Кишилик һоқуқ тәшкилати: уйғур районидики һәр 5 кишидин бири тутқун қилинған

Мухбиримиз ирадә
2018-07-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғур елидики һәр 5 кишидин бириниң хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқи ашкариланди. Америкидики «хитай кишилик һоқуқ қоғдиғучилири» тәшкилати вә «баравәр һоқуқ һәрикити» тәшкилати бирликтә елан қилған бир доклаттин қариғанда, хитай миқяси бойичә тутқун қилинған кишиләрниң 21 пирсәнти, сотқа тартилғанларниң 13 пирсәнти уйғур елидин икән. Уйғур ели нопусиниң хитайниң омумий нопусиниң аран бир пүтүн онда бәш‏ (1.5) Пирсәнтини игәлләйдиғанлиқини нәзәрдә тутқанда бу интайин зор бир рәқәм һесаблинидикән.

Мәзкур органниң илгири сүрүшичә, 2016-2017-йиллири арисида уйғур елидә һәм тутқун қилинғанлар һәм сотқа тартилғанларниң санида туюқсиз вә ғайәт зор өрләш көрүлгән. Хитайда сотқа тартилғанларниң 99 пирсәнтиниң асасән җаза һөкүм қилинидиғанлиқини нәзәрдә тутқанда юқиридикиләрниң һәммисини кесилди, дәп қарашқа болидикән. 

Бүгүн, бу һәқтә әнглийәдә чиқидиған «муһапизәтчи» гезитиниң хәвәр қилишичә, юқиридики бу кишилик һоқуқ органлири доклатта орун алған рәқәмләрниң һәммисиниң хитай һөкүмити өзи елан қилған статескилардин пайдилинип туруп хуласиланғанлиқини билдүргән. «Хитай кишилик һоқуқ қоғдиғучилири» тәшкилати тәтқиқатчиси фиранчис ев гезиткә қилған сөзидә: «хитай һөкүмити өзи елан қилған мушу рәқәмләрниң өзила хәлқара җамаәтниң һәрикәткә өтүши үчүн йетәрлик сәвәб болалайду» дегән. 

Юқиридики доклаттин қариғанда, уйғур елидә 2013-2017 йиллири арисида тутқун қилинғанлар сани алдинқи 5 йилдикигә қариғанда 306% өрлигән. Гәрчә бу тутқунлар барлиқ җинайәт түрлирини өз ичигә алсиму, әмма «хитай кишилик һоқуқ қоғдиғучилири» тәшкилати бу тутқунларниң асасән уйғур елидә елип берилған «қаттиқ зәрбә бериш һәрикити» гә мунасивәтлик болуши мумкинликини билдүргән. 

Бәзи көзәткүчиләр, бу һәқтә твиттер қатарлиқ иҗтимаий алақә васитилиридики муназирилиридә юқиридики бу рәқәмниң нөвәттә «қайта тәрбийә лагерлири» да сотланмай туруп тутуп турулуватқанларни өз ичигә алмайдиғанлиқини, шуңа буниңдин қариғанда уйғур елидики нопусниң ғайәт зор қисминиң һазир хитайниң охшимиған шәкилләрдики түрмилиридә йетиватқанлиқини пәрәз қилишқа болидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт