Yaponiyening "Asahi shimbon" géziti: "Xitay hökümiti Uyghur mesjitlirini taqap uni sayahetchilerning qollinishigha tapshurup berdi"

Muxbirimiz irade
2020-10-15
Share

Yaponiyediki nopuzluq gézitlerdin bolghan "Asahi shimbon" gézitide xitay hökümitining Uyghurlarning diniy hoquqlirigha qiliwatqan tajawuzchiliqi heqqide bir xewer tarqitildi. Xewer gézit muxbirining qeshqer we ürümchige ep barghan ziyaretliri asasida yézilghan.

Muxbir öz xewiride qeshqerdiki meschitlerning özgertilip xitay sayahetchiler dem alidighan chayxana yaki qehwexanilargha özgertilgenliki heqqide nuqtiliq toxtalghan.

Muxbir bu yil öktebirning béshida qeshqerge barghan bolup, u qeshqerde özi ziyaret qilghan bir mesjitning hilal ay belgisi we gümbezliri élip tashlan'ghandin kéyin 2019-yili maydin étibaren qehwexanigha özgertilgenlikini bayan qilghan. Uning éytishiche, bu qehwexanining sahibi gu'a'angdung ölkisidin kelgen xitay bolup, qehwexana ichimu pütünley dem éliwatqan xitay sayahetchiler bilen tolghan iken.

Muxbir yene özi bilen sözleshken Uyghurlarning meschitlerning weyran qilinip mushundaq réstoran yaki aram élish rayonlirigha aylandurulushidin qattiq naraziliqini éytqanliqini bayan qilghan. Bir Uyghur muxbirgha "Biz hazir sirtta namaz oqushqa jür'et qilalmaymiz, öylirimizde yoshurun halda namaz oqushqa mejbur bolimiz," dégen.

Xewerde munular bayan qilin'ghan: "Ürümchidiki mesjitlermu qeshqerge oxshash halette iken. Her ikkiliside bir türküm meschitler xitaylar üchün qehwexana we bashqa sayahet nuqtilirigha özgertilgen. Béyjing peqet buning bilenla toxtap qalmighan. Ular yene qeshqer qedimiy shehirini asasliq sayahet menzilige aylandurushni dölet derijilik qurulush qilip békitip, qeshqerning en'eniwi Uyghur uslubida sélin'ghan öy we bashqa imaretlirini chéqip qayta qurup chiqqan. Yerlik ahalilerning tonushturushiche, yéqinqi ikki-üch yil ichide sheherning kona qismigha jaylashqan nurghun kichik we ottura meschitler pütünley taqalghan".

Muxbir yene munularni dégen: "Bir qehwexanining xitay xojayini bu meschitni yerlik hökümettin ijare élip tijaret bashlighanliqini éytti. Meschitler yerlik hökümet teripidin igidarchiliq qilinidighan we bashqurulidighan bolup, ular taqalghandin kéyin bashqa ishlargha ijarige bérilgen."

Xewerde yene awstraliyening "ASPI" tetqiqat orginining tetqiqat netijisi misal qilinip turup, Uyghur élining jenubiy we shimalidiki 80 pirsent mesjitning herxil bahaniler bilen yoq qilin'ghanliqini qeyt qilghan.

"Asahi shimbon" géziti yaponiyediki 5 chong döletlik gézitning biri bolup, uning etigenlik neshrining tarqitilishi 7 milyondin ashidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet