Amérika tashqi ishlar ministirliqi: "Shinjangdiki musulman diniy we étnik terkibi seweblik depsende qilinmaqta"

Muxbirimiz erkin
2019-06-21
Share

Amérika tashqi ishlar ministirliqi 21‏-iyun küni özining yilliq xelq'ara diniy erkinlik doklati élan qilip, xitayning Uyghur rayonidiki musulmanlarni basturuwatqanliqini qattiq tenqid qildi. Doklatta, tunji qétim Uyghur rayonigha makaw (awmén), xongkong, tibet qatarida ayrim orun bérilgen bolup, uningda Uyghurlar duch kéliwatqan diniy basturush etrapliq bayan qilin'ghan. Doklatta qeyt qilinishiche, Uyghur rayonigha ayrim orun bérilishide mezkur rayondiki diniy erkinlik uchrawatqan depsendichilikning kölimi we éghirliqi közde tutulghaniken. Doklatta, "Her xil taratqular we ammiwi teshkilatlar hökümetning 800 mingdin 2 milyon'ghiche Uyghur, qazaq we bashqa musulman millet ezalirini tutqun qilip, tutup turush orunlirigha qamighanliqini perez qiliwatqanliqi, ularning 2017‏-yili 4‏-aydin béri diniy we étnik terkibi seweblik bu orunlarda iz-déreksiz yoqitishqa, qiyin-qistaqqa, jismaniy xorlashqa, uzun muddet tutup turushqa duchar boluwatqanliqi" bildürülgen.

Doklatta yene tutqunlarning ichide ölüp kétiwatqanlarning barliqi, da'irilerning keng kölemde ziyanliq bixeterlik we teqiblesh tedbirlirini yolgha qoyup, shexslerning diniy étiqadi we ibaditige da'ir uchurlarni yighip kelgenliki tekitlen'gen. Doklatta qeyt qilinishiche, "Xitay hökümiti bölgünchilik, térrorluq we ashqunluq mesilisidiki endishilirini ilgiri sürüp, shinjangdiki musulmanlarning diniy ibaditini chekleshni qanunlashturmaqta we ijra qilmaqta" iken. 

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 21‏-iyun küni ötküzgen axbarat yighinida özining bezi Uyghurlar bilen körüshkenlikini bildürüp: "Epsuski, xitaydiki Uyghurlarning mutleq köp qismining öz kechmishini ipadilesh pursiti yoq. Shunga biz shinjangda diniy erkinlik uchrawatqan depsendichilikning kölimi we éghirliqini közde tutup, bu doklatning xitaygha alaqidar qismida shinjanggha alahide orun ayriduq. Shu arqiliq bu depsendichilikke süküt qilinmaydighanliqini ipadiliduq" dégen. 

Bu, amérika hökümitining yéqinqi 24 sa'et ichide arqa-arqidin ikki doklat élan qilip, Uyghur mesiliside xitayni qattiq tenqid qilishidur. Uning 20-iyun küni élan qilghan adem etkeschiliki heqqidiki doklatida, xitayning lagérdiki Uyghur tutqunlirini mejburi emgekke séliwatqanliqi tenqidlen'gen idi.

Amérika hökümitining diniy erkinlik doklatida yene, Uyghurlarning ishqa orunlishish we tijaret ishlirida éghir ijtima'iy kemsitishke uchrawatqanliqi, Uyghur rayonida Uyghurlar bilen xitay otturisidiki jiddiylik dawamlishiwatqanliqi tekitlen'gen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet