Amérika bashqa ellerni xitayning Uyghurlarni basturushigha inkas qayturushqa chaqirdi

Muxbirimiz jüme
2020-02-09
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérika da'iriliri peyshenbe küni herqaysi döletlerni xitayning Uyghurlar qaratqan basturush siyasitige qarishi awaz chiqirishqa dewet qilghan.

"Déwdiskors" torining xewer qilishiche, bu sözlerni amérika tashqi ishlar ministirliqining jenubiy we merkiziy asiya ishlirigha mes'ul mu'awin yardemchi tashqi ishlar ministiri alis wallis muxbirlarning ziyaritini qobul qilghanda otturigha qoyghan. U, merkiziy asiya ellirining özlirige yétip kelgen qazaq, Uyghur we qirghizlarning xitay qayturulmasliqini kapaletlik qilghanliqidin minnetdar bolghanliqini éytqan. 

U mundaq dégen: "Prinsip nuqtisidin, biz merkiziy asiya ellirinila emes, belki barliq ellernimu xitayning hemme yéride musulmanlar, bolupmu shinjangdiki musulmanlar uchrawatqan kishilik hoquq depsendichilikige qarshi gep qilishqa chiqirimiz."

U, ottura asiyaning her qaysi jayliridiki xelqlerning xitaydiki yighiwélish lagérigha toplan'ghanlar arisida uruq-tughqanliri barliqi, ularning xitayning bu rayon'gha qaratqan basturush siyasitining biwasite tesirige uchrighan kishiler ikenlikini tilgha alghan. 

U mundaq dégen: "Biz merkiziy asiya ellirining étnik qazaq, Uyghur we qirghizlarning xitaygha qayturalmasliqi we u döletlerge barghan kishilerning kishilik hoquqlirining kapaletke ige qilinishi üchün alghan qedemliridin minnetdar bolduq."

U yene qazaqistanning bu jehette téximu chongraq rol oynishi lazimliqini tekitligen.

Xitay hökümitining 1 milyondin 3 milyon'ghiche Uyghurlarni asas qilghan turkiy musulmanlarni yighiwélish lagérlirigha qamalghanliqi ashkarilan'ghandin kéyin, amérika da'iriliri xitayning bu qilmishigha keskin étiraz bildürgen we xitayni bigunah tutqunlarni derhal qoyup bérishke izchil chaqirip kelgen döletlerni biri.

Mezkur lagér tüzümi ijra qiliniwatqan ötken 3 yildin béri qazaqistan da'iriliri her xil yollar bilen özlirining xitay lagérlirigha qamalghan puqralirining bir qismini qayturup chiqqan, bularning arisidiki qazaqistan yéshil kartisi bar yene bir qanche lagér shahitlirining 3-bir döletke bériwélishigha yol échip bergen idi.

Toluq bet