Dunya uniwérsitét xewerliri chet'ellerdin mejburiy qayturup kétilgen uyghur oqughuchilar mesilisini tonushturdi

Muxbirimiz irade
2017-10-05
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet

Dunya uniwérsitét xewerliri tor béti bügün chet'ellerde oquwatqan uyghur balilarning xitaygha mejburiy ep kétilish mesilisi heqqide bir parche keng kölemlik maqale élan qildi. Bu maqalide xelq'araliq kishilik hoquq organlirining bu heqtiki doklatliridin tepsiliy misallar bérilgendin bashqa, awstraliye la trob uniwérsitéti oqutquchisi jeymis léybold we dunya uyghur qurultiyi bash katipi dolqun eysalar ziyaret qilin'ghan.

Maqale aptori yojana sharma maqaliside, xitay hökümiti bu yil apréldin bashlap, chet'ellerde oquwatqan uyghur oqughuchilarni mejburiy qayturup kétish herikitini bashlighandin buyan, türkiye we misirdin bashqa yene, awstraliye we amérikada oquwatqan bir qisim oqughuchilarningmu qaytip kétishke mejbur bolghanliqini, misir hökümitining bolsa xitay bilen hemkarliship uyghur oqughuchilarni tutqun qilip, bir qisimlirini xitaygha qayturup bergenlikidek ehwallarni tepsiliy bayan qilghan.

Xewerde éytilishiche, tetqiqatchi jeymis léybold xitay hökümitining bu herikitige izahat bérip "xitay radikal idiyining uyghurlar arisida tarqilishidin ensirep kelgen biraq bu yerdiki yéngiliq bolsa, xitay hökümitining chet'ellergimu qolini sozup, özining islamgha qoyghan normisini oxshash yürgüzüwatqanliqidur" dégen.

Xewerde, d u q bash katipi dolqun eysaning sözige asasen, hazirghiche misirdin qaytip ketken 300 dek balining aqiwitidin ata-anisiningmu xewer alalmaywatqanliqi, türkiyedin qaytip ketken 6 balining sewebsiz yerge 5-12 yilghiche qamaq jazasigha uchrighanliqi misal keltürülüp, uyghur élidiki yuqiri bésimliq siyasiy atmosféra teswirlen'gen.

Jeymis léyboldning gézitige éytishiche, ötken yili 8-aydin béri körülüwatqan bu weziyet shi jinpingning uyghur élini kontrol astigha élish iradisige munasiwetlik bolup, u xitay hökümitining özining iqtisadiy küchidin paydilinip turup bashqa döletlergimu tesir körsitiwatqanliqining alahide diqqet qozghishi kéreklikini bildürgen.

Toluq bet