Néme üchün tenqidtin qorqimiz?

Islam mutepekkuri ellame muhemmed ghazalining "Musulmanning exlaqi" namliq esiride tenqidtin qorqmasliqning güzel exlaq ikenliki chüshendürülgen.
Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2012-08-08
Share

Ellame muhemmed ghazali esiride mundaq dep yazghan:
"Peyghembirimizning tebiri boyiche éytqanda, küchlük mömin ajiz mömindin yaxshi we allahqa eng yéqimliqtur. Bu yerdiki küchte, jismaniy we rohaniy küch meqset qilinidu. Iman ademni her tereptin küchlük qilishqa yéterliktur. Iman qelbte resmiy orniship mustehkem bolghandin kéyin, igisini ish qilghanda, uni qétirqinip mukemmel qilidighan, sözligende ishench bilen toghra sözleydighan, meydani éniq, yoli daghdam, rohi yüksek, eqli ötkür qilidu. Mundaq ademde ikkilinish az bolidu, boran-chapqunlar uni tewritelmeydu. Iman ene shundaq erlerni yaritidighan séhri quwwettur. Heqiqiy küchlük adem mushundaq bolidu. Küchlük adem kishilerning tenqidliridin we malametliridin qorqup qalmaydu. Chünki, u özining tutqan yolining toghriliqidin, qiliwatqan ishining durusluqidin sheklenmeydu.

Insaniyet üchün katta xizmetlerni körsetken büyük insanlarmu tenqidlerdin xaliy bolalmighan. Chünki 'mangmighan yéqilmaydu' deydighan hékmet bar. Bu dégenlik héch ish qilmighan adem xatalashmaydu. Netijide, tenqidkimu uchrimaydu. Emma, ish qilghan adem gah xatalishidu, gah toghrisini tapidu. Shundaqtimu jim turghan ademdin birer ish bolsimu qilghan ademning ewzellikide shek yoq."

Tenqidtin qorqmasliq güzel exlaq sanilidu

Ellame muhemmed ghazali mezkur esiride yene mundaq dep yazidu:
‏"Kishilerning sözliridin tiz tesirlinidighan, héssiyatchan, maxtalghinida, xushalliqtin uchup kétidighan, tenqidke uchrighanda, derd-elemdin ölüp kétidighan ademler bundaq halettin özlirini azad qilishqa we soghuq qan bolushni adet qilishqa mohtaj. Chünki, uni maxtap uchuruwetken bir qanche éghiz söz bilen, uni tenqidlep derd-elemge muptila qilghan sözlerni sélishturghanda, uninggha alahide köngül bölüshke erzimeydu. Medhiye ademni ozuqlanduralmaydu, tenqid ademni öltürmeydu. Muhim bolghini ishni nuqsansiz, mukemmel orundashtur. Ishini qétirqinip, mukemmel orundighan adem tenqidlerdin qorqmasliqi lazim. Adette, rastinila ish qilghanlar tenqidtin qorqmaydu. Emma köz boyamchiliq qilghanlarning qorqushi tebi'iydur. Chünki, mundaqlarning ishenchi yoq.

Eqilliq adem tenqidtin qorqmaydu. Belki özini tekshürüp chiqidu. Eger tenqid asasi yoq puchek geplerdin bolsa, uninggha ehmiyet bermeydu we uni untup kétidu. Eger undaq bolmisa, özidiki yétersizliklerni tüzitidu we bu tenqidtin paydilinishqa tirishidu. Qedimde bir aqil 'méning eyiblirimni manga éytip bergen ademdin allah razi bolsun' dégen iken."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet