Ixlasmendin xetsalam xet


2006-08-09
Share

Radi'omizgha anglighuchilirimizdin kelgen xetler ichide xitay ölkiside xizmet qiliwatqan bir Uyghur yashning ewetken bir parche xéti bizning alahide diqqitimizni qozghidi, chünki bu yash özige oxshash yashlarning weziyiti, Uyghurlar duch kéliwatqan eng éghir mesililer hem bu heqte özining közitishi we mulahizilirini shundaqla arzu ümidlirini izhar qilghan.

Hemmimizge melum yashlar jem'iyetning eng sezgür guruppisi, ular jem'iyetning eng nazuk tereplirini hés qilalaydu we uninggha tesir körsitelishi kérek. Undaqta Uyghur élide we yaki xitayda yashlar qandaq bésimlargha uchrimaqta, ular jem'iyettin némilerni hés qilidu? ular millet, weten, kelgüsi heqqide némilerni oylaydu ?belkim bu yashning köngül sözliri mushu xil weziyettiki Uyghur yashlirining we yaki Uyghurlarning arzu ümidlirini eks ettürüp berse kérek.

Salam xet

" Hörmetlik erkin asiya radi'osidiki barliq qérindashlirim:

Xizmitinglargha yenimu utuq tileymen, chünki silerning xizmitinglar intayin ehmiyetlik bir xizmet. Chünki menmu anglighuchinglar bolush süpiti bilen bir nechche yildin buyan radi'o pirogrammanglar arqiliq Uyghur millitimning ötmüshi hemde haziri bilen yeni heqiqiy tarix bilen téximu yaxshi tonushush pursitige ige boldum.

Méning silerge xet ewetishimge silerning manga oxshash xitay ma'aripi bilen terbiyilen'gen bir Uyghur yashqa radi'o programliringlarning qanchilik tesiri barliqini ipadilesh hemde bu köngül sözlirimni, tuyghulirimni erkin awaz arqiliq anglitish arzusi türtke boldi.

Til we medeniyet

Men özümni xitayche ma'aripining bir mehsuli désem bolidu. Kichikimdin xitayche mektepte oqughan, aliy mektepni püttürgendin kéyin xitay ölkiside xizmet tépip ishlep kéliwatimen.

Irq perqige qarighanda medeniyetning bir milletni saqlap qélishta téximu muhim rol oynaydiken. Bir milletning medeniyitini peqet shu milletning tilida eng yaxshi saqlinip hem dawamliq tereqqi qilidiken.

Hazir Uyghur millitimiz duch kéliwatqan eng éghir mesile til we medeniyitimizning intayin xeterlik weziyette qalghanliqi. Wetinimiz xitay mustemkiliside qalghandin buyan medeniyet jehette boghulup qéliwatimiz. Yéqinqi yillardin béri xitaylar tilimiznimu yorutushqa urunuwatidu. Erkinlik arzusigha yétishimiz üchün özimiznila emes belki til we medeniyitimizni jan tikip qoghdash téximu muhim dep qaraymen. Bu köz aldimizdiki eng jiddi mesile.

Xitaylar bizning tilimizni hergiz ögenmeydu shundaqla shu tilning igisi bolghan Uyghur ewladliriningmu öz ana tilini öginishtin tosimaqta. Uyghurning bir qismi buningdin bizar bolup, narazi bolup öz ara pikirleshsimu emma uni özgertishke qurbi yetmeywatidu, emma buni chüshinip yételmigen nadan kishilirimiz xitayning qosh til ma'aripini qizghin qollapla qalmay kespide xitay tilini ishletkendin sirt yene turmushtimu barghanche xitay tilini singdürüwatidu.

Tarix

Tarixta shanliq sehipilerni achqan Uyghur millitimizning bügünkidek weziyetke duch kéliwatqanliqi heqiqeten ichimizni achchiq qilidu.

Xitaylar bilen oqush, xizmet qilish, ular bilen yashash jeryanida shuni hés qildimki, bizni menggü ayrilmas qérindishimiz dep kéliwatqan xitay millitige kelsek, ularning Uyghurlar köpinchiside tilimiz emes belki millet perqimiz heqqidimu chüshenchisi yoq diyerlik. Ularning ichide Uyghur tilini xitay tilining bir shiwisi dep oylaydighanlar köp sanni igileydu. Bilidighanlirimu bizning ulardin perqliq bir millet ikenlikimizni qesten yoshuridu.

