Uyghurlar: yarmuhemmed tahir tughluq "Töhpikar baghwen, ot yürek qelemkesh, wijdanliq Uyghur oghlani" idi

Töhpikar baghwen, ot yürek qelemkesh, wijdanliq Uyghur oghlani yarmuhemmed tahir tughluq 10-iyun küni 53 yéshida bu dunyadin widalashti.
Muxbirimiz gülchéhre
2012-06-13
Share
yarmuhemmed-tahir-305.jpg Yarmuhemmed tahir tughluq ependi. (1958-2012)
Photo: RFA

Qabil pédagog, Uyghur klassik edebiyat tetqiqatchisi, qudadaghubilikshunas, 20 din artuq kitabning sahibi közge körün'gen Uyghur yazghuchisi, yarmuhemmed tahir tughluqning 10-iyun küni késel sewebidin bu dunyadin menggülük xoshlashqanliqi, Uyghur élidiki tor betlerde we radi'omizda tarqitilghandin buyan, bu qayghuluq xewer Uyghur élide zor tesir hem ghulghula qozghapla qalmay, chet'ellerdiki Uyghur ziyaliy yazghuchiliri hem merhum ustazning oqughuchilirini chongqur qayghugha chömdürdi.

Programmimizni bashlashtin burun, wijdanliq qelem igisi merhum yarmuhemmed tahir tughluqni anglighuchilirimizgha qisqighine tonushturup ötimiz. Yarmuhemmed tahir tughluq 1958-yili 12-ayning 23-küni atushning shoruq kentide tughulghan. 1983-Yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétini püttürüp, qeshqer pédagogika institutida oqutquchiliq qilghan. 1997-Yili mektepning rehberliri teripidin oqughuchilargha milletchilik, milliy bölgünchilik idiyisini singdürdi, dégen bohtanlargha uchrighandin kéyin, istépa bérip, erkin tetqiqat bilen shughullan'ghan. U hayatining axirighiche, "Oghlum aldinggha qara", "Uyghurlarda perzent terbiyisi", "Qa'ide yosunlar", "Hayat we muweppeqiyet", "Hayat bosughida" we "Bowam shundaq ögetken" namliq yürüshlük kitabliri bolup, pelsepiwiyiliki yuqiri bolghan 20 din artuq jama'etke tonushluq kitabliri bar. Bolupmu merhumning qudadghubilikshunasliqtiki töhpisini alahide tilgha élishqa toghra kélidu. U yene "Qotadghubilik" ni romanlashturup ishlep oqurmenlerge sun'ghan idi.

Yéqinqi yillarda merhum jiger raki késilige giriptar bolghan bolup, xotende dawalinish jeryanida 10-iyun küni 53 yéshida bu dunyadin widalashti. Uning wapati Uyghurlar üchün Uyghur qelemkeshliri üchün, Uyghur edebiyat tetqiqat sahesi üchün chong bir yoqitish. Uyghur tor betliride uning wapatigha atap mexsus eslime we mersiyiler élan qilinmaqta, yene uning hayat chéghida uchrighan azab oqubetliri heqsizliqliri kishilerde ghulghula hem chong tesir qozghidi.

Yarmuhemmed tahirning hayatidin xewerdar kishilerning inkasigha qarighanda merhumning jiger raki késili bilen aghrighanliqi, dawalinish üchün bir qanche yüz ming yüen kétidighanliqi heqqidiki xewer jem'iyetke taralghandin kéyin, uni bilidighan sadiq oqurmenliri, uni hörmet qilidighan Uyghur jama'iti arisida uning dawalinishigha atap i'ane toplash pikri bolghan. Emma merhum "Men i'ane qobul qilmaymen, dawalinish toghra kelse, peqet emgek méwilirimning heqqige dawalinimen" dep ret qilghan iken. Uni söyidighan xelq merhumning bu arzusigha layiq halda uning kitablirini sétiwélish pa'aliyiti uyushturush amalini oylap tépip, yarmuhemmed tahirning kitablirini sétish pa'aliyiti uyushturghan emma bumu hökümet da'irilirining, bezi aktiplarning tosqunluqigha uchrighan. Buning tepsilatini bu xil kitab sétish pa'aliyitige qatnashqan, ismini ashkarilashni xalimighan, özini merhumning sadiq oqurmini, dep tonushturghan bir yash bayan qilip berdi.

Alimni qedirleshni bilgen Uyghurlar merhumning töhpilirini, uning ésil pezilitini menggü esleydu. Uning kitablirini qedirlep saqlaydu elwette. Xelq'ara qelemkeshler Uyghur merkizi re'isi qeyser ozhun ependi yarmuhemmedke xelq'aradiki pütkül Uyghur qelemkeshler namidin chongqur teziye bildürüsh bilen teng merhumni "Ustaz yarmuhemmed heqiqiy yazghuchilargha xas millitige bolghan burch tuyghusi, pak wijdani, adimiylik ésil peziletliri bilen bizge heqiqeten bayraqdar idi" dep eslidi.

Merhum yarmuhemmed tahir tughluq wapati heqqidiki mezkur programmimizda asasliq merhumning hayati we emgek méwiliri heqqide toxtalduq. Kélerki programmimizda uning chet'ellerdiki oqughuchiliri we sepdashliridin uning yétük pishqan bir pédagog, iradilik we jasaretlik, wijdanliq bir Uyghur oghlani ikenliki hemde eserlirining ilmiy qimmiti heqqidiki bahalar heqqide teyyarlan'ghan programmimizni diqqitinglargha sunimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.