"Xitay kishilik hoquq qoghdighuchiliri" yilliq doklatida xitayni Uyghur élidiki lagérlarni taqashqa chaqirdi

Muxbirimiz irade
2019-02-21
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérikidiki nopuzluq kishilik hoquq organliridin biri bolghan "Xitay kishilik hoquq qoghdighuchiliri" namliq teshkilat 21-féwral küni xitaydiki kishilik hoquq pa'aliyetchilirining ötken bir yilliq weziyiti heqqidiki yilliq doklatini élan qildi.

Doklatta körsitilishiche, 2018-yili ichide xitaydiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, adwokatlar, musteqil zhurnalistlar yenimu qattiq zerbige uchrighan. Xitay puqralirining, bolupmu Uyghurlar we tibetlerning kishilik hoquqi éghir derijide depsende qilin'ghan.

Mezkur organning qarishiche, 2018-yili ichide xitay hökümiti Uyghur élide yolgha qoyuwatqan qattiq qolluq siyasetlerning qaysi derijige yetkenliki dunyagha éniq ashkarilan'ghan. Biraq xitay herqaysi xelq'araliq organlarning Uyghur élide 2 milyon'gha yéqin kishining yighiwélish lagérlirigha qamalghanliqi heqqidiki doklatlirini qobul qilmasliq üchün qattiq heriket qilghan. Birleshken döletler teshkilati irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitéti we shundaqla kishilik hoquq weziyitige uniwérsal qarap chiqish yighinida lagérlar heqqide bérilgen qarar-tekliplernimu qet'iy ret qilghan. Qisqisi, xitay kishilik hoquq xitabnamisining herbir maddisighiche qiliwatqan depsendichiliki üchün hazirghiche bir bedel tölep baqmighan. Shi jinpingning hakimiyiti astida bir partiyelik hökümet yenimu ilgiriligen halda hakimmutleqleshken we 1980-yilidin buyanqi eng zalim hakimiyetke aylan'ghan. Xitaydiki puqralarning ijtima'iy, siyasiy hoquq boshluqi asasen yoqalghan. Kishilik hoquq, dini hoquq we az sanliq milletler hoquq pa'aliyetchiliri yenimu qattiq zerbige uchrighan.

Mezkur teshkilatning eskertishiche, ötken bir yil ichide xitayning kishilik hoquq aktipliri we siyasiy pa'aliyetchilerdin öch élish heriketliri yenimu kücheygen.

"Xitay kishilik hoquq qoghdighuchiliri" teshkilati doklatining axirida xitay hökümitini Uyghurlar we bashqa musulman türkiy xelqlerge qaratqan keng kölemlik tutqun herikitini derhal toxtitishqa we shundaqla xitaydiki puqralarning kishilik hoquqigha hörmet qilip, her türlük bésim siyasitini ayaghlashturushqa chaqirghan.

"Xitay kishilik hoquq qoghdighuchiliri teshkilati" b d t irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining ötken yili 8‏-ayda ötküzülgen yighinigha yollighan doklatida xitayning bir milyondin artuq Uyghurni yighiwélish lagérlirida, 2 milyondin artuq Uyghurni "Siyasiy öginish merkezliri" de tutup turuwatqanliqini otturigha qoyghan idi. Bu organ yene bu yil birinchi ayda dunya Uyghur qurultiyinimu öz ichige alghan 37 ammiwi teshkilat bilen birlikte b d t kishilik hoquq aliy komissarliqigha ochuq xet yézip, ularni xitayning kishilik hoquq weziyiti, bolupmu Uyghur éli qatarliq az sanliq millet rayonlirida musteqil tekshürüsh élip bérishqa chaqirghan idi.

Toluq bet