Һиндонезийәдики икки чоң ислам тәшкилати уйғурлар учраватқан дәпсәндичиликләрни "американиң тәшвиқати" дәп қарайдикән


2019-10-23
Share

Һиндонезийәдики икки чоң ислам оргининиң рәислири уйғурларниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә учраватқанлиқи һәққидики хәвәрләрниң тоғра яки әмәсликини бекитиш үчүн анализ йүргүзүватимиз" дегән.

"бенар хәвәрлири" ниң хәвәр қилишичә, американиң һиндонезийәдә турушлуқ баш әлчиси җосеф донован өткән һәптә һиндонезийәдики икки чоң ислам тәшкилати йәни наһладтул улима тәшкилати вә муһәммәдияһ тәшкилатиниң рәһбәрлири билән айрим-айрим учришиш елип барған вә уларни хитай һөкүмитиниң уйғур мусулманлириға йүргүзүватқан инсан һәқлири дәпсәндичиликигә қарши аваз чиқиришқа чақирған.

Хәвәрдә ейтилишичә, америка баш әлчиси җосеф донован мәзкур гезиткә қилған сөзидә "мән наһладтул улима тәшкилатиниң рәһбәрлири билән көрүшкәндә 80 милйон әзаси болған бу тәшкилатни шинҗаңда йүз бериватқан һазирқи замандики әң еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә тутқан позитсийәсини көздин кәчүрүп чиқишни тәләп қилдим" дегән.

Һалбуки, наһладтул улима тәшкилатиниң рәиси сәид ақил сираҗ 21-өктәбир дүшәнбә күнидики баянатида өзлириниң уйғур елидики вәзийәтни анализ қилип баһалап чиқидиғанлиқи ейтқан. У "әгәр у йәрдики мәсилә һәқиқәтән кишилик һоқуқ дәпсәндичилики болса биз буниңға қарши аваз чиқиримиз. Әгәр бу бир сиясий мәсилә болса вә улар мустәқиллиқ тәләп қиливатқан бир иш болса, у һалда у хитайниң ички мәсилиси, һесаблиниду. Биз бу һәқтә давамлиқ учур йиғиватимиз. Бизниң оргинимиз вә һөкүмитимиз бу учурларни анализ қилиду" дегән.

Алдинқи һәптә америка әлчиси донован йәнә һиндонезийәдә 30 милйондин ошуқ әзаси болған муһәммәдияһ тәшкилати биләнму учришип охшаш мәсилини оттуриға қойған. Муһәммәдияһ тәшкилатиниң баш секретари абдул мути учришиштин кейин мухбирларға қилған сөзидә "биз бу мәсилидә наһайити еһтиятчан болмисақ болмайду" дегән. У йәнә "бу мәсилигә наһайити диққәт билән муамилә қилмисақ болмайду, у йәрдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини испатлайдиған толуқ пакит болуши керәк. Кишилик һоқуқ мәсилисиниң сиясий қоралға айландурулмаслиқиға диққәт қилишмиз керәк, чүнки бундақ әһваллар һәммила йәрдә йүз бериватиду" дегән.

Униң бу сөзи кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң күчлүк тәнқидигә учриди. Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати хитай ишлири директори софи ричардсон тивиттирда "һиндонезийәдики бу мусулман тәшкилатлириға уйғурлар учраватқан зулум һәққидә йәнә қандақ испат лазим" дәп наразилиқ билдүрди.

Бинар хәвәрлириниң баян қилишичә, шәрқий асиядики тәтқиқат оргини болған "сиясәт анализ институти" бу һәқтә елан қилған бир доклатида "хитай һиндонезийәниң әң чоң тиҗарәт шерики вә әң чоң мәбләғ салғучиси болғачқа, һиндонезийә һөкүмити уйғурларниң мәсилисини хитай һөкүмитиниң чүшәндүргини бойичә чүшинишни вә уни бөлгүнчилик мәсилиси, дәп қарашни талливалди" дегән.

Улар йәнә юқиридики 80 милйонлуқ әзаси болған наһладтул улима тәшкилатиниң уйғурларниң мәсилисини "американиң хитай билән болған тиркишиши үчүн талливалған сиясий тәшвиқати" дәп сәл қараватқанлиқини, бу органларниң рәһбәрлириниң хитай тәрипидин уйғур елигә тәклип қилип апирилғанлиқи вә уларниң хитайниң тәшвиқатлириға асасән ишинип қайтип кәлгәнликини қәйт қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт