Хитайниң җәнубий африқадики әлчиси: «хитай кишилик һоқуқниң йеңи моделини яратмақта»

Мухбиримиз әркин
2019-01-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитайниң җәнубий африқида турушлуқ баш әлчиси лин соңтйән хитайниң уйғур районидики йиғивелиш лагерлирини ақлап, униң (шинҗаңда)‏ кишилик һоқуқниң үлгиси яратқанлиқини илгири сүргән.

Униң илгири сүрүшичә, нөвәттә хитайдики пуқралар кишилик әркинлик, сөз әркинлики вә диний етиқад әркинликидин толуқ бәһримән болуватқан болуп, ғәрбтики бәзи кишиләрниң шинҗаңдики кәспий тәрбийәләш программисини «ирқий айримичилиқ», «диний җазалаш» яки «қайта-тәрбийәләш» дәп тәнқидлиши яман ғәрәзлик яки биртәрәплимилик әйибләш икән. Ли соңтйән 17‏-январ «хәлқ гезити» дә елан қилинған мақалисидә, «шинҗаңдики кәспий тәрбийәләш мәктәплириниң йәрлик яшларни һәқсиз оқуш пурсити билән тәминләп, уларниң ишқа орунлишиши вә сода қилишиға ярдәм қиливатқанлиқи» ни тәкитлигән.

Униң мәзкур мақалиси кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати доклат елан қилип, хитайниң уйғур мәдәнийәт кимликигә дүшмәнлик қиливатқанлиқи, униң бир милйондәк уйғурни йиғивелиш лагерлириға қамап, уларға җисманий, роһий җаза бериватқанлиқини илгири сүргән күни елан қилинди. Кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатиниң доклатида, уйғур районидики «түркий мусулманларниң бу лагерларда хитай тили өгинишкә, һөкүмәт вә компартийәни мәдһийәләшкә, өз мәдәнийитигә болған қарашлирини тәнқидләшкә мәҗбурлиниватқанлиқи, буниңға қаршилиқ қилғанлар яки өгинәлмигәнләрниң җазалинидиғанлиқи» тәкитләнгән. Доклатта лагерларниң ичи билән сиртиниң әһвалида чоң пәрқ йоқлуқи илгири сүрүлгән.

Мәзкур доклаттин бир күн аввал пакистанниң лаһор шәһиридә турушлуқ хитай консулханисиниң муавин баш консули пең җеңву «пакистан гезити»ниң зияритини қобул қилип, хитайниң уйғур районидики сияситини ақлиған. У бу һәқтики бир соалға җаваб берип, шинҗаңдики бәзи кишиләрниң әсәбийлик идийәсини юқтурувалғанлиқи, һөкүмәтниң уларға қанун, хитай тили вә кәспий техника өгитип, ярдәм қиливатқанлиқини билдүргән ли соңтйән «хәлқ гезити» дики мақалисидә көрситишичә, уйғур районида йеқинқи 2 йилдин бери һечқандақ бир зораванлиқ вәқәси йүз берип бақмиған. У буниң һөкүмәтниң мәзкур районда алған тәдбирлириниң нәтиҗиси икәнликини әскәртип: «хитай әсәбийлик вә террорлуқни кәлтүрүп чиқарған мәнбәниң алдини елиш вә биртәрәп қилишқа мәркәзлишишниң йеңи йолини ечип бәрди»дегән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт