Li shéngning Uyghur tarixi heqqidiki bayanliri türk tarixchilirining tenqidige duch kelmekte

Muxbirimiz qutlan
2017-07-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay tarixchisi li shéngning Uyghur élidiki milletler tarixi we uning hazirqi ehwali heqqide yazghan bir yürüsh kitabliri, bolupmu uning Uyghur tarixi heqqidiki bayanliri türkiye tarix sahesidikilerning küchlük tenqidige duch kelmekte.

Türkiyediki "Ölküchi kadro" torida aldinqi ayda éli badamchi isimlik bir türk tarixchisining "Li shéngning Uyghur tarixi heqqide" namliq yazmisi élan qilin'ghan. Mezkur yazma yéqinda yene istanbulda chiqidighan "Uyghur xewer tori" da ulap bésilghan.

Maqalida qedimki Uyghur we ottura asiya tarixi tetqiqatida gerche qedimki xitay menbeliri muhim bir qaynaq süpitide qaralsimu, emma yéqindin buyan li shéng qatarliq xitay tarixchilirining xitay menbelirini yégane qaynaq süpitide ulughlap, Uyghur tarixini xitayning bir parchisi qilip izahlashqa urun'ghanliqi tenqid qilin'ghan.

Maqalida char rusiye we sowét ittipaqi dewride yétiship chiqqan radlof, bartold we gumiliyéf qatarliq rus tarixchilirining gerche tarix pelsepesi jehettin rus idé'ologiyisining tesiridin qutulalmighan bolsimu, emma ottura asiya türk tarixi tetqiqatida ilim sahesi étirap qilidighan eserlerni meydan'gha keltürgenliki qeyt qilin'ghan. Ularning Uyghur we türk tarixi tetqiqatida héchqachan xitay menbelirini yégane qaynaq dep qarimighanliqi alahide tekitlen'gen.

Halbuki, li shéng qatarliq xitay tarixchilirining yéqinqi onnechche yildin buyan élan qilghan Uyghur éli tarixigha da'ir eserlirining tarix tetqiqatida xitay menbelirini yiganilashturushqa, ottura asiya türk tarixini xitay tarixining bir parchisi süpitide sherhileshke urunuwatqanliqi échip körsitilgen.

Éli badamchi öz yazmisida yene türkiyediki kommunist solchi guruppilarning 2013-yili li shéngning kitabini türkchige terjime qilip, uni "Shinjangdiki Uyghur tarixi" dégen namda türkiyede neshr qilghanliqini, kitabta hetta türkchige terjime qilghuchining isminimu yazmighanliqi tenqid qilin'ghan. 

Maqalida xitay tarixchisi li shéngning ilim adimi bolushtin köre bir xitay showinizmchisi ikenliki, türkiye tarixchilirining uni 2001-yili xitay hökümiti teripidin türkchige terjime qilip tonushturghan "Shinjang tarixi" dégen kitabchisi bilen tonughanliqini, uning Uyghur tarixi heqqidiki bayanlirining emeliyette xitayning siyasiy meqsiti üchün xizmet qilidighanliqi ilgiri sürülgen.

Toluq bet