Wilson merkizi sherqiy türkistan jumhuriyitining re'isi elixan töremning 1945-yili stalin'gha yazghan xétini ashkara qilghan

Muxbirimiz qutlan
2017-01-07
Share


Bash shitabi washin'gtondiki wilson tetqiqat merkizi yéqinda 1944-yili 12-noyabirda ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining re'isi elixan töremning sabiq sowét ittipaqi rehbiri yoséf stalin'gha yazghan bir parche mektubi ashkarilighan.

Mezkur mektub elixan töre shakirjan oghlining nami we imzasi bilen 1945-yili 4-ayning 22-küni ghuljidin moskwagha ewetilgen bolup, mutleq mexpiy saqlan'ghan bu höjjet aridin 71 yil ötken bügünki künde wilson merkizining sifirliq arxip ambiri arqiliq awamgha bilinmekte.

Mektubning birinchi quridiki stalin'gha oqulghan medhiye we hörmet-tekellup sözliridin kéyin mundaq déyilgen: "Yéqinda téxi mustebitlerning zulumidin azad bolghan kemine we sherqiy türkistan xelqi janabiy marshal aliyliridin shuni ümid qiliduki, büyük sowétler ittipaqining yardimi we qollishi bolghandila andin pütün sherqiy türkistan xelqi toluq azadliqqa érisheyleydu. Milyunlighan sherqiy türkistan xelqi janablirini özlirining heqiqiy dahiysi dep tonuydu shundaqla ézilgen xelqlerning menpe'itini qoghdighuchi dep bilidu. Biz shuninggha chongqur ishinimizki, janablirining köngül bölishi shundaqla sowétler ittipaqining bizge bolghan qanuniy we zörür yardimi bolghandila, biz andin zalimlarni, mustemlikichilerni yurt-wetinimizdin qoghlap chiqiralaymiz."

Mektubning axirida mundaq déyilgen: "Men bizning barliq meqset we arzu-armanlirimizni hörmetlik pétr andréyéwich arqiliq yetküzdüm. Kemine yene qedirlik wiladimir stépanowichning pat arida bizge qaytip kélishi we bizge zörür bolghan yardemlerni bérishini taqetsizlik bilen kütmekte. Sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümitining re'isi elixan töre shakirjan oghli, 1944-yili 4-ayning 22-küni, ghulja."

Tarixchilar, mezkur mektub 20-esirning 40-yilliridiki ili inqilabi we ikkinchi qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyitining sabiq sowétler ittipaqi bilen bolghan sirliq munasiwitini chüshinishte muhim ehmiyetke ige, dep qarimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet