Amérikidiki dangliq radi'o programmisi "Jon batchélir mexsus programmisi" da Uyghur mesilisi tonushturuldi

Muxbirimiz irade
2018-08-09
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérikining nyuyork shehiridin tarqitish qilidighan dangliq radi'o programmisida Uyghurlarning mesilisi tonushturuldi. "Jon batchélir mexsus programmisi" namliq radi'o anglitishi 8-awghust künidiki programmisida "Washin'gton pochtisi" gézitining tonulghan iston yazghuchisi josh roginni ziyaret qilish arqiliq "Shinjangdiki étnik tazilash" dégen téma üstide söhbet ötküzgen.

Dangliq programma riyasetchisi jon batchélir programmining kirish sözide aldi bilen Uyghurlarning bir musulman türkiy xelq ikenlikini, ularning tarixta musteqil dölet qurup, musteqil yashap kelgen bir xelq ikenlikini, emma hazir yoqap kétish xewpi astida turuwatqanliqini bildürgen. Andin kéyin téxi yéqinda "Washin'gton pochtisi" gézitide "Xitay étnik tazilashni qayturup keldi" mawzuluq maqale yazghan josh roginni sözge teklip qildi. Josh rogin Uyghurlar weziyitining intayin éghir bolushigha qarimay héchkim tilgha almaywatqan bir muhim mesile ikenlikini éytti. 

U 20 milyon Uyghur xelqining xitay hökümitining éghir bésimi astida yashawatqanliqini, hazir yüz minglighan kishining yéghiwélish lagérlirigha qamalghanliqini bayan qilip ötti. U sözide "Xitay hökümiti özining bu arqiliq térrorluqni yoqitiwatqanliqini ilgiri sürüwatidu. Emma ishenchlik pakitlar xitay hökümitining Uyghurlarni öz dinidin waz kéchishke mejburlash arqiliq medeniyet qirghinchiliqi yürgüzüwatqanliqini körsitip turmaqta," dédi. 

Josh rogin sözide buninggha misal bérip, lagérlargha kirip ketkenlerning gunahsiz ademler ikenlikini, Uyghur mehelliliride hazir qérilardin bashqa adem qalmighanliqini, chet'ellerde uruq-tughqini barlar, chet'ellerge bérip baqqanlar yaki dunyadin az-tola xewiri bar kishilerning lagérgha tutulup hazirghiche qoyup bérilmigenlikini, Uyghurlarning lagérlarda shi jinping idiyilirini yadlash, choshqa göshi yéyish, herbir waq tamaqtin awwal shi jinpinggha medhiye oqushqa oxshash telwilerche heriketlerge mejburliniwatqanliqini, hetta chet'ellerdiki Uyghurlarning yurtliridiki uruq-tughqanlirining lagérgha tutulup kétilishidin qorqup xitaygha qarshi gep qilalmaydighanliqidek pakitlarnimu sözlep ötti. 
Josh rogin sözide xitay yillardin béri Uyghurlargha zulum qilip kéliwatqan bolsimu, bügün'giche yéterlik diqqet qozghiyalmighanliqini, emma xitay hökümiti hazir bundaq bésim siyasetlirini dunyaning bashqa yerlirigimu éksport qilip, özining bu kishilik hoquq depsendichilikini dunyada normallashturushqa urunuwatqanliqini, buning intayin xewplik ikenlikini éytip ötti. Radi'o programmisida yene amérikiliq yazghuchi, xitay ishliri mutexessisi gordon chang ependimu ziyaret qilin'ghan. Umu sözide xitay hökümitining "Bir belwagh bir yol" qurulushining ongushluq bolushi üchün Uyghurlargha éghir bésim qiliwatqanliqi we buni esla qobul qilishqa bolmaydighanliqini éytti. Gordon chang ependi esli ismi sherqiy türkistan bolghan bu zéminning hazirqi ismining "Yéngi chégra" menisidiki shinjang dep atiliwatqanliqini éytti. 

Her ikki közetküchi amérika hökümitining Uyghurlarning mesilisige köngül bölüshi kéreklikini eskertti.

Toluq bet