Соломон араллири америка-хитай мунасивитидики йеңи қизиқ нуқта болуп қалмақта

Мухбиримиз әзиз
2022-04-27
Share

Тинч окяндики 650 миң нопуслуқ арал дөлити болған соломон араллири йеқинқи мәзгилләрдә хитай һөкүмити көз тикип келиватқан нуқтиларниң бири болуп кәлгәниди. Болупму март ейида хитай һөкүмитиниң соломон араллири һөкүмити билән бихәтәрлик келишими имзалимақчи болуватқанлиқи мәлум болғандин кейин австралийә вә америка һөкүмәтлири арқиму-арқидин соломон араллири һөкүмитигә агаһландуруш бәргәниди.

Әнглийәдә чиқидиған “муһапизәтчи” гезитиниң бу һәқтики хәвиридә ейтилишичә, хитай билән соломон араллири һөкүмәтлири имзалимақчи болған бу келишимниң тәпсилий мәзмуни техи җамаә‍ткә ашкариланмиған. Әмма униң дәсләпки нусхисида тилға елинған мәзмунлар арисида хитай қораллиқ қисимлириниң соломон араллири һөкүмитиниң “тәлипи” бойичә мәзкур арал дөлитидә “иҗтимаий тәртип” ни сақлашқа мәсул болидиғанлиқи, шуниңдәк хитай парахотлириниң маддий әшя йөткәш еһтияҗи үчүн бу арал дөлитигә келиши вә тохтишиға рухсәт берилидиғанлиқи дегәндәк мәзмунлар бар икән.

Йеқинда болса бу келишимниң мәзмунлири ичидә йәнә хитайниң бу җайда һәрбий база қурмақчи болушиға рухсәт берилгәнликигә даир маддиларниңму барлиқи мәлум болған.

Америка ташқи ишлар министирликиниң ярдәмчи министири дәнийл критенбринк (Daniel Kritenbrink) 25-апрел күни бу һәқтә сөз қилип “биз бу тәрәққиятни дөлитимизниң тинч окян районидики бихәтәрлик мәсилилири үчүн еғир хирис, дәп қараймиз. Әгәр хитай бу дөләттә узун мәзгиллик һәрбий база қурса биз өз бихәтәрликимиз үчүн һәрбий һәрикәт қоллинишни чәткә қақмаймиз” дегән. Әмма соломон араллири һөкүмити хитай билән болидиған бу келишимниң вақитлиқ характердә болидиғанлиқини, уларниң мәлум муддәттин кейин чиқип кетидиғанлиқини, шундақла буниң пәқәт ички мәсилиләрниң еһтияҗи үчүнла оттуриға чиққан һадисә икәнликини тәкитләп турувалған.

Дәнийл критенбринк вә америка дөләт бихәтәрлик кеңишиниң хадимлиридин курд кәмпбел (Kurt Campbell) соломон араллири һөкүмитиниң баш министири согавар (Sogavare) билән бир йерим саәтлик йүзтуранә сөһбәттә болғандин кейин мухбирларни күтүвелиш йиғини чақирған. Йиғинда курд кәмпбел “биз соломон араллири һөкүмитиниң игилик һоқуқиға һөрмәт қилимиз. Әмма хитай бу җайда һәқиқий мәнидики һәрбий база қурса бу бизниң бихәтәрликимиз үчүн бир әндишә болуп қалғуси. Бундақ әһвалда америка һөкүмити тегишлик йосунда җаваб қайтуриду” дегән. Униң бу сөзлири ақсарайниң өткән һәптидики баянатиға асасән охшап кетидикән. Австралийә һөкүмитиму бу мәсилидә өзлириниң “қизил сизиқи” америка билән охшаш икәнликини җакарлиған.

Австралийә баш министири скот моррисон (Scott Morrison) өткән һәптә қилған сөзидә “хитай һазир тинч окяндики арал дөләтлиригә еғир бесим пәйда қиливатиду” дегән иди.

Мәлум болушичә, хитай һөкүмитиниң тинч окян районидики һәрбий база қурулушини кеңәйтиши уларниң америка башчилиқидики ғәрб күчлиригә қарши уруш тәйярлиқиниң бир қисми, дәп қариливатқанлиқи үчүн соломон тақим араллири мәсилиси нөвәттә икки тәрәп мунасивитидики қизиқ нуқтилардин болуп қалмақтикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт