Joséf basko: "Qizil xitayning bash kötürüshi apettin bashqa nerse bolghan emes!"

Muxbirimiz eziz
2019-06-25
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérika-xitay munasiwitidiki soghuqchiliqlarning köpiyishige egiship, ikki dölet munasiwitining tarixiy tereqqiyatigha qaytidin nezer sélish hemde ötmüshtiki tejribiler asasida bundin kéyinki siyasetlerni oylishish heqqidiki mulahiziler yéqindin buyan köplep otturigha chiqishqa bashlidi. Amérika dölet mudapi'e ministirliqi qarmiqidiki xitay bölümining sabiq diréktori joséf baskoning 24-iyun küni élan qilin'ghan bu heqtiki maqaliside mushu mesililer nuqtiliq muhakime qilinidu.

Aptorning qarishiche, "20 Dölet bashliqliri yighini" gha xelq'aradiki bashqa rehberlerge oxshash kastum-burulka kiyip, galstuk taqighan halda qatnishishi mumkin bolghan shi jinpingning teqi-turqi xitay kompartiyesi bashlap kétiwatqan bu döletning tüplük mahiyiti heqqide kishilerge xata uchur bérip qoyushi éhtimalgha yéqin iken. Chünki hazir maw zédong dewridiki qismetler kishilerning yadidin xélila kötürülüp qalghan, déyishke bolidiken.

Halbuki, 1970-yillarda, yeni amérika-xitay munasiwiti ornitilishning aldi-keynide shu waqittiki amérika prézidénti richard nikson "Qizil xitay" dep tonuluwatqan bu memliketning asasliq mesililirini nahayitimu toghra körüp yetken. U eyni waqittila "Bu xapighan kommunistik döletning dunyagha kélishi uning qoshniliri üchün bir zor tehdit" dep körsetken hemde gherb dunyasini bu heqte jiddiy agahlandurghan. Xuddi nikson körsitip ötkendek, bu dölet qurulup birer yil öte-ötmeyla shimaliy koréyening jenubiy koréyege tajawuz qilishigha yéqindin hemdemde bolghan. Aptor mushu ehwal toghrisida toxtilip: "Koréye urushi mezgilide xitay döliti tibet we sherqiy türkistanni ishghal qilip, bu jaylarda medeniyet qirghinchiliqini bashliwetti" deydu.

Aptorning yézishiche, xitayning bu jehetlerdiki intilishliri uning "Pütün dunyagha yéyilghan jahan'girlarni we ularning qorchaqlirini yoqitish" heqqidiki chaqiriqliridimu eks étidiken.

Eyni waqitta richard nikson "Xitayni özgertish" ni qet'iy teshebbus qilghan hemde xitayning asiya qit'esidiki ittipaqdashlirigha öz tesirini kéngeytishining tolimu zor bir xeterdin bésharet ikenlikini tekitlep: "Bu hal dawam qiliwerse 3-dunya urushi kélip chiqishi mumkin" dep körsetken. U yene xitay dölitini étirap qilishqa aldirimasliq, xitayni b d t gha élip kirmeslik we bashqa soda imtiyazlirini bermeslik dégenlerni otturigha qoyghan. Emma axirida yenila richard nikson we hénriy kisin'gir teywen boghuzidiki amérika flotini chékindürüp ketken. Shuningdin kéyinki tarixqa nezer salghanda niksondin buyanqi barliq amérika rehberliri asasiy jehettin niksonning agahlandurushlirining eksiche ish tutup kelgen. Buning bilen maw zédong dewridiki balayi'apetlik yillar axirlashqandin kéyin 1989-yilidiki "Tyen'enmén qirghinchiliqi", siyasiy öktichilerning qamaqqa élinishi, mejburiy hamile chüshürüsh we ichki eza sodisi, xitay bolmighan milletlerni milyonlap lagérgha qamash dégenler arqimu-arqidin otturigha chiqqan.

Aptor maqalisining axirida shi jinpingning hazir barliq chümperdisini toluq yulup tashlighanliqini alahide eskertken halda emdiki amérika-xitay munasiwitide qandaq yol tutush kérekliki heqqidiki hökümni oqurmenlerning özige qalduridu. Shuning bilen birge yene bir qétim bash kötürüwatqan "Qizil xitay" dölitining hazir öz qeddini ruslimaqchi boluwatqanliqini alahide tekitleydu.

Toluq bet