Nopuzluq axbaratlar tehrirat maqalisi élan qilip xitayning lagér siyasitige a'it ashkarilan'ghan mexpiy höjjetke inkas qayturdi

Muxbirimiz irade
2019-11-19
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitayning Uyghur élide yolgha qoyuwatqan lagér tüzümi we bashqa siyasetlirige a'it 403 betlik mexpiy höjjiti ashkarilinip ketkendin kéyin dunya axbaratlirida Uyghurlarning weziyiti heqqide yéngi bir meydan munazire qozghidi.

Amérikadiki nopuzluq gézit we hem bu höjjetni ashkarilighan "Nyu-york waqti" géziti we shundaqla yene "Wal sitrit zhurnili" qatarliqlar tehrirat maqalisi élan qilip weqege inkas qayturdi. "Nyu-york waqti" géziti "1984 Xitayda" dep mawzu qoyghan maqaliside yazghuchi jorj orwélning "1984" namliq kitabida yézilghanlarning bügün xitayda yeni Uyghur élide emeliyetke aylan'ghanliqini ipade qildi.

Ular maqaliside, höjjettiki "Qolgha élishqa tégishlik kim bolsa qolgha élinsun" dégen sözge alahide diqqet tartip turup, mana bu yolyoruqqa bina'en Uyghur rayoni da'irilirining nöwette Uyghur élide milyonlighan Uyghur we qazaq qatarliq yerlik milletlerni yighiwélish lagérlirigha qamash arqiliq, ularning méngisini yuyuwatqanliqini bildürdi. "Nyu-york waqti" géziti tehrirat hey'iti maqaliside, xitay hökümitining bu höjjette déyilgenlirining qandaqtur "Térrorluqning aldini élish" tedbiri bolmastin, belki hakimmutleq hakimiyetlerning chékidin ashqan gumanxorluq we qorqunchaqliqi netijiside insanlarning herikitidin tartip pikrigiche kontrol qilishtin ibaret arzusidin kélip chiqqan netije ikenlikini bildürgen. Ular maqalisi axirida, mana bu höjjetning dunya döletlirining xitayning mahiyitini chüshinishi üchün bir oyghinish ségnali bolushini ümid qilghan.

"Wal sitrit zhurnili" mu 18-noyabir küni "Béyjingning shinjangdiki mexpiyiti" mawzuluq tehrirat maqaliside, ashkarilan'ghan bu höjjetning xitay dölet re'isi shi jinpingning Uyghur musulmanlirigha yürgüzüwatqan siyasetlirini chüshinish üchün muhim matériyal bolghanliqini, emdi xelq'ara jama'etning ortaq bir heriketke ötüshining zörür bolghanliqi tekitlen'gen. "Wal sitrit zhurnili" tehrirat hey'iti maqaliside "Hazirghiche gherb döletliri asasen sükütte turdi. Musulman döletliri bolsa uningdinmu better. Yaxshi bir bashlinish qilish üchün aldi bilen Uyghur mesilisi we xongkong mesilisi xitay qatnishidighan barliq xelq'araliq sorunlarda ochuq tilgha élinidighan muhim téma qilinishi kérek. Xitay iqtisad we tijarette özige qarashliq döletlerni tehdit qilip jimiqturushqa urunidu. Biraq bu gherb döletliri üchün, dunya bankisi we birleshken döletler teshkilati üchün bahane bolalmaydu. Musulman rehberlermu choqum süküt qilghanliqi üchün tenqidlinishi kérek" dégenlerni bayan qilghan we shundaqla bir qisim xitay mu'essesilirige jaza qoyghan amérika hökümitini buningliq bilenla toxtap qalmay, yenimu köp tedbirlerni élishqa chaqirghan.

Toluq bet