Menmu xitay ma'aripining, siyasitining, teshwiqatlirining tesiride chong bolup, hetta aliy mektepke kirgüche Uyghurlarni, Uyghur élini xitayning bir qismi dep oylayttim. Hetta xitay hökümitining shinjang tarixi derside " Uyghurlar 840 yilidin kéyin hazirqi Uyghur élige köchüp kelgen dep chüshinettim. Heqiqiy tarixni ögen'gendin kéyin, matériyallarni körüp hemde erkin asiya radi'osi we bashqa axbarat organlirining uchurliridin xewerdar bolghandin kéyin men özemni taptim. Xitay hökümitining yash Uyghur ewlatlirini qanchilik köz boyamchiliqi bilen zeherlep kelgenlikini oylap nepretlendim. Tarix derisi bergen oqutquchining tarixtiki Uyghurlarni qandaq haqaretligenliri ésimge keldi. Xitaylar bizni hazirmu haqaretlimekte.

Bu heqte bashqa qérindashlirimning némilerni hés qilghanliqini bilmeymen emma Uyghur mektepliride bériliwatqan derslik memunimu xitayche meklteplerningkidin anche perqlenmeydu. Peqet yéziq perqlinidu. Xitaychide oqughan Uyghurlar xitayning til we medeniyet tesirige bekrek uchrap melum derijide xitaylashqan bolsa Uyghur balilarmu oxshashla özining kimliki qandaqliqini bilmey yétilmekte. Xitayning yürgüzüwatqan siyasiti tariximiz, tilimiz, medeniyitimizni untuldurush, bu her türlük siyasitide éniq körünüp turmaqta. Nöwette xitaydiki müshük éyiqning künimu bizdin yaxshi.

Emeliyette xitay hökümiti eng chong milletchi eng chong térrorchi iken.

Exlaq mesililirige kelsek, chonglarni hörmetlep kichiklerni izzetlesh biz Uyghurlarning en'enisi, özini pak tutup, a'ilisige sadiq bolush Uyghurlarning eng asasliq exlaqimiz. Lékin hazirchu biz bu en'eniwi exlaq pirinsipliridin yiraqlashtuq Uyghur erkekliri zeherlik chékimliktin ibaret alwasti quchiqida jan talishiwatqan bolsa, güzel Uyghur qizlirimiz xitaylarning quchiqida, bularni körginimde azablanmay turalamduq?

Exlaqimizning buzulushi xitayning bizni assimilyatsiye qilish meqsitige yétishni asanlashturmaqta, tézletmekte. Buninggha taqabil turush üchün Uyghurlarning a'ile terbiyisini kücheytishning jiddi telep ikenlikini hés qilmaqtimen. Chünki a'ile terbiye bir insanning exlaqining yétilishide eng asasliq rol oynaydu.

Bashqa qérindash milletler bolsa, buningdin 60 yil ilgiri " dinimiz islam, millitimiz türk, wetinimiz sherqiy türkistan" dep xitay tajawuzchilirigha birlikte jeng ashqan bolsa, bügünki künde ular Uyghurlarni düshmen qatarida sanimaqta. Chünki xitay hökümiti uzun yillardin béri arimizgha öchmenlik uruqini chachti. Xitaylar bashqa milletlerge bizge qarighanda yaxshi mu'amile qilidu. Hazir bashqa millet bilen toylardimu bille bolush, ariliship ötüsh ehwalimu azlap ketti.

Uyghurlarning bügünkidek weziyetke qélishigha noposimizning azliqi emes belki bilimimizning azliqi, nadanliqimiz seweb bolghan dep qaraymen. Hélihem nadan qéliwatimiz emma biz bilen bir tupraqta yashawatqan xitaylarning sapasi östi, chünki ularning döliti küchlendi, chünki hoquq xitaylarning. Erkinlikni, hoquqni biri bizge bermeydu, erkinlikni saqlap oltursa özi kelmeydu, erkinlik üchün teyyarliq qilishimiz kérek, bu teyyarliq özimizni saqlap qélish asasida bilimlik bolush dep qaraymen. Bar imkaniyettin paydilinip xitaylar bilen riqabet qilalighudek hetta ularni bésip chüshkidek oqushimiz bilim igilishimiz kérek. Bilim bizning put tirep turushtiki birdin bir yardemchimiz.

Eng axirida erkin asiya radi'osining erkin dunyagha Uyghurlarni, tilimizni medeniyitimizni, hörlükke bolghan arzulirimizni, duch kéliwatqan mesililirimizni dawamliq keng anglitishni, bu yolda harmighaysiler erkin asiya radi'osi Uyghur bölümidiki barliq qérindashlirim.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet