Uyghur yigiti dep teswirlen'gen bolsimu, emma u zadi kim, osman özining rast ismimu yaki yalghan ismimu ? u tarixtiki qaysi shexs, bu heqqide héchqandaq uchur yoq. Hetta Uyghurlar yazghan tarixiy maqalilerdimu bu heqqide birer uchurgha ige emesmiz.

Suziki sumikoning bu chaghdiki wezipisi ichkiride we tashqi dunyada pa'aliyet qiliwatqan Uyghurlargha da'ir uchurlarni toplap, yaponiye ishpiyonluq orginigha yetküzüsh we éri osman'gha masliship, sherqi türkistan jumhuriyitini eslige keltürüsh idi. Bu chaghda ular béyjingdiki, eyni chaghda chenlungxan qumul-turpan wanglirigha atap saldurulghan "Qumul qesri" de turatti. 1945-Yili ularning balisining ikkinchisi, oghlining chongi mustapa tughulidu. Birinchi balisi qiz bolup, ismi a'ishe idi. Patem isimlik bir Uyghur ayal ulargha süt anisi bolghan idi.

1945-Yili amérika bashchiliq gherb elliri gitlér gérmaniyisige we yaponiye xanliq armiyisige qarshi urushlarda ghelibige ériship, xitay ichidiki gomindang amérikining, kommunistlar sowét ittipaqining yardimige érishiwatqan bir mezgil idi. Del mushundaq bir weziyette, yaponiye herbiy terep osman'gha qoral-yaraq, oq-dora bérishke maqul bolidu. Osman ichkiride adem toplap, meshiq élip bérip, ichki mongghul arqiliq qumulgha bésip kirmekchi bolidu.Biraq uzaq ötmey yaponiyining teslim bolushi bilen ularning bu arzusi emelge ashmaydu.

1947-Yili sherqi türkistan hökümiti birleshme hökümettin chékinip chiqip, ghuljigha ketkendin kéyin ölkige mesut sebiri re'is bolup, saylinidu. Osman mes'udning yéqin aghiniliridin biri bolup, özining 5 adimi bilen béyjingdin ürümchige yitip kélidu. Osman ürümchide saqchixanidiki tonushliri arqiliq yaponiyilik ayali suziki sumikogha qeshqerlik, amine osman dégen namda kimlik yasitidu. Suziki sumiko shu yili-6ayda ürümchige bérish sepiride lenjuda gomindang ishpiyonliri teripidin bayqilip qélip, tutqun qilinidu. Soraq jeryanida qorsiqidiki balisi muddettin baldur tughulup qalidu. Buningdin xewer tapqan osman ürümchidin lenjugha yitip kélidu we balisigha munewwer dep at qoyidu. Gerche osman gomindang armiyisining lenjudiki bash qomandani shu shyungfiy bilen körüshken bolsimu, emma gomindangning herbiy axbarat idarisi özlirige ishlep bérishke mejbur qilidu. Amalsiz qalghan suziki sumiko ismini lyu yijin'gha özgertip, gomindang herbiy axbarat idarisining lenju tarmiqigha ishqa chüshidu. 1949-Yili 8-ayda lenju armiyisining qomandanliq shtabi teripidin yaponiye üchün ishligen dégen jinayet bilen qolgha élip chungchinggha ewetilidu. Chungching kommunistlarning qoligha ötkendin kéyin türmige tashlinip, 1955-yili baharda azadliqqa érishidu. Shu yili 12-ayda xelq'ara qizil kirst jem'iyitining yardimi bilen wetini yaponiyige qaytish pursitige érishidu. U yaponiyige qaytish aldida qizil kirst jem'iyiti arqiliq balilirining süt anisi patem bilen alaqiliship balilirini izdep tépishini hawale qilidu. 1957-Yili 12-ayda suziki sumiko xitaygha kélip körüshmigili 8 yil bolghan baliliri a'ishe, muzepper we munewwerler bilen körüshidu. 1958-Yili 3-ayda 3 balisi bilen birge resimge chüshüp patemge qaldurup qoyup, xitaydin ayrilidu.

Kitab heqqide teminlen'gen uchurlarda osman we uning 3 balisining kéyinki teqdiri heqqide héchqandaq uchur qaldurulmighan. Ular heqqide téximu köp uchurgha ige bolush üchün yenila yaponche neshr qilin'ghan "Perenjilik ayal-sergerdan xanish" dégen kitabqa muraji'et qilishqa toghra kélidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet