Hindonéziyediki ikki chong islam teshkilati Uyghurlar uchrawatqan depsendichiliklerni "Amérikaning teshwiqati" dep qaraydiken


2019-10-23
Share

Hindonéziyediki ikki chong islam orginining re'isliri Uyghurlarning kishilik hoquq depsendichilikige uchrawatqanliqi heqqidiki xewerlerning toghra yaki emeslikini békitish üchün analiz yürgüzüwatimiz" dégen.

"Bénar xewerliri" ning xewer qilishiche, amérikaning hindonéziyede turushluq bash elchisi joséf donowan ötken hepte hindonéziyediki ikki chong islam teshkilati yeni nahladtul ulima teshkilati we muhemmediyah teshkilatining rehberliri bilen ayrim-ayrim uchrishish élip barghan we ularni xitay hökümitining Uyghur musulmanlirigha yürgüzüwatqan insan heqliri depsendichilikige qarshi awaz chiqirishqa chaqirghan.

Xewerde éytilishiche, amérika bash elchisi joséf donowan mezkur gézitke qilghan sözide "Men nahladtul ulima teshkilatining rehberliri bilen körüshkende 80 milyon ezasi bolghan bu teshkilatni shinjangda yüz bériwatqan hazirqi zamandiki eng éghir kishilik hoquq depsendichilikige tutqan pozitsiyesini közdin kechürüp chiqishni telep qildim" dégen.

Halbuki, nahladtul ulima teshkilatining re'isi se'id aqil siraj 21-öktebir düshenbe künidiki bayanatida özlirining Uyghur élidiki weziyetni analiz qilip bahalap chiqidighanliqi éytqan. U "Eger u yerdiki mesile heqiqeten kishilik hoquq depsendichiliki bolsa biz buninggha qarshi awaz chiqirimiz. Eger bu bir siyasiy mesile bolsa we ular musteqilliq telep qiliwatqan bir ish bolsa, u halda u xitayning ichki mesilisi, hésablinidu. Biz bu heqte dawamliq uchur yighiwatimiz. Bizning orginimiz we hökümitimiz bu uchurlarni analiz qilidu" dégen.

Aldinqi hepte amérika elchisi donowan yene hindonéziyede 30 milyondin oshuq ezasi bolghan muhemmediyah teshkilati bilenmu uchriship oxshash mesilini otturigha qoyghan. Muhemmediyah teshkilatining bash sékrétari abdul muti uchrishishtin kéyin muxbirlargha qilghan sözide "Biz bu mesilide nahayiti éhtiyatchan bolmisaq bolmaydu" dégen. U yene "Bu mesilige nahayiti diqqet bilen mu'amile qilmisaq bolmaydu, u yerdiki kishilik hoquq depsendichilikini ispatlaydighan toluq pakit bolushi kérek. Kishilik hoquq mesilisining siyasiy qoralgha aylandurulmasliqigha diqqet qilishmiz kérek, chünki bundaq ehwallar hemmila yerde yüz bériwatidu" dégen.

Uning bu sözi kishilik hoquq pa'aliyetchilirining küchlük tenqidige uchridi. Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri diréktori sofi richardson tiwittirda "Hindonéziyediki bu musulman teshkilatlirigha Uyghurlar uchrawatqan zulum heqqide yene qandaq ispat lazim" dep naraziliq bildürdi.

Binar xewerlirining bayan qilishiche, sherqiy asiyadiki tetqiqat orgini bolghan "Siyaset analiz instituti" bu heqte élan qilghan bir doklatida "Xitay hindonéziyening eng chong tijaret shériki we eng chong meblegh salghuchisi bolghachqa, hindonéziye hökümiti Uyghurlarning mesilisini xitay hökümitining chüshendürgini boyiche chüshinishni we uni bölgünchilik mesilisi, dep qarashni talliwaldi" dégen.

Ular yene yuqiridiki 80 milyonluq ezasi bolghan nahladtul ulima teshkilatining Uyghurlarning mesilisini "Amérikaning xitay bilen bolghan tirkishishi üchün talliwalghan siyasiy teshwiqati" dep sel qarawatqanliqini, bu organlarning rehberlirining xitay teripidin Uyghur élige teklip qilip apirilghanliqi we ularning xitayning teshwiqatlirigha asasen ishinip qaytip kelgenlikini qeyt qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet