Amérikiliq jornalist "Oslo erkinlik munbiri" de "Saqchi döliti" ni tonushturdi

Muxbirimiz irade
2018-05-31
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérikiliq jornalist méxa rajagopalan 29-may küni norwégiye paytexti osloda ötküzülgen "Oslo erkinlik munbiri" de mexsus Uyghurlarning weziyitini tonushturdi.

U mezkur munberdiki sözini özi türkiyede tonushqan bir Uyghur qizning hékayisi bilen bashlighan. U bu qizning ata-anisini türkiyede ötküzülidighan toy murasimigha teklip qilmaqchi bolghanda ularning pasport alalmighanliqi, hetta u sözni téléfonda éniq qilip déyelmigenliki üchün ündidarda wédiyoluq körüshkende bir parche qeghezge yézip körsitishke mejbur bolghanliqini bildürgen.

U buning seweblirini chüshendürüp, xitay hökümitining Uyghur élida yuqiri pen-téxnika bilen nazaret qilinidighan "Saqchi döliti" qurush arqiliq Uyghurlar hayatining her bir inchike tereplirigiche kontrol qiliwatqanliqini éytqan. U mundaq deydu: "Eger siz bir Uyghur bolsingiz, u halda xitay hökümiti sizning balingizgha néme dep isim qoyushingiz, télifoningizgha qandaq eplerni qachilishingiz, qandaq türdiki muzikilarni anglishingiz, hetta ata-aningiz ölüp ketkende ularni qandaq yosunda depne qilishingizghiche hemmisini belgilep béridu."

Méxa rajagopalan sözide xitay hökümitining Uyghurlar hayatini eng inchike détallirighiche nazaret we qamal astigha alghanliqini, eger Uyghurlar xitay hökümitining resmiy we yaki gheyriy resmiy qa'ide-tüzümlirining herqandaq birige xilapliq qilip qalsa yaki bu nazaret sistémilirining birerige ilinip qalghan teqdirde ularning lagérlargha ewetilidighanliqini, nöwette Uyghur élida yüz minglarche kishining mushundaq lagérlarda mejburiy halda tutup turuluwatqanliqini bayan qilghan.

U sözi dawamida yene xitay hökümitining Uyghur élidiki bu qattiq qamalini yuqiri pen-téxnika teminlewatqan imkanlarni suyi'istémal qilish arqiliq emelge ashuruwatqanliqini eskertken. U Uyghur élida yüz bériwatqan bu ishlargha pütün dunyaning diqqet qilishi kéreklikini, chünki bundaq yuqiri téxnikilarni xitaygha oxshash musteqil edliye sistémisi bolmighan, hökümet hemme nersini kontrol qilalaydighan hakimiyetlerning qoligha chüshkende xeterlik bir qamal qilish qoraligha aylinidighanliqini alahide tekitligen. U axirida "Uyghur élining bügüni dunyaning kélechiki bolup qalmasliqi kérek," dep agahlandurghan.

Méxa rajagopalan ütken yili öktebirde Uyghur élige qilghan ziyariti asasida "21-Esirdiki 'saqchi döliti' mana mushundaq bolidu" mawzuluq bir parche emeliy tekshürüsh maqalisi élan qilip, küchlük inkas peyda qilghan idi.

Toluq bet