Wodrow wilson merkizi mikoyan bilen mawning söhbet xatirisini élan qildi

Muxbirimiz ümidwar
2017-06-25
Share

Amérikidiki wodrow wilson merkizining soghuq munasiwetler urushi dewrige a'it arxip matériyalliri ambirigha kirgüzülgen sowét ittipaqining 1944-1949-yilliri arisidiki Uyghur diyarigha munasiwetlik ilgiri mexpiy tutulghan bir qisim arxip matériyalliri qatarida sowét ittipaqi kompartiyisi siyasiy byurosining ezasi anastas mikoyanning stalinning wekili süpitide 1949-yili, 2-ayda xitay kompartiyisi merkizi komitéti jaylashqan shi beypo dégen yerge mexpiy rewishte bérip, maw zédong qatarliq xitay kompartiyisi rehberliri bilen ötküzgen keng da'irilik söhbetning xatirisi orun alghan.

Xitay tereptin maw zédong, ju énley, rén bishi, lyu shawchi, judé qatarliqlar qatnashqan mezkur söhbette qurulghusi xitay kompartiye hakimiyitining siyasiy, ijtima'iy-iqtisadiy we bashqa her türlük sistémiliri mesilisi we sowét ittipaqining pozitsiyisi muhakime qilin'ghandin tashqiri yene milliy mesilini hel qilish mesilisimu orun alghan. Buningda ichki mongghul we tashqi mongghuliye mesilisidin bashqa yene mexsus Uyghur diyari mesilisimu otturigha chiqqan. 1949-Yili, 4-féwral künidiki söhbette, mexsus, "Shinjang mesilisi" mu tilgha élin'ghan bolup, maw zédong ili rayonida musteqilliq herikiti barliqi mesilisini tilgha alghanda, mikoyan özining ili rayonida yerlik milletlerning milliy herikiti barliqini bilidighanliqini, buning xitay hökümitining xata siyasitige qarshiliqi tüpeylidin kélip chiqqanliqini éytqan.

Emma mikoyan sözide "Biz shinjangdiki milletlerning musteqilliq herikitini qollimaymiz we shinjangning zéminigha qarita héchqandaq temayimiz yoq" dégen sözlerni qilghan.Maw özining gomindang générali bay chongshidin 1945-yili, ilidiki qozghilangchilarning sowét ittipaqida ishlen'gen zembirek, tanka we ayropilanlar bilen qollan'ghanliqini anglighanliqini éytqanda, mikoyan: "Men bu ishlarni bilmeymen we bu heqte héchnéme déyelmeymen, men peqet bizning bu heriketke yardem bermigenlikimiznila bilimen" dep jawab bergen. U, yene mawgha az sanliq milletlerge aptonomiye hoquqini bérishni éytqan.

Anastas mikoyanning maw zédong qatarliq xitay kommunist rehberliri bilen ötküzgen söhbitidiki sowét ittipaqining pozitsiyisi shu yili 7-ayda lyu shawchining moskwa ziyaritide yene bir qétim tekitlen'gen bolup, türkiyediki hajiteppe uniwérsitétining tarix oqutquchi erkim ekremning qarishiche, emeliyette stalin hökümiti Uyghur diyarining we exmetjan qasimi qatarliqlar rehberlikidiki milliy azadliq inqilabning axirqi teqdirini bu waqitta pichip bolghan idi. Sowét ittipaqi hetta xitay kompartiyisidinmu özining 1944-1946-yilliri arisida milliy armiye we inqilabqa yardem bergenlikini yoshurghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